Adhyaya 6
The Glory of Bhārata-varṣa: Enumerating Mountains, Rivers, and Regions
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਭਾਰਤ-ਵਰਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਦਾਹਰਨ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਰਣਨ ਸੁਚੱਜੇ ਧਾਰਮਿਕ-ਭੂਗੋਲ ਵੱਲ ਮੁੜਦਾ ਹੈ: ਸੱਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼-ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਜਨਪਦਾਂ/ਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਉਲੇਖ, ਆਰਯ–ਮਲੇਛ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਕਿ ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਸ੍ਰਵਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । यदिदं भारतं वर्षं पुण्यं पुण्यविधायकम् । तत्सर्वं नः समाचक्ष्व त्वं हि नो बुद्धिमान्मतः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਭਾਰਤ-ਵਰਸ਼ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦੇਹ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ।”
Verse 2
सूत उवाच । अत्र ते कीर्त्तयिष्यामि वर्षं भारतमुत्तमम् । प्रिय मित्रस्य देवस्य मनोर्वैवस्वतस्य च
ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉੱਤਮ ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵ ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁ ਵੈਵਸਵਤ ਨੂੰ ਭੀ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।
Verse 3
पृथोश्च प्राज्ञ वै न्यस्य तथैक्ष्वाकोर्महात्मनः । ययातेरंबरीषस्य मांधातुर्नहुषस्य च
ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਮੈਂ ਪૃਥੁ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਲਿਖ ਕੇ, ਮਹਾਤਮਾ ਇક્ષਵਾਕੁ ਦੇ ਵੀ; ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਦੇ, ਅਤੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਵਰਤਾਂਤ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 4
तथैव मुचुकुंदस्य कुबेरोशीनरस्य च । ऋषभस्य तथैलस्य नृगस्य नृपतेस्तथा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਦਾ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਸ਼ੀਨਰ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਤੇ ਇਲਾ ਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨ੍ਰਿਗ ਨ੍ਰਪਤੀ ਦਾ ਭੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 5
कुशिकस्यैव राजर्षेर्गाधेश्चैव महात्मनः । सोमस्य चैव राजर्षेर्दिलीपस्य तथैव च
ਅਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਕੁਸ਼ਿਕ ਦਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਧੀ ਦਾ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸੋਮ ਦਾ, ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਦਾ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 6
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
ततो वर्षं प्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमहो द्विजाः । महेंद्रो मलयःसह्यः शुक्तिमानृक्षवानपि
ਤਦੋਂ ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦਵਿਜੋ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰ্ষਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। (ਉੱਥੇ) ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਮਲਯ, ਸਹ੍ਯ, ਸ਼ੁਕਤਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਿਖ਼ਸਵਾਨ ਪਹਾੜ ਹਨ।
Verse 8
विंध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः । तेषां सहस्रशो विप्रा पर्वतास्ते समीपतः
ਵਿੰਧ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ—ਇਹਨਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸੱਤ ਕੁਲ-ਪਹਾੜ ਹਨ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।
Verse 9
अविज्ञाताः सारवंतो विपुलाश्चित्रसानवः । अन्ये तु ये परिज्ञाता ह्रस्वा ह्रस्वोपजीविनः
ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਅਦਭੁਤ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ। ਪਰ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਛੋਟੇ ਹਨ—ਛੋਟੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।
Verse 10
आर्यम्लेच्छसधर्माणस्ते मिश्राः पुरुषा द्विजाः । नदीं पिबंति विमलां गंगां सिंधुंसरस्वतीम्
ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਜੋ ਪੁਰਖ ਆਰ੍ਯ ਅਤੇ ਮਲੇੱਛ ਰੀਤਾਂ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਧਰਮ-ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਨਦੀਆਂ—ਗੰਗਾ, ਸਿੰਧੁ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ—ਦਾ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।
Verse 11
गोदावरीं नर्मदां च बहूदां च महानदीम् । शतद्रुं चंद्रभागां च यमुनां च महानदीम्
ਗੋਦਾਵਰੀ, ਨਰਮਦਾ, ਬਹੂਦਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀ; ਅਤੇ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 12
दृषद्वतीं वितस्तां च विपापां स्वच्छवालुकाम् । नदीं वेत्रवतीं चैव कृष्णां वेणीं च निम्नगाम्
ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਅਤੇ ਵਿਤਸਤਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਪਾਪਾ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਫ਼ ਰੇਤਲੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਨਦੀ, ਤਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਵੇਣੀ—ਇਹ ਸਭ ਨਿਮਨਗਾਮੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
इरावतीं वितस्तां च पयोष्णीं देविकामपि । वेदस्मृतिं वेदशिरां त्रिदिवां सिंधुला कृमिम्
ਇਰਾਵਤੀ, ਵਿਤਸਤਾ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਦੇਵਿਕਾ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਸਿੰਧੁਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਮੀ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 14
करीषिणीं चित्रवहां त्रिसेनां चैव निम्नगाम् । गोमतीं धूतपापां च चंदनां च महानदीम्
ਕਰੀਸ਼ਿਣੀ, ਚਿਤ੍ਰਵਹਾ, ਤ੍ਰਿਸੇਨਾ ਅਤੇ ਨਿਮਨਗਾ; ਅਤੇ ਗੋਮਤੀ, ਧੂਤਪਾਪਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨਾ—ਇਹ ਵੀ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਵਜੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 15
कौशिकीं त्रिदिवां हृद्यां नाचितां रोहितारणीम् । रहस्यां शतकुंभां च सरयूं च द्विजोत्तमाः
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮੋ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਤ੍ਰਿਦਿਵਾ, ਹ੍ਰਿਦਿਆ, ਨਾਚਿਤਾ, ਰੋਹਿਤਾਰਣੀ; ਅਤੇ ਰਹਸਿਆ, ਸ਼ਤਕੁੰਭਾ ਤੇ ਸਰਯੂ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 16
चर्मण्वतीं वेत्रवतीं हस्तिसोमां दिशं तथा । शरावतीं पयोष्णीं च भीमां भीमरथीमपि
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਮਣਵਤੀ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਹਸਤਿਸੋਮਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਵਤੀ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਭੀਮਾ ਅਤੇ ਭੀਮਰਥੀ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 17
कावेरीं चुलुकां चापि तापीं शतमलामपि । नीवारां महितां चापि सुप्रयोगां तथा नदीम्
ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਵੇਰੀ, ਚੁਲੁਕਾ, ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਮਲਾ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੀਵਾਰਾ, ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ ਨਾਮਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਦੀ ਦਾ ਵੀ।
Verse 18
पवित्रां कृष्णलां सिंधुं वाजिनीं पुरमालिनीम् । पूर्वाभिरामां वीरां च भीमां मालावतीं तथा
“(ਉਸ ਨੇ) ਪਵਿਤ੍ਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਲਾ, ਸਿੰਧੁ, ਵਾਜਿਨੀ, ਪੁਰਮਾਲਿਨੀ; ਅਤੇ ਪੂਰਵਾਭਿਰਾਮਾ, ਵੀਰਾ, ਭੀਮਾ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਤੀ ਦਾ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਲਿਆ।”
Verse 19
पलाशिनीं पापहरां महेंद्रां पटलावतीम् । करीषिणीमसिक्नीं च कुशचीरीं महानदीम्
(ਉਹ) ਪਲਾਸ਼ਿਨੀ—ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ—ਮਹੇਂਦ੍ਰਾ, ਪਟਲਾਵਤੀ, ਕਰੀਸ਼ਿਨੀ ਅਤੇ ਅਸਿਕਨੀ; ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਚੀਰੀ ਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਦਾ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 20
मरुतां प्रवरां मेनां हेमां घृतवतीं तथा । अनावतीमनुष्णां च सेव्यां कापीं च सत्तमाः
ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ, ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ: ਮੇਨਾ, ਹੇਮਾ, ਘ੍ਰਿਤਵਤੀ; ਅਤੇ ਅਨਾਵਤੀ, ਅਨੁਸ਼੍ਣਾ, ਸੇਵਿਆ ਅਤੇ ਕਾਪੀ।
Verse 21
सदावीरामधृष्यां च कुशचीरां महानदीम् । रथचित्रां ज्योतिरथां विश्वामित्रां कपिंजलाम्
ਅਤੇ (ਉਸ ਨੇ) ਸਦਾਵੀਰਾ, ਮਧ੍ਰਿਸ਼੍ਯਾ, ਕੁਸ਼ਚੀਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਨਦੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਰਥਚਿਤ੍ਰਾ, ਜੋਤਿਰਥਾ, ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਕਪਿੰਜਲਾ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 22
चंद्रावहफलद्यं चैव कुचीरामंबुवाहिनीम् । वैनदीं पिंगलां वेणां तुंगवेगां महानदीम्
ਅਤੇ ਚੰਦਰਾਵਹਾ, ਫਲਦਿਆ, ਕੁਚੀਰਾ, ਅੰਬੁਵਾਹਿਨੀ, ਵੈਨਦੀ, ਪਿੰਗਲਾ, ਵੇਣਾ, ਤੁੰਗਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 23
विदिशां कृष्णवेणां च ताम्रां च कपिलामपि । धेनुं सकामां वेदस्वां हविःस्रावां महापथाम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਸ਼ਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਤਾਮਰਾ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ; ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਮਾ, ਵੇਦਸਵਾ, ਹਵਿਃਸ੍ਰਾਵਾ ਅਤੇ ਮਹਾਪਥਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ।
Verse 24
शिप्रां च पिच्छलां चैव भारद्वाजीं च निम्नगाम् । कौर्णिकीं निम्नगां शोणां बाहुदामथ चंद्रमाम्
ਅਤੇ ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਤੇ ਪਿੱਛਲਾ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਭਾਰਦਵਾਜੀ—ਹੇਠਾਂ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰਨਿਕੀ, ਸ਼ੋਣਾ, ਬਾਹੁਦਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਉਚਾਰੇ।
Verse 25
दुर्गामंतः शिलां चैव ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । परोक्षामथ रोहीं च तथा जंबूनदीमपि
ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਮੰਤਹ, ਸ਼ਿਲਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਮੇਧਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਨਦੀ; ਅਤੇ ਪਰੋਖਾ, ਰੋਹੀ, ਅਤੇ ਜੰਬੂਨਦੀ ਨਦੀ ਦਾ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ।
Verse 26
सुनासां तमसां दासीं सामान्यां वरणामसिम् । नीलां धृतिकरीं चैव पर्णाशां च महानदीम्
(ਉਹ) ਸੁਨਾਸਾ, ਤਮਸਾ, ਦਾਸੀ, ਸਾਮਾਨਿਆ, ਵਰਣਾ ਅਤੇ ਅਸਿਕਨੀ; ਅਤੇ ਨੀਲਾ, ਧ੍ਰਿਤਿਕਰੀ, ਤੇ ਪਰਨਾਸ਼ਾ—ਇਹ ਮਹਾਨਦੀਆਂ ਵੀ ਗਿਣਦਾ ਹੈ।
Verse 27
मानवीं वृषभां भासां ब्रह्ममेध्यां दृषद्वतीम् । एताश्चान्याश्च बहुला महानद्यो द्विजर्षभाः
ਮਾਨਵੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਾ, ਭਾਸਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਮੇਧਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦ੍ਵਤੀ—ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮਹਾਨ ਨਦੀਆਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 28
सदा निरामयां कृष्णां मंदगां मंदवाहिनीम् । ब्राह्मणीं च महागौरीं दुर्गामपि च सत्तमाः
ਹੇ ਸੱਤਮ ਪੁਰਖੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਰਾਮਯਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਮੰਦਗਾ—ਮੰਦ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ, ਮਹਾਗੌਰੀ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਵੀ ਕਹਿ ਕੇ ਭਜਦੇ ਹਨ।
Verse 29
चित्रोत्पलां चित्ररथामतुलां रोहिणीं तथा । मंदाकिनीं वैतरणीं कोकां चापि महानदीम्
ਚਿਤ੍ਰੋਤਪਲਾ, ਚਿਤ੍ਰਰਥਾ, ਅਤੁਲਾ ਅਤੇ ਰੋਹਿਣੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਵੈਤਰਨੀ, ਕੋਕਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 30
शुक्तिमतीमनंगां च तथैव वृषसाह्वयाम् । लोहित्यां करतोयां च तथैव वृषकात्वयाम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਕਤਿਮਤੀ ਅਤੇ ਅਨੰਗਾ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਸਾਹ੍ਵਯਾ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ; ਲੋਹਿਤਾ, ਕਰਤੋਯਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਕਾਤ੍ਵਯਾ ਨਾਮਕ ਨਦੀ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 31
कुमारीमृषितुल्यां च मारिषां च सरस्वतीम् । मंदाकिनीं सुपुण्यां च सर्वां गंगां च सत्तमाः
ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ—ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮਾਨ—ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਰਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਅਤਿ-ਪੁਣ੍ਯ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਅਤੇ ਸਰਵ-ਪਾਵਨੀ ਗੰਗਾ, ਹੇ ਸੱਤਮ ਪੁਰਖੋ।
Verse 32
विश्वस्य मातरः सर्वाः सर्वाश्चैव महाफलाः । तथा नद्यः सुप्रकाशाः शतशोथ सहस्रशः
ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਮਾਤਾਵਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ—ਹਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੀ; ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ।
Verse 33
इत्येता सरितो विप्राः समाख्याता यथास्मृति । अतऊर्द्ध्वं जनपदान्निबोध गदतो मम
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦਿਆਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੇ ਜਨਪਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ।
Verse 34
तत्रेमे कुरुपांचालाः शाल्वमात्रेय जांगलाः । शूरसेनाः पुलिंदाश्च बौधामालास्तथैव च
ਉੱਥੇ ਕੁਰੂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ਾਲਵ, ਮਾਤ੍ਰੇਯ ਅਤੇ ਜਾਂਗਲ; ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਪੁਲਿੰਦ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੌਧਾਮਾਲ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 35
मत्स्याः कुशट्टाः सौगंध्याः कुत्सपाः काशिकोशलाः । चेदिमत्स्यकरूषाश्च भोजाः सिंधुपुलिंदकाः
ਮਤਸ੍ਯ, ਕੁਸ਼ੱਟ, ਸੌਗੰਧ੍ਯ, ਕੁਤਸਪ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ; ਤਥਾ ਚੇਦੀ, ਮਤਸ੍ਯ ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼; ਅਤੇ ਭੋਜ, ਸਿੰਧੁ ਅਤੇ ਪੁਲਿੰਦ ਵੀ ਹਨ।
Verse 36
उत्तमाश्च दशार्णाश्च मेकलाश्चोत्कलैः सह । पंचालाः कोशलाश्चैव नैकपृष्ठयुगंधराः
ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਰ্ণ, ਮੇਕਲਾ ਉਤਕਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਲ ਵੀ—ਨੈਕਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਯੁਗੰਧਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।
Verse 37
बोधा मद्राः कलिंगाश्च काशयो परकाशयः । जठराः कुकुराश्चैव सुदशार्णाः सुसत्तमाः
ਬੋਧਾ, ਮਦ੍ਰਾ, ਕਲਿੰਗ, ਕਾਸ਼ਯ ਅਤੇ ਪਰਕਾਸ਼ਯ; ਜਠਰ ਅਤੇ ਕੁਕੁਰ; ਅਤੇ ਸुदਸ਼ਾਰਣ—ਇਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਜਨ ਹਨ।
Verse 38
कुंतयोऽवंतयश्चैव तथैवापरकुंतयः । गोमंता मल्लकाः पुंड्राः विदर्भा नृपवाहिकाः
ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੁੰਤੀ; ਗੋਮੰਤਾ, ਮੱਲਕ, ਪੁੰਡ੍ਰ, ਵਿਦਰਭ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਪਵਾਹਿਕ।
Verse 39
अश्मकाः सोत्तराश्चैव गोपराष्ट्राः कनीयसः । अधिराज्यकुशट्टाश्च मल्लराष्ट्राश्च केरलाः
ਅਸ਼ਮਕ ਅਤੇ ਸੋੱਤਰ, ਗੋਪਰਾਸ਼ਟਰ (ਛੋਟੇ); ਅਧਿਰਾਜ੍ਯ-ਕੁਸ਼ੱਟ, ਮੱਲਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲ।
Verse 40
मालवाश्चोपवास्याश्च चक्रावक्रालयाः शकाः । विदेहा मगधाः सद्मा मलजा विजयास्तथा
ਮਾਲਵ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ੍ਯ; ਚਕ੍ਰਾਵਕ੍ਰਾਲਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ਕ; ਵਿਦੇਹ, ਮਗਧ, ਸਦਮਾ, ਮਲਜ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਭੀ।
Verse 41
अंगा वंगाः कलिंगाश्च यकृल्लोमान एव च । मल्लाः सुदेष्णाः प्रह्लादा महिषाः शशकास्तथा
ਅੰਗ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ; ਅਤੇ ਯਕ੍ਰੱਲੋਮਾਨ ਵੀ; ਮੱਲ, ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਮਹਿਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਕ ਭੀ।
Verse 42
बाह्लिका वाटधानाश्च आभीराः कालतोयकाः । अपरांताः परांताश्च पंकलाश्चर्मचंडिकाः
ਬਾਹਲੀਕ, ਵਾਟਧਾਨ, ਆਭੀਰ ਅਤੇ ਕਾਲਤੋਯਕ; ਅਪਰਾਂਤ ਤੇ ਪਰਾਂਤ; ਅਤੇ ਪੰਕਲ ਤੇ ਚਰਮ-ਚੰਡਿਕਾ ਵੀ।
Verse 43
अटवीशेखराश्चैव मेरुभूताश्च सत्तमाः । उपावृतानुपावृताः सुराष्ट्राः केकयास्तथा
ਅਟਵੀਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮੇਰੁਭੂਤ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਾਵ੍ਰਿਤ ਤੇ ਅਨੁਪਾਵ੍ਰਿਤ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਕੇਕਯ ਵੀ ਹਨ।
Verse 44
कुट्टापरांता माहेयाः कक्षाः सामुद्र निष्कुटाः । अंधाश्च बहवो विप्रा अंतर्गिर्यस्तथैव च
ਕੁੱਟਾਪਰਾਂਤ ਅਤੇ ਮਾਹੇਯ ਨਾਮਕ ਦੇਸ਼; ਕਕਸ਼ਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਖੰਡ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਕੁਟ ਵੀ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਅੰਤਰਗਿਰਿਆ (ਪਹਾੜਾਂ ਅੰਦਰ ਵਸਣ ਵਾਲੇ) ਵੀ ਹਨ।
Verse 45
बहिर्गिर्य्योंगमलदा मगधा मालवार्घटाः । सत्त्वतराः प्रावृषेयाः भार्गवाश्च द्विजर्षभाः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਬਹਿਰਗਿਰਿਆ, ਓਂਗਮਲਦਾ, ਮਗਧ, ਮਾਲਵ ਅਤੇ ਅਰਘਟ; ਤਥਾ ਸੱਤਵਤਰ, ਪ੍ਰਾਵ੍ਰਿਸ਼ੇਯ ਅਤੇ ਭਾਰਗਵ ਦ੍ਵਿਜ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵੀ ਹਨ।
Verse 46
पुंड्रा भार्गाः किराताश्च सुदेष्णा भासुरास्तथा । शका निषादा निषधास्तथैवानर्त नैऋताः
ਪੁੰਡ੍ਰ, ਭਾਰਗ, ਅਤੇ ਕਿਰਾਤ; ਤਥਾ ਸੁਦੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭਾਸੁਰ; ਸ਼ਕ, ਨਿਸਾਦ, ਨਿਸਧ; ਅਤੇ ਅਨਰਤ ਤੇ ਨੈਤ ਵੀ ਹਨ।
Verse 47
पूर्णलाः पूतिमत्स्याश्च कुंतला कुशकास्तथा । तरिग्रहाश्शूरसेना ईजिकाः कल्पकारणाः
ਪੂਰਣਲਾ, ਪੂਤਿਮਤਸ੍ਯ, ਕੁੰਤਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਕ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰਿਗ੍ਰਹ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਅਤੇ ਈਜਿਕਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਲਪ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਣ-ਤੱਤ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 48
तिलभागामसाराश्च मधुमत्ताः ककुंदकाः । काश्मीराः सिंधुसौवीरा गांधारा दर्शकास्तथा
ਤਿਲਭਾਗਾਮਸਾਰ, ਮਧੁਮੱਤ ਅਤੇ ਕਕੁੰਦਕ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸਿੰਧੁ-ਸੌਵੀਰ, ਗਾਂਧਾਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 49
अभीसाराः कुद्रुताश्च सौरिला बाह्लिकास्तथा । दर्वी च मालवा दर्वा वातजामरथोरगाः
ਅਭੀਸਾਰ, ਕੁਦ੍ਰੁਤ, ਸੌਰਿਲ ਅਤੇ ਬਾਹਲਿਕ; ਅਤੇ ਦರ್ವੀ ਜਨ, ਮਾਲਵ, ਦರ್ವ, ਵਾਤਜਾਮਰ ਅਤੇ ਥੋਰਗਾ ਵੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 50
बलरट्टास्तथा विप्राः सुदामानः मुमल्लिकाः । बंधाकरीकषाश्चैव कुलिंदा गंधिकास्तथा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲਰੱਟ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸੁਦਾਮਾਨ, ਮੁਮੱਲਿਕਾ; ਅਤੇ ਬੰਧਾਕਰੀਕਸ਼, ਕੁਲਿੰਦਾ ਅਤੇ ਗੰਧਿਕ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 51
वनायवोदशाः पार्श्वरोमाणः कुशबिंदवः । काच्छा गोपालकच्छाश्च जांगलाः कुरुवर्णकाः
ਵਨਾਯਵੋਦਸ਼, ਪਾਰਸ਼ਵਰੋਮਾਣ, ਕੁਸ਼ਬਿੰਦਵ; ਕਾਚਛ, ਗੋਪਾਲ-ਕਾਚਛ, ਜਾਂਗਲ ਅਤੇ ਕੁਰੁਵਰਣਕ—ਇਹ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਹਨ।
Verse 52
किराताबर्बराः सिद्धा वैदेहास्ताम्रलिप्तिकाः । औड्रम्लेच्छाः ससैरिंद्राः पार्वतीयाश्च सत्तमाः
ਕਿਰਾਤ ਤੇ ਬਰਬਰ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦੇਹ ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰਲਿਪਤਿਕਾ ਦੇ ਲੋਕ; ਔਡ੍ਰ ਮਲੇੱਛ ਸੈਰਿੰਧ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਜਨ ਵੀ—ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਇਥੇ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 53
अथापरे जनपदा दक्षिणा मुनिपुंगवाः । द्रविडाः केरलाः प्राच्या मूषिका बालमूषिकाः
ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੱਖਣੀ ਜਨਪਦ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ: ਦ੍ਰਾਵਿੜ, ਕੇਰਲ, ਪ੍ਰਾਚ੍ਯ, ਮੂਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਬਾਲਮੂਸ਼ਿਕ ਹਨ।
Verse 54
कर्णाटका माहिषका विकंधा मूषिकास्तथा । झल्लिकाः कुंतलाश्चैव सौहृदानलकाननाः
ਕਰਨਾਟਕ, ਮਾਹਿਸ਼ਕ, ਵਿਕੰਧ ਅਤੇ ਮੂਸ਼ਿਕ ਵੀ; ਝੱਲਿਕਾ ਅਤੇ ਕੁੰਤਲ ਭੀ—ਸੌਹ੍ਰਿਦ ਅਤੇ ਆਨਲਕਾਨਨ ਸਮੇਤ।
Verse 55
कौक्कुटकास्तथा बोलाः कोकणा मणिवालकाः । समंगा कनकाश्चैव कुंकुरांगारमारिषाः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌੱਕੁਟਕ, ਬੋਲ, ਕੋਕਣ, ਮਣਿਵਾਲਕ; ਸਮੰਗ, ਕਨਕ, ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਰ, ਅੰਗਾਰ ਤੇ ਮਾਰਿਸ਼ ਭੀ ਹਨ।
Verse 56
ध्वजिन्युत्सवसंकेतास्त्रिवर्गा माल्यसेनयः । व्यूढकाः कोरकाः प्रोष्टाः संगवेगधरास्तथा
ਧੁਜਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਤਸਵ-ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ; ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ, ਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ ਦਲ; ਕਤਾਰਬੱਧ ਵਿਊਹ, ਕੋਰਕ ਤੇ ਪ੍ਰੋਸ਼ਟ ਨਾਮਕ ਟੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀ।
Verse 57
तथैव विंद्यरुलिकाः पुलिंदा बल्वलैः सह । मालवा मलराश्चैव तथैवापरवर्तकाः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਂਧ੍ਯਰੁਲਿਕਾ, ਪੁਲਿੰਡ ਬਲ੍ਵਲਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਮਾਲਵ ਤੇ ਮਲਰ, ਤਥਾ ਅਪਰਵਰਤਕ ਭੀ (ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ)।
Verse 58
कुलिंदाः कालदाश्चैव चंडकाः कुरटास्तथा । मुशलास्तनवालाश्च सतीर्था पूतिसृंजयाः
ਕੁਲਿੰਦ, ਕਾਲਦਾਸ, ਚੰਡਕ ਅਤੇ ਕੁਰਟ; ਤਥਾ ਮੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਤਨਵਾਲ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੂਤਿਸ੍ਰਿੰਜਯ (ਭੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ)।
Verse 59
अनिदायाः शिवाटाश्च तपनाः सूतपास्तथा । ऋषिकाश्च विदर्भाश्च स्तंगना परतंगकाः
ਅਤੇ ਅਨਿਦਾਯਾ, ਸ਼ਿਵਾਟ, ਤਪਨ ਅਤੇ ਸੂਤਪਾ; ਤਥਾ ਰਿਸ਼ਿਕਾ, ਵਿਦਰਭ, ਸਤੰਗਨਾ ਅਤੇ ਪਰਤੰਗਕ (ਭੀ ਹਨ)।
Verse 60
उत्तराश्चापरेम्लेच्छा जना हि मुनिपुंगवाः । जवनाश्च सकांबोजा दारुणा म्लेच्छजातयः
ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮਲੇੱਛ ਨਾਮਕ ਲੋਕ ਹਨ; ਯਵਨ ਕਾਂਬੋਜਾਂ ਸਮੇਤ ਕਠੋਰ ਹਨ—ਇਹ ਮਲੇੱਛ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ।
Verse 61
सकृघृहाः कुलट्याश्च हूणा पारसिकैः सह । तथैव रमणाश्चान्यास्तथा च दशमालिकाः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜੋ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਪੁਰਖ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਲਟਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ; ਹੂਣ ਪਾਰਸਿਕਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਮਣੀ-ਰੁਚੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਤਥਾ ਦਸ਼ਮਾਲਿਕਾ (ਭੀ ਹਨ)।
Verse 62
क्षत्रियोपनिवेशाश्च वैश्यशूद्र कुलानि च । शूराभीराश्च दरदाः काश्मीराः पशुभिः सह
ਉੱਥੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵੀ; ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਆਭੀਰ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਲੋਕ—ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।
Verse 63
खांडीकाश्च तुषाराश्च पद्मगा गिरिगह्वराः । आद्रेयाः सभिरादाजास्तथैव स्तनपोषकाः
ਖਾਂਡੀਕਾ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਪਦਮਗਾ, ਗਿਰਿਗਹਵਰਾ, ਆਦ੍ਰੇਯਾ, ਸਭਿਰਾਦਾਜਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਨਪੋਸ਼ਕਾ—ਇਹ ਨਾਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 64
द्रोषकाश्च कलिंगाश्च किरातानां च जातयः । तोमरा हन्यमानाश्च तथैव करभंजकाः
ਦ੍ਰੋਸ਼ਕ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਕਿਰਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ; ਤੋਮਰ, ਹਨ੍ਯਮਾਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਭੰਜਕ ਵੀ ਹਨ।
Verse 65
एते चान्ये जनपदाः प्राच्योदीच्यास्तथैव च । उद्देशमात्रेण मया देशाः संकीर्तिता द्विजाः । यथागुणबलं चापि त्रिवर्गस्य महाफलम्
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਜਨਪਦ—ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਵੀ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਸੰਕੇਤ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਉਚਾਰੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ ਤਿੰਨ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।