Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 83, Shloka 13
अयोध्याकाण्डे त्र्यशीति तमः सर्गः — Bharata’s Departure and Encampment on the Gaṅgā
Śṛṅgīberapura
मणिकाराश्च ये केचित्कुम्भकाराश्च शोभनाः।सूत्रकर्मकृतश्चैव ये च शस्त्रोपजीविनः।2.83.12।।मयूरकाः क्राकचिका रोचका वेधकास्तथा।दन्तकारा स्सुधाकारा स्तथा गन्धोपजीविनः।।2.83.13।।सुवर्णकाराः प्रख्यातास्तथा कम्बलधावकाः।स्नापकोष्णोदका वैद्याधूपकाश्शौण्डिकास्तथा।।2.83.14।।रजकास्तुन्नवायाश्च ग्रामघोषमहत्तराः।शैलूषाश्च सह स्त्रीभिर्ययुः कैवर्तकास्तथा।।2.83.15।।
maṇikārāś ca ye kecit kumbhakārāś ca śobhanāḥ | sūtrakarmakṛtaś caiva ye ca śastropajīvinaḥ ||
mayūrakāḥ krākacikā rocakā vedhakās tathā | dantakārāḥ sudhākārāḥ tathā gandhopajīvinaḥ ||
suvarṇakārāḥ prakhyātās tathā kambaladhāvakāḥ | snāpakōṣṇodakā vaidyā dhūpakāḥ śauṇḍikās tathā ||
rajakās tunnavāyāś ca grāmagoṣamahattarāḥ | śailūṣāś ca saha strībhir yayuḥ kaivartakās tathā ||
ਮਣੀ-ਕਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਘੜ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁੰਭਕਾਰ, ਬੁਣਕਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ; ਮੋਰ-ਪੰਖ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਆਰੇ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੇ ਸਿੰਗਾਰ-ਸਾਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਛੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਦੰਦ-ਕਾਰ, ਚੂਨਾ-ਕਾਰੀਗਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ; ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਨਾਰ, ਕੰਬਲ ਧੋਣ ਵਾਲੇ; ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਵੈਦ, ਧੂਪ ਵੇਚਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ੌਂਡਿਕ (ਮਦਿਰਾ-ਵਪਾਰੀ); ਧੋਬੀ ਅਤੇ ਦਰਜ਼ੀ, ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਘੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਨਟ ਅਤੇ ਮੱਛੀਰੇ—ਇਹ ਸਭ ਭਰਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲ ਪਏ।
Gem-polishers, potters, weapon-smiths, weavers, makers of adornments with peacock feathers, sawyers, makers of artificial ornaments, perforators of shells and ornaments, ivory-workers, whitewashers, purveyors of fragrant essences, renowned goldsmiths, blanket-cleaners, hot-bath attendants, physicians, vintners, incense merchants, washermen, tailors, headmen of villages and hamlets, actors along with their wives, fishermen -- all followed Bharata.
FAQs
Dharma is presented as a shared societal undertaking: every profession and community group participates in supporting the righteous resolution centered on Rama and Bharata’s moral stance.
A wide cross-section of Ayodhya’s populace—artisans, service providers, leaders, performers, and others—joins the procession accompanying Bharata.
Bharata’s moral legitimacy and public trust: the breadth of followers implies confidence in his dharmic intent rather than personal ambition.