Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 7›Shloka 15
←Previous Verse
Next Verse→

Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 7, Shloka 15

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

Devanagari script

इतीव तद्गृहमभिगम्य शोभनम्सविस्मयो नगमिव चारुशोभनम्।पुनश्च तत्परमसुगन्धि सुन्दरम्हिमात्यये नगमिव चारुकन्दरम्।।5.7.15।।

Transliteration

itīva tad-gṛham abhigamya śobhanaṃ sa-vismayo nagam iva cāru-śobhanam | punaś ca tat paramasugandhi sundaraṃ himātyaye nagam iva cāru-kandaram ||

Translation

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼ੋਭਨ ਗ੍ਰਿਹ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਮਹਾਕਪਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਸੁਗੰਧਿਤ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਭਵਨ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹਾੜ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Word by Word
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/from there)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
ताम्that (city)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
कपिःthe monkey (Hanuman)
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अभिपत्यhaving reached
अभिपत्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअभि + √पत् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having reached/approached swiftly’
पूजिताम्honoured
पूजिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
चरन्moving about
चरन्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√चर् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकर्तरि कृदन्त (present active participle): ‘moving about’
पुरीम्city
पुरीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
दशमुख-बाहु-पालिताम्ruled by the arms of the ten-faced one
दशमुख-बाहु-पालिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक) + बाहु (प्रातिपदिक) + √पाल् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘पालित’ = ruled/protected; समासः तत्पुरुषः (दशमुखस्य बाहुभिः पालिता)
अदृश्यnot finding
अदृश्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootअ + √दृश् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त; नञ्-पूर्वक: ‘not finding/without seeing’
ताम्her (Sita)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
जनक-सुताम्Janaka's daughter
जनक-सुताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक) + सुता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (जनकस्य सुता)
सुपूजिताम्highly revered
सुपूजिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + √पूज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
सुदुःखितःdeeply sorrowful
सुदुःखितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/पूर्वपद) + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (for सः/कपिः)
पति-गुण-वेग-वर्जिताम्deprived of her husband's virtuous support
पति-गुण-वेग-वर्जिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपति (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक) + वेग (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण ‘वर्जित’ = deprived of; समासः तत्पुरुषः (पतेः गुणवेगेन वर्जिता/वियुक्ता)
Context

Thus he reached the auspicious palace appearing like a beautiful mountain and stood wonder-struck. Once again he looked at that beautiful palace which appeared like a mountain with lovely caverns in spring time filled with wonderful fragrance

Characters & Entities
H
Hanumān
P
Palace (gṛha)
M
Mountain (naga) (simile)

FAQs

Dharma supports disciplined attention: wonder is natural, but one must not become lost in it; the righteous agent observes and proceeds.

Hanumān reaches a particularly splendid palace and pauses in amazement, then examines it again carefully.

Mindful awareness—balancing awe with purposeful action.

←Previous Verse
Next Verse→