HomeRamayanaBala KandaSarga 65Shloka 7
Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

विश्वामित्रस्य ब्राह्मर्षित्वप्राप्तिः

Viśvāmitra Attains Brahmarṣi Status

तस्मै दत्वा तदा सिद्धं सर्वं विप्राय निश्चित:।निश्शेषितेऽन्ने भगवानभुक्तैव महातपा:।।1.65.6।।न किञ्चिदवदद्विप्रं मौनव्रतमुपस्थित:।अथ वर्षसहस्रं वै नोच्छ्वसन्मुनिपुङ्गव:।।1.65.7।।

tasmai datvā tadā siddhaṃ sarvaṃ viprāya niścitaḥ |

niḥśeṣite 'nne bhagavān abhuktaiva mahātapāḥ || (1.65.6)

na kiñcid avadad vipraṃ maunavratam upasthitaḥ |

atha varṣasahasraṃ vai nocchvasan munipuṅgavaḥ || (1.65.7)

ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਸਿੱਧ ਅੰਨ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਉਹ ਅੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਆਪ ਅਭੁਕਤ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਮੌਨ ਵਰਤ ਨਿਭਾਂਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਵਾਸ ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।

ततःthereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/अनन्तर (then/thereupon)
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन
सगन्धर्वाःalong with Gandharvas
सगन्धर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसगन्धर्व (प्रातिपदिक) = स + गन्धर्व
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (together with Gandharvas)
पन्नगोरगराक्षसाःserpents and rākṣasas
पन्नगोरगराक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपन्नग + उरग + राक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (pannagas, uragas, and rākṣasas)
मोहिताःbewildered
मोहिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमोहित (प्रातिपदिक) < मुह् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (bewildered)
तेजसाby (his) radiance/power
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
मन्दरश्मयःwith dimmed splendour
मन्दरश्मयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमन्दरश्मि (प्रातिपदिक) = मन्द + रश्मि
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय-समास; विशेषण (having dim rays/glory)
कश्मलोपहताःafflicted by anguish
कश्मलोपहताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकश्मलोपहत (प्रातिपदिक) = कश्मल + उपहत
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास; विशेषण (struck by distress)
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
पितामहम्Pitāmaha (Brahmā)
पितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘to Pitāmaha (Brahmā)’ as addressee-object of speech
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
अब्रुवन्spoke/said
अब्रुवन्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

This mighty, adorable ascetic having adopted a vow of silence decided to give all the cooked rice to the Brahmin. The brahmin finished all the rice. Viswamitra went without food but did not utter a single word to the brahmin. Thereafter the distinguished ascetic practised austerities for another period of thousand years, his breath suspended.

V
Viśvāmitra
B
Brāhmaṇa (disguise)
I
Indra (implied)

FAQs

Dharma is shown as non-reactive righteousness: giving is completed fully, and speech is restrained so that tapas is not broken by resentment.

A restatement of Viśvāmitra’s complete gift, hunger, silence, and continued austerity with suspended breath.

Ahiṃsā through speech-control (vāg-dama): refusing to harm with words even when wronged or tested.