HomeRamayanaBala KandaSarga 43Shloka 14
Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

गङ्गावतरणम्

The Descent of the Gaṅgā and Bhagiratha’s Fulfilment

सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथमथो नृपम्।भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यन्दनमास्थित:।।।।प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत्।

saptamī cānvagāt tāsāṃ bhagīratham atho nṛpam | bhagīratho 'pi rājarṣir divyaṃ syandanam āsthitaḥ || prāyād agre mahātejā gaṅgā taṃ cāpy anuvrajat |

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਧਾਰਾ ਨ੍ਰਿਪ ਭਗੀਰਥ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੀ। ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਭਗੀਰਥ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।

सप्तमीthe seventh (stream) Saptamī
सप्तमी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्तमी (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; नदी-नाम (सप्तमी नाम गङ्गा-धारा)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
अन्वगात्followed
अन्वगात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु+गम् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
तासाम्of them (of those streams)
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचनम्
भगीरथम्Bhagīratha
भगीरथम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
अथोthen
अथो:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रसङ्ग-अव्ययम् (particle: then/and)
नृपम्the king
नृपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; भगीरथम् इति समानाधिकरणम् (apposition)
भगीरथःBhagīratha
भगीरथः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभगीरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अव्ययम् (also)
राजर्षिःroyal sage
राजर्षिः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootराजन् + ऋषि (प्रातिपदिक-द्वय)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी): 'राज्ञः ऋषिः' / royal sage; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; भगीरथः इति विशेषण/उपाधि
दिव्यम्divine
दिव्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; स्यन्दनम् इति विशेषणम्
स्यन्दनम्chariot
स्यन्दनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्
आस्थितःhaving mounted
आस्थितः:
Kriya (क्रिया-विशेषण/कर्तृवाचक)
TypeVerb
Rootआ+स्था (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्तः भूतकर्मणि/भूतकृत् (past participle) प्रयोगे; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; भगीरथः इति कर्तरि विशेषणम् (having mounted)
प्रायात्went forth
प्रायात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+या (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
अग्रेin front
अग्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् निपातः/क्रियाविशेषणम्; स्थान-अव्ययम् (adverb: in front)
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + तेजस् (प्रातिपदिक-द्वय)
Formबहुव्रीहिः: 'महत्तेजो यस्य'; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; भगीरथः इति विशेषणम्
गङ्गाGaṅgā
गङ्गा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; भगीरथम् इत्यर्थे
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (also)
अनुव्रजत्followed
अनुव्रजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु+व्रज् (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

From the sky on to the head of Shankara and thence Ganga resorted to the earth. There it flowed forward with a roaring sound.

B
Bhagīratha
G
Gaṅgā
D
divine chariot (syandana)

FAQs

Dharma is leadership in service: Bhagīratha does not seek personal gain; he guides a sacred power for the welfare of ancestors and the world.

Gaṅgā’s waters have divided into streams; one stream specifically follows Bhagīratha as he leads it onward.

Bhagīratha’s responsibility and purposeful guidance (netṛtva) aligned with satya and duty.