HomeRamayanaBala KandaSarga 65Shloka 11
Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

विश्वामित्रस्य ब्राह्मर्षित्वप्राप्तिः

Viśvāmitra Attains Brahmarṣi Status

न ह्यस्य वृजिनं किञ्चिद्दृश्यते सूक्ष्ममप्यथ।।।।न दीयते यदि त्वस्य मनसा यदभीप्सितम्।विनाशयति त्रैलोक्यं तपसा सचराचरम्।।।।

na hy asya vṛjinaṃ kiñcid dṛśyate sūkṣmam apy atha | na dīyate yadi tv asya manasā yad abhīpsitam | vināśayati trailokyaṃ tapasā sacarācaram ||

ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ—ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੱਖਮ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਿਤ ਵਸਤੂ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਚਰਾਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
asyaof him / his
asya:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन (singular)
vṛjinamsin, fault
vṛjinam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvṛjina (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; here as कर्म (object)
kiñcitanything, even a little
kiñcit:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkiñcit (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः = ‘किञ्चिद्’ (anything, even a little)
dṛśyateis seen
dṛśyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive) = ‘is seen/appears’
sūkṣmamminute, subtle
sūkṣmam:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsūkṣma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifies vṛjinam)
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle) = ‘even/also’
athathen, moreover
atha:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formनिपात (particle), अनन्तर/उपसंहारार्थ (then/also)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
dīyateis given
dīyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdā (दा धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive) = ‘is given’
yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formशर्तार्थक-अव्यय (conditional conjunction) = ‘if’
tubut
tu:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
asyaof him
asya:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
manasāby (his) mind
manasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
yatwhat, which
yat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
abhīpsitamdesired, wished-for
abhīpsitam:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootabhi-īps (अभीप्स् धातु) + kta (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies yat)
vināśayatidestroys
vināśayati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-nāś (विनाश् धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; सकर्मक
trailokyamthe three worlds
trailokyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottri + loka (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound) ‘त्रयः लोकाः’ → ‘त्रैलोक्यम्’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
tapasāby austerity
tapasā:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
sa-carācaramwith the moving and the unmoving
sa-carācaram:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गसदृश) + cara + acara (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative) ‘चरं च अचरं च’ with सह-पूर्वपद ‘स-’; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (qualifies trailokyam)

His penance was flawless. If his wishes were not granted, he will surely destroy by his austerities the three worlds with all movables and immovables.

V
Vishvamitra
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Dharma stresses that power must be aligned with restraint: even blameless spiritual power becomes dangerous if driven by unfulfilled desire rather than by righteousness.

The gods warn Brahma that Viśvāmitra’s tapas is flawless and immensely potent; if his wish is denied, his ascetic force could threaten cosmic stability.

Purity of conduct (faultlessness) paired with formidable ascetic strength—yet implicitly requiring temperance to remain dharmic.