HomeRig VedaMandala 1Sukta 138Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.138

Devata: Pūṣan

प्रप्र पूष्णस्तुविजातस्य शस्यते महित्वमस्य तवसो न तन्दते स्तोत्रमस्य न तन्दते । अर्चामि सुम्नयन्नहमन्त्यूतिं मयोभुवम् । विश्वस्य यो मन आयुयुवे मखो देव आयुयुवे मखः ॥

प्रप्र॑ पू॒ष्णस्तु॑विजा॒तस्य॑ शस्यते महि॒त्वम॑स्य त॒वसो॒ न त॑न्दते स्तो॒त्रम॑स्य॒ न त॑न्दते । अर्चा॑मि सुम्न॒यन्न॒हमन्त्यू॑तिं मयो॒भुव॑म् । विश्व॑स्य॒ यो मन॑ आयुयु॒वे म॒खो दे॒व आ॑युयु॒वे म॒खः ॥

prá-prá pūṣṇás tuvi-jā́tasya śasyate mahitvám asya távaso ná tandate stotrám asya ná tandate | árcāmi sumnayán ahám ánty-ūtíṃ mayó-bhuvam | víśvasya yó mánā āyuyuvé mákho devá āyuyuvé mákhaḥ ||

ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੂਸ਼ਣ—ਮਹਾਨ ਜਨਮ ਵਾਲੇ—ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੀ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਦਾ ਸਤੋਤਰ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦਾ। ਮੈਂ ਗਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਨੇੜਲੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨੂੰ—ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ। ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵੱਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ ਮਖ (ਯਜ्ञ-ਸ਼ਕਤੀ/ਸਾਧਨ) ਵੱਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

प्रऽप्र॑ । पू॒ष्णः । तु॒वि॒ऽजा॒तस्य॑ । श॒स्य॒ते॒ । म॒हि॒ऽत्वम् । अ॒स्य॒ । त॒वसः॑ । न । त॒न्द॒ते॒ । स्तो॒त्रम् । अ॒स्य॒ । न । त॒न्द॒ते॒ । अर्चा॑मि । सु॒म्न॒ऽयन् । अ॒हम् । अन्ति॑ऽऊतिम् । म॒यः॒ऽभुव॑म् । विश्व॑स्य । यः । मनः॑ । आ॒ऽयु॒यु॒वे । म॒खः । दे॒वः । आ॒ऽयु॒यु॒वे । म॒खः ॥प्रप्र । पूष्णः । तुविजातस्य । शस्यते । महित्वम् । अस्य । तवसः । न । तन्दते । स्तोत्रम् । अस्य । न । तन्दते । अर्चामि । सुम्नयन् । अहम् । अन्तिऊतिम् । मयःभुवम् । विश्वस्य । यः । मनः । आयुयुवे । मखः । देवः । आयुयुवे । मखः ॥pra-pra | pūṣṇaḥ | tuvi-jātasya | śasyate | mahi-tvam | asya | tavasaḥ | na | tandate | stotram | asya | na | tandate | arcāmi | sumna-yan | aham | anti-ūtim | mayaḥ-bhuvam | viśvasya | yaḥ | manaḥ | āyuyuve | makhaḥ | devaḥ | āyuyuve | makhaḥ

प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र-
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग) / प्र-
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी
TypeNoun
Rootपूषन्
तु-विजातस्यof the well-born / of the excellently born (Pūṣan)
तु-विजातस्य:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी
TypeAdjective
Rootतु (अव्यय) + विजात (वि+√जन्) (कृदन्त/विशेषण) अथवा विजात (प्रातिपदिक)
शस्यतेis praised
शस्यते:
कर्मणि-प्रयोगः (passive): ‘is praised’
TypeVerb
Root√शंस्
महित्वम्greatness, majesty
महित्वम्:
कर्म (of ‘is praised’) / or कर्तृ-स्थानीयं in passive
TypeNoun
Rootमहित्व (महत् + त्व) / महत्
अस्यof him, his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
तवसःof the strength, of the might
तवसः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootतवस्
not
:
TypeIndeclinable
Root
तन्दतेslackens, grows weary
तन्दते:
कर्तृ (implicit: ‘it/one’)
TypeVerb
Root√तन्द्
स्तोत्रम्hymn of praise
स्तोत्रम्:
कर्तृ-स्थानीयं (with ‘तन्दते’) / or कर्म
TypeNoun
Rootस्तोत्र (√स्तु + त्र) / √स्तु
अस्यof him, his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
not
:
TypeIndeclinable
Root
तन्दतेslackens, grows weary
तन्दते:
कर्तृ (implicit)
TypeVerb
Root√तन्द्
अर्चामिI praise, I sing
अर्चामि:
कर्तृ (अहम्)
TypeVerb
Root√अर्च्
सुम्नयन्seeking/bringing favor (goodwill)
सुम्नयन्:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootसुम्नयन्त् (सुम्न + यत्/√या?; here present participle from denominative/causative sense ‘to seek/bring favor’)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअहम् (सर्वनाम)
अन्ति-ऊतिम्near help / immediate aid
अन्ति-ऊतिम्:
कर्म (of ‘अर्चामि’)
TypeNoun
Rootअन्ति (अव्यय) + ऊति (√अव्/√उ? ‘help, aid’ प्रातिपदिक)
मयोभुवम्bringing delight, beneficent
मयोभुवम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootमयोभू (मयस् + √भू) (विशेषण-प्रातिपदिक)
विश्वस्यof all, of the whole
विश्वस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeAdjective
Rootविश्व
यःwho
यः:
कर्तृ (relative pronoun)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
मनःmind
मनः:
कर्म (of ‘आयुयुवे’)
TypeNoun
Rootमनस्
आयुयुवेhas yoked/has joined (to himself)
आयुयुवे:
कर्तृ (यः = Pūṣan) + कर्म (मनः)
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति) / √युज्?; Vedic perfect ‘ā-yuyuve’
मखःthe bountiful one / the sacrificer (epithet)
मखः:
समानााधिकरण (apposition to यः/देवः)
TypeNoun
Rootमख
देवःthe god
देवः:
कर्तृ (apposition to यः)
TypeNoun
Rootदेव
आयुयुवेhas yoked/has joined
आयुयुवे:
कर्तृ (देवः)
TypeVerb
Root√यु (युनक्ति) / √युज्?; Vedic perfect
मखःthe bountiful one / the sacrificer
मखः:
समानााधिकरण
TypeNoun
Rootमख