Sarga 57

Verse 1

तत्तु श्रुत्वा तथा वाक्यमङ्गदस्य मुखोद्गतम्।अब्रवीद्वचनं गृध्रस्तीक्ष्णतुण्डो महास्वनः।।।।

ਅੰਗਦ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਿੱਖੀ ਚੁੰਝ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲੇ ਗਿਰਝ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

Verse 2

कोऽयं गिरा घोषयति प्राणैः प्रियतमस्य मे।जटायुषो वधं भ्रातुः कम्पयन्निव मे मनः।।।।

ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 3

कथमासीज्जनस्थाने युद्धं राक्षसगृध्रयोः।नामधेयमिदं भ्रातुश्चिरस्याद्य मया श्रुतम्।।।।

ਇੰਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਦੱਸੋ—ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਗਿਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?

Verse 4

इच्छेयं गिरिदुर्गाच्च भवद्भिरवतारितुम्।यवीयसो गुणज्ञस्य श्लाघनीयस्य विक्रमैः।।।।अतिदीर्घस्य कालस्य परितुष्टोऽस्मि परिकीर्तनात्।

ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਅਪਹੁੰਚ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ। ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਣ-ਜਾਣੂ, ਸਦਗੁਣੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 5

तदिच्छेयमहं श्रोतुं विनाशं वानरर्षभाः।।।।भ्रातुर्जटायुषस्तस्य जनस्थाननिवासिनः।

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼—ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ—ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 6

तस्यैव च मम भ्रातुस्सखा दशरथः कथम्।।।।यस्य रामः प्रियः पुत्रो ज्येष्ठो गुरुजनप्रियः।

ਮੇਰੇ ਉਸੇ ਭਰਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਦਸ਼ਰਥ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ? ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

Verse 7

सूर्यांशुदग्धपक्षत्वान्न शक्नोम्युपसर्पितुम्।।।।इच्छेयं पर्वतादस्मादवतर्तु मरिन्दमाः।

ਹੇ ਸ਼ਤਰੂ-ਦਮਨ ਵੀਰੋ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਸੜ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵੱਧ ਸਕਦਾ; ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

शोकाद्भ्रष्टस्वरमपि श्रुत्वा ते हरियूथपाः।श्रद्दधुर्नैव तद्वाक्यं कर्मणा तस्य शङ्किताः।।।।

ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰਿ-ਯੂਥਪਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਚਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਕੀਤਾ।

Verse 9

ते प्रायमुपविष्टास्तु दृष्ट्वा गृध्रं प्लवङ्गमाः।चक्रुर्बुद्धिं तदा रौद्रां सर्वान्नो भक्षयिष्यति।।।।

ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਉਹ ਪਲਵੰਗਮਾਂ ਨੇ ਗਿਧ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਿਆਨਕ ਸੋਚ ਬਣਾਈ—“ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 10

सर्वथा प्रायमासीनान्यदि नो भक्षयिष्यति।कृतकृत्या भविष्यामः क्षिप्रं सिद्धिमितो गताः।।।।

ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਮਰਨ ਵਰਤ 'ਤੇ ਬੈਠਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਸੀਂ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।

Verse 11

एतां बुद्धिं ततश्चक्रुस्सर्वे ते वानरर्षभाः।अवतार्य गिरेश्शृङ्गाद्गृध्रमाहाङ्गदस्तदा।।।।

ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਗਿਧ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਉਤਾਰ ਲਿਆਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਅੰਗਦ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

बभूवर्क्षरजा नाम वानरेन्द्रः प्रतापवान्।ममार्यः पार्थिवः पक्षिन् धार्मिक स्तस्य चात्मजौ।।।सुग्रीवश्चैव वाली च पुत्रावोघबलावुभौ।लोकेविश्रुतकर्माभूद्राजा वाली पिता मम।।।।

ਹੇ ਪੰਛੀ! ਮੇਰਾ ਪੂਜਨੀਯ ਪੂਰਵਜ ਋ਕ੍ਸ਼ਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਾਨਰ-ਇੰਦਰ ਸੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ—ਦੋਵੇਂ ਅਪਾਰ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 13

बभूवर्क्षरजा नाम वानरेन्द्रः प्रतापवान्।ममार्यः पार्थिवः पक्षिन् धार्मिक स्तस्य चात्मजौ।।4.57.12।सुग्रीवश्चैव वाली च पुत्रावोघबलावुभौ।लोकेविश्रुतकर्माभूद्राजा वाली पिता मम।।4.57.13।।

ਹੇ ਪੰਛੀ! ਋ਕ੍ਸ਼ਰਾਜ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਵਾਨਰ-ਇੰਦਰ ਮੇਰਾ ਪੂਜਨੀਯ ਪੂਰਵਜ ਸੀ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਅਤੇ ਵਾਲੀ—ਦੋਵੇਂ ਅਪਾਰ ਬਲ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 14

राजा कृत्स्नस्य जगत इक्ष्वाकूणां महारथः।रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्।।।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।पितुर्निदेशनिरतो धर्म्यं पन्थानमाश्रितः।।।।

ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ—ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ—ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਸਮੇਤ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਧਰਮਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ।

Verse 15

राजा कृत्स्नस्य जगत इक्ष्वाकूणां महारथः।रामो दाशरथिः श्रीमान्प्रविष्टो दण्डकावनम्।।4.57.14।।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया।पितुर्निदेशनिरतो धर्म्यं पन्थानमाश्रितः।।4.57.15।।

ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਸ਼ਰਥ-ਸੁਤ ਰਾਮ, ਇਕ੍ਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ, ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲੇ।

Verse 16

तस्य भार्या जनस्थानाद्रावणेन हृता बलात्।रामस्य तु पितुर्मित्रं जटायुर्नाम गृध्रराट्।।।।ददर्श सीतां वैदेहीं ह्रियमाणां विहायसा।

ਜਨਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਬਲਪੂਰਵਕ ਹਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਗਿਧਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਟਾਯੂ, ਵਿਦੇਹ ਦੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖਿਆ।

Verse 17

रावणं विरथं कृत्वा स्थापयित्वा च मैथिलीम्।परिश्रान्तश्च वृद्धश्च रावणेन हतो रणे।।।।

ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਰਥ-ਵਿਹੀਣ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਜਟਾਯੂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 18

एवं गृध्रो हतस्तेन रावणेन बलीयसा।संस्कृतश्चापि रामेण गतश्च गतिमुत्तमाम्।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਉਸ ਗਿਧਰ (ਜਟਾਯੂ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 19

ततो मम पितृव्येण सुग्रीवेण महात्मना।चकार राघवस्सख्यं सोऽवधीत्पितरं मम।।।।

ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤ੍ਰਵ੍ਯ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੇ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ (ਰਾਮ ਨੇ) ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ।

Verse 20

मम पित्रा विरुद्धो हि सुग्रीवस्सचिवैस्सह।निहत्य वालिनं रामस्ततस्तमभिषेचयत्।।।।

ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਤਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਨੇ ਵਾਲੀ ਦਾ ਵਧ ਕਰਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਕੇ ਬਿਠਾਇਆ।

Verse 21

स राज्ये स्थापितस्तेन सुग्रीवो वानराधिपः।राजा वानरमुख्यानां येन प्रस्थापिता वयम्।।।।

ਉਸ (ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ) ਨੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਵਾਨਰ-ਮੁੱਖਿਆਂ ਦੇ ਉਸੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 22

एवं रामप्रयुक्तास्तु मार्गमाणास्ततस्ततः।वैदेहीं नाधिगच्छामो रात्रौ सूर्यप्रभामिव।।।।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਦੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 23

ते वयं दण्डकारण्यं विचित्य सुसमाहिताः।।।।अज्ञानात्तु प्रविष्टास्स्म धर्मिण्या विवृतं बिलम्।

ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੰਗਾਲ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਸ਼ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਵੱਲੋਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 24

मयस्य मायाविहितं तद्बिलं च विचिन्वताम्।।।।व्यतीतस्तत्र नो मासो यो राज्ञा समयः कृतः।

ਮਾਯਾ (ਮਾਯਨ) ਦੀ ਮਾਇਆ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਬਣੀ ਉਸ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਸਮਾਂ—ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 25

ते वयं कपिराजस्य सर्वे वचनकारिणः।।।।कृतां संस्थामतिक्रान्ता भयात्प्रायमुपास्महे।

ਅਸੀਂ ਸਭ ਕਪਿਰਾਜ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਬਚਨ-ਪਾਲਕ ਹਾਂ; ਨਿਯਤ ਮਿਆਦ ਲੰਘ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਡਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼—ਮਰਨ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ—ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 26

क्रुद्धे तस्मिंस्तु काकुत्स्थे सुग्रीवे च सलक्ष्मणे।।।।गतानामपि सर्वेषां तत्र नो नास्ति जीवितम्।

ਜੇ ਉਹ ਕਾਕੁਤਸਥ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੀ ਰੋਹ ਵਿਚ ਆ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵਾਪਸ ਆ ਵੀ ਜਾਈਏ ਤਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।