Adhyaya 20

Verse 1

नारद उवाच । ततस्तु नरकं गच्छेत्स्नानं तत्र समाचरेत् । स्नातमात्रो नरस्तत्र नरकं तत्र पश्यति

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 2

अस्यतीर्थस्य माहात्म्यं शृणु त्वं पांडुनंदन । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेंद्र यान्यस्थीनि विनिक्षिपेत्

ਹੇ ਪਾਂਡੁ-ਨੰਦਨ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਅਸਥੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ—

Verse 3

विलयं यांति सर्वाणि रूपवान्जायते नरः । गोतीर्थं तु ततो गच्छेद्दृष्ट्वा पापात्प्रमुच्यते

ਸਭ ਕੁਝ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਗੋ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

ततो गच्छेत राजेंद्र कपिलातीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्गोसहस्रफलं लभेत्

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਕਪਿਲਾ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

ज्येष्ठमासे तु संप्राप्ते चतुर्दश्यां विशेषतः । तत्रोपोष्य नरो भक्त्या कपिलां यः प्रयच्छति

ਜ੍ਯੇਠ ਮਹੀਨਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀ) ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰੇ,

Verse 6

घृतेन दीपं प्रज्वाल्य घृतेन स्नापयेच्छिवम् । सघृतं श्रीफलं दत्वा कृत्वा चांते प्रदक्षिणम्

ਘੀ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਗਾ ਕੇ, ਘੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਫਿਰ ਘੀ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ।

Verse 7

घंटाभरणसंयुक्तां कपिलां यः प्रयच्छति । शिवतुल्यो नरो भूत्वा न चेह जायते पुनः

ਜੋ ਘੰਟੀਆਂ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 8

अंगारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां तु विशेषतः । स्नापयित्वा शिवं भक्त्या ब्राह्मणेभ्यस्तु भोजनम्

ਅੰਗਾਰਕ (ਮੰਗਲਵਾਰ) ਦਾ ਦਿਨ ਆਵੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਚੌਥੀ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 9

अंगारकनवम्यां तु अमावस्यां तथैव च । स्नापयेत्तत्र यत्नेन रूपवान्सुभगो भवेत्

ਅੰਗਾਰਕ-ਨਵਮੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਥੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

घृतेन स्नापयेल्लिंगं पूजयेद्भक्तितो द्विजान् । पुष्पकेण विमानेन सहस्रैः परिवारितः

ਘੀ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ; ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

शैवं पदमवाप्नोति नात्र चाभिगतं भवेत् । अक्षयं मोदते कालं यथा रुद्रस्तथैव च

ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਥੋਂ ਫਿਰ ਵਾਪਸੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਅਖੰਡ ਅਕਸ਼ਯ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यदा तु कर्मसंयोगान्मर्त्यलोकमुपागतः । राजा भवति धर्मिष्ठो रूपवान्जायते बली

ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਰੂਪਵਾਨ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

ततो गच्छेत राजेंद्र ऋषितीर्थमनुत्तमम् । तृणबिंदुऋषिर्नाम शापदग्धो व्यवस्थितः

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਉਸ ਅਨੁੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਨਾਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋਇਆ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 14

तस्यतीर्थप्रभावेण पापमुक्तोऽभवद्द्विजः । ततो गच्छेत राजेंद्र गणेश्वरमनुत्तमम्

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਦਵਿਜ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਅਤੁਲ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।

Verse 15

श्रावणेमासि संप्राप्ते कृष्णपक्षे चतुर्दशीम् । स्नातमात्रो नरस्तत्र रुद्रलोके महीयते

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਆਵੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात् । गणेश्वरसमीपे तु गंगावदनमुत्तमम्

ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਗਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ‘ਗੰਗਾਵਦਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 17

अकामो वा सकामो वा तत्र स्नात्वा तु मानवः । आजन्मजनितैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

ਚਾਹੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा मुच्यते च ऋणत्रयात्

ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਰਵ-ਦਿਵਸਾਂ, ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ-ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 19

प्रयागे यत्फलं दृष्टं शंकरेण महात्मना । तदेव निखिलं पुण्यं गंगाराह्वर्कसंगमे

ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹੀ ਸਮੂਹ ਪੁੰਨ ਗੰਗਾ ਦੇ ਰਾਹੁ ਅਤੇ ਅਰਕ (ਸੂਰਜ) ਨਾਲ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे विंशतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

उपोष्य रजनीमेकां मासि भाद्रपदे तथा । अमावस्यां नरः स्नात्वा व्रजेद्वै यत्र शंकरः

ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 22

सर्वदा पर्वदिवसे स्नानं तत्र समाचरेत् । पितॄणां तर्पणं कृत्वा अश्वमेधफलं लभेत्

ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਪર્વ-ਦਿਨ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।

Verse 23

दशाश्वमेधात्पश्चिमतो भृगुर्ब्राह्मणसत्तमः । दिव्यं वर्षसहस्रं तु ईश्वरं पर्युपासत

ਦਸ਼ਾਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 24

वल्मीकावस्थितश्चासौ दक्षिणं च निकेतनम् । आश्चर्यं च महज्जातमुमायाः शंकरस्य च

ਉਹ ਵਲਮੀਕ (ਚੀਂਟੀ ਦੇ ਟੀਲੇ) ਕੋਲ ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ; ਉਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਲਈ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 25

गौरी तु पृच्छते देवं कोयमत्र तु संस्थितः । देवो वा दानवो वाथ कथयस्व महेश्वर

ਤਦ ਗੌਰੀ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਦਾਨਵ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।”

Verse 26

ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम द्विजश्रेष्ठ ऋषीणां प्रवरो मुनिः । ध्यायते मां समाधिस्थो वरं प्रार्थयते प्रिये

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮੁਨੀ ਹੈ, ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰ। ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ।”

Verse 27

तत्र प्रहसिता देवी ईश्वरं प्रत्यभाषत । धूमावर्तशिखा जाता ततोऽद्यापि न तुष्यसि । दुराराध्योऽसि तेन त्वं नात्र कार्या विचारणा

ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਹੱਸ ਪਈ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਭਵਰਾਂ ਵਾਲੀ ਲੌ ਉਠੀ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਨਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈਂ—ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।”

Verse 28

देव उवाच । न ज्ञायसे महादेवि अयं क्रोधेन चेष्टितः । दर्शयामि यथातथ्यं प्रियं ते च करोम्यहम्

ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ—ਇਹ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 29

स्मारितो देवदेवेन धर्मरूपो वृषस्तदा । स्मरणादेव देवस्य वृषः शीघ्रमुपस्थितः

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਬੁਲਾਇਆ; ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 30

प्राहासौ मानुषीं वाचमादेशो दीयतां प्रभो । वल्मीकैश्छादितो विप्र एनं भूमौ निपातय

ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਗਿਆ ਦਿਓ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲਮੀਕਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿਓ।”

Verse 31

योगस्थस्तु ततो ध्यायंस्ततस्तेन निपातितः । तत्क्षणात्क्रोधसंतप्तो हस्तमुत्क्षिप्तवान्वृषम्

ਫਿਰ ਉਹ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਪਲ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਵੱਲ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 32

एवं संभाषमाणस्तु कुत्र गच्छसि भो वृष । अद्य त्वामथ पाप्मानं प्रत्यक्षं हन्म्यहं वृष

ਇਉਂ ਬੋਲਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ—ਪਾਪ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ—ਇਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼।”

Verse 33

धर्षितस्तु तदा विप्रो ह्यंतरिक्षं गतं वृषम् । आकाशे प्रेक्षते भूय एतदद्भुतमुत्तमम्

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖਿਆ।

Verse 34

ततः प्रहसिते रुद्रे ऋषिरग्रे व्यवस्थितः । तृतीयं लोचनं दृष्ट्वा वैलक्ष्यात्पतितो भुवि

ਤਦੋਂ ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਹੱਸ ਪਿਆ, ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਲਾਜ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 35

प्रणम्य दंडवद्भूमौ स्तुवते परमेश्वरम् । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं त्वामहं दिव्यरूपम् । भवभीतो भुवनपते भूतं विज्ञापये किंचित्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡੰਡ ਵਾਂਗ ਲੰਮਾ ਪੈ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭੂਤਨਾਥ, ਭਵ-ਉਦਭਵ, ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਭੁਵਨਪਤੇ, ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਮੈਂ ਇਕ ਛੋਟੀ ਬੇਨਤੀ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 36

त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं कः शक्तो भवति मानुषो नाथ । वासुकिरयं हि कदाचिद्वदनसहस्रं भवेद्यस्य

ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਬਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਵਾਸੁਕੀ ਵੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਕਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਮੂੰਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕੇ।

Verse 37

भक्त्या तवापि शंकरभुवनपते त्वत्स्तुतौ तु मुखरस्य । वंद्य क्षमस्व भवन्प्रसीद मे तव चरणपतितस्य

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਧਾਮ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਬੋਲ ਗਿਆ ਹਾਂ—ਹੇ ਵੰਦਨੀਯ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ।

Verse 38

सत्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तौ विनाशने देव । त्वां मुक्त्वा भुवनपते भुवनेश्वर नैव दैवतं किंचित्

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਤ੍ਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਹੈਂ—ਪਾਲਣਾ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ। ਹੇ ਭੁਵਨਪਤੇ, ਹੇ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਥੋਂ ਬਿਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ।

Verse 39

यमनियमयज्ञदानैर्वेदाभ्यासावधारणोद्योगात् । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हति कलासहस्रांशेन

ਯਮ-ਨਿਯਮ, ਯਜ੍ਞ-ਦਾਨ, ਵੇਦ-ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਲਈ ਜਤਨ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ, ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ।

Verse 40

उत्कृष्टरसरसायनखड्गांजनपादुकादि सिद्धिर्वा । चिह्नानि भवत्प्रणतानां दृश्यंत इह जन्मनि प्रकटम्

ਅਥਵਾ ਅਤਿਉੱਤਮ ਰਸ-ਰਸਾਇਣ, ਖਡਗ, ਅੰਜਨ, ਪਾਦੁਕਾ ਆਦਿ ਅਦਭੁਤ ਸਿੱਧੀਆਂ—ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 41

शाठ्येन नमति यद्यपि ददासि त्वं धर्ममिच्छतां देव । भक्तिर्भवच्छेदकरी मोक्षाय विनिर्मिता नाथ

ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਕੋਈ ਛਲ ਨਾਲ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਭਕਤੀ ਤਾਂ, ਹੇ ਨਾਥ, ਮੋਖਸ਼ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ-ਭਵ ਨੂੰ ਛੇਦ ਕੇ ਕੱਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 42

परदारपरस्वरतं परिभवपरिदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਮੈਂ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਧਨ ਦੀ ਲਤ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ, ਅਪਮਾਨ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਸੜਿਆ, ਅਤੇ ਪਰਾਏ ਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ।

Verse 43

अलीकाभिमानदग्धं क्षणभंगुरविभवविलसितं देव । क्रूरं कुपथाभिमुखं पतितं मां त्राहि देवेश

ਹੇ ਦੇਵ! ਝੂਠੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਛਣਭੰਗੁਰ ਤੇ ਨਾਸਵੰਤ ਵਿਭਵ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਹਾਂ, ਕੁਪਥ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਤਿਤ—ਹੇ ਦੇਵેશ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 44

दीनेंद्रियगणसार्थैर्बंधुजनैरेव पूरिता आशा । तुच्छा तथापि शंकर किं मूढं मां विडंबयसि

ਮੇਰੀ ਆਸ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁਰਬਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗੇ, ਨਿਕੰਮੇ ਬੰਧੂ-ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਭੀ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਡੰਬਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 45

तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं मां देहि हृदयवासिनीं नित्याम् । छिंधि मदमोहपाशानुत्तारय मां महादेव

ਮੇਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹਰ ਲੈ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਨਿਤ੍ਯ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਸਥਿਰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼। ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾ।

Verse 46

करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भक्तियुक्तस्तस्य तु तुष्येद्भृगोर्यथाहि शिवः

‘ਕਰੁਣਾਭ੍ਯੁਦਯ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੋਤਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 47

ईश्वर उवाच । अहं तुष्टोस्मि ते विप्र वरं प्रार्थय स्वेप्सितम् । उमया सहितो देवो वरं तस्य हि दापयेत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੰਗ ਲੈ। ਉਮਾ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਦਿਵਾਏਗਾ।

Verse 48

भृगुरुवाच । यदि तुष्टोसि देवेश यदि देयो वरो मम । रुद्रवेदी भवेदेवमेतत्संपादयस्व मे

ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ-ਵੇਦੀ—ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਵੇਦੀ—ਹੋਵੇ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਪੰਨ ਕਰ।

Verse 49

ईश्वर उवाच । एवं भवतु विप्रेंद्र क्रोधस्थानं भविष्यति । न पिता पुत्रयोश्चैव एकवाक्यं भविष्यति

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ; ਇਹ ਥਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਆਸਨ ਬਣੇਗੀ। ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਕੋ ਬੋਲ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ।”

Verse 50

तदाप्रभृति ब्रह्माद्याः सर्वे देवाः सकिन्नराः । उपासंतो भृगोस्तीर्थं तुष्टो यत्र महेश्वरः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ—ਉਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

दर्शनात्तस्य तीर्थस्य सद्यः पापात्प्रमुच्यते । अवशाः स्ववशाश्चापि म्रियंते तत्र जंतवः

ਉਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਅਣਚਾਹੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਸਭ ਨੂੰ ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧਿ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

गुह्यातिगुह्यस्य गतिस्तेषां निःसंशया भवेत् । एतत्क्षेत्रं सुविपुलं सर्वपापप्रणाशनम्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਅਤਿ-ਗੁਪਤ ਦੇ ਭੇਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 53

तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । औपानहं तदा छत्रं देयमन्नं च कांचनम्

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੁੱਤੀ, ਛਤਰੀ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 54

भोजनं च यथाशक्त्या अक्षयं तस्य तद्भवेत् । सूर्योपरागे यो दद्याद्दानं चैव यथेच्छया

ਜੋ ਭੋਜਨ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖੈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 55

तीर्थस्नानं तु यद्दानमक्षयं तस्य तद्भवेत् । चंद्रसूर्योपरागेषु वृषोत्सर्गमनुत्तमम्

ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਖੈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਸੂਰਜ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਵੇਲੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ—ਬਲਦ ਦਾ ਦਾਨ/ਮੁਕਤੀ—ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 56

न जानंति नरा मूढा विष्णुमायाविमोहिताः । नर्मदायां स्थितं दिव्यं वृषतीर्थं नराधिप

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਨਰਮਦਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

Verse 57

भृगुतीर्थस्य माहात्म्यं यः शृणोति नरः सकृत् । विमुक्तः सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

ततो गच्छेत राजेंद्र गौतमेश्वरमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नुपवासपरायणः

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਉਪਵਾਸ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ।

Verse 59

कांचनेन विमानेन ब्रह्मलोके महीयते । धौतपापं ततो गच्छेद्धौतं यत्र वृषेण तु

ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੋਂ ਉਹ ‘ਧੌਤਪਾਪ’ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਧੌਤ’ ਧਾਮ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੁਆਰਾ ਪਾਪ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

नर्मदायां स्थितं राजन्सर्वपातकनाशनम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਰਮਦਾ ਤੇ ਇਕ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

तस्मिन्तीर्थे महाराज प्राणत्यागं करोति यः । चतुर्भुजस्त्रिनेत्रस्तु रुद्रतुल्यबलो भवेत्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਬਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 62

वसेत्कल्पायुतं साग्रं रुद्रतुल्यपराक्रमः । कालेन महता प्राप्तः पृथिव्यामेकराड्भवेत्

ਰੁਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਾਗ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਕਲਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਜੀਵੇਗਾ। ਮਹਾਨ ਕਾਲ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ ਸਮਰਾਟ ਬਣੇਗਾ।

Verse 63

ततो गच्छेत राजेंद्र एरंडीतीर्थमुत्तमम् । प्रयागे यत्फलं दृष्टं मार्कंडेयेन भाषितम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਉੱਤਮ ਏਰੰਡੀ-ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਯਾਗ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 64

तत्फलं लभते राजन्स्नातमात्रस्तु मानवः । मासि भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षस्य चाष्टमीम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਮਾਸ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ।

Verse 65

उपोष्य रजनीमेकां तत्र स्नानं समाचरेत् । यमदूतैर्न बाध्येत इंद्रलोकं स गच्छति

ਇੱਕ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਭਗਤ ਯਮਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धो यत्र जनार्दनः । हिरण्यद्वीपविख्यातं सर्वपापप्रणाशनम्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ—ਜੋ ਹਿਰਣ੍ਯਦ੍ਵੀਪ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 67

तत्र स्नात्वा नरो राजन्धनवान्रूपवान्भवेत् । ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं कनखलं महत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰੂਪਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਕਨਖਲ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 68

गरुडेन तपस्तप्तं तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । विख्यातं सर्वलोकेषु योगिनी तत्र तिष्ठति

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਯੋਗਿਨੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 69

क्रीडते योगिभिः सार्धं शिवेन सह नृत्यति । तत्र स्नात्वा नरो राजन्रुद्रलोके महीयते

ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

ततो गच्छेत राजेंद्र ईशतीर्थमनुत्तमम् । ईशस्तत्र विनिर्मुक्तो गत ऊर्ध्वं न संशयः

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੁੱਲ ਈਸ਼ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਈਸ਼ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 71

ततो गच्छेत राजेंद्र सिद्धो यत्र जनार्दनः । वाराहं रूपमास्थाय अचिंत्यः परमेश्वरः

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੇ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 72

वराहतीर्थे नरः स्नात्वा द्वादश्यां तु विशेषतः । विष्णुलोकमवाप्नोति नरकं तु न गच्छति

ਵਰਾਹਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।

Verse 73

ततो गच्छेत राजेंद्र सोमतीर्थमनुत्तमम् । पौर्णिमास्यां विशेषेण तत्र स्नानं समाचरेत्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤੁੱਲ ਸੋਮਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 74

प्रणिपत्य च ईशानं बलिस्तस्य प्रसीदति । हरिश्चन्द्रपुरं दिव्यमंतरिक्षे तु दृश्यते

ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

चक्रध्वजे समावृत्ते सुप्ते नागारिकेतने । नर्मदातोयवेगेन रुरुकच्छोपसेवितम्

ਜਦੋਂ ਚਕ੍ਰਧਵਜ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਨਾਗਾਰੀ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਥਾਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੁਰੂਕੱਛ ਦੇ ਦਲਦਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 76

तस्मिन्स्थाने निवासं च विष्णुः शंकरमब्रवीत् । द्वीपेश्वरे नरः स्नात्वा लभेद्बहुसुवर्णकम्

ਉਸ ਥਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਨਿਵਾਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ: ਦ੍ਵੀਪੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੋਨਾ—ਅਰਥਾਤ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

ततो गच्छेत राजेंद्र रुद्रकन्यां तु संगमे । स्नातमात्रो नरस्तत्र देव्याः स्थानमवाप्नुयात्

ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰੁਦ੍ਰਕਨਿਆ ਨਾਮਕ ਸੰਗਮ ਤੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

देवतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वदेवनमस्कृतम् । तत्र स्नात्वा तु राजेंद्र दैवतैः सह मोदते

ਫਿਰ ਦੇਵਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਉਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 79

ततो गच्छेत राजेंद्र शिखितीर्थमनुत्तमम् । तत्र वै दीयते दानं सर्वं कोटिगुणं भवेत्

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਅਤਿਉੱਤਮ ਸ਼ਿਖਿਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਵੀ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੋਟਿ-ਗੁਣਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

अपरपक्षे अमावास्यां स्नानं तत्र समाचरेत् । ब्राह्मणं भोजयेदेकं कोटिर्भवति भोजिता

ਅਪਰ ਪੱਖ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜੇ ਇਕ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਕੋਟਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 81

भृगुतीर्थे तु राजेंद्र तीर्थकोटिर्व्यवस्थिता । अकामो वा सकामो वा तत्र स्नायीत मानवः

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਭ੍ਰਿਗੁਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਕੋਟਿ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਨਿਰਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 82

अश्वमेधमवाप्नोति दैवतैः सह मोदते । तत्र सिद्धमवाप्नोति भृगुस्तु मुनिपुंगवः । अवतारः कृतस्तेन शंकरेण महात्मना

ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭ੍ਰਿਗੁ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।