Ramayana — Bala Kanda, Sarga 32, Shloka 25

कुशवंशवर्णनम्

The Line of Kuśa and the Disfigurement of Kuśanābha’s Daughters by Vāyu

Devanagari script

स च ता दयिता दीना: कन्या: परमशोभना:।दृष्ट्वा भग्नास्तदा राजा सम्भ्रान्त इदमब्रवीत्।।।।

Transliteration

sa ca tā dayitā dīnāḥ kanyāḥ paramaśobhanāḥ | dṛṣṭvā bhagnās tadā rājā sambhrānta idam abravīt ||

Translation

ਤਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਨ੍ਹ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• ताः: those (girls)
• ताः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• दयिताः: beloved
• दयिताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दयित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण of ताः/कन्याः

• दीनाः: distressed
• दीनाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• कन्याः: maidens
• कन्याः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• परमशोभनाः: most beautiful
• परमशोभनाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम + शोभन (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कर्मधारय 'परमाः शोभनाः'; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (gerund) 'having seen'

• भग्नाः: broken/disfigured
• भग्नाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भग्न (भञ्ज्-धातु से; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण of कन्याः

• तदा: then
• तदा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सम्भ्रान्तः: agitated
• सम्भ्रान्तः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्भ्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of राजा

• इदम्: this (speech)
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

The brilliant Kushamba and the righteous Kushanabha constructed the cities ofKaushanbi and Mahodaya (as their capital) respectively.

Characters & Entities

• king (Kuśanābha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler’s dharma includes compassionate protection of dependents; the king’s immediate concern reflects guardianship as duty.

What is the narrative situation?

The king sees his daughters harmed and prepares to question them to understand the wrongdoing.

Which character virtue is emphasized?

Parental compassion and protective responsibility, even before identifying the offender.