Shloka 10

सप्तसप्ततितमः सर्गः

Ayodhya Return, Bridal Reception, and Bharata’s Departure

Devanagari script

ननन्द सजनो राजा गृहे कामै स्सुपूजित:।।1.77.10।।कौसल्या च सुमित्रा च कैकेयी च सुमध्यमा।वधूप्रतिग्रहे युक्ता याश्चान्या राजयोषित:।।1.77.11।।

Transliteration

nananda sa-jano rājā gṛhe kāmaiḥ su-pūjitaḥ || 1.77.10 ||

kausalyā ca sumitrā ca kaikeyī ca su-madhyamā |

vadhū-pratigrahe yuktā yāś cānyā rāja-yoṣitaḥ || 1.77.11 ||

Translation

ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਵਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੁਖਦ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇਆ। ਕੌਸਲਿਆ, ਸੁਮਿਤਰਾ ਅਤੇ ਸੁਮਧਿਆ ਕੈਕਈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਧੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ (ਸਵਾਗਤ) ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Word by Word

• ननन्द: rejoiced
• ननन्द: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नन्द् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सजनः: (his) kinsmen/companions
• सजनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to राजा

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गृहे: in the house
• गृहे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; Locative singular

• कामैः: with pleasures/desired things
• कामैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; Instrumental plural

• सुपूजितः: well-honoured
• सुपूजितः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-पूज् (धातु) → सुपूजित (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; passive participle used adjectivally

• कौसल्या: Kausalya
• कौसल्या: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौसल्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• सुमित्रा: Sumitra
• सुमित्रा: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुमित्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• कैकेयी: Kaikeyi
• कैकेयी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कैकेयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• सुमध्यमा: slender-waisted
• सुमध्यमा: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-मध्यमा (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सु + मध्यमा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; epithet of कैकेयी

• वधूप्रतिग्रहे: in the receiving of the brides
• वधूप्रतिग्रहे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वधू + प्रतिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वधूनां प्रतिग्रहः); पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; Locative singular

• युक्ताः: engaged, occupied
• युक्ताः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; agrees with (कौसल्या-सुमित्रा-कैकेयी-आद्याः)

• याः: who (those who)
• याः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; relative pronoun

• च: and
• च: समुच्चय (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• अन्याः: other
• अन्याः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; qualifies implied स्त्रियः

• राजयोषितः: royal women
• राजयोषितः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् + योषित् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (राज्ञः योषितः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

The king and his kith and kin were received with honour in a pleasing manner. Kausalya, Sumitra and Kaikeyi of slender waist and other women attending on the king were busy in receiving the new brides.

Characters & Entities

• Daśaratha (the king)
• Kauśalyā
• Sumitrā
• Kaikeyī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is social and familial duty: honoring guests, maintaining decorum, and properly receiving new family members sustains harmony in the royal household.

What is the narrative situation?

After the wedding journey, the king’s household celebrates; the queens and royal women formally welcome the brides into the palace.

Which character virtue is emphasized?

Saṃskāra and hospitality—orderly, respectful integration of the brides into the family.