Shloka 14

सिद्धाश्रम-प्रसङ्गः

Siddhashrama and the Vāmana Narrative

Devanagari script

तमुवाच हरि: प्रीत: कश्यपं धूतकल्मषम्।वरं वरय भद्रं ते वरार्होऽसि मतो मम ।।1.29.14।।

Transliteration

tam uvāca hariḥ prītaḥ kaśyapaṃ dhūtakalmaṣam | varaṃ varaya bhadraṃ te varārho ’si mato mama || 1.29.14 ||

Translation

ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਰੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਲਮਸ਼ ਧੁਲ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਸ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਵਰ ਮੰਗੋ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਵਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ।”

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रीतः: pleased
• प्रीतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्री (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (हरिः)

• कश्यपम्: Kaśyapa
• कश्यपम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• धूतकल्मषम्: purged of sin
• धूतकल्मषम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धूत + कल्मष (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: धूतं कल्मषं यस्य/धूतकल्मषः (sins washed away) इति कर्मधारयः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (कश्यपम्)

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वरय: choose/ask (for)
• वरय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्; causative not intended here; meaning 'choose/ask'

• भद्रम्: good fortune
• भद्रम्: Prayojana (आशीः/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; आशीर्वाद-प्रयोगः (benedictive nominal)

• ते: to you/for you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्तिः (Dative), एकवचनम्; सर्वनाम

• वरार्हः: worthy of a boon
• वरार्हः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर + अर्ह (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: वरस्य अर्हः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (त्वम् implied)

• असि: you are
• असि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• मतः: considered (as)
• मतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (considered); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; त्वम् इत्यस्य विशेषणम्

• मम: by me/of me
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्; सर्वनाम

Context

Having heard those words of Vishnu, Kasyapa, son of Maricha, replied, "O bestower of boons, O great practitioner of austerities! Be pleased to grant a boon for Aditi, devatas and for myself.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Kāśyapa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Right effort bears fitting results: purified conduct and truthful discipline are acknowledged, and divine grace responds proportionately to merit.

What is the narrative situation?

Viṣṇu, satisfied with Kāśyapa’s austerities, offers him the choice of a boon.

Which character virtue is emphasized?

Purity through penance: removal of inner impurities (kalmaṣa) by sustained ethical and ascetic practice.