Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 23
पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
ਰਾਮ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸੇਂਦ੍ਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ ਵਿਮਾਨ ਬੁਲਵਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸੁਵਰਨ-ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਵੇਦਿਕਾ ਵਾਲਾ, ਕੂਟਾਗਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਰਜਤ-ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ। ਫਿੱਕੀਆਂ ਪਤਾਕਾਂ ਅਤੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੁਵਰਨ ਹਾਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਹੇਮ-ਪਦਮ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ। ਕਿੰਕਿਣੀ-ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਛਿਤਰਿਆ, ਮੋਤੀ-ਮਣੀ ਜੜੇ ਗਵਾਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲਾ, ਘੰਟਾ-ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਧੁਰ ਧੁਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੂ-ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੇ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਾਰਮਿਆਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ। ਸਫਟਿਕ-ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਤਲਾਂ, ਵੈਦੂਰ੍ਯ ਜੜੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨਾਂ, ਮਹਾਮੂਲ੍ਯ ਆਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੀ।
Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."
FAQs
Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.
After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.
Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.