HomeRamayanaBala KandaSarga 46Shloka 12
Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन ।दिति: परमसम्प्रीता सहस्राक्षमथाब्रवीत्।।1.46.12।।

atha varṣa-sahasre tu daśone raghunandana | ditiḥ parama-samprītā sahasrākṣam athābravīt ||1.46.12||

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ, ਤਦੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦਿਤੀ ਨੇ ਸਹਸ੍ਰਨੇਤ੍ਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

अथthen
अथ:
काल/क्रम (Discourse sequencing)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय (then/thereafter)
वर्षसहस्रेin the thousand-year period
वर्षसहस्रे:
अधिकरण (Time)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
तुindeed
तु:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/contrast)
दशोनेshort by ten
दशोने:
अधिकरण-विशेषण
TypeAdjective
Rootदश-ऊन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘वर्षसहस्रे’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: दशभिः ऊनम् (तत्पुरुष)
रघुनन्दनO joy of the Raghu line
रघुनन्दन:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootरघु-नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: रघोः नन्दनः (षष्ठी-तत्पुरुष)
दितिःDiti
दितिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
परमसम्प्रीताhighly pleased
परमसम्प्रीता:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootपरम-सम्प्रीत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘दितिः’ इत्यस्य विशेषणम्; समासः: परम + सम्प्रीत (कर्मधारय)
सहस्राक्षम्to the thousand-eyed (Indra)
सहस्राक्षम्:
कर्म (Addressee as object)
TypeNoun
Rootसहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः; ‘अब्रवीत्’ इत्यस्य कर्म (addressed)
अथthen
अथ:
काल/क्रम
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formक्रमसूचक-अव्यय
अब्रवीत्said, spoke
अब्रवीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

O son of the Raghus! ten years before completion of a thousand years. Diti, highly pleased with the services rendered by Indra, addressed him", saying:

D
Diti
I
Indra (Sahasrākṣa)
R
Rāma (Raghunandana)

FAQs

Dharma values perseverance and truthful accounting of vows—time and discipline matter in tapas, and gratitude arises when service is rendered faithfully.

Near the end of Diti’s long austerity period, she becomes pleased with Indra’s service and begins addressing him.

Endurance and gratitude—Diti’s sustained observance and her pleased acknowledgment of service.