Adhyaya 15

Verse 1

नारद उवाच । यन्मां पृच्छसि कौंतेय तन्निबोध च तच्छृणु । एतस्मिन्नंतरे रुद्रो नर्मदातटमास्थितः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਮਝ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 2

नाम्ना हरेश्वरं स्थानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्मिन्स्थाने महादेवश्चिंतयंस्त्रैपुरं वधम्

ਹਰੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਧਾਮ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 3

गांडीवं मंदरं कृत्वा गुणं कृत्वा तु वासुकिम् । स्थानं कृत्वा तु वैशाखं विष्णुं कृत्वा शरोत्तमम्

ਗਾਂਡੀਵ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਬਣਾ ਕੇ, ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਡੋਰ ਬਣਾ ਕੇ; ਵੈਸ਼ਾਖ ਨੂੰ ਆਸਨ-ਸਥਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਾਣ ਬਣਾ ਕੇ—ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੋਏ।

Verse 4

अग्रे चाग्निं प्रतिष्ठाप्य मुखे वायुः समर्पितः । हयाश्च चतुरो वेदाः सर्वदेवमयं रथम्

ਅੱਗੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ; ਉਹ ਰਥ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਚਾਰੇ ਵੇਦ ਸਨ।

Verse 5

चक्रगौ चाश्विनौ देवावक्षं चक्रधरः स्वयम् । स्वयमिंद्रश्च चापांते बाणे वैश्रवणः स्थितः

ਦੋਵੇਂ ਪਹੀਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਤਾ ਤੈਨਾਤ ਸਨ; ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ। ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ ਆਪ ਖੜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਣ ਉੱਤੇ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਸਥਿਤ ਸੀ।

Verse 6

यमस्तु दक्षिणे हस्ते वामे कालस्तु दारुणः । चक्राणामारके न्यस्ता गंधर्वा लोकविश्रुताः

ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਯਮ ਹੈ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ (ਸਮਾਂ/ਮੌਤ) ਹੈ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੰਧਰਵ ਤੈਨਾਤ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 7

प्रजापती रथश्रेष्ठे ब्रह्मा चैव तु सारथिः । एवं कृत्वा तु देवेशः सर्वदेवमयं रथम्

ਉੱਤਮ ਰਥ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਸਾਰਥੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ-ਮਯ ਰਥ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 8

सोतिष्ठत्स्थाणुभूतो हि सहस्रं परिवत्सरान् । यदा त्रीणि समेतानि अंतरिक्षचराणि च

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮੱਧ-ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਨਾ ਹੋ ਗਏ।

Verse 9

त्रिपुराणि त्रिशल्येन तदा तानि बिभेद सः । शरः प्रचोदितस्तत्र रुद्रेण त्रिपुरं प्रति

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਸਮ ਤਿੰਨ-ਨੋਕੀ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵੱਲ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦੌੜਿਆ।

Verse 10

भ्रष्टतेजा स्त्रियो जाता बलं तेषां व्यशीर्यत । उत्पाताश्च पुरे तस्मिन्प्रादुर्भूता सहस्रशः

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਛਟਾ ਲੁੱਟ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਵੀ ਸੁੱਕ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉਤਪਾਤ, ਅਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 11

त्रिपुरस्य विनाशाय कालरूपोभवत्तदा । अट्टहासं प्रमुंचंति रूपाः काष्ठमयास्तथा

ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਉਹ ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਠ ਦੇ ਬਣੇ ਰੂਪ ਵੀ ਉੱਚੇ, ਗੂੰਜਦਾਰ ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਲ ਹੱਸ ਪਏ।

Verse 12

निमेषोन्मेषणं चैव कुर्वंति चित्रकर्मणा । स्वप्ने पश्यंति चात्मानं रक्तांबरविभूषितम्

ਆਪਣੀ ਅਦਭੁਤ ਕਲਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪਲਕ ਝਪਕਾਉਣ ਤੇ ਨਾ ਝਪਕਾਉਣ ਤੱਕ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 13

स्वप्ने पश्यंति ते चैवं विपरीतानि यानि तु । एतान्पश्यति उत्पातांस्तत्र स्थाने तु ये जनाः

ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟੇ-ਪੁਲਟੇ, ਅਸਵਭਾਵਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਇਹ ਉਤਪਾਤ, ਅਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਨ।

Verse 14

तेषां बलं च बुद्धिश्च हरक्रोधेन नाशितम् । संवर्तको नाम वायुर्युगांतप्रतिमो महान्

ਹਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਤਦ ‘ਸੰਵਰਤਕ’ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਹਵਾ ਉਠੀ, ਜੋ ਯੁਗਾਂਤ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 15

समीरितोनलश्रेष्ठ उत्तमांगेषु बाधते । ज्वलंति पादपास्तत्र पतंति शिखराणि च

ਹਵਾ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਗਨਿ ਉੱਪਰੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਪੀੜਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਰੁੱਖ ਧਧਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੋਟੇ ਵੀ ਢਹਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 16

सर्वं तद्व्याकुलीभूतं हाहाकारमचेतनम् । भग्नोद्यानानि सर्वाणि क्षिप्रं तु प्रज्वलंति च

ਸਾਰਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ—“ਹਾਇ ਹਾਇ!” ਦੀ ਚੀਖ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਬੇਹੋਸ਼ ਜਿਹਾ। ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਬਾਗ਼ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਭੜਕ ਉਠੇ।

Verse 17

तेनैव दीपितं सर्वं ज्वलते विशिखैः शिखैः । द्रुमा आरामगंडानि गृहाणि विविधानि च

ਉਸੇ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਬਿਨਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦੇ ਹੀ ਅੱਗ ਧਧਕਦੀ ਰਹੀ। ਰੁੱਖ, ਬਾਗ਼-ਬਗੀਚੇ ਦੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਘਰ—ਸਭ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 18

दशदिक्षु प्रवृत्तोयं समिद्धो हव्यवाहनः । ततः शिलाः प्रमुंचंति दिशो दश विभागशः

ਤੇਜ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਇਹ ਹਵ੍ਯਵਾਹਨ ਅਗਨਿ ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਸਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਪੱਥਰ ਉਛਾਲੇ ਜਾਣ ਲੱਗੇ।

Verse 19

शिखासहस्रैरत्युग्रैः प्रज्वलंति हुताशनैः । सर्वं किंशुकसंप्रख्यं ज्वलितंदृश्यते पुरम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਅਗਨਿ-ਸ਼ਿਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਧਧਕ ਉਠੇ। ਸਾਰਾ ਨਗਰ ਜਲਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 20

गृहाद्गृहांतरे नैव गंतुं धूमैश्च शक्यते । हरकोपानलादग्धं क्रंदमानं सुदुःखितम्

ਇੱਕ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਕਤਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਚੀਖਦੇ ਹਨ।

Verse 21

प्रदीप्तं सर्वतो दिक्षु दह्यते त्रिपुरं पुरम् । प्रासादशिखराग्राणि विशीर्यंति सहस्रशः

ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਨਗਰ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਢਹਿ ਕੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 22

नानारत्नविचित्राणि विमानान्यप्यनेकधा । गृहाणि चैव रम्याणि दह्यंते दीप्तिवह्निना

ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਮਾਨ ਵੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘਰ-ਮਹਿਲ ਵੀ—ਉਸ ਪ੍ਰਚੰਡ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

बाधंते द्रुमखंडेषु जनस्थाने तथैव च । देवागारेषु सर्वेषु प्रज्वलंते ज्वलंत्यपि

ਉਹ ਅੱਗ ਦੇ ਝੋਕੇ ਵਣ-ਉਪਵਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੀੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਭੜਕ ਉਠਦੇ ਹਨ—ਹਾਂ, ਬਹੁਤ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹਨ।

Verse 24

सीदंति चानलस्पृष्टाः क्रंदंति विविधै स्वरैः । गिरिकूटनिभास्तत्र दृश्यंतेंऽगारराशयः

ਅੱਗ ਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਹੋਏ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਹਦੇ-ਚੀਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਅੰਗਾਰਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 25

स्तुवंति देवदेवेशं परित्रायस्व मां प्रभो । अन्योन्यं च परिष्वज्य हुताशनप्रपीडिताः

ਅੱਗ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੁਤਿ ਕਰਦੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ!” ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਲਿਪਟ ਗਏ।

Verse 26

दह्यंते दानवास्तत्र शतशोथ सहस्रशः । हंसकारंडवाकीर्णा नलिनी सह पंकजा

ਉੱਥੇ ਦਾਨਵ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਹਨ। ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਤੇ ਨੀਲਕਮਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਹਨ।

Verse 27

दह्यंतेनलदग्धानि पुरोद्यानानि दीर्घिकाः । अम्लानैः पंकजैश्छन्ना विस्तीर्णा योजनैः शतैः

ਸੜਨ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਉਪਵਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਰੋਵਰ ਝੁਲਸ ਗਏ। ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਲਾਬ ਅਮਲਾਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਰਹੇ।

Verse 28

गिरिकूटनिभास्तत्र प्रासादारत्नभूषिताः । पतंत्यनलनिर्दग्धा निस्तोया जलदा इव

ਉੱਥੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਉਹ ਢਹਿ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਰਹਿਤ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹੋਣ।

Verse 29

सह स्त्रीबालवृद्धेषु गोषु पक्षिषु वाजिषु । निर्दयो दहते वह्निर्हरकोपेन प्रेरितः

ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਗਾਂਵਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਨਿਰਦਈ ਅੱਗ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।

Verse 30

सपत्नीकाश्चैव सुप्ताः संसुप्ता बहवो जनाः । पुत्रमालिंग्यते गाढं दह्यंते त्रिपुरारिणा

ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗਹਿਰੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸਨ; ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕੱਸ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 31

अथ तस्मिन्पुरे दीप्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । अग्निज्वालाहतास्तत्र पतंति धरणीतले

ਫਿਰ ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ।

Verse 32

काचिद्बाला विशालाक्षी मुक्तावलि विभूषिता । धूमेनाकुलिता सा तु प्रतिबुद्धा शिखार्द्दिता

ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ; ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਜਾਗ ਪਈ, ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਗਈ।

Verse 33

सुतं संचिंत्यमाना सा पतिता धरणीतले । काचित्सुवर्णवर्णाभा नीलरत्नैर्विभूषिता

ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਨੀਲੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 34

धूमेनाकुलिता सा तु पतिता धरणीतले । अन्या गृहीतहस्ता तु सखी दहति बालकैः

ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਦੂਜੀ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਸਖੀ—ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੜ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 35

अनेन दिव्यरूपान्यादृष्टा मदविमोहिता । शिरसा प्रांजलिं कृत्वा विज्ञापयति पावकम्

ਅਣਦੇਖੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਨੰਦ-ਮੋਹਿਤ ਹੋਈ ਉਹ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀਦੇਵ) ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 36

यदि त्वमिच्छसे वैरं पुरुषेष्वपकारिषु । स्त्रियः किमपराध्यंते गृहपंजरकोकिलाः

ਜੇ ਤੂੰ ਵੈਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖ ਜੋ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਪਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਘਰ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕੋਇਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ?

Verse 37

पापनिर्दय निर्ल्लज्ज कस्ते कोपः स्त्रियोपरि । न दाक्षिण्यं न ते लज्जा न सत्यं शौचवर्जितः

ਹੇ ਪਾਪੀ, ਨਿਰਦਈ, ਬੇਸ਼ਰਮ! ਤੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ? ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਨਾ ਦਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਲਾਜ; ਤੂੰ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈਂ।

Verse 38

अनेकरूपवर्णाढ्या उपलभ्या वदस्व ह । किं त्वया न श्रुतं लोके अवध्याः सर्वयोषितः

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਾਂ ਦੱਸ, ਕੀ ਤੂੰ ਲੋਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਵਧ੍ਯ ਹਨ, ਮਾਰਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ?

Verse 39

किं तु तुभ्यं गुणा ह्येते दहनस्त्र्यर्दनं प्रति । न कारुण्यं दया वापि दाक्षिण्यं वा स्त्रियोपरि

ਪਰ ਇਹੀ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਹਨ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾੜ੍ਹਦੀ ਵੈਰ-ਅੱਗ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਨਾ ਕਰੁਣਾ, ਨਾ ਦਇਆ, ਨਾ ਉਦਾਰਤਾ।

Verse 40

दयां कुर्वंति म्लेच्छापि दहनं प्रेक्ष्य योषितः । म्लेच्छानामपि कष्टोसि दुर्निवार्यो ह्यचेतनः

ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸੜਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮਲੇਛ ਭੀ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਲੇਛਾਂ ਲਈ ਵੀ ਪੀੜਾ ਹੈਂ—ਅਚੇਤਨ, ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ।

Verse 41

एते चैव गुणास्तुभ्यं दहनोत्सादनं प्रति । आसामपि दुराचार स्त्रीणां किं विनिपातसे

ਸਾੜਨ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤਨ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 42

दुष्ट निर्घृण निर्लज्ज हुताश मंदभाग्यक । निराशस्त्वं दुराचार बालान्दहसि निर्दय

ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ, ਨਿਰਦਈ, ਨਿਰਲੱਜ ਅਗਨੀ! ਹੇ ਮੰਦਭਾਗੀ! ਨਿਰਾਸ ਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਤੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਇਆ ਬਿਨਾ ਸਾੜਦਾ ਹੈਂ।

Verse 43

एवं प्रलपमानास्ता जल्पमाना बहुस्वरम् । अन्याः क्रोशंति संक्रुद्धा बालशोकेन मोहिताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਤੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਮਾਰੀ—ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੋਗ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 44

दहते निर्दयो वह्निः संक्रुद्धः सर्वशत्रुवत् । पुष्करिण्यां जले ज्वाला कूपेष्वपि तथैव च

ਨਿਰਦਈ ਵਹਿਨੀ, ਸਭ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ, ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ-ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਪਟਾਂ ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 45

अस्मान्संदह्य म्लेच्छ त्वं कां गतिं प्रापयिष्यसि । एवं प्रलपतां तासां वह्निर्वचनमब्रवीत्

“ਸਾਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਹੇ ਮਲੇੱਛ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 46

वैश्वानर उवाच । स्ववशो नैव युष्माकं विनाशं तु करोम्यहम् । अहमादेशकर्ता वै नाहं कर्त्तास्म्यनुग्रहम्

ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ।”

Verse 47

अत्र क्रोधसमाविष्टो विचरामि यदृच्छया । ततो बाणो महातेजास्त्रिपुरं वीक्ष्य दीपितम्

ਇੱਥੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਫਿਰਦਾ ਹਾਂ। ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਬਾਣ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਧਧਕਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 48

आसनस्थोऽब्रवीदेवमहं देवैर्विनाशितः । अल्पसारैर्दुराचारैरीश्वरस्य निवेदितः

ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਅਲਪ-ਸਾਰ ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਚੁਗਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।”

Verse 49

अपरीक्ष्य ह्यहं दग्धः शंकरेण महात्मना । नान्यः शत्रुस्तु मां हंतुं वर्ज्जयित्वा महेश्वरम्

ਬਿਨਾ ਪਰਖੇ ਹੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 50

उत्थितः शिरसा कृत्वा लिगं त्रिभुवनेश्वरम् । निर्गतः स पुरद्वारात्परित्यज्य सुहृत्स्वयम्

ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨ-ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਨ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਗਰ-ਦੁਆਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 51

रत्नानि सुविचित्राणि स्त्रियो नानाविधास्तथा । गृहीत्वा शिरसा लिंगं न्यस्तं नगरमंडले

ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ ਰਤਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

Verse 52

स्तुवते देवदेवेशं त्रैलोक्याधिपतिं शिवम् । हर त्वयाहं निर्दग्धो यदि वध्योसि शंकर

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼, ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਹਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੜ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਜੇ ਮੈਂ ਵਧਯ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ।”

Verse 53

त्वत्प्रसादान्महादेव मा मे लिंगं विनश्यतु । अर्चितं हि महादेव भक्त्या परमया सदा

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਸਦਾ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 54

त्वया यद्यपि वध्योहं मा मे लिंगं विनश्यतु । प्राप्यमेतन्महादेव त्वत्पादग्रहणं मम

ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਵਧਯ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵਾਂ, ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਨਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਇਹੀ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਲੈਣਾ।

Verse 55

जन्मजन्म महादेव त्वत्पादनिरतो ह्यहम् । तोटकच्छंदसा देवं स्तुत्वा तु परमेश्वरम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੋਟਕ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼्वर ਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇਰੇ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇ।

Verse 56

ओंशिवशंकरसर्वकराय नमो भवभीममहेशशिवाय नमः । कुसुमायुध देहविनाशकर त्रिपुरांतकरांधक चूर्णकर

ਓਂ! ਸ਼ਿਵ ਸ਼ੰਕਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਵ, ਭੀਮ, ਮਹੇਸ਼, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕुसੁਮਾਯੁਧ (ਕਾਮ) ਦੇ ਦੇਹ-ਵਿਨਾਸਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਚੂਰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 57

प्रमदाप्रियकामविभक्त नमो हि नमः सुरसिद्धगणैर्नमितः । हयवानरसिंहगजेंद्रमुखैरति ह्रस्वसुदीर्घमुखैश्च गणैः

ਪ੍ਰਮਦਾ-ਪ੍ਰਿਯ ਕਾਮਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਜਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਗਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹਨ। ਘੋੜੇ, ਬਾਂਦਰ, ਸਿੰਹ, ਗਜਰਾਜ ਵਰਗੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਤਿ ਛੋਟੇ ਤੇ ਅਤਿ ਲੰਮੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਗਣ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਦੇ ਹਨ।

Verse 58

उपलब्धुमशक्यतरैरसुरैर्व्यथितो न शरीरशतैर्बहुभिः । प्रणतो भगवन्बहुभक्तिमता चलचंद्र कलाधर देव नमः

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਅਤਿ ਅਜਿੱਤ ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕੰਬਦੇ ਚੰਦਰ ਦੀ ਕਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਵ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 59

सहपुत्रकलत्रकलापधनैः सततं जय देहि अनुस्मरणम् । व्यथितोस्मि शरीरशतैर्बहुभिर्गमिताद्य महानरकस्य गतिः

ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਤਨੀ, ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਜਯਵਾਨ! ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਅਟੁੱਟ ਅਨੁਸਮਰਨ ਬਖ਼ਸ਼। ਮੈਂ ਪੀੜਤ ਹਾਂ; ਅਨੇਕ ਸੈਂਕੜੇ ਸਰੀਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਨਰਕ ਦੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਧੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 60

न निवर्तति यन्ममपापगतिः शुचिकर्म्मविशुद्धमपि त्यजति । अनुकंपति दिग्भ्रमति भ्रमति भ्रम एष कुबुद्धि निवारयति

ਮੇਰੀ ਪਾਪ ਵੱਲ ਦੀ ਗਤੀ ਮੁੜਦੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਡੋਲਦੀ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਹੀਨ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਬੁੱਧੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

Verse 61

यः पठेत्तोटकं दिव्यं प्रयतः शुचिमानसः । बाणस्यैव यथारुद्रस्तस्यैव वरदो भवेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਟੋਟਕ (ਸਤੁਤੀ-ਛੰਦ) ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਰੁਦ੍ਰ ਬਾਣ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

इमं स्तवं महादिव्यं श्रुत्वा देवो महेश्वरः । प्रसन्नस्तु तदा तस्य स्वयं देवो महेश्वरः

ਇਹ ਮਹਾ-ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।

Verse 63

ईश्वर उवाच । न भेतव्यं त्वया वत्स सौवर्णे तिष्ठ दानव । पुत्रपौत्रसपत्नीनां भार्याभृत्यजनैः सह

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਵਤਸ। ਹੇ ਦਾਨਵ, ਸੌਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ—ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ, ਸਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਪਤਨੀ, ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਜਨਾਂ ਨਾਲ।”

Verse 64

अद्यप्रभृति बाण त्वमवध्यस्त्रिदशैरपि । भूयस्तस्य वरो दत्तो देवदेवेन पांडव

“ਅੱਜ ਤੋਂ, ਹੇ ਬਾਣ, ਤੂੰ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ (ਤੇਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਅਵਧ੍ਯ ਰਹੇਂਗਾ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।”

Verse 65

अक्षयश्चाव्ययो लोके विचचार ह निर्भयः । ततो निवारयामास रुद्र सप्तशिखं तथा

ਅਕ੍ਸ਼ਯ, ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਅਵ੍ਯਯ ਹੈ, ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਪਤਸ਼ਿਖ ਨੂੰ ਵੀ।

Verse 66

तृतीयं रक्षितं तस्य शंकरेण महात्मना । भ्रमते गगने नित्यं रुद्रतेजः प्रभावतः

ਉਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਰੱਖਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਗਨਿਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ, ਨਿੱਤ ਗਗਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

एवं तु त्रिपुरं दग्धं शंकरेण महात्मना । ज्वालामालाप्रदीप्तं तु पतितं धरणीतले

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 68

एकं निपातितं तस्य श्रीशैले त्रिपुरांतके । द्वितीयं पातितं तत्र पर्वतेऽमरकंटके

ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ।

Verse 69

दग्धे तु त्रिपुरे राजन्रुद्रकोटिः प्रतिष्ठिता । ज्वलंतं पातितं तत्र तेन ज्वालेश्वरः स्मृतः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਸੜਨ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਰੁਦ੍ਰ-ਕੋਟਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਲਿੰਗ ਡਿੱਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

ऊर्ध्वेन प्रस्थिता तस्य दिव्या ज्वाला दिवं गता । हाहाकारस्तदा जातो सदेवासुरकिंनरान्

ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਉਠਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਜ੍ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵਿਚ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।

Verse 71

तं शरं स्तंभयेद्रुद्रो माहेश्वरपुरोत्तमे । एवं व्रजेत यस्तस्मिन्पर्वतेऽमरकंटके

ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਉਸ ਬਾਣ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਉਸ ਪਰਬਤ ਵੱਲ ਜਾਵੇ।

Verse 72

चतुर्द्दशभुवनानि सुभुक्त्वा पांडुनंदन । वर्षकोटिसहस्रं तु त्रिंशत्कोट्यस्तथा पराः

ਹੇ ਪਾਂਡੂਨੰਦਨ, ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਨ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਤੀਹ ਕਰੋੜ ਵਧ—ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 73

ततो महीतलं प्राप्य राजा भवति धार्मिकः । पृथिव्यामेकच्छत्रेण भुंक्ते नास्त्यत्र संशयः

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਛਤਰ ਹੇਠ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਭੋਗਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 74

एष पुण्यो महाराज सर्वतोऽमरकंटकः । चंद्र सूर्योपरागेषु गच्छेद्योऽमरकंटकम्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਅਮਰਕੰਟਕ ਸਭ ਪਾਸੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਅਮਰਕੰਟਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜਾਵੇ ਹੀ।

Verse 75

अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः । स्वर्गलोकमवाप्नोति दृष्ट्वा तत्र महेश्वरम्

ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 76

संनिहत्या गमिष्यंति राहुग्रस्ते दिवाकरे । तदेव निखिलं पुण्यं पर्वतेऽमरकंटके

ਜਦੋਂ ਰਾਹੂ ਗ੍ਰਸਤ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਹੀ ਸਮੂਹ ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

पुंडरीकस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । तत्र ज्वालेश्वरो नाम पर्वतेऽमरकंटके

ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਡਰੀਕ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਮਰਕੰਟਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਿਵ-ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 78

तत्र स्नात्वा दिवं यांति ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः । ज्वालेश्वरे महाराज यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ। ਅਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਜ੍ਵਾਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ…

Verse 79

चंद्र सूर्योपरागे तु भक्त्यापि शृणु तत्फलम् । अमरा नाम देवास्ते पर्वतेऽमरकंटके

ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ। ਅਮਰਕੰਟਕ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ‘ਅਮਰਾ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 80

रुद्रलोकमवाप्नोति यावदाभूतसंप्लवम् । अमरेश्वरस्य देवस्य पर्वतस्य तटे जले

ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ, ਅਰਥਾਤ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਮਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਤ-ਤਟ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 81

कोटिश ऋषिमुख्यास्ते तपस्तप्यंति सुव्रताः । समंताद्योजनं राजन्क्षेत्रं चामरकंटकम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉੱਥੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ—ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ—ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ‘ਆਮਰਕੰਟਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 82

अकामो वा सकामो वा नर्मदायां शुभे जले । स्नात्वा मुच्येत पापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ਚਾਹੇ ਨਿਰਕਾਮ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਕਾਮ, ਜੋ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।