Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 12, Shloka 113
द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse
Ayodhya Kanda 12
न जीवितं मेऽस्ति पुनःकुत स्सुखं विनाऽऽत्मजेनाऽत्मवतः कुतो रतिः।ममाहितं देवि न कर्तुमर्हसि स्पृशामि पादावपि ते प्रसीद मे।।।।
na jīvitaṃ me ’sti punaḥ kutaḥ sukhaṃ vinā ’tmajenā ’tmavataḥ kuto ratiḥ |
mamāhitaṃ devi na kartum arhasi spṛśāmi pādāv api te prasīda me ||
ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ? ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਹੇ ਦੇਵੀ ਰਾਣੀ, ਮੇਰਾ ਅਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਵੀ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ।
There is no life for me without my son (Rama). What to speak of happiness again? Where is pleasure for a selfrespecting man like me? O queen, it does not behove you to do this harmful act. I will touch your feet. Show pity on me.
FAQs
It frames compassion as dharma: even amid conflict, one should not commit ‘ahita’ (harm) against the vulnerable; the plea appeals to humane restraint and moral responsibility.
Daśaratha’s anger collapses into desperation; he begs Kaikeyī to relent, even offering the humiliating gesture of touching her feet.
Humility and supplication in crisis—Daśaratha abandons royal pride to seek mercy for what he sees as a dharmic necessity: keeping Rāma near.