HomeRig VedaMandala 1Sukta 168Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.168

Rishi: Agastya Mānavā (traditional)
Devata: Maruts (with an implied inner leader/central vibrating force among them)
Chandas: Triṣṭubh

को वोऽन्तर्मरुत ऋष्टिविद्युतो रेजति त्मना हन्वेव जिह्वया । धन्वच्युत इषां न यामनि पुरुप्रैषा अहन्यो नैतशः ॥

को वो॒ऽन्तर्म॑रुत ऋष्टिविद्युतो॒ रेज॑ति॒ त्मना॒ हन्वे॑व जि॒ह्वया॑ । ध॒न्व॒च्युत॑ इ॒षां न याम॑नि पुरु॒प्रैषा॑ अह॒न्यो॒३॒॑ नैत॑शः ॥

kó vo 'ntár maruta ṛṣṭi-vidyuto réjati tmánā hanvéva jihváyā | dhanvá-cyuta iṣā́ṃ ná yā́mani puru-praíṣā ahanyò naítáśaḥ ||

ਹੇ ਮਰੁਤੋ, ਭਾਲਾ-ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਦਿਪਤਿਆਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਭ ਵਾਲਾ ਜਬੜਾ ਕੰਬਦਾ ਹੈ? ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਛੱਡਦਾ, ਦਿਨ-ਚਮਕਦੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਉਹ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

कः । वः॒ । अ॒न्तः । म॒रु॒तः॒ । ऋ॒ष्टि॒ऽवि॒द्यु॒तः॒ । रेज॑ति । त्मना॑ । हन्वा॑ऽइव । जि॒ह्वया॑ । ध॒न्व॒ऽच्युतः॑ । इ॒षाम् । न । याम॑नि । पु॒रु॒ऽप्रैषाः॑ । अ॒ह॒न्यः॑ । न । एत॑शः ॥कः । वः । अन्तः । मरुतः । ऋष्टिविद्युतः । रेजति । त्मना । हन्वाइव । जिह्वया । धन्वच्युतः । इषाम् । न । यामनि । पुरुप्रैषाः । अहन्यः । न । एतशः ॥kaḥ | vaḥ | antaḥ | marutaḥ | ṛṣṭi-vidyutaḥ | rejati | tmanā | hanvāiva | jihvayā | dhanva-cyutaḥ | iṣām | na | yāmani | puru-praiṣāḥ | ahanyaḥ | na | etaśaḥ

कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सु
वःof you / your
वः:
Sambandha (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रातिपदिक)
मरुतO Marut (O Maruts)
मरुत:
Sambodhana
TypeNoun (vocative)
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
ऋष्टिविद्युतःspear-flashing / with spear-like lightning
ऋष्टिविद्युतः:
Viśeṣaṇa (of Maruts)
TypeAdjective
Rootऋष्टि + विद्युत् (समास: कर्मधारय/बहुव्रीहि-प्रायः)
रेजतिtrembles, quivers
रेजति:
Kriyā
TypeVerb
Root√रेज् (कम्पने)
त्मनाby/with (his/their) own self, of himself
त्मना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootत्मन् (प्रातिपदिक; वेदिक ‘self, own person’) + टा
हन्वाwith the jaw
हन्वा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootहनु (प्रातिपदिक) + टा
इवlike, as
इव:
Upamā
TypeIndeclinable
Rootइव
जिह्वयाwith the tongue
जिह्वया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक) + टा
धन्वच्युतःfallen/shot from the bow
धन्वच्युतः:
Viśeṣaṇa (of Maruts)
TypeAdjective
Rootधन्वन् + च्युत (√च्यु ‘to fall/move’ क्त-प्रत्यय; समास)
इषाम्of the missiles/arrows
इषाम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootइष्/इषा (प्रातिपदिक ‘missile, arrow; impulse’) + आम्
like
:
Upamā
TypeIndeclinable
Root
यामनिon the course/way
यामनि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयामन् (प्रातिपदिक ‘course, path, going’) + ङि
पुरुप्रैषाःhaving many impellings/charges
पुरुप्रैषाः:
Viśeṣaṇa (of Maruts)
TypeAdjective
Rootपुरु + प्रैषा (प्रातिपदिक; ‘impulse, command, sending forth’; समास)
अहन्यःday-bright / active by day
अहन्यः:
Viśeṣaṇa (of Maruts)
TypeAdjective
Rootअहन्/अहनि (प्रातिपदिक ‘day’; वेदिक विशेषण-रूप)
like
:
Upamā
TypeIndeclinable
Root
एतशःthe swift horses (Etasas)
एतशः:
Kartā (simile-subject) / Upamāna
TypeNoun
Rootएतश (प्रातिपदिक; ‘swift horse’, esp. of the Sun) + जस्