Sarga 6
रामाभिषेकपूर्वसज्जा — Preparations for Rama’s Coronation
अयोध्याकाण्ड
ਸਰਗ 6 ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ—(1) ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾ ਅਤੇ (2) ਅਯੋਧਿਆ ਦੀ ਜਨਤਕ ਤਿਆਰੀ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁਵਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਮਗਰੋਂ ਰਾਮ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਜ੍ਯ-ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹਵਿਸ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਮੰਗਲਮਯ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਹਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਕੇ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਾਤಃਕਾਲੀਨ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਪਾਠ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ‘ਪੁਣ੍ਯਾਹ’ ਦੇ ਮੰਗਲ-ਘੋਸ਼ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰਿਆਂ ਤੇ ਤੂਰੀਆਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਥਾ ਨਗਰ-ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ: ਸਵੇਰ ਹੋਂਦਿਆਂ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਜਾਵਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਾਲਿਆਂ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ, ਗਲੀਆਂ, ਅਟਾਰੀਆਂ, ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਉੱਤੇ ਧਵਜਾ-ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਤੇ ਨਟ-ਕਲਾਕਾਰ ਰੌਣਕ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਸਭ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਧੂਪ-ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੌਸ਼ਨੀ ਲਈ ਦੀਪ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਯੋਧਿਆ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਇਸ ਨਿਰਣਯ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਗੁਣਵਾਨ, ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਰਾਮ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਅਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Shlokas
Verse 1
गते पुरोहिते रामः स्नातो नियतमानसः।सह पत्न्या विशालाक्ष्या नारायणमुपागमत्।।2.6.1।।
ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 2
प्रगृह्य शिरसा पात्रीं हविषो विधिवत्तदा।महते दैवतायाज्यं जुहाव ज्वलितेऽनले।।2.6.2।।
ਤਦੋਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਿਸ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਜ੍ਵਲੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਲਈ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।
Verse 3
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਹਵਿਸ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭਾਗ ਪ੍ਰਾਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛਾਈ ਕੁਸ਼ਾ-ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ।
Verse 4
शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम्।ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे।।2.6.3।।वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः।श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः।।2.6.4।।
ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸੰਯਮ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਰਵਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 5
एकयामावशिष्टायां रात्र्यां प्रतिविबुद्ध्य सः।अलङ्कारविधिं कृत्स्नं कारयामास वेश्मनः।।2.6.5।।
ਜਦੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਹਿਰ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਜਾਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਸਾਰੀ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 6
तत्र श्रृण्वन्सुखा वाच स्सूतमागधवन्दिनाम्।पूर्वां सध्यामुपासीनो जजाप यतमानसः।।2.6.6।।
ਉੱਥੇ ਸੂਤਾਂ, ਮਾਗਧਾਂ ਅਤੇ ਵੰਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੁਖਦ ਬਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਤಃ-ਸੰਧਿਆ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਜਪ ਕੀਤਾ।
Verse 7
तुष्टाव प्रणतश्चैव शिरसा मधुसूदनम्।विमलक्षौमसंवीतो वाचयामास स द्विजान्।।2.6.7।।
ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਨਿਰਮਲ ਖ਼ਸ਼ੌਮ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦਵਿਜਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਵਾਇਆ।
Verse 8
तेषां पुण्याहघोषोऽथ गम्भीरमधुरस्तदा।अयोध्यां पूरयामास तूर्यघोषानुनादितः।।2.6.8।।
ਤਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ “ਪੁਣ੍ਯਾਹ! ਪੁਣ੍ਯਾਹ!” ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਜੈਘੋਸ਼—ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਧੁਨਿਤ—ਅਯੋਧਿਆ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਰ ਗਏ।
Verse 9
कृतोपवासं तु तदा वैदेह्या सह राघवम्।अयोध्यानिलयश्श्रुत्वा सर्वः प्रमुदितो जनः।।2.6.9।।
ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੈਦੇਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਘਵ ਨੇ ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 10
ततः पौरजनस्सर्वश्श्रुत्वा रामाभिषेचनम्।प्रभातां रजनीं दृष्ट्वा चक्रे शोभयितुं पुरीम्।।2.6.10।।
ਫਿਰ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ—ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਵੇਰ ਬਣਦੀ ਵੇਖ ਕੇ—ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 11
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
ਚਿੱਟੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਮੁੱਖ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚੈਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅੱਟਾਲਿਕਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧੁਜਾਂ ਤੇ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 12
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਉਤਸਵ ਲਈ ਸਜਾਵਟਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 13
सिताभ्रशिखराभेषु देवतायतनेषु च।चतुष्पथेषु रथ्यासु चैत्येष्वट्टालकेषु च।।2.6.11।।नानापण्यसमृद्धेषु वणिजामापणेषु च।कुटुम्बिनां समृद्धेषु श्रीमत्सु भवनेषु च।।2.6.12।।सभासु चैव सर्वासु वृक्षेष्वालक्षितेषु च।ध्वजा स्समुच्छ्रिताश्चित्राः पताकाश्चाभवंस्तदा।।2.6.13।।
ਤਦੋਂ ਸਭਨਾਂ ਸਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਦਿਸਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਧੁੱਜੇ ਉੱਚੇ ਚੁੱਕੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਵੀ ਲਹਿਰਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 14
नटनर्तकसङ्घानां गायकानां च गायताम्।मनः कर्णसुखा वाच श्शुशृवुश्च ततस्ततः।।2.6.14।।
ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਨਟਾਂ-ਨਰਤਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਨ ਤੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।
Verse 15
रामाभिषेकयुक्ताश्च कथाश्चक्रुर्मिथो जनाः।रामाभिषेके सम्प्राप्ते चत्वरेषु गृहेषु च।।2.6.15।।
ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ, ਚੌਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 16
बाला अपि क्रीडमाना गृहद्वारेषु सङ्घशः।रामाभिषवसंयुक्ताश्चक्रुरेवं मिथः कथाः।।2.6.16।।
ਘਰਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਅੱਗੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੱਲਾਂ ਇਉਂ ਹੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
Verse 17
कृतपुष्पोपहारश्च धूपगन्धाधिवासितः।राजमार्गः कृतः श्रीमान्पौरै रामाभिषेचने।।2.6.17।।
ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਪੌਰਾਂ ਨੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਬਣਾਇਆ—ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਵਿਛਾਏ ਅਤੇ ਧੂਪ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾਇਆ।
Verse 18
प्रकाशकरणार्थं च निशागमनशङ्कया।दीपवृक्षां स्तथा चक्रुरनु रथ्यासु सर्वशः।।2.6.18।।
ਰਾਤ ਪੈ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ੰਕਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਗਲੀਆਂ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਦੀਪ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼’ ਵੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ।
Verse 19
अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਜਾ-ਸੰਵਾਰ ਕੇ, ਨਗਰਵਾਸੀ ਰਾਮ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 20
अलङ्कारं पुरस्यैवं कृत्वा तत्पुरवासिनः।आकाङ्क्षमाणा रामस्य यौवराज्याभिषेचनम्।।2.6.19।।समेत्य सङ्घशस्सर्वे चत्वरेषु सभासु च।कथयन्तो मिथस्तत्र प्रशशंसुर्जनाधिपम्।।2.6.20।।
ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਚੌਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਮੰਡਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਉੱਥੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 21
अहो महात्मा राजाऽयमिक्ष्वाकुकुलनन्दनः।ज्ञात्वा यो वृद्धमात्मानं रामं राज्येऽभिषेक्ष्यति।।2.6.21।।
ਅਹੋ! ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਦਾ ਆਨੰਦ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜ੍ਯਾਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਵੇਗਾ।
Verse 22
सर्वेप्यनुगृहीता स्मो यन्नो रामो महीपतिः।चिराय भविता गोप्ता दृष्टलोकपरावरः।।2.6.22।।
ਅਸੀਂ ਸਭ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਕ ਦੇ ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਭਾਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਰਾਮ ਚਿਰਕਾਲ ਲਈ ਸਾਡਾ ਮਹੀਪਤੀ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕ ਬਣੇਗਾ।
Verse 23
अनुद्धतमनाः विद्वान्धर्मात्मा भ्रातृवत्सलः।यथा च भ्रातृषु स्निग्धस्तथाऽस्मास्वपि राघवः।।2.6.23।।
ਰਾਘਵ ਨਿਮਰ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਤਸਲ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਨੇਹੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨੇਹੀ ਹੈ।
Verse 24
चिरं जीवतु धर्मात्मा राजा दशरथोऽनघः।यत्प्रसादोनभिषिक्तं तु रामं द्रक्ष्यामहे वयम्।।2.6.24।।
ਧਰਮਾਤਮਾ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਚਿਰ ਜੀਵਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਇਆ ਵੇਖਾਂਗੇ।
Verse 25
एवंविधं कथयतां पौराणां शुश्रुवु स्तदा।दिग्भ्योपि श्रुतवृत्तान्ता: प्राप्ता जानपदा जनाः।।2.6.25।।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਗਰਵਾਸੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਨ ਲੱਗੇ।
Verse 26
ते तु दिग्भ्यः पुरीं प्राप्ता द्रष्टुं रामाभिषेचनम्।रामस्य पूरयामासुः पुरीं जानपदा जनाः।।2.6.26।।
ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੇਹਾਤੀ ਲੋਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
जनौघैस्तैर्विसर्पद्भिः शुश्रुवे तत्र निस्वनः।पर्वसूदीर्णवेगस्य सागरस्येव निस्वनः।।2.6.27।।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਜਨਸਮੂਹ ਵਿਚੋਂ ਉੱਥੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸ਼ੋਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰ-ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਗੱਜਣਾ।
Verse 28
ततस्तदिन्द्रक्षयसन्निभं पुरंदिदृक्षुभिर्जानपदैरुपागतैः।समन्तत स्सस्वनमाकुलं बभौसमुद्रयादोभिरिवार्णवोदकम्।।2.6.28।।
ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗਾ ਉਹ ਨਗਰ, ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਏ ਦੇਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਆਕੁਲ ਹੋ ਉਠਿਆ; ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਚਲਚਲਾਉਂਦੇ ਹੋਣ।
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds disciplined kingship-in-formation: Rāma undertakes ritual purity (snāna), correct oblation (homa), controlled mind (niyata-mānasa), and a vow of silence (vāg-yama), presenting political elevation as grounded in restraint and sacred duty rather than celebration alone.
Private worship and public order are shown as mutually reinforcing: personal ācāra and devotion generate moral authority, while communal participation (decoration, praise, collective discourse) generates legitimacy. The Sarga models how auspicious ritual and civic cohesion frame ethical governance.
Key mapped nodes include Ayodhyā’s Viṣṇu shrine, crossroads (catuṣpatha), thoroughfares (rathyā), royal road (rājamārga), market stalls (āpaṇa), towers (aṭṭālaka), public squares (catvara), and assembly halls (sabhā), along with cultural markers such as puṇyāha proclamations, dhvaja/patākā installations, incense-perfumed roads, and dīpavṛkṣa street lighting.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.