Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 30, Shloka 3

हनुमता सीतासंवादोपायचिन्ता

Hanuman’s Deliberation on How to Address Sita

Devanagari script

यां कपीनां सहस्राणि सुबहून्ययुतानि च।दिक्षु सर्वासु मार्गन्ते सेयमासादिता मया।।।।

Transliteration

yāṃ kapīnāṃ sahasrāṇi subahūny ayutāni ca | dikṣu sarvāsu mārgante seyam āsāditā mayā ||

Translation

ਜਿਸ ਲਈ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ—ਹਾਂ, ਅਨੇਕ ਅਯੁਤ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹੀ ਸੀਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਈ ਹੈ।

Word by Word

• याम्: whom
• याम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धे (relative pronoun)

• कपीनाम्: of the monkeys
• कपीनाम्: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन

• सहस्राणि: thousands
• सहस्राणि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• सुबहूनि: very many
• सुबहूनि: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सुबहु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• अयुतानि: tens of thousands
• अयुतानि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अयुत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• दिक्षु: in the directions
• दिक्षु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वासु: in all
• सर्वासु: विशेषण (Viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• मार्गन्ते: are searching
• मार्गन्ते: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: मार्ग् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this (here)
• इयम्: सम्बन्ध (Apposition)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आसादिता: found, reached
• आसादिता: कर्म (Karma as grammatical subject in passive)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे (passive sense)

• मया: by me
• मया: करण (Karaṇa/Instrument, agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन

Context

"This is Sita whom thousands of vanaras are searching in all directions.

Characters & Entities

• Hanumān
• Sītā (implied)
• Vānara search-party (kapis)
• directions (dik)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as devoted service: Hanumān fulfills the collective duty of the vānaras by succeeding through perseverance and focused effort.

What is the narrative situation?

After the vast search by the vānaras, Hanumān recognizes that he has located the long-sought Sītā in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance and competence in service to a righteous cause.