Sarga 125
पुष्पकारोहणम् (Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā)
युद्धकाण्ड
ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਅਤੇ ਅਯੋਧਿਆ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਵਸਥਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਦੂਰ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਦੇ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਰਾਮ ਜੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਨੀਤੀ-ਸਰੂਪ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵਨਚਰ ਸਹਾਇਕ—ਵਾਨਰ ਆਦਿ—ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਤਜਤਾ ਰਾਜਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਸੈਨਾਵਾਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਯਥੋਚਿਤ ਰਤਨ-ਧਨ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ‘ਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਰਾਮ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਦਿ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਧਰਮਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਹਾਇਕ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਜੀ ਦੇ ਵੰਦਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਾਮ ਜੀ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਕੁਬੇਰ-ਸਵਾਮੀ ਪੁਸ਼ਪਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਕੁਬੇਰ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮਪੂਰਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਾਰਭੌਮਤਾ ਦਾ ਚਿੱਤਰ।
Shlokas
Verse 1
उपस्थितंतुतंकृत्वापुष्पकंपुष्पभूषितम् ।अविदूरेस्थितोराममित्युवाचविभीषणः ।।6.125.1।।
ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।
Verse 2
स तुबद्धाञ्जलि: प्रह्वोविनीतोराक्षसेश्वरः ।अब्रवीत्त्वरयोपेतःकिंकरोमीतिराघवम् ।।6.125.2।।
ਤਦ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਨੀਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਘਵ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”
Verse 3
तमब्रवीन्महातेजालक्ष्मणस्योपशृण्वतः ।विमृश्यराघवोवाक्यमिदंस्नेहपुरस्कृतम् ।।6.125.3।।
ਲਕਸ਼ਮਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 4
कृतप्रयत्नकर्माणःसर्वएववनेचराः ।रत्नैरर्थैश्चविविधैस्सम्पूज्यन्तांविभीषण ।।6.125.4।।
ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਨਚਰਾਂ ਨੇ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰਤਨਾਂ, ਧਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਯਥੋਚਿਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 5
सहामीभिस्त्वयालङ्कानिर्जिताराक्षसेश्वर ।हृष्टैःप्राणभयंत्यक्त्वासङ्ग्रामेष्वनिवर्तिभिः ।।6.125.5।।
ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸੇਸ਼ਵਰ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਭੈ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ—ਤੂੰ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।
Verse 6
त इमेकृतकर्माणस्सर्वएववनौकसः ।धनरत्नप्रदानेनकर्मैषांसफलंकुरु ।।6.125.6।।
ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਨਵਾਸੀ ਵਾਨਰ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਧਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਫਲਵੰਤ ਬਣਾਓ।
Verse 7
एवंसम्मानिताश्चेतेमानार्हमानदात्वया ।भविष्यन्तिकृतज्ञेननिर्वृताहरियूथपाः ।।6.125.7।।
ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਮਾਨ-ਯੋਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰ-ਦਲਾਂ ਦੇ ਯੂਥਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਜ੍ਞ ਹੋ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣਗੇ।
Verse 8
त्यागिनंसङ्ग्रहीतारंसानुक्रोशंजितेन्द्रियम् ।सर्वेततःअवगच्छन्तिसम्बोधयामिते ।।6.125.8।।
ਤਦ ਸਭ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿਆਗੀ, ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਕਰੁਣਾਮਯ ਅਤੇ ਜਿਤੇੰਦ੍ਰਿਯ ਸਮਝਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 9
हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिंतंनरेश्वरा ।।6.125.9।।
ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਸੰਹਾਰਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਹਲ ਸੈਨਾ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 10
एवमुक्तस्तुरामेणवानरांस्तान्विभीषणः ।रत्नार्थसंविभागेनसर्वानेवाभ्यपूजयत् ।।6.125.10।।
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਾਨਰ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਰਤਨ ਤੇ ਧਨ ਵੰਡ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਪੂਜਨ-ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 11
ततस्तान्पूजितान्दृष्टवारत्नार्थैर्हरियूथपान् ।आरुरोहतदारामस्तद्विमानमनुत्तमम् ।।6.125.11।।
ਫਿਰ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਹਰਿ-ਯੂਥਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ।
Verse 12
अङ्केनादायवैदेहींलज्जमानांयशस्विनीम् । लक्ष्मणेनसहभ्रात्राविक्रान्तेवधनुष्मता ।।6.125.12।।
ਲੱਜਾਵਾਨ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
Verse 13
अब्रवीत्सविमानस्थःपूजयन्सर्वावानरान् ।सुग्रीवं च महावीर्यंकाकुत्स्थसविभीषणम् ।।6.125.13।।
ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਸਭ ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਹਾਵੀਰ ਸੁਗਰੀਵ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 14
मित्रकार्यंकृतमिदंभवद्भिद्वानरर्षभाः ।अनुज्ञातामयासर्वेयथेष्टंप्रतिगच्छत ।।6.125.14।।
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਤੁਸੀਂ ਮਿੱਤਰ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ ਤਿਵੇਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
Verse 15
यत्तुकार्यंवयस्येनस्निग्धेन च हितेन च ।कृतंसुग्रीवतत्सर्वंभवताधर्मभीरुणा ।।6.125.15।।किष्किन्धांप्रतियाह्यावुस्वसैन्येनाभिसम्वृतः ।
ਹੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ! ਸਨੇਹੀ ਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਵੱਡੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿਗਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਤੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਜਾ।
Verse 16
स्वराज्येवसलङ्कायांमयादत्तेविभीषण ।।6.125.16।।न त्वांधर्षयितुंशक्तास्सेन्द्राअपिदिवौकसः ।
ਹੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ! ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰਾਜ ਵਾਂਗ ਸਰਬਭੌਮ ਰਾਜ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ।
Verse 17
योध्यांप्रतियास्यामिराजधानींपितुर्मम ।।6.125.17।।अभ्यनुज्ञातुमिच्छामिसर्वानामन्त्रयामिवः ।
ਹੁਣ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੀ ਆਗਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
वमुक्तास्तुरामेणहरीन्द्राहरयस्तथा ।।6.125.18।।ऊचुःप्राञ्जलयस्सर्वेराक्षसश्चविभीषणः ।
ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਹਰੀਇੰਦਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭੀਸ਼ਣ—ਸਾਰੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਬੋਲੇ।
Verse 19
अयोध्यांगन्तुमिच्छामःसर्वन्नयतुनोभवान् ।।6.125.19।।मुद्युक्ताविचरिष्यामोवनान्युपननानि च ।
ਅਸੀਂ ਵੀ ਅਯੋਧਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਚਲੋ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਾਂਗੇ।
Verse 20
दृष्टवात्वामभिषेकार्ध्रंकौसल्यामभिवाद्य च ।।6.125.20।।अचिरादगमिष्यामःस्वगृहान्नृपसत्तम ।
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।
Verse 21
एवमुक्तस्सधर्मात्मावानरैस्सविभीषणैः ।।6.125.21।।अब्रवीद्वानरान्रामस्ससुग्रीवविभीषणान् ।
ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ—ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
प्रिययतरंलब्दंयदहंससुहृज्जनः ।।6.125.22।।सर्वैर्भवद्भिःसहितःप्रीतिंलप्स्येपुरींगतः ।
ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਿਯ ਲਾਭ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀ ਸੁਹ੍ਰਿਦਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 23
क्षिप्रम् सुग्रीवविमानंवानरैस्सह ।।6.125.23।।त्वमप्यारोहसामात्योराक्षसेन्द्रविभीषण ।
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਹੇ ਰਾਖਸ਼ਸੇਂਦ੍ਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ! ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਮਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਰੋਹਣ ਕਰ।
Verse 24
ततः स पुष्पकंदिव्यंसुग्रीवस्सहवानरैः ।।6.125.24।।आरुरोहमुदायुक्तःसामात्यश्चविभीषणः ।
ਤਦ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਮਾਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਰੋਹਣ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 25
तेष्वारूढेषुसर्वेषुकौबेरंपरमासनम् ।।6.125.25।।राघवणाभ्यनुज्ञातमुत्पपातविहायसम् ।
ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਨ—ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ—ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਰਾਘਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉਛਲ ਕੇ ਉੱਡ ਗਿਆ।
Verse 26
गतेनविमानेनहंसयुक्तेनभास्वता ।।6.125.26।।प्रहृष्टश्चप्रतीतश्चबभौरामःकुबेरवत् ।
ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਚਮਕਦਾ ਵਿਮਾਨ ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਾਮ ਕੁਬੇਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਤੇਜਸਵੀ ਦਿਸੇ।
Verse 27
ਵਾਨਰ, ਭਾਲੂ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ—ਉਸ ਅਦਭੁਤ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਤੰਗੀ ਦੇ, ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਨਾਲ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāma’s insistence that allies who endured the war be materially honored; the implied dilemma is whether a new regime can claim legitimacy without gratitude—Rāma frames reward as a moral and political necessity.
Virtue-based leadership is sustained by kṛtajñatā (recognizing service) and dāna (generous recompense); a ruler lacking guṇas loses the loyalty of the army, whereas compassionate restraint and gratitude stabilize sovereignty.
Laṅkā and Kiṣkindhā mark the war’s theater and the ally-kingdom’s return, while Ayodhyā and Kauśalyā signal the homecoming and forthcoming consecration; the Puṣpaka (Kubera’s vimāna) functions as a cultural emblem of divine-sanctioned transit and royal radiance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.