Mantra 14
Sukta 1.117
Rishi: Kutsa Āṅgirasa
Devata: Aśvinau
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
युवं तुग्राय पूर्व्येभिरेवैः पुनर्मन्यावभवतं युवाना । युवं भुज्युमर्णसो निः समुद्राद्विभिरूहथुॠज्रेभिरश्वैः ॥
Transliteration
yuváṃ tugrā́ya pūrvyébhi reváiḥ punar manyā́v abhavataṃ yuvānā | yuváṃ bhujyúm árṇaso níḥ samudrā́d víbhir ūhathur ṛ́jrebhir áśvaiḥ ||
Translation
ਹੇ ਅਸ਼ਵਿਨੋ, ਤੁਗ੍ਰ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਤਨ ਬਲ-ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਫਿਰ ਯੁਵਕ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਣੇ; ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਉਪਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਭੁਜ੍ਯੂ ਨੂੰ ਉੱਛਲਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿਚੋਂ—ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚੋਂ—ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।
Word by Word
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुग्रायto Tugra
तुग्राय:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper name)
Rootतुग्र (प्रातिपदिक)
पूर्व्येभिःwith the former (means/helps), with ancient (aids)
पूर्व्येभिः:
करण
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक; ‘former/ancient’)
एवैःindeed, just so
एवैः:
—
TypeIndeclinable (particle-like form in Vedic usage)
Rootएव (निपात) + इ (ए-प्रातिपदिक/प्रयोगः; ‘thus/just so’)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
मन्यावा(as) the two spirited/ardent ones; the two ‘wraths/energies’
मन्यावा:
कर्तृ (सम्बन्धः/विशेषणभावः युवम्-इति)
TypeNoun
Rootमन्यु (प्रातिपदिक)
अभवतम्you two became
अभवतम्:
—
TypeVerb
Rootभू (धातु)
युवानाbeing young; youthful
युवाना:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootयुवन् (प्रातिपदिक)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
भुज्युम्Bhujyu
भुज्युम्:
कर्म
TypeNoun (proper name)
Rootभुज्यु (प्रातिपदिक; नाम)
अर्णसःfrom the flood/sea
अर्णसः:
अपादान
TypeNoun
Rootअर्णस् (प्रातिपदिक; ‘flood, wave, sea’)
निःout, forth
निः:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनिः (उपसर्ग/अव्यय)
समुद्रात्from the ocean
समुद्रात्:
अपादान
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
विभिःwith two
विभिः:
करण
TypeNumeral/Adjective
Rootवि (संख्या-प्रातिपदिक; ‘two’ in instrumental dual)
ऊहथुःyou two carried/bore
ऊहथुः:
—
TypeVerb
Rootवह् (धातु; ‘to carry/transport’) + उ/ऊ-आगम (वैदिक)
ऋज्रेभिःwith straight/upright (ones)
ऋज्रेभिः:
करण
TypeAdjective
Rootऋज्र (प्रातिपदिक; ‘straight, upright; bright’—epithet)
अश्वैःwith horses
अश्वैः:
करण
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)