Shloka 16

बालकाण्ड ५६: विश्वामित्र–वसिष्ठ अस्त्रसंघर्षः

Visvamitra and Vasistha: Contest of Divine Weapons

Devanagari script

तदप्यस्त्रं महाघोरं ब्रह्मं ब्राह्मेण तेजसा ।वसिष्ठो ग्रसते सर्वं ब्रह्मदण्डेन राघव।।।।

Transliteration

tad apy astraṃ mahāghoraṃ brahmaṃ brāhmeṇa tejasā | vasiṣṭho grasate sarvaṃ brahmadaṇḍena rāghava || 1.56.16 ||

Translation

ਹੇ ਰਾਘਵ! ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦੰਡ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ।

Word by Word

• ब्रह्मास्त्रम्: Brahmāstra
• ब्रह्मास्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + अस्त्र (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• ग्रसमानस्य: of (him) who was swallowing
• ग्रसमानस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: ग्रस् (धातु) + शानच् (कृदन्त; वर्तमानकाले)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (वसिष्ठस्य)

• वसिष्ठस्य: of Vasiṣṭha
• वसिष्ठस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• महात्मनः: of the great-souled
• महात्मनः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि ('one whose self is great')

• त्रैलोक्यमोहनम्: bewildering the three worlds
• त्रैलोक्यमोहनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + लोक + मोहन (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष ('deluding the three worlds'); विशेषणम् (रूपम्)

• रौद्रम्: fierce
• रौद्रम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (रूपम्)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• आसीत्: was/became
• आसीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सुदारुणम्: very terrible
• सुदारुणम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + दारुण (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय; विशेषणम् (रूपम्)

Context

While swallowing Brahmastra the great Vasishta looked fierce and terrible causing the three worlds to faint.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• Vasiṣṭha
• Brahmāstra
• Brahmadaṇḍa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is protective and stabilizing: higher spiritual power is shown not as aggression but as the capacity to neutralize catastrophic force and restore balance.

What is the narrative situation?

After Viśvāmitra releases the Brahmāstra, Vasiṣṭha counteracts it by absorbing it through the Brahmadaṇḍa.

Which character virtue is emphasized?

Vasiṣṭha’s brahma-tejas and guardianship of cosmic order—strength expressed as containment rather than destruction.