Adhyaya 31

Verse 1

नारदौवाच । ततो हृष्टमनाः सोऽथ दूतं पप्रच्छ तं पथि । संदेहं हृदि कृत्वा तु विस्मयं परमं गतः । विचारयन्हृदि स्वर्गः कस्य हेतोः फलं मम

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਹ ਵਿਚ ਉਸ ਦੂਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸੰਦੇਹ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ—“ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ ਹੈ?”

Verse 2

विकुंडल उवाच । हे दूतवर पृच्छामि संशयं त्वामहं परम् । आवां जातौ कुले तुल्ये तुल्यं कर्म तथा कृतम्

ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਵੱਡੇ ਸੰਦੇਹ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜੰਮੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ।

Verse 3

दुर्मृत्युरपि तुल्योभूत्तुल्यो दृष्टो यमस्तथा । कथं स नरके क्षिप्तस्तुल्यकर्म्मा ममाग्रजः

ਉਸ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਮੌਤ ਵੀ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਲੱਗੀ; ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਉਹੀ ਦਿੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ—ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਸਨ—ਨਰਕ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ?

Verse 4

ममाभवत्कथं नाकमिति मे छिंधि संशयम् । देवदूत न पश्यामि मम स्वर्गस्य कारणम्

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿਓ। ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 5

देवदूत उवाच । माता पिता सुतो जाया स्वसा भ्राता विकुंडल । जन्महेतोरियं संज्ञा जंतोः कर्म्मोपभुक्तये

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ—ਹੇ ਵਿਕੁੰਡਲ—ਇਹ ਸਭ ਜਨਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੇਵਲ ਸੰਜ्ञਾਵਾਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਭੋਗ ਸਕੇ।

Verse 6

एकस्मिन्पादपे यद्वच्छकुनानां समागमः । यद्यत्समीहितं कर्म कुरुते पूर्वभावितः

ਜਿਵੇਂ ਇਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਪੂਰਵ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਕਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्य तस्य फलं भुंक्ते कर्म्मणः पुरुषः सदा । सत्यं वदामि ते प्रीत्या नरैः कर्म्म शुभाशुभम्

ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮ ਦਾ ਉਹੋ-ਉਹੋ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਨਰ ਲੋਕ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਦੋਵੇਂ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 8

स्वकृतं भुज्यते वैश्य कालेकाले पुनःपुनः । एकः करोति कर्माणि एकस्तत्फलमश्नुते

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਚੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 9

अन्यो न लिप्यते वैश्य कर्मणान्यस्य कुत्रचित् । अपतन्नरके पापैस्तवभ्राता सुदारुणैः । त्वं च धर्मेण धर्मज्ञ स्वर्गं प्राप्नोषि शाश्वतम्

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਪਰ ਤੂੰ—ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ—ਸਦਾ ਦਾ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।

Verse 10

विकुंडल उवाच । आबाल्यान्मम पापेषु न पुण्येषु रतं मनः । अस्मिञ्जन्मनि हे दूत दुष्कृतं हि कृतं मया

ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ, ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੂਤ, ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ।

Verse 11

देवदूत न जानामि सुकृतं कर्म चात्मनः । यदि जानासि मत्पुण्यं तन्मे त्वं कृपया वद

ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਹੜਾ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 12

देवदूत उवाच । शृणु वैश्य प्रवक्ष्यामि यत्त्वया पुण्यमर्जितम् । जानामि तदहं सर्वं न त्वं वेत्सि सुनिश्चितम्

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪੁਣ੍ਯ ਕਮਾਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 13

हरिमित्रसुतो विप्रः सुमित्रो वेदपारगः । आसीत्तस्याश्रमः पुण्यो यमुना दक्षिणेतटे

ਹਰਿਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁਣ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਉੱਤੇ ਸੀ।

Verse 14

तेन सख्यं वने तस्मिंस्तव जातं विशांवर । तत्संगेन त्वया स्नातं माघमासद्वयं तथा

ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਨਾਨ-ਵ੍ਰਤ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 15

कालिंदी पुण्यपानीये सर्वपापहरे वरे । तत्तीर्थे लोकविख्याते नाम्ना पापप्रणाशने

ਹੇ ਕਾਲਿੰਦੀ, ਤੇਰਾ ਜਲ ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹੈ—ਹੇ ਉੱਤਮ ਨਦੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨ’ ਹੈ।

Verse 16

एकेन सर्वपापेभ्यो विमुक्तस्त्वं विशांपते । द्वितीयमाघपुण्येन प्राप्तः स्वर्गस्त्वयानघ

ਇੱਕ ਹੀ ਵਰਤ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਪਤੀ, ਤੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜੇ, ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 17

त्वं तत्पुण्यप्रभावेण मोदस्व सततं दिवि । नरकेषु तव भ्राता महतीं पापयातनाम्

ਉਸੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਜਨਿਤ ਭਾਰੀ ਯਾਤਨਾ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

छिद्यमानोऽसिपत्रैश्च भिद्यमानस्तु मुद्गरैः । चूर्ण्यमानः शिलापृष्ठे तप्तांगारेषु भर्जितः

ਉਹ ਤਲਵਾਰ-ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਪੀਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਪਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੁੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

इति दूतवचः श्रुत्वा भ्रातृदुःखेन दुःखितः । पुलकांकित सर्वांगो दीनोऽसौ विनयान्वितः

ਇਉਂ ਦੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਮਾਂਚ ਛਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਨਿਮਰ, ਮਲੂਲ ਪਰ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 20

उवाच तं देवदूतं मधुरं निपुणं वचः । मैत्री सप्तपदी साधो सतां भवति सत्फला

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵਦੂਤ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਸਾਧੂ ਜੀ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਸੱਤ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦੀ ਹੈ; ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 21

मित्रभावं विचिंत्य त्वं मामुपाकर्तुमर्हसि । ततो हि श्रोतुमिच्छामि सर्वज्ञस्त्वं मतो मम

ਮਿੱਤਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਤੂੰ ਮਿਹਰ ਕਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ।

Verse 22

यमलोकं न पश्यंति कर्मणा केन मानवाः । गच्छंति निरयं येन तन्मे त्वं कृपया वद

ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ? ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 23

देवदूत उवाच । सम्यक्पृष्टं त्वया वैश्य नष्टपापोऽसि सांप्रतम् । विशुद्धे हृदये पुंसां बुद्धिः श्रेयसि जायते

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਤੂੰ ਠੀਕ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੇਰੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਵੱਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 24

यद्यप्यवसरोनास्ति मम सेवापरस्य वै । तथापि च तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि यथामति

ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਸੇਵਾ-ਪਰਾਇਣ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਹਲਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 25

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । परपीडां न कुर्वंति न ते यांति यमालयम्

ਜੋ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ—ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ—ਪਰਾਏ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 26

न वेदैर्न च दानैश्च न तपोभिर्न चाध्वरैः । कथंचित्स्वर्गतिं यांति पुरुषाः प्राणिहिंसकाः

ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਯਜਨਾਂ-ਅਧਵਰਾਂ ਨਾਲ—ਜੋ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਰਗ-ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 27

अहिंसा परमो धर्मो ह्यहिंसैव परं तपः । अहिंसा परमं दानमित्याहुर्मुनयः सदा

ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਪਰਮ ਦਾਨ ਹੈ—ਇਹੀ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 28

मशकान्सरीसृपान्दंशान्यूकाद्यान्मानवांस्तथा । आत्मौपम्येन पश्यंति मानवा ये दयालवः

ਦਇਆਲੁ ਮਨੁੱਖ ਮੱਛਰਾਂ, ਰੇਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ, ਡੰਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆਂ, ਜੂਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਆਤਮ-ਉਪਮਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 29

तप्तांगारमयस्कीलं मादंप्रेतरंगिणीम् । दुर्गतिं नैव गच्छंति कृतांतस्य च ते नराः

ਉਹ ਨਰ ਯਮ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੀਆਂ ਦੁৰ্গਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਤਪਦੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੀ ਕੀਲ ਅਤੇ ਮੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਨਦੀ ਆਦਿ।

Verse 30

भूतानि येऽत्र हिंसंति जलस्थलचराणि च । जीवनार्थं च ते यांति कालसूत्रं च दुर्गतिम्

ਜੋ ਇਥੇ ਜਲ-ਥਲ ਦੇ ਚਰਣ ਵਾਲੇ ਭੂਤਾਂ/ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਵੀ—ਉਹ ਕਾਲਸੂਤਰ ਅਤੇ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे एकत्रिंशोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 32

परस्परं च खादंतो ध्वांते चान्योन्य घातिनः । वसंति कल्पानेकांस्ते रुदंतो दारुणं रवम्

ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਸਪਰ ਘਾਤ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਭਿਆਨਕ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ ਕਰੁਣ ਰੋਣਾ ਰੋਂਦੇ।

Verse 33

कृमियोनि शतं गत्वा स्थावराः स्युश्चिरं तु ते । ततोच्छंति ते क्रूरास्तिर्यग्योनि शतेषु च

ਸੌ ਜਨਮ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਕੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਾਵਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਕ੍ਰੂਰ ਜੀਵ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤਿਰਯਕ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।

Verse 34

पश्चाद्भवंति जातांधाः काणाः कुब्जाश्च पंगवः । दरिद्राश्चांगहीनाश्च मानुषाः प्राणिहिंसकाः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ, ਕਾਣੇ, ਕੁਬੜੇ ਜਾਂ ਲੰਗੜੇ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਨ, ਦੇਹ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 35

तस्माद्वैश्य परत्रेह कर्मणा मनसा गिरा । लोकद्वयसुखप्रेप्सुर्धर्मज्ञो न तदाचरेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਕਰਤੂਤ ਨੂੰ ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 36

लोकद्वयेन विंदंति सुखानि प्राणिहिंसकाः । येन हिंसन्ति भूतानि न ते बिभ्यति कुत्रचित्

ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 37

प्रविशंति यथा नद्यः समुद्रमृजुवक्रगाः । सर्वे धर्मा अहिंसायां प्रविशंति तथा दृढम्

ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ—ਸਿੱਧੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵਕਰੀਆਂ—ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਧਰਮ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । अभयं येन भूतेभ्यो दत्तमत्र विंशांवर

ਉਹ ਮਾਨੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਅਤੇ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਲਈ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ, ਨਿਡਰਤਾ ਦਾ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 39

ये नियोगांश्च शास्त्रोक्तान्धर्माधर्म विमिश्रितान् । पालयंतीह ये वैश्य न ते यांति यमालयम्

ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹੇ ਨਿਯੋਗਾਂ ਨੂੰ—ਧਰਮ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮਿਲੇ-ਝੁਲੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 40

ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । स्वधर्मनिरताः सर्वे नाकपृष्ठे वसंति ते

ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਯਤੀ—ਜਦੋਂ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪਟਲ ਉੱਤੇ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 41

यथोक्तचारिणः सर्वे वर्णाश्रमसमन्विताः । नरा जितेंद्रिया यांति ब्रह्मलोकं तु शाश्वतम्

ਜੋ ਸਭ ਜਣੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਨ ਕਰਦੇ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

इष्टापूर्तरता ये च पंचयज्ञरताश्च ये । दयान्विताश्च ये नित्यं नेक्षंते ते यमालयम्

ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਤੇ ਪੂਰਤ (ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਦਾਨ) ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਜੋ ਪੰਜ ਮਹਾਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

Verse 43

इंद्रियार्थनिवृत्ता ये समर्था वेदवादिनः । अग्निपूजारता नित्यं ते विप्राः स्वर्गगामिनः

ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਹੋ ਗਏ, ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੇਦ-ਵਚਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਵਰਗਗਾਮੀ ਹਨ।

Verse 44

अदीनवदनाः शूराः शत्रुभिः परिवेष्टिताः । आहवेषु विपन्ना ये तेषां मार्गो दिवाकरः

ਜੋ ਸੂਰਮੇ ਕਦੇ ਮੂੰਹ ਉਦਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਹੀ ਮਾਰਗ ਬਣਦਾ ਹੈ (ਉੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ)।

Verse 45

अनाथ स्त्री द्विजार्थे च शरणागतपालने । प्राणांस्त्यजंति ये वैश्य न च्यवंति दिवस्तु ते

ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਨਾਥ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ।

Verse 46

पंग्वंधबालवृद्धांश्च रोग्यनाथदरिद्रितान् । ये पुष्णंति सदा वैश्य ते मोदंति सदा दिवि

ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸਦਾ ਲੰਗੜਿਆਂ, ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ, ਬਾਲਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਰੋਗੀਆਂ, ਅਨਾਥਾਂ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਸਹਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 47

गां दृष्ट्वा पंकनिर्मग्नां रोगमग्नं द्विजं तथा । उद्धरंति नरा ये च तेषां लोकोऽश्वमेधिनाम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਧਸੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ, ਉੱਠਾ ਕੇ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 48

गोग्रासं ये प्रयच्छंति ये शुश्रूषंति गाः सदा । येनारोहंति गोपृष्ठे ते स्वर्लोकनिवासिनः

ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 49

गर्तमात्रं तु ये चक्रुर्यत्र गौरतृषा भवेत् । यमलोकमदृष्ट्वैव ते यांति स्वर्गतिं नराः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬੁਝ ਸਕੇ, ਕੇਵਲ ਇਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਖੱਡਾ ਵੀ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਸਵਰਗਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 50

अग्निपूजा देवपूजा गुरुपूजा रताश्च ये । द्विजपूजा रता नित्यं ते विप्राः स्वर्गगामिनः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਨਿੱਤ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਸਤਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

वापीकूपतडागादौ धर्मस्यांतो न विद्यते । पिबंति स्वेच्छया यत्र जलस्थल चरास्तदा

ਵਾਪੀ, ਕੂਆਂ, ਤਲਾਬ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਪੁਣ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਜਲ ਅਤੇ ਥਲ ਦੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

Verse 52

नित्यं दानपरः सोऽत्र कथ्यते विबुधैरपि । यथायथा च पानीयं पिबंति प्राणिनो भृशम्

ਇੱਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਾਨ-ਪਰਾਇਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ-ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਦਾਨ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

तथातथाऽक्षयः स्वर्गो धर्मबुद्ध्या विशां वर । प्राणिनां जीवनं वारि प्राणा वारिणि संस्थिताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 54

नित्यस्नानेन पूयंते येऽपि पातकिनो नराः । प्रातःस्नानं हरेद्वैश्य बाह्माभ्यंतरजं मलम्

ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਦਾ ਸਨਾਨ ਬਾਹਰਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 55

प्रातःस्नानेन निष्पापो नरो न निरयं व्रजेत् । स्नानं विना तु यो भुंक्ते मलाशी स सदा नरः

ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਸਨਾਨ ਬਿਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਲ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

अस्नायी यो नरस्तस्य विमुखा पितृदेवताः । स्नानहीनो नरः पापः स्नानहीनो नरोऽशुचिः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਤ੍ਰਦੇਵਤਾ ਮੁਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਹੈ; ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੈ।

Verse 57

अस्नायी नरकं भुंक्ते पुंस्कीटादिषु जायते । ये पुनः स्रोतसि स्नानमाचरंतीह पर्वणि

ਜੋ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਉਹ ਨਰਕ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰ ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ-ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਇੱਥੇ ਵਹਿੰਦੇ ਸਰੋਤ (ਨਦੀ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 58

ते नैव नरकं यांति न जायंते कुयोनिषु । दुःस्वप्ना दुष्टचिंताश्च वंध्या भवंति सर्वदा

ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਰਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਕੁਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਸੁਪਨੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਸਦਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

प्रातःस्नानेन शुद्धानां पुरुषाणां विशांवर । तिलांश्च तिलपात्रांश्च तिलप्रस्थं यथाविधि

ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪ੍ਰਾਤਃਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਲ, ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪਾਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 60

दत्त्वा प्रेतपतेर्भूमौ न व्रजंति नराः क्वचित् । पृथिवीं कांचनं गां च दत्वा दानानि षोडश

ਯਮ, ਪ੍ਰੇਤਪਤੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਤੇ (ਦੁਰਗਤੀ ਵੱਲ) ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਧਰਤੀ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ (ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ) ਦਾਨ ਹਨ।

Verse 61

गत्वा न विनिवर्तंते स्वर्गलोकाद्विकुंडल । पुण्यासु तिथिषु प्राज्ञो व्यतीपाते च संक्रमे

ਹੇ ਵਿਕੁੰਡਲ! ਜੋ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਜੋ ਪੁੰਨ ਤਿਥੀਆਂ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਅਤੇ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

स्नात्वा दत्त्वा च यत्किंचिन्नैव मज्जति दुर्गतौ । नैवाक्रामंति दातारो दारुणं रौरवं पथम् । इहलोके न जायंते कुले धनविवर्जिते

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸਮਰਥ ਹੋਵੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁৰ্গਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਦਾਤਾ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ। ਇਸੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਧਨ-ਹੀਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

Verse 63

सत्यवादी सदा मौनी प्रियवादी च यो नरः । अक्रोधनः समाचारो नातिवाद्यनसूयकः

ਜੋ ਨਰ ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਅਤਿ-ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਈਰਖਾ ਤੇ ਦੋਸ਼ਾਰੋਪਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 64

सदा दाक्षिण्यसंपन्नः सदा भूतदयान्वितः । गोप्ता च परमर्माणां वक्ता परगुणस्य च

ਸਦਾ ਦਾਖ਼ਿਣ੍ਯ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਦਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ—ਉਹ ਪਰਾਏ ਅੰਤਰੰਗ ਭੇਦਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗਾਇਕ ਹੈ।

Verse 65

परस्वं तृणमात्रं च मनसापि न यो हरेत् । न पश्यंति विशांश्रेष्ठ ह्येते नरकयातनाम्

ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਪਰਾਏ ਧਨ ਨੂੰ ਤਿੰਨੇ ਜਿਹਾ ਵੀ—ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਡੀ ਜਿਤਨਾ ਵੀ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੜਪਦਾ, ਉਹ ਨਰਕ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

Verse 66

परापवादी पाखंडः पापेभ्योऽपि मतोऽधिकः । पच्यते नरके तावद्यावदाभूतसंप्लवम्

ਜੋ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਖੰਡੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਤਪਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ, ਅਰਥਾਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ, ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Verse 67

वक्ता परुषवाक्यानां मंतव्यो नरकागतः । संदेहो न विशांश्रेष्ठ पुनर्याति च दुर्गतिम्

ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਨਰਕਗਾਮੀ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਮੁੜ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

न तीर्थैर्न तपोभिश्च कृतघ्नस्यास्ति निष्कृतिः । सहते यातनां घोरां स नरो नरके चिरम्

ਕ੍ਰਿਤਘਨ (ਅਹਿਸਾਨ-ਫਰਾਮੋਸ਼) ਲਈ ਨਾ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਹੈ। ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

पृथिव्यां यानि तीर्थानि तेषु मज्जति यो नरः । जितेंद्रियो जिताहारो न स याति यमालयम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ—ਉਹ ਯਮਾਲਯ, ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 70

न तीर्थे पातकं कुर्यान्न च तीर्थोपजीवनम् । तीर्थे प्रतिग्रहस्त्याज्यस्त्याज्यो धर्मस्य विक्रयः

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਭੋਗ-ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਾ ਬਣਾਵੇ। ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈਣਾ) ਤਿਆਗਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰਯ (ਧਰਮ ਵੇਚਣਾ) ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 71

दुर्जरं पातकं तीर्थे दुर्जरश्च प्रतिग्रहः । तीर्थे च दुर्जरं सर्वमेतत्किन्नरकं व्रजेत्

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਿ (ਤੋਹਫ਼ੇ ਲੈਣਾ) ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ, ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਐਸਾ ਕਰਮ ਨਰਕ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ?

Verse 72

सकृद्गंगांभसि स्नातः पूतो गांगेयवारिणा । न नरो नरकं याति अपि पातकराशिकृत्

ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਇਕ ਵਾਰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਧਾਰਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 73

व्रतदानतपो यज्ञाः पवित्राणीतराणि च । गंगाबिंद्वभिषिक्तस्य न समा इति नः श्रुतम्

ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ—ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 74

अन्यतीर्थसमां गंगां यो ब्रवीति नराधमः । स याति नरकं वैश्य दारुणं रौरवं महत्

ਜੋ ਨਰਾਧਮ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ—ਉਹ ਦਾਰੁਣ ਨਰਕ, ਮਹਾਨ ਰੌਰਵ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

धर्मद्रवं ह्यपां बीजं वैकुंठचरणच्युतम् । धृतं मूर्ध्नि महेशेन यद्गांगममलं जलम्

ਗੰਗਾ ਦਾ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਸਭ ਜਲਾਂ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ—ਧਰਮ ਦਾ ਦ੍ਰਵ ਰੂਪ—ਵੈਕੁੰਠ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ।

Verse 76

तद्ब्रह्मैव न संदेहो निर्गुणं प्रकृतेः परम् । तेन किं समतां गच्छेदपि ब्रह्मांडगोचरे

ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਫਿਰ ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੀ ਹੱਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇ?

Verse 77

गंगागंगेति यो ब्रूयाद्योजनानां शतैरपि । नरो न नरकं याति किं तया सदृशं भवेत् । नान्येन दह्यते सद्यः क्रिया नरकदायिनी

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ “ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ” ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਰਕਦਾਇਨੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਸੜਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ-ਸਮਰਨ ਨਾਲ।

Verse 78

गंगांभसि प्रयत्नेन स्नातव्यं तेन मानवैः । प्रतिगृह निवृत्तो यः प्रतिग्रहक्षमोऽपि सन् । स द्विजो द्योतते वैश्य तारारूपश्चिरं दिवि

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਵਿਜ ਦਾਨ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 79

गामुद्धरंति ये पंकाद्ये रक्षंति च रोगिणः । म्रियंते गोगृहे ये च तेषां नभसि तारकाः । यमलोकं न पश्यंति प्राणायामपरायणाः

ਜੋ ਗਾਂ ਨੂੰ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਗੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯਮਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

Verse 80

अपि दुष्कृतकर्माणस्तैरेव हतकिल्बिषाः । दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास्तु षोडश । अपि ब्रह्महणं साक्षात्पुनंत्यहरहः कृताः

ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਪ-ਕਿਲਬਿਸ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਜੇ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 81

तपांसि यानि तप्यंते व्रतानि नियमाश्च ये । गोसहस्रप्रदानं च प्राणायामस्तु तत्समः

ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਵਰਤ ਤੇ ਨਿਯਮ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ—ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ (ਸ਼ਵਾਸ-ਨਿਯੰਤਰਣ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 82

अब्बिंदुं यः कुशाग्रेण मासेमासे नरः पिबेत् । संवत्सरशतं साग्रं प्राणायामस्तु तत्समः

ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨਾ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਪੀਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 83

पातकं तु महद्यच्च तथा क्षुद्रोपपातकम् । प्राणायामैः क्षणात्सर्वं भस्मसात्कुरुते नरः

ਚਾਹੇ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟੀ ਉਪਪਾਤਕ ਭੁੱਲ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

मातृवत्परदारान्ये मन्यंते वै नरोत्तमाः । न ते यांति नरश्रेष्ठ कदाचिद्यम यातनाम्

ਜੋ ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 85

मनसापि परेषां यः कलत्राणि न सेवते । सह लोकद्वये नास्ति तेन वैश्य धरा धृता

ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਾਏਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ; ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਉਸੇ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।

Verse 86

तस्माद्धर्म्मान्वितैस्त्याज्यं परदारोपसेवनम् । नयंति परदारास्तु नरकानेकविंशतिम्

ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਸਤ੍ਰੀ-ਗਮਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕੀ ਨਰਕਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

लोभो न जायते येषां परदारेषु मानसे । ते यांति देवलोकं तु न यमं वैश्यसत्तम

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਵੱਲ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ ਉਠਦਾ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਉਹ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।

Verse 88

शश्वत्क्रोधनिदानेषु यः क्रोधेन न जीयते । जितस्वर्गः स मंतव्यः पुरुषोऽक्रोधनो भुवि

ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਕ੍ਰੋਧੀ ਪੁਰਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 89

मातरं पितरं पुत्र आराधयति देववत् । अप्राप्ते वार्द्धके काले न याति च यमालयम्

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਆਰਾਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਢਾਪਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਯਮਾਲਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 90

पितुश्चाधिकभावेन येऽर्चयंति गुरुं नराः । भवंत्यतिथयो लोके ब्रह्मणस्ते विशांवर

ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਨਰ ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤਿਥੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 91

इह चैव स्त्रियो धन्याः शीलस्य परिरक्षणात् । शीलभंगे च नारीणां यमलोकः सुदारुणः

ਇਥੇ ਹੀ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ੀਲ-ਧਰਮ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਜੇ ਸ਼ੀਲ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਯਮਲੋਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 92

शीलं रक्ष्यं सदा स्त्रीभिर्दुष्टसंगविवर्जनात् । शीलेन हि परः स्वर्गः स्त्रीणां वैश्य न संशयः

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸ਼ੀਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਰਮ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 93

शूद्रस्य पाकयज्ञेन निषिद्धाचरणेन च । दुर्गतिर्विहिता वैश्य तस्य सा नारकी गतिः

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਲਈ ਪਾਕਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਿਧ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਦੁৰ্গਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਗਤੀ ਨਰਕ ਸਮਾਨ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 94

विचारयंति ये शास्त्रं वेदाभ्यासरताश्च ये । पुराणं संहितां ये च श्रावयंति पठंति च

ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧੰਨ ਹਨ।

Verse 95

व्याकुर्वंति स्मृतिर्ये च ये धर्मप्रतिबोधकाः । वेदांतेषु निषण्णा ये तैरियं जगती धृता

ਜੋ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜਗਤ ਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 96

तत्तदभ्यासमाहात्म्यैः सर्वे ते हतकिल्बिषाः । गच्छंति ब्रह्मणो लोकं यत्र मोहो न विद्यते

ਉਸ-ਉਸ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਮੋਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 97

ज्ञानमज्ञाय यो दद्याद्वेदशास्त्रसमुद्भवम् । अपि वेदास्तमर्चंति भवबंधविदारणम्

ਜੋ ਆਪ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਭੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 98

श्रूयतामद्भुतं ह्येतद्रहस्यं वैश्यसत्तम । सम्मतं धर्मराजस्य सर्वलोकामृतप्रदम्

ਹੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਸੁਣੋ—ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਲਾਭ ਦੇਣ ਵਾਲਾ।

Verse 99

न यमं यमलोकं च न भूतान्घोरदर्शनान् । पश्यंति वैष्णवा नूनं सत्यं सत्यं मयोदितम्

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨਾ ਯਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਯਮ-ਲੋਕ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ।

Verse 100

प्राहास्मान्यमुना भ्राता सदैव हि पुनःपुनः । भवद्भिर्वैष्णवास्त्याज्या न ते स्युर्ममगोचराः

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਮੇਰੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ।”

Verse 101

स्मरंति ये सकृद्भूताः प्रसंगेनापि केशवम् । ते विध्वस्ताखिलाघौघा यांति विष्णोः परं पदम्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ—ਸੰਯੋਗਵਸ਼ ਭੀ—ਕੇਸ਼ਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 102

दुराचारो दुष्कृतोऽपि सदाचाररतोऽपि यः । भवद्भिः स सदा त्याज्यो विष्णुं च भजते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੈ, ਕੁਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ (ਬਾਹਰੋਂ) ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਜਨਾ ਕਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਤਿਆਗਯੋਗ ਹੈ।

Verse 103

वैष्णवो यद्गृहे भुंक्ते येषां वैष्णवसंगतिः । तेऽपि वः परिवार्याः स्युस्तत्संगहतकिल्बिषाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਯੋਗ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 104

इत्थं वैश्यानुशास्त्यस्मान्देवो दंडधरः सदा । अतो नो वैष्णवा यांति राजधानीं यमस्य तु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੰਡਧਾਰੀ ਦੇਵ ਯਮ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯਮ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 105

विष्णुभक्तिं विना नॄणां पापिष्ठानां विशां वर । उपायो नास्ति नास्त्यन्यः संतर्तुं नरकांबुधिम्

ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਰਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

Verse 106

श्वपाकमपि नेक्षेत लोकेष्टं वैश्य वैष्णवम् । वैष्णवो वर्णबाह्योऽपि पुनाति भुवनत्रयम्

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਸ਼੍ਵਪਾਕ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਾ ਤੱਕੋ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਰਣ-ਬਾਹਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 107

एतावता लमघनिर्हरणाय पुंसां संकीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्र मघवान्यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम्

ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕੀਰਤਨ ਹੀ ਉਪਾਯ ਹੈ। ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਅਜਾਮਿਲ ਨੇ “ਪੁੱਤਰ!” ਕਹਿ ਕੇ “ਨਾਰਾਇਣ” ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ।

Verse 108

नरके तु चिरं मग्नाः पूर्वे ये च कुलद्वये । तदैव यांति ते स्वर्गं यदार्चंति मुदा हरिम्

ਜੋ ਪੂਰਵਜ ਦੋਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਪਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਵੰਸ਼ਜ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 109

विष्णुभक्तस्य ये दासा वैष्णवान्न भुजश्च ये । ते तु क्रतुभुजां वैश्य गतिं यांति निराकुलाः

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਗਤ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 110

प्रार्थर्यद्वैष्णवस्यान्नं प्रयत्नेन विचक्षणः । सर्वपापविशुद्ध्यर्थं तदभावे जलं पिबेत्

ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦਾ ਅੰਨ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪੀ ਲਵੇ।

Verse 111

गोविंदेति जपन्मंत्रं कुत्रचिन्म्रियते यदि । स नरो न यमं पश्येत्तं च नेक्षामहे वयम्

ਜੇ ਕੋਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ‘ਗੋਵਿੰਦ’ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਨਿਗਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 112

सांगं समुद्रं सध्यानं सऋषिः छंददैवतम् । दीक्षयाविधिवन्मंत्रं जपेद्वै द्वादशाक्षरम्

ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਿਆਸ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਋ਸ਼ੀ, ਛੰਦ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਮੇਤ ਜਾਣ ਕੇ—ਯਥਾਵਿਧੀ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ—ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 113

अष्टाक्षरं च मंत्रेशं ये जपंति नरोत्तमाः । तान्दृष्ट्वा ब्रह्महा शुद्ध्यद्भ्राजते विष्णुवत्स्वयम्

ਜੋ ਨਰੋਤਮ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਇਸ਼—ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦਾ ਜਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆਰਾ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 114

शंखिनश्चक्रिणो भूत्वा ब्रह्माभ्यंतरगामिनः । वसंति वैष्णवे लोके विष्णुरूपेण ते नराः

ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 115

हृदि सूर्ये जले वाथ प्रतिमा स्थंडिलेपि च । समभ्यर्च्य हरिं यांति नरास्तद्वैष्णवं पदम्

ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ, ਜਲ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਸਧਾਰਣ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਵੀ—ਹਰੀ ਦੀ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 116

अथवा सर्वदा पूज्यो वासुदेवो मुमुक्षुभिः । शालग्रामे मणौ चक्रे वज्रकीटविनिर्मिते

ਅਥਵਾ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਭਗਤ ਸਦਾ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ—ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ, ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ-ਕੀਟ ਦੁਆਰਾ ਘੜੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

Verse 117

अधिष्ठानं हि तद्विष्णोः सर्वपापप्रणाशनम् । सर्वपुण्यप्रदं वैश्य सर्वेषामपि मुक्तिदम्

ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੁੰਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 118

यः पूजयेद्धरिं चक्रे शालग्रामशिलोद्भवे । राजसूयसहस्रेण तेनेष्टं प्रतिवासरे

ਜੋ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਚੱਕਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਦਿਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 119

सदामनंति वेदांता ब्रह्मनिर्वाणमच्युतम् । तत्प्रसादो भवेन्नॄणां शालग्रामशिलार्चनात्

ਵੇਦਾਂਤੀ ਸਦਾ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਰਵਾਣ (ਅੰਤਿਮ ਮੁਕਤੀ) ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਰਪਾ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 120

महाकाष्ठस्थितो वह्निर्मखस्थाने प्रकाशते । यथा तथा हरिर्व्यापी शालग्रामे प्रकाशते

ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ-ਕਾਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਅੱਗ ਯਜ੍ਞ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਭ-ਵਿਆਪੀ ਹਰਿ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 121

अपि पापसमाचाराः कर्म्मण्यनधिकारिणः । शालग्रामार्चका वैश्य नैव यांति यमालयम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾ ਵੀ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਯਮਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ।

Verse 122

न तथा रमते लक्ष्म्यां न तथा स्वपुरे हरिः । शालग्रामशिलाचक्रे यथा स रमते सदा

ਹਰੀ ਨਾ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਰਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਧਾਮ ਵਿੱਚ; ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲਈ ਰਮਦਾ ਹੈ।

Verse 123

अग्निहोत्रं कृतं तेन दत्ता पृथ्वी ससागरा । येनार्चितो हरिश्चक्रे शालग्रामशिलोद्भवे

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਚਕ੍ਰ-ਰੂਪ ਹਰੀ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਉਸੇ ਦਾ ਹੈ।

Verse 124

शिला द्वादश भो वैश्य शालग्रामशिलोद्भवाः । विधिवत्पूजिता येन तस्य पुण्यं वदामि ते

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਬਾਰਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 125

कोटिद्वादशलिंगैस्तु पूजितैः स्वर्णपंकजैः । यत्स्याद्द्वादशकालेषु दिनेनैकेन तद्भवेत्

ਬਾਰਾਂ ਕਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਕਰੋੜ ਬਾਰਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 126

यः पुनः पूजयेद्भक्त्या शालग्रामशिला शतम् । उषित्वा स हरेर्लोके चक्रवर्त्तीह जायते

ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਸੌ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 127

कामैः क्रोधैः प्रलोभैश्च व्याप्तो यत्र नराधमः । सोऽपि याति हरेर्लोकं शालग्रामशिलार्चनात्

ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 128

यः पूजयेच्च गोविंदं शालग्रामे मुदा नरः । आभूतसंप्लवं यावन्न स प्रच्यवते दिवः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 129

विना तीर्थैर्विना दानैर्विना यज्ञैर्विना मतिम् । मुक्तिं यांति नरा वैश्य शालग्रामशिलार्चनात्

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਤੀਰਥਾਂ ਬਿਨਾ, ਦਾਨਾਂ ਬਿਨਾ, ਯੱਗਾਂ ਬਿਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਣਾਵਟੀ ਉਪਾਅਾਂ ਬਿਨਾ ਵੀ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 130

नरकं गर्भवासं च तिर्यक्त्वं कृमियोनिताम् । न याति वैश्य पापोऽपि शालग्रामशिलार्चकः

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਅਰਚਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਪੀ ਵੀ ਨਰਕ, ਗਰਭਵਾਸ, ਤਿਰਯਕ ਜਨਮ ਜਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 131

दीक्षाविधान मंत्रज्ञो यश्चक्रे बलिमाहरेत् । गंगा गोदावरी रेवा नद्यो मुक्तिप्रदाश्च याः

ਜੋ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਾ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤੇ ਨਿਯਤ ਬਲੀ/ਆਹੁਤੀ ਅਰਪੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਰੇਵਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 132

निवसंति हिताः सर्वाः शालग्रामशिला जले । नैवेद्यैर्विविधैः पुष्पैर्धूपदीपैर्विलेपनैः

ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਭ ਮੰਗਲਮਈ ਸੱਤਾਵਾਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਵਿਭਿੰਨ ਪੁਸ਼ਪ, ਧੂਪ-ਦੀਪ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 133

गीतवादित्रस्तोत्राद्यैः शालग्रामशिलार्चनम् । कुरुते मानवो यस्तु कलौ भक्तिपरायणः

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ, ਵਾਜੇ-ਗਾਜੇ, ਸਤੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹੈ।

Verse 134

कल्पकोटिसहस्राणि रमते सन्निधौ हरेः । लिंगैस्तु कोटिभिर्दृष्टैर्यत्फलं पूजितैस्तु तैः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਫਲ ਹੈ—ਕਰੋੜਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 135

शालग्रामशिलायास्तु ह्येकेनाह्ना हि तत्फलम् । सकृदभ्यर्चिते लिंगे शालग्रामशिलोद्भवे

ਪਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਲਈ ਉਹੀ ਫਲ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 136

मुक्तिं प्रयांति मनुजा नूनं सांख्येन वर्जिताः । शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਾਂਖ੍ਯ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੇਸ਼ਵ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 137

तत्र देवाः सुरा यक्षा भुवनानि चतुर्दश । शालग्रामशिलायां तु यः श्राद्धं कुरुते नरः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਸੁਰ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਨਰ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ…

Verse 138

पितरस्तस्य तिष्ठंति तृप्ताः कल्पशतं दिवि । ये पिबंति नरा नित्यं शालग्रामशिलाजलम्

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੌ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਜਲ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।

Verse 139

पंचगव्यसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । कोटितीर्थसहस्रैस्तु सेवितैः किं प्रयोजनम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ?

Verse 140

तोयं यदि पिबेत्पुण्यं शालग्रामशिलांगजम् । शालग्राम शिला यत्र तत्तीर्थं योजनत्रयम्

ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਜਲ ਪੀ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਤੀਰਥ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 141

तत्र दानं च होमं च सर्वं कोटिगुणं भवेत् । शालग्रामशिला तोयं यः पिबेद्बिंदुना समम्

ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਅਤੇ ਹੋਮ ਦੇ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ ਬੂੰਦ ਭਰ ਵੀ ਪੀ ਲਵੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 142

मातृस्तन्यं पुनर्नैव स पिबेद्विष्णुभाङ्नरः । शालग्राम समीपे तु क्रोशमात्रं समंततः

ਵਿਸ਼్ణੁ-ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਤੱਕ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 143

कीटकोपि मृतो याति वैकुंठं भवनं परम् । शालग्रामशिलाचक्रं यो दद्याद्दानमुत्तमम्

ਕੀੜਾ ਵੀ ਮਰ ਕੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਕੋਈ ਚਕ੍ਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 144

भूचक्रं तेन दत्तं स्यात्सशैलवनकाननम् । शालग्रामशिलाया यो मूल्यमुत्पादयेन्नरः

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਮੁੱਲ ਅਦਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਮਾਨੋ ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ-ਚੱਕਰ ਦਾ ਦਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 145

विक्रेता चानुमंता यः परीक्षासु च मोदते । ते सर्वे नरकं यांति यावदाभूतसंप्लवम्

ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਐਸੇ ਸੌਦੇ-ਸਲੂਕ ਤੇ ਪਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਏ—ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 146

ततः संवर्जयेद्वैश्य चक्रस्य क्रयविक्रयम् । बहुनोक्तेन किं वैश्य कर्तव्यं पापभीरुणा

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖਰੀਦ-ਫ਼ਰੋਖ਼ਤ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ? ਜੋ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰੇ।

Verse 147

स्मरणं वासुदेवस्य सर्वपापहरं हरेः । तपस्तप्त्वा नरो घोरमरण्ये नियतेंद्रियः

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ—ਹਰੀ ਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਘੋਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਪ ਕਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 148

यत्फलं समवाप्नोति तन्नत्वा गरुडध्वजम् । कृत्वापि बहुशः पापं नरो मोहसमन्वितः

ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮਨੁੱਖ, ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਗਰੁੜ-ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 149

न याति नरकं गत्वा सर्वपापहरं हरिम् । पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च

ਜੋ ਹਰੀ—ਸਭ ਪਾਪ ਹਰਣ ਵਾਲੇ—ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪੁੰਨ-ਧਾਮ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭਟਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 150

तानि सर्वाण्यवाप्नोति विष्णोर्नामानुकीर्तनात् । देवं शार्ङ्गधरं विष्णुं ये प्रपन्नाः परायणाः

ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗਧਰ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 151

न तेषां यमसालोक्यं न ते स्युर्नरकौकसः । वैष्णवः पुरुषो वैश्य शिवनिंदां करोति यः

ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਨਰਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ—ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 152

न विंदेद्वैष्णवं लोकं स याति नरकं महत् । उपोष्यैकादशीमेकां प्रसंगेनापि मानवः

ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਇਕ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਲਵੇ।

Verse 153

न याति यातनां यामीमिति लोमशतः श्रुतम् । नेदृशं पावनं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ਲੋਮਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਯਮ ਦੀ ਯਾਤਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।

Verse 154

उभयं पद्मनाभस्य दिनं पातकनाशनम् । तावत्पापानि देहेऽस्मिन्वसंतीह विशांवर

ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਧੀਆਂ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਦ ਤੱਕ ਹੀ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਵੱਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 155

यावन्नोपवसेज्जंतुः पद्मनाभदिनं शुभम् । अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च

ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵ ਪਦਮਨਾਭ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਸੌ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜ੍ਞ ਵੀ (ਉਸੇ) ਪੁੰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 156

एकादश्युपवासस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । एकादशेंद्रियैः पापं यत्कृतं वैश्य मानवैः

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਐਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਗਿਆਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ (ਵੈਸ਼੍ਯ ਆਦਿ) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਇਹ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 157

एकादश्युपवासेन तत्सर्वं विलयं व्रजेत् । एकादशीसमं किंचित्पुण्यं लोके न विद्यते

ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਪਾਪ-ਭਾਰ ਘੁਲ ਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ।

Verse 158

व्याजेनापि कृता यैस्तु वशं यांति न भास्करेः । स्वर्गमोक्षप्रदा ह्येषा शरीरारोग्यदायिनी

ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਵਰਤ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਿਰੋਗਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 159

सुकलत्रप्रदा ह्येषा जीवत्पुत्रप्रदायिनी । न गंगा न गया वैश्य न काशी न च पुष्करम्

ਇਹ ਵਰਤ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨਸਾਥੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।

Verse 160

न चापि वैष्णवं क्षेत्रं तुल्यं हरिदिनेन तु । यमुना चन्द्रभागा न तुल्या हरिदिनेन तु

ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ; ਯਮੁਨਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 161

अनायासेन येनात्र प्राप्यते वैष्णवं पदम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा समुपोष्य हरेर्दिने

ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਿਨਾ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 162

दश वै पैतृके पक्षे मातृके दश पूर्वजाः । प्रियाया दश ये वैश्य तानुद्धरति निश्चितम्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੇ ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰ ਪੱਖ ਦੇ ਦਸ ਪੂਰਵਜ—ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਦੇ ਦਸ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉੱਧਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 163

द्वंद्वसंग परित्यक्ता नागारि कृतकेतनाः । स्रग्विणः पीतवसनाः प्रयांति हरिमंदिरम्

ਦੁਆੰਦਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਧਵਜ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 164

बालत्वे यौवने वापि वार्द्धके वा विशांवर । उपोष्यैकादशीं नूनं नैति पापोऽतिदुर्गतिम्

ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇ, ਯੌਵਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪਾ—ਜੋ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 165

उपोष्येह त्रिरात्राणि कृत्वा वा तीर्थमज्जनम् । दत्वा हेमतिलान्गाश्च स्वर्गं यांतीह मानवाः

ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਾਂ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਤਿਲ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ—ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 166

तीर्थे स्नांति न ये वैश्य न दत्तं कांचनं च यैः । नैव तप्तं तपः किंचित्ते स्युः सर्वत्र दुःखिताः

ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਨਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਤਪ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 167

संक्षिप्य कथितं धर्म्मं नरकस्य निरूपणम् । अद्रोहः सर्वभूतेषु वाङ्मनः काय कर्मभिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਕ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ: ਵਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਦ੍ਰੋਹ—ਅਹਿੰਸਾ।

Verse 168

इंद्रियाणां निरोधश्च दानं च हरिसेवनम् । वर्णाश्रमक्रियाणां च पालनं विधितः सदा

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ, ਦਾਨ, ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ।

Verse 169

स्वर्गार्थी सर्वदा वैश्य तपोदानं न कीर्तयेत् । यथाशक्ति तथा दद्यादात्मनो हितकाम्यया

ਜੋ ਵੈਸ਼੍ਯ ਸਵਰਗ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀ ਕਦੇ ਸ਼ੇਖੀ ਨਾ ਮਾਰੇ; ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 170

उपानद्वस्त्रमन्नानि पत्रं मूलं फलं जलम् । अवंध्यं दिवसं कार्य्यं दरिद्रेणापि वैश्यक

ਜੁੱਤੀ, ਵਸਤ੍ਰ, ਅੰਨ, ਪੱਤੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਜਲ—ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯਕ! ਗਰੀਬ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਨ ਸਫਲ ਕਰੇ।

Verse 171

इहलोके परे चैव न दत्तं नोपतिष्ठते । दातारो नैव पश्यंति तां तां वै यमयातनाम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ। ਜੋ ਦਾਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਮ ਦੀਆਂ ਨਾਨਾ ਯਾਤਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 172

दीर्घायुषो धनाढ्याश्च भवंतीह पुनःपुनः । किमत्र बहुनोक्तेन यांत्यधर्मेण दुर्गतिम्

ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਕਹੀਏ? ਅਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 173

आरोहंति दिवं धर्म्मे नराः सर्वत्र सर्वदा

ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਸਰਬਤ੍ਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ।

Verse 174

तेन बालत्वमारभ्य कर्तव्यो धर्मसंग्रहः । इति ते कथितं सर्वं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ਇਸ ਲਈ ਬਾਲਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 175

विकुंडल उवाच । श्रुत्वा त्वद्वचनं सौम्य प्रसन्नं चित्तमेव मे । गंगोदं पापहं सद्यः पापहारि सतां वचः

ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦਾ ਜਲ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 176

उपकर्तुं प्रियं वक्तुं गुणो नैसर्गिकः सताम् । शीतांशुः क्रियते केन शीतलोऽमृतमंडलः

ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਬਚਨ ਬੋਲਣ। ਦੱਸੋ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਮੰਡਲ ਵਰਗਾ ਠੰਢਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਿਸ ਨੇ ਠੰਢਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ?

Verse 177

देवदूत ततो ब्रूहि कारुण्यान्मम पृच्छतः । नरकान्निष्कृतिः सद्यो भ्रातुर्मे जायते कथम्

ਹੇ ਦੇਵਦੂਤ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ—ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਨਰਕ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?

Verse 178

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवदूतो जगाद ह । ध्यानं दृष्ट्वा क्षणं ध्यात्वा तन्मैत्री रज्जुबन्धनः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਮਿਤ੍ਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ—ਭਾਵੇਂ ਰੱਸੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ।

Verse 179

यत्ते वैश्याष्टमे पुण्यं त्वया जन्मनि संचितम् । तद्भ्रात्रे दीयतां सर्वं स्वर्गं तस्य यदीच्छसि

ਤੇਰੇ ਅੱਠਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਵੈਸ਼ਯ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਪੁੰਨ ਤੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ—ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਸਵਰਗ ਪਾਵੇ।

Verse 180

विकुंडल उवाच । किं तत्पुण्यं कथं जातं किं जन्म च पुरातनम् । तत्सर्वं कथ्यतां दूत ततो दास्यामि सत्वरम्

ਵਿਕੁੰਡਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਪੁੰਨ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਕਿਹੜਾ ਸੀ? ਹੇ ਦੂਤ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 181

देवदूत उवाच । शृणु वैश्य प्रवक्ष्यामि तत्पुण्यं च सहेतुकम् । पुरा मधुवने पुण्ये ऋषिरासीच्च शाकुनिः

ਦੇਵਦੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ! ਮੈਂ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸਮੇਤ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਮਧੁਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕੁਨੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।”

Verse 182

तपोऽध्ययन संपन्नस्तेजसां ब्रह्मणा समः । जज्ञिरे तस्य रेवत्यां नव पुत्रा ग्रहा इव

ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰੇਵਤੀ ਤੋਂ ਨੌਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਜਿਵੇਂ ਨੌਂ ਗ੍ਰਹ।

Verse 183

ध्रुवः शीलो बुधस्तारो ज्योतिष्मानुत पंचमः । अग्निहोत्ररता ह्येते गृहधर्मेषु रेमिरे

ਧ੍ਰੁਵ, ਸ਼ੀਲ, ਬੁਧ, ਤਾਰਾ, ਅਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਦੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹੇ।

Verse 184

निर्मोहो जितकामश्च ध्यानकोशो गुणाधिकः । एते गृहविरक्ताश्च चत्वारो द्विजसूनवः

ਨਿਰਮੋਹ, ਜਿਤਕਾਮ, ਧਿਆਨਕੋਸ਼, ਅਤੇ ਗੁਣਾਧਿਕ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਰਹੇ।

Verse 185

चतुर्थाश्रममापन्नाः सर्वकामविनिस्पृहाः । ग्रामैकवासिनः सर्वे निःसंगा निष्परिग्रहाः

ਉਹ ਚੌਥੇ ਆਸ਼੍ਰਮ, ਸੰਨਿਆਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ। ਉਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਨਿਸੰਗ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਪਰਿਗ੍ਰਹ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 186

निराशा निष्प्रयत्नाश्च सम लोष्टाश्मकांचनाः । येनकेनचिदाच्छन्ना येनकेनचिदाशिताः

ਆਸਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਯਤਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੱਥ ਲੱਗੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸੰਤੋਖੀ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 187

सायंग्रहास्तथा नित्यं विष्णुध्यानपरायणाः । जितनिद्रा जिताहारा वातशीतसहिष्णवः

ਉਹ ਨਿੱਤ ਸਾਂਝ ਦੀ ਸੰਧਿਆ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਂਦ ਤੇ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਠੰਢ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 188

पश्यंतो विष्णुरूपेण जगत्सर्वं चराचरम् । चरंति लीलया पृथ्वद्यंतेऽन्योन्यं मौनमास्थिताः

ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਰੂਪ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 189

न कुर्वंति क्रियां कांचिदर्थमात्रं हि योगिनः । दृष्टज्ञाना असंदेहाश्चिद्विकार विशारदाः

ਯੋਗੀ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਿਰਰਥਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਅਰਥ-ਸਹਿਤ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ-ਜ੍ਞਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ, ਸੰਦੇਹ-ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 190

एवं ते तव विप्रस्य पूर्वमष्टमजन्मनि । तिष्ठतो मध्यदेशेषु पुत्रदारकुटुंबिनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰੇ ਪਹਿਲਾਂ—ਤੇਰੇ ਅੱਠਵੇਂ—ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੱਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ।

Verse 191

गेहं तावकमाजग्मुर्मध्याह्ने क्षुत्पिपासिताः । वैश्वदेवांतरे काले त्वया दृष्टा गृहांगणे

ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹਾਏ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।

Verse 192

सगद्गदं साश्रुनेत्रं सहर्षं च ससंभ्रमम् । दंडवत्प्रणिपातेन बहुमानपुरःसरम्

ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਖ ਅਤੇ ਭਗਤੀ-ਭਰੇ ਸੰਭਰਮ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਗਹਿਰੇ ਆਦਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ।

Verse 193

प्रणम्य चरणौ मूर्ध्ना कृत्वा पाणियुगाञ्जलिम् । तदाभिनन्दिताः सर्वे तया सूनृतया गिरा

ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦੇ ਸਤਿ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਿਤ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ।

Verse 194

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं तथा । अद्य विष्णुः प्रसन्नो मे सनाथोऽद्यास्मि पावनः

ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਸਫਲ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਣੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਅਨਾਥ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਪਾਵਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 195

धन्योऽस्म्यद्य गृहं धन्यं धन्या अद्य कुटुंबिनः । ममाद्य पितरो धन्या धन्या गावः श्रुतं धनम्

ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ; ਧੰਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਘਰ; ਅੱਜ ਧੰਨ ਹਨ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰਜਨ। ਅੱਜ ਧੰਨ ਹਨ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰ; ਧੰਨ ਹਨ ਗਾਂਵਾਂ—ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੋ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਉਹ ਧਨ-ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।

Verse 196

यद्दृष्टौ भवतां पादौ तापत्रयहरौ मया । भवतां दर्शनं यस्माद्धन्यस्यैव हरेरिव

ਜਦ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਧਨ੍ਯ ਜਨਾਂ ਲਈ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਗਏ।

Verse 197

एवं संपूज्य कृत्वा तु पादप्रक्षालनं तथा । धृतं मूर्ध्नि विशांश्रेष्ठ श्रद्धया परया तदा

ਇਉਂ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਚਰਨ-ਪ੍ਰਕਸ਼ਾਲਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਚਰਨੋਦਕ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 198

यत्र पादोदकं वैश्य श्रद्धया शिरसा धृतम् । गंधपुष्पाक्षतैर्धूपैर्दीपैर्भावपुरःसरम्

ਹੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਜਿੱਥੇ ਚਰਨੋਦਕ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 199

संपूज्य सुंदरान्नेन भोजिता यतयस्तथा । तृप्ताः परमहंसास्ते विश्रांता मंदिरे निशि

ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਨਮਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਯਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮਹੰਸ ਸੰਨਿਆਸੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 200

ध्यायंतश्च परं ब्रह्म यज्ज्योतिर्ज्योतिषां मतम् । तेषामातिथ्यजं पुण्यं जातं यत्ते विशांवर

ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਜੋ ਜੋਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥ੍ਯ-ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪੁੰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਲਵੰਤ ਹੋਇਆ।