Sarga 15
तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Vali on Sugriva’s Roar and Rama’s Alliance
किष्किन्धाकाण्ड
ਇਸ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਗੱਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਵਾਲੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਤੇਜਸਵੀ ਛਵੀ ਨਾਲ ਵਾਲੀ ਤੁਰੰਤ ਯੁੱਧ ਲਈ ਬਾਹਰ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੋਕਦੀ ਹੈ—ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਸੰਯਮ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਯੁੱਧ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਟਾਲਣਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਨੀਤੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਤਰਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਜੇ ਮੁੜ ਇੰਨੀ ਧਿੱਠਾਈ ਨਾਲ ਲਲਕਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਸਹਾਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਚਰਾਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਤਾਰਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇક્ષਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਜਿਤ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਪਾਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਨੀਤੀ ਹੈ—ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਸਮਾਧਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨਾ, ਵੈਰ ਛੱਡਣਾ, ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਕਰਨੀ। ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਨਿਸ਼ਟ ਭਾਗ੍ਯ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਵਾਲੀ ਨਾਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
अथ तस्य निनादं तं सुग्रीवस्य महात्मनः।शुश्रावान्तः पुर गतो वाली भ्रातुरमर्षणः।।
ਫਿਰ ਮਹਾਤਮਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੀ ਉਹ ਗੱਜਣ-ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਹੋਇਆ—ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ—ਵਾਲੀ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।
Verse 2
श्रुत्वा तु तस्य निनदं सर्वभूतप्रकम्पनम्।मदश्चैकपदे नष्टः क्रोधश्चापतितो महान्।।
ਉਹ ਗੱਜਣਾ ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਮਦ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਉਸ ਉੱਤੇ ਆ ਪਿਆ।
Verse 3
स तु रोषपरीताङ्गो वाली सन्ध्याकनकप्रभः।उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गतः।।
ਪਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਲੀ—ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਤੇਜ ਵਰਗਾ ਜੋ ਦਮਕਦਾ ਸੀ—ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗ੍ਰਹਣ ਲੱਗਿਆ ਸੂਰਜ।
Verse 4
वाली दंष्ट्राकरालस्तु क्रोधाद्दीप्ताग्निसन्निभः।भात्युत्पतितपद्मस्तु समृणाळ इव ह्रदः।।
ਵਾਲੀ ਦੰਦ ਕੱਢ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਹ ਦਹਕਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਕਮਲ ਉਖੜ ਗਏ ਹੋਣ ਤੇ ਕੇਵਲ ਡੰਡੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹੋਣ।
Verse 5
शब्दं दुर्मर्षणं श्रुत्वा निष्पपात ततो हरिः।वेगेन चरणन्यासैर्दारयन्निव मेदिनीम्।।
ਉਹ ਅਸਹਿਣਯ ਗੱਜਣ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਉਹ ਹਰੀ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਝਪਟਿਆ; ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਦਿਸਿਆ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 6
तं तु तारा परिष्वज्य स्नेहाद्दर्शितसौहृदाः।उवाच त्रस्तसम्भ्रान्ता हितोदर्कमिदं वचः।।
ਪਰ ਤਾਰਾ ਨੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਸੌਹਾਰਦ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ; ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਤੇ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਤ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 7
साधु क्रोधमिमं वीर नदीवेगमिवागतम्।शयनादुत्थितः काल्यं त्यज भुक्तामिव स्रजम्।।
“ਹੇ ਵੀਰ! ਨਦੀ ਦੇ ਹੜ੍ਹ-ਵੇਗ ਵਾਂਗ ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਯਨ ਤੋਂ ਉੱਠਦਿਆਂ ਇਹ ਭਾਵ ਆਉਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ; ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਰਤੀ ਹੋਈ ਮਾਲਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।”
Verse 8
काल्यमेतेन सङ्ग्रामं करिष्यसि च वानर।वीर ते शत्रुबाहुल्यं फल्गुता वा न विद्यते।।
ਹੇ ਵਾਨਰ-ਵੀਰ! ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰੀਂ; ਇਸ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਨਾ ਤੇਰੀ ਵੀਰਤਾ ਘੱਟ ਲੱਗੇਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਰੀ ਅੱਗੇ ਅਤਿ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਭਾਵ ਪਵੇਗਾ।
Verse 9
सहसा तव निष्क्रामो मम तावन्न रोचते।श्रूयतां चाभिधास्यामि यन्निमित्तं निवार्यसे।।
ਤੇਰਾ ਅਚਾਨਕ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਮੈਨੂੰ ਹੁਣ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਸੁਣ—ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 10
पूर्वमापतितः क्रोधात्स त्वामाह्वयते युधि।निष्पत्य च निरस्तस्ते हन्यमानो दिशो गतः।।
ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਝਪਟ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਪਰਾਜਿਤ ਕਰਕੇ ਹੰਕਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਿਆ।
Verse 11
त्वया तस्य निरस्तस्य पीडितस्य विशेषतः।इहैत्य पुनराह्वानं शङ्कां जनयतीव मे।।
ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਮੁੜ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
Verse 12
दर्पश्च व्यवसायश्च यादृशस्तस्य नर्दतः।निनादश्चापि संरम्भो नैतदल्पं हि कारणम्।।
ਉਹ ਜਦੋਂ ਗੱਜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦਰਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਜਣ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ ਉਤੇਜਨਾ—ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।
Verse 13
नासहायमहं मन्ये सुग्रीवं तमिहागतम्।अवष्टब्धसहायश्च यमाश्रित्यैष गर्जति।।
ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਇੱਥੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਇਤਾ ਆਇਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਬਲਵਾਨ ਆਸਰਾ-ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਗਰਜ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 14
प्रकृत्या निपुणश्चैव बुद्धिमांश्चैव वानरः।अपरीक्षितवीर्येण सुग्रीवस्सहनैष्यति।।।।
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵਾਨਰ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਸਹਾਇਕ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਜੇ ਪਰਖੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
Verse 15
पूर्वमेव मया वीर श्रुतं कथयतो वचः।अङ्गदस्य कुमारस्य वक्ष्यामित्वा हितं वचः।।
ਹੇ ਵੀਰ, ਸਾਡੇ ਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਨੇ ਜੋ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਣ ਲਏ ਹਨ; ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬਚਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 16
अङ्गदस्तु कुमारोऽयं वनान्तमुपनिर्गतः।प्रवृत्तिस्तेन कथिता चारै राप्तैर्निवेदिता।।
ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਅੰਗਦ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵੱਲ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ; ਉੱਥੋਂ ਮਿਲੀ ਖ਼ਬਰ—ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਚਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ—ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।
Verse 17
अयोध्याधिपतेः पुत्रौ शूरौ समरदुर्जयौ।इक्ष्वाकूणां कुले जातौ प्रथितौ रामलक्ष्मणौ।।सुग्रीवप्रियकामार्थं प्राप्तौ तत्र दुरासदौ।
ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ—ਦੋਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਵਾਰ-ਜਿਤ ਹਨ। ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਅਪਰਾਜਿਤ-ਸਮ ਭਰਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ।
Verse 18
तव भ्रातुर्हि विख्यातस्सहायो रणकर्कशः।रामः परबलामर्दी युगान्ताग्निरिवोत्थितः।।
ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਲਈ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਹਾਇਕ ਹੈ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ; ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਯੁਗਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 19
निवासवृक्षः साधूनामापन्नानां परा गतिः।आर्तानां संश्रयश्चैव यशसश्चैकभाजनम्।।
ਸਾਧੂਆਂ ਲਈ ਨਿਵਾਸ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਵਾਂਗ ਆਸਰਾ, ਵਿਪੱਤਿਗ੍ਰਸਤਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਗਤੀ; ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਸੰਸ਼੍ਰਯ—ਅਤੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਇਕੋ ਹੀ ਪਾਤਰ ਹੈ।
Verse 20
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो निदेशे निरतः पितुः।धातूनामिव शैलेन्द्रो गुणानामाकरो महान्।।
ਜ੍ਞਾਨ ਅਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ; ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਖਾਣ—ਧਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਵਾਂਗ।
Verse 21
तत्क्षमं न विरोधस्ते सह तेन महात्मना।दुर्जयेनाप्रमेयेन रामेण रणकर्मसु।।
ਇਸ ਲਈ, ਯੁੱਧ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਅਤੇ ਦੁರ್ಜਯ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵੈਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
Verse 22
शूर वक्ष्यामि ते किञ्चिन्न चेच्छाम्यभ्यसूयितुम्।श्रूयतां क्रियतां चैव तव वक्ष्यामि यद्धितम्।।
ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਵੈਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸੁਣ ਅਤੇ ਉਹੀ ਕਰ; ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।
Verse 23
यौवराज्येन सुग्रीवं तूर्णं साध्वभिषेचय।विग्रहं मा कृथा वीर भ्रात्रा राजन्बलीयसा।।
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੇ ਵੀਰ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਬਲਵਾਨ ਭਰਾ ਨਾਲ ਵੈਰ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਨਾ ਕਰ।
Verse 24
अहं हि ते क्षमं मन्ये तेन रामेण सौहृदम्।सुग्रीवेण च सम्प्रीतिं वैरमुत्सृज्य दूरतः।।
ਮੈਂ ਇਹੀ ਯੋਗ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵੈਰ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਮ ਨਾਲ ਸੌਹਾਰਦ ਬਣਾਈ ਰੱਖ।
Verse 25
लालनीयो हि ते भ्राता यवीयानेष वानरः।तत्र वा सन्निहस्थो वा सर्वथा बन्धुरेव ते।।
ਇਹ ਵਾਨਰ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੀ ਲਾਡ-ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇੱਥੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੀ ਬੰਧੂ ਹੈ।
Verse 26
न हि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कञ्चन।।दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्।वैरमेतत्समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु।।
ਸੱਚਮੁੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਬੰਧੂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੈਰ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਦਾਨ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਦਰ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Verse 27
न हि तेन समं बन्धुं भुवि पश्यामि कञ्चन4.15.26।।दानमानादिसत्कारैः कुरुष्व प्रत्यनन्तरम्।वैरमेतत्समुत्सृज्य तव पार्श्वे स तिष्ठतु4.15.27।।
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਬੰਧੂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੈਰ ਛੱਡ ਦੇ; ਦਾਨ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਦਰ ਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Verse 28
सुग्रीवो विपुलग्रीवस्तवबन्धुस्सदा मतः।भ्रातृस्सौहृदमालम्ब नान्या गतिरिहास्ति ते।।
ਵੱਡੀ ਗਰਦਨ ਵਾਲਾ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਬੰਧੂ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਰਾਤਰੀ ਸੌਹਰਦ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਰੱਖ; ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।
Verse 29
यदि ते मत्प्रियं कार्यं यदि चावैषि मां हिताम्।याच्यमानः प्रयत्नेन साधु वाक्यं कुरुष्व मे।।
ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਿਤਚਿੰਤਕ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਸਾਧੁ ਬਚਨ ਮੰਨ।
Verse 30
प्रसीद पथ्यं शृणु जल्पितं हि मेन रोष मेवानुविधातुमर्हसि।क्षमो हि ते कोसलराजसूनुनान विग्रहश्शक्रसमानतेजसा।।
ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਕਹੇ ਪਥ੍ਯ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਕੇਵਲ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਕੋਸਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਗ੍ਰਹ ਕਰਨਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।
Verse 31
तदा हि तारा हितमेव वाक्यंतं वालिनं पथ्यमिदं बभाषे।न रोचते तद्वचनं हि तस्यकालाभिपन्नस्य विनाशकाले।।
ਤਦੋਂ ਤਾਰਾ ਨੇ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਹਿਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪਥ੍ਯ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਬਚਨ ਆਖੇ; ਪਰ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਲਾਹ ਚੰਗੀ ਨਾ ਲੱਗੀ।
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Vālī should respond instantly to provocation (Sugrīva’s roar) with violence, or accept disciplined restraint and political reconciliation; the pivotal action is Tārā’s attempt to prevent rash combat by arguing that Sugrīva’s renewed challenge signals a powerful ally (Rāma).
Anger is treated as a destabilizing force that clouds judgment; wise governance requires timing, verification of causes, and listening to well-intentioned counsel. The sarga also teaches that kinship obligations and prudent alliance-making can be higher imperatives than ego-driven retaliation.
Cultural-political markers include Ayodhyā and Kosala (Rāma’s royal provenance), the Ikṣvāku lineage as legitimacy-signaling genealogy, the antaḥpura as a courtly space of decision, and the institution of yauvarājya (prince-regency consecration) as a mechanism for resolving succession conflict.