Shloka 1

सगरस्य पुत्रलाभः

Sagara’s Boons, Progeny, and the Rise of the Sixty Thousand

Devanagari script

तां कथां कौशिको रामे निवेद्य कुशिकात्मज:।पुनरेवापरं वाक्यं काकुत्स्थ मिदमब्रवीत्।।।।

Transliteration

tāṃ kathāṃ kauśiko rāme nivedya kuśikātmajaḥ | punar evāparaṃ vākyaṃ kākutstha idam abravīt || 1.38.1 ||

Translation

ਉਹ ਕਥਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਕੇ, ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ਜ ਕੌਸ਼ਿਕ ਨੇ ਕਾਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Word by Word

• ताम्: that (her/that)
• ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• कथाम्: story, account
• कथाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कथा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कौशिकः: Kauśika (Viśvāmitra)
• कौशिकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिवाचक (proper name: Viśvāmitra)

• रामे: to/with Rama (in reference to Rama)
• रामे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• निवेद्य: having related, having reported
• निवेद्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नि-विद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having informed/related’

• कुशिकात्मजः: son of Kuśika
• कुशिकात्मजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुशिक + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुशिकस्य आत्मजः)

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha/Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/अवधारण (emphatic particle)

• अपरम्: another, further
• अपरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier of वाक्यम्)

• वाक्यम्: speech, statement
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• काकुत्स्थम्: O Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थम्: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बोधनार्थे द्वितीया (addressing)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun), विशेषण/निर्देशक (deictic)

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Viswamitra, an offspring of Kusika having related the story (of Karthikeya) to the son of the Kakusthas (Rama) said again.

Characters & Entities

• Viśvāmitra (Kauśika)
• Rāma
• Kakutstha lineage
• Kuśika

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma of instruction: sacred history is transmitted responsibly from a qualified teacher to a worthy listener for moral formation.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra concludes one episode and transitions to the next, continuing his teaching narrative to Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Attentive discipleship and authoritative teaching: Rāma listens; Viśvāmitra guides through instructive history.