Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

रामशय्यादर्शनम्

Bharata Beholds Rama’s Forest Bed

हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत्।।।।

hā hantāsmi nṛśaṃso 'haṃ yat sabhāryaḥ kṛte mama |

īdṛśīṃ rāghavaś śayyām adhiśete hy anāthavat ||

ਹਾਇ ਹਾਇ! ਮੈਂ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਾਘਵ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਐਸੀ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹਨ।

हाalas
हा:
सम्बोधन/उद्गार (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formविस्मय/शोकबोधक अव्यय (interjection)
हन्तoh!
हन्त:
सम्बोधन/उद्गार (Exclamation)
TypeIndeclinable
Rootहन्त (अव्यय)
Formशोक/खेदबोधक अव्यय (interjection)
अस्मिI am
अस्मि:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् लकार, उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
नृशंसःcruel
नृशंसः:
विधेय (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootनृशंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषण of ‘अहम्’
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यत्since, because
यत्:
हेतु (Cause)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formहेतौ अव्ययप्रयोग (causal ‘since/that’)
सभार्यःtogether with (his) wife
सभार्यः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootस + भार्या (प्रातिपदिक)
Formसह-तत्पुरुष (with wife), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘राघवः’
कृतेfor the sake (of)
कृते:
हेतु (Cause/Purpose)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; ‘कृते’ = ‘for the sake of’ (हेतौ/निमित्ते locative)
ममof me, because of me
मम:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति, एकवचन
ईदृशीम्such
ईदृशीम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण of ‘शय्याम्’
राघवःRaghava (Rama)
राघवः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
शय्याम्bed
शय्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
अधिशेतेlies upon, reclines
अधिशेते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअधि√शी (धातु)
Formलट् लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक अव्यय (indeed)
अनाथवत्like an orphan
अनाथवत्:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootअनाथ (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formवत्-प्रत्ययान्त अव्ययवत् उपमान (adverbial: ‘like an orphan’)

Alas, what suffering! Because of a cruel man like me Rama along with his spouse was condemned to recline upon such bed like an orphan.

B
Bharata
R
Rāma (Rāghava)
S
Sītā

FAQs

Moral responsibility and repentance: Bharata refuses to enjoy benefit from wrongdoing and accepts ethical accountability, a key movement toward restoring dharma.

Seeing the austere bedding, Bharata condemns himself, feeling that Rāma’s hardship happened ‘because of me’ (through the chain of events around the throne).

Bharata’s integrity and remorse—he seeks righteousness over power and comfort.