Sarga 4
लङ्काप्रवेशः — Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka
सुन्दरकाण्ड
ਲੰਕਾ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਰਖਵਾਲੀ ਦੇਵੀ (ਕਾਮਰੂਪিণੀ) ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਨੁਮਾਨ ਪਿੱਛਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੀਮਾ-ਦੀਵਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਵੈਰੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਿਕ, ਗੈਰ-ਆਡੰਬਰਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਲੰਕਾ ਦਾ ਧੁਨੀ-ਅਤੇ-ਰਚਨਾ-ਚਿੱਤਰ ਉਭਰਦਾ ਹੈ: ਰਾਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਸ਼ਪ-ਸਜਾਵਟਾਂ, ਹੀਰੇ ਜੜੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਿਤ ਭਿੱਤਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼-ਰੇਖਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਮਧੁਰ ਗੀਤ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਪੈਜਣੀਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ, ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧੁਨ, ਤਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸ-ਪਰਿਹਾਸ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਖਸ਼ ਘਰਾਂ ਅੰਦਰ ਮੰਤਰ-ਜਪ, ਸਵਾਧਿਆਯ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਉੱਚੀ ਸਤੁਤੀ ਵੀ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕੇਵਲ ਯੁੱਧੀ ਨਹੀਂ, ਇਕ ਜਟਿਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪਰਿਵੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਜਾਂਚ ਵਧਦੀ ਹੈ: ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਿਕ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹਨ, ਮੱਧ-ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਸੂਸ ਤਾਇਨਾਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਧੁਜਾਂ ਤੇ ਆਕਾਰ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਦਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਨੁਮਾਨ ਰਾਜ-ਕਿਲਾਬੰਦ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ: ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ, ਸੁਵਰਨ ਤੋਰਣ, ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਖਾਈ-ਸਰੋਵਰ, ਘੇਰੂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਸਮਾਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਗ—ਰਥਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੜੀ ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਇਥੋਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਚਰਨ ਲਈ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम्।विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः।।।।अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे।
ਉਸ ਕਾਮਰੂਪਣੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੰਕਾਪੁਰੀ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕਪਿਸੱਤਮ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਿਨਾ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ।
Verse 2
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितंकरः।।।।चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि।
ਕਪਿਰਾਜ ਸੁਗਰੀਵ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਲੰਕਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ-ਸੂਚਕ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ‘ਮੱਥੇ’ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਟਿਕਾਇਆ।
Verse 3
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।।।
ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਸਤ੍ਵ-ਸੰਪੰਨ ਮਾਰੁਤਾਤਮਜ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੋਤੀ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਮਹਾਂਮਾਰਗ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਕਪੀ ਰਮਣੀਯ ਲੰਕਾ-ਪੁਰੀ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 4
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः।।5.4.3।।स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम्।ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः।।5.4.4।।
ਮੋਤੀ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਮਹਾਂਮਾਰਗ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਕਪੀ ਸੁੰਦਰ ਲੰਕਾ-ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 5
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः।वज्रांकुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः।।।।गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः।
ਹਾਸੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਨਾਦਾਂ ਅਤੇ ਤੂਰਿਆਂ ਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ, ਵਜ੍ਰ-ਅੰਕੁਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਜਾਲ ਸਮਾਨ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ, ਗ੍ਰਿਹ-ਮੇਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਉਹ ਰਮਣੀਯ ਪੁਰੀ—ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੀ।
Verse 6
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।।।
ਤਦੋਂ ਲੰਕਾ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਉਠੀ—ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿ ਵਾਲੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਵਧਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।
Verse 7
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः।।5.4.6।।सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः।वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता।।5.4.7।।
ਤਦੋਂ ਲੰਕਾ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਨਾਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕ ਉਠੀ—ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤਿ ਵਾਲੀ, ਵਿਲੱਖਣ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸਵਸਤਿਕ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉੱਚੇ ਵਧਦੇ ਮਹਲਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।
Verse 8
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः।राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च।।।।
ਕਪਿਰਾਜ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸੰਯਮਿਤ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੀ ਹੋਇਆ।
Verse 9
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः।विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः।।।।
ਇੱਕ ਭਵਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਭਵਨ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਵਨ-ਪੁੱਤਰ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਵੇਖੇ।
Verse 10
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्।स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव।।।।
ਉਸ ਨੇ ਮਿੱਠਾ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ—ਤਿੰਨ ਸੁਰ-ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ—ਮਦ ਨਾਲ ਮਸਤ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਗਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਰਗ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦਾ ਗਾਨ ਹੋਵੇ।
Verse 11
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम्।सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम्।।।।अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः।
ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਚੀ ਦੀ ਝਣਕਾਰ ਅਤੇ ਨੂਪੁਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਸੁਣੀ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਤਾਲੀਆਂ ਦੇ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਾਸ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵੀ ਸੁਣੀ।
Verse 12
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।।।
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗੱਜਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 13
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै।।5.4.12।।स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः।रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि।।5.4.13।।
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ-ਜਪ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਯਾਤੁਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਹੋਏ ਗੱਜਦੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 14
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत्।ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून्।।।।
ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਵੱਡੀ ਰਾਖਸ਼-ਸੈਨਾ ਵੇਖੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਰ (ਗੁਪਤਚਰ) ਵੀ ਨਿਹਾਰੇ।
Verse 15
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖੇ—ਕੁਝ ਦীক্ষਿਤ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਗੋਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦર્ભ ਦੀ ਮੁੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਕੁੰਡ-ਯਾਗ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਦੰਡਾਯੁਧਧਾਰੀ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਢਲਕਦੇ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਰਾਲ, ਕੁਝ ਵੰਕੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਕਟ, ਕੁਝ ਵਾਮਨ; ਕੁਝ ਧਨੁर्धਰ, ਕੁਝ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਗੌਰੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ ਨਾ ਵਾਮਨ—ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਧਵਜ-ਪਤਾਕਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।
Verse 16
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖੇ—ਕੁਝ ਦীক্ষਿਤ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਗੋਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦર્ભ ਦੀ ਮੁੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਕੁੰਡ-ਯਾਗ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਦੰਡਾਯੁਧਧਾਰੀ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਢਲਕਦੇ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਰਾਲ, ਕੁਝ ਵੰਕੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਕਟ, ਕੁਝ ਵਾਮਨ; ਕੁਝ ਧਨੁर्धਰ, ਕੁਝ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਗੌਰੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ ਨਾ ਵਾਮਨ—ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਧਵਜ-ਪਤਾਕਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।
Verse 17
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖੇ—ਕੁਝ ਦীক্ষਿਤ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਗੋਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦર્ભ ਦੀ ਮੁੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਕੁੰਡ-ਯਾਗ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਦੰਡਾਯੁਧਧਾਰੀ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਢਲਕਦੇ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਰਾਲ, ਕੁਝ ਵੰਕੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਕਟ, ਕੁਝ ਵਾਮਨ; ਕੁਝ ਧਨੁर्धਰ, ਕੁਝ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਗੌਰੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ ਨਾ ਵਾਮਨ—ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਧਵਜ-ਪਤਾਕਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।
Verse 18
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖੇ—ਕੁਝ ਦীক্ষਿਤ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਗੋਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦર્ભ ਦੀ ਮੁੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਕੁੰਡ-ਯਾਗ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਦੰਡਾਯੁਧਧਾਰੀ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਢਲਕਦੇ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਰਾਲ, ਕੁਝ ਵੰਕੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਕਟ, ਕੁਝ ਵਾਮਨ; ਕੁਝ ਧਨੁर्धਰ, ਕੁਝ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਗੌਰੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ ਨਾ ਵਾਮਨ—ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਧਵਜ-ਪਤਾਕਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।
Verse 19
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः।दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा।।5.4.15।।कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि।एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान्।।5.4.16।।करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा।धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्।।5.4.17।।परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्।नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान्।।5.4.18।।नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्।विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः।5.4.19।।ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਾਖਸ਼ ਵੇਖੇ—ਕੁਝ ਦীক্ষਿਤ, ਕੁਝ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਮੁੰਡਿਤ, ਕੁਝ ਗੋਚਰਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਦર્ભ ਦੀ ਮੁੱਠ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰਣ ਬਣਾਈ ਹੋਈ, ਕੁਝ ਅਗਨਿਕੁੰਡ-ਯਾਗ ਦੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕੂਟ-ਮੁਦਗਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਦੰਡਾਯੁਧਧਾਰੀ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਢਲਕਦੇ ਪਯੋਧਰਾਂ ਵਾਲੇ। ਕੁਝ ਕਰਾਲ, ਕੁਝ ਵੰਕੜੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਵਿਕਟ, ਕੁਝ ਵਾਮਨ; ਕੁਝ ਧਨੁर्धਰ, ਕੁਝ ਖੜਗਧਾਰੀ, ਕੁਝ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲ ਆਦਿ ਆਯੁਧਾਂ ਵਾਲੇ; ਕੁਝ ਪਰਿਘ ਵਰਗੇ ਬਲਵਾਨ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ। ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪਤਲੇ, ਨਾ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਗੌਰੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਕਾਲੇ, ਨਾ ਕੁਬੜੇ ਨਾ ਵਾਮਨ—ਕੁਝ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਬਹੁ-ਰੂਪੀ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਧਵਜ-ਪਤਾਕਾਂ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ ਸਨ।
Verse 20
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।।।
ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਕੁਝ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਯੁਧ ਬਣਾ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਕੁਝ ਪੱਟਿਸਾ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀ (ਭਾਲੇ) ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਪਣੀ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ ਸਨ।
Verse 21
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸ੍ਰਗ੍ਵিণ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਨੁਲੇਪਨ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਦੇਹ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ।
Verse 22
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः।।5.4.20।।क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः।स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्।।5.4.21।।नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून्।तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्।।5.4.22।।
ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਨਾਨਾ ਵੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ; ਕੁਝ ਤਿੱਖੇ ਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਕੁਝ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜ्जੇ—ਸਾਰੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ।
Verse 23
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः।रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः।।।।
ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤਾਇਨਾਤ, ਬਿਨਾ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਮੱਧਮ ਦਰਜੇ ਦੀ ਲੱਖ (ਸ਼ਤਸਾਹਸ੍ਰ) ਰਖਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕਪੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
Verse 24
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।।।
ਤਦ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ, ਮਹਾਨ ਸੁਵਰਨ ਤੋਰਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।
Verse 25
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्।राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्।।5.4.24।।पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम्।प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः।।5.4.25।।
ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਕਾਨਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਾਕਾਰ-ਪ੍ਰਾਚੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਕਪੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ।
Verse 26
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।।।
ਮਹਾਕਪਿ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਕੜੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ—ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਭਵ੍ਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਉੱਥੇ ਰਥ, ਯਾਨ, ਵਿਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਚਤੁਰਦੰਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਰੁਚਿਰ ਦੁਆਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਯਾਤੁਧਾਨ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 27
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
ਮਹਾਕਪਿ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਕੜੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ—ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਭਵ੍ਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਉੱਥੇ ਰਥ, ਯਾਨ, ਵਿਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਚਤੁਰਦੰਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਰੁਚਿਰ ਦੁਆਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਯਾਤੁਧਾਨ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 28
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।
ਮਹਾਕਪਿ ਨੇ ਰਾਖ਼ਸ਼ਸਾਧਿਪਤੀ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਕੜੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ—ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਰਗਾ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਭਵ੍ਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ; ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਉੱਥੇ ਰਥ, ਯਾਨ, ਵਿਮਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਰਗੇ ਚਤੁਰਦੰਤ ਹਾਥੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਰੁਚਿਰ ਦੁਆਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਮੱਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਯਾਤੁਧਾਨ ਪਹਿਰਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 29
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम्।परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश।।।।
ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਮਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਦਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀਆਂ ਤੇ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਸਜਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਾਲਾ ਅਗਰੂ ਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ—ਐਸੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਅੰਤਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਕਪਿ ਨੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Frequently Asked Questions
Hanumān conducts covert entry and intelligence gathering without indiscriminate violence—after neutralizing the city’s guardian, he prioritizes mission integrity (finding Sītā) over conquest, using stealth and restraint.
Effective power is dharma-constrained: the text frames strength as meaningful when governed by purpose, discipline, and service—Hanumān’s prowess is consistently subordinated to Rāma’s cause and moral order.
Laṅkā’s royal highway and mansion districts, the guarded rajamārga with stationed troops and spies, and the fortified royal compound—golden archway, lotus-filled moats, enclosing walls, and Rāvaṇa’s antaḥpura—are mapped as key urban nodes.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.