Previous Verse
Next Verse

Shloka 47

अनसूयोपदेशः तथा सीताया स्वयंवरकथा

Anasuya’s Counsel and Sita’s Swayamvara Narrative

इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुस्समुपानयत्।।2.118.47।।निमेषान्तरमात्रेण तदाऽनम्य महाबलः।ज्यां समारोप्य झडिति पूरयामास वीर्यवान्।।2.118.48।।

ity uktaḥ tena vipreṇa tad dhanuḥ samupānayat || 2.118.47 || nimeṣāntaramātreṇa tadā namya mahābalaḥ | jyāṃ samāropya jhaḍiti pūrayāmāsa vīryavān || 2.118.48 ||

ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਲਿਆ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਵੀਰਯਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਜਿਤਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਝੱਟ ਜਿਆ ਚੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਖਿੱਚ ਕੇ ਤਾਣ ਦਿੱਤਾ।

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-चिह्नक-अव्यय (quotative)
उक्तःhaving been told
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having been told/addressed’
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
विप्रेणby the brahmin
विप्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण धनुः
धनुःbow
धनुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समुपानयत्brought near
समुपानयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उप + आ + नी (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
निमेषान्तरमात्रेणwithin the space of a blink
निमेषान्तरमात्रेण:
Kala (काल)
TypeNoun
Rootनिमेष + अन्तर + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; समास: निमेष-अन्तर (interval of a blink) + मात्र (only)
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय
आनम्यhaving bent
आनम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive), ‘having bent’
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (implicit subject: रामः); समास: महा + बल
ज्याम्bowstring
ज्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootज्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समारोप्यhaving strung
समारोप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + रुह्/रुप् (धातु; causative sense ‘to set/fit’)
Formक्त्वा-प्रत्यय (Absolutive), ‘having fitted/strung (the string)’
झडितिinstantly
झडिति:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootझडिति (अव्यय)
Formअव्यय; शीघ्रार्थक (adverb: instantly)
पूरयामासfully drew (it)
पूरयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपूरय् (धातु; √पॄ/पूर् + णिच्)
Formलिट्-लकार (Periphrastic perfect/आमास-योग), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative; अर्थ: ‘completely drew/filled (the bow)’
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (implicit subject)

At the words of that ascetic, my father brought out the bow. Mighty and valiant Rama bent it and strung it and drew it in the twinkling of an eye.

V
Viśvāmitra
S
Sītā’s father (Janaka implied)
R
Rāma
T
the divine bow (Śiva’s bow/Pināka implied)
B
bowstring (jyā)

FAQs

Power becomes dharmic when exercised with composure and purpose: Rāma’s strength is shown as controlled, prompt, and respectful to the sacred setting.

At Viśvāmitra’s request, Janaka produces the bow; Rāma immediately bends, strings, and draws it.

Rāma’s competence joined with restraint—effortless mastery without arrogance.