HomeRamayanaSundara KandaSarga 58Shloka 153
Previous Verse
Next Verse

Shloka 153

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

ततोऽहं सुमहद्रूपं संक्षिप्य पुनरात्मनः।।।।विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः।आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम्।।।।

tato ’haṃ su-mahad-rūpaṃ saṅkṣipya punar ātmanaḥ |

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛti-sthaḥ sthitaḥ punaḥ |

āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsy asūdayam ||

ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਿਮਟਾ ਕੇ ਛੋਟਾ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਸ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਲੋਹੇ ਦਾ ਪਰਿਘ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

tataḥthen
tataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverb): अनन्तरार्थे (then)
ahamI
aham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/nominative), एकवचन
su-mahat-rūpamvery huge form
su-mahat-rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsu + mahat + rūpa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (descriptive): सुमहत् रूपम् (very great form); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘saṃkṣipya’ इत्यस्य कर्म
saṃkṣipyahaving reduced/contracted
saṃkṣipya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsaṃ-kṣip (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): संक्षिप्य (having contracted/reduced)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): पुनरावृत्तौ (again)
ātmanaḥof myself/one's own
ātmanaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; स्वस्य (of myself/one's own)
vimocayitvāhaving freed
vimocayitvā:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootvi-muc (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): विमोचयित्वा (having freed/released)
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
bandhambondage/binding
bandham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbandha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
prakṛti-sthaḥin my natural state
prakṛti-sthaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprakṛti + stha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: प्रकृतौ स्थितः (standing in natural state); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘aham’ इत्यस्य विशेषणम्
sthitaḥstood/remained
sthitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsthita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘sthā’ धातोः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि भावे (stood/remained)
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): पुनरावृत्तौ (again)
āyasamiron
āyasam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootāyasa (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘parigham’ इति विशेषणम् (made of iron)
parighamiron bar/beam
parigham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparigha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
gṛhyahaving seized
gṛhya:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): गृह्य (having taken/seized)
tānithose
tāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
rakṣāṃsidemons/rakshasas
rakṣāṃsi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrakṣas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
asūdayamI killed/slaughtered
asūdayam:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsūd (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन

"I reduced my form and rid of the bondage. Then again I assumed my original huge form and took up an iron bar lying near and killed all the demons (present).

H
Hanuman
R
Rākṣasas

FAQs

Dharma includes right use of force: Hanuman uses power strategically and proportionately to remove obstacles to Rama’s mission.

Bound and endangered, Hanuman changes size to escape, returns to full strength, and fights back using an iron bar.

Buddhi (discernment) joined with vīrya (heroic energy): he adapts form and method to the situation.