Adhyaya 14
Svarga KhandaAdhyaya 1438 Verses

Adhyaya 14

Origin of Jaleśvara Tīrtha and the Devas’ Appeal to Śiva against Bāṇa/Tripura (Nārada’s Mission)

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨੂੰ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤਟਾਂ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਥਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਤ-ਗਣ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਬਾਣਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਲਾਇਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ-ਵਧ ਦਾ ਉਪਾਯ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਨੂੰ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਨੌਪਮਿਆ ਨੂੰ—ਤਿਲਧੇਨੁ-ਦਾਨ, ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਸੰਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਰਤ ਆਦਿ ਪੁਣ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਭੇਟਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਲੋੜਵੰਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਾਣਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸੁਖਮ ‘ਭੇਦ’ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । नर्मदा तु नदीश्रेष्ठा पुण्या पुण्यतमा त्रिषु । मुनिभिस्तु महाभागैर्विभक्ता धर्मकांक्षिभिः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਤਿ-ਪਵਿੱਤਰ। ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ (ਪੁਣ੍ਯ-ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ) ਵਿਭਾਜਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 2

यज्ञोपवीतमात्राणि प्रविभक्तानि पांडव । तेषु स्नात्वा तु राजेंद्र सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਉਥੇ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਦੇ ਮਾਪ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੀਰਥ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

जलेश्वरं च यत्तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु पांडवनंदन

ਉਹ ਜਲੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਹੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ, ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 4

पुरा मुनिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । स्तुवंति ते महात्मानं देवदेवं महेश्वरम्

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੁਨਿਗਣ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 5

स्तुवमानास्तु संप्राप्ता यत्र देवो महेश्वरः । विज्ञापयंति देवेशं सेंद्राश्चैव मरुद्गणाः । भयोद्विग्नान्विरूपाक्ष परित्रायस्व नः प्रभो

ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਤਦ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਰੁਦਗਣਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼, ਅਸੀਂ ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹਾਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।”

Verse 6

ईश्वर उवाच । स्वागतं तु मुनिश्रेष्ठाः किमर्थमिह चागताः । किं दुःखं कोऽनुसंतापः कुतो वा भयमागतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਏ ਹੋ? ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਹੈ, ਕਿਹੜੀ ਪੀੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੈ ਕਿੱਥੋਂ ਉੱਠਿਆ ਹੈ?”

Verse 7

कथयध्वं महाभागा एतदिच्छामि वेदितुम् । एवमुक्तास्तु रुद्रेणाकथयन्नमितव्रताः

“ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।” ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਅਮਿਤ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਤਦ ਕਥਾ ਕਹੀ।

Verse 8

ऋषय ऊचुः । अपि घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य वै त्रिपुरं पुरम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੀ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤਾ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਵੀਰਯਵਾਨ ਦਾਨਵ ‘ਬਾਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਗਰ ਹੀ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਹੈ?

Verse 9

गगने तु वसद्दिव्यं भ्रमते तस्य तेजसा । तस्माद्भीता विरूपाक्ष त्वामेव शरणं गताः

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ੍ਸ਼, ਡਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 10

त्रायस्व महतो दुःखाद्देवत्वं हि परा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि

ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਤ੍ਵ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੂੰ ਸਭਨਾਂ ਉੱਤੇ ਐਸੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 11

येन देवाः सुप्रसन्नाः सुखमेधंति शंकर । परां निर्वृतिमायांति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜਿਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਕਰ।

Verse 12

देव उवाच । एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं करिष्यथ । अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम्

ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਵਿਸਾਦ ਨਾ ਕਰੋ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਾਵਾਂਗਾ।

Verse 13

आश्वासयित्वा तान्सर्वान्नर्मदातटमास्थितः । चिंतयामास सर्वेशस्तद्वधं प्रति पांडव

ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਸਰਵੇਸ਼੍ਵਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ; ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹ ਉਸ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਧ ਬਾਰੇ ਮਨਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 14

कथं केन प्रकारेण हंतव्यस्त्रिपुरो मया । एवं संचिंत्य भगवान्नारदं स्मरते तदा । स्मरणादेव संप्राप्तो नारदः समुपस्थितः

‘ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ, ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਰਾਂ?’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਤਦ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਯਾਦ ਕਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਰਦ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

नारद उवाच । आज्ञापय महादेव किमर्थं संस्मृतो ह्यहम् । किं कार्यं तु मया देव कर्तव्यं कथयस्व मे

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਗਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 16

ईश्वर उवाच । गच्छ नारद तत्रैव यत्र तत्त्रिपुरं पुरम् । बाणस्य दानवेन्द्रस्य शीघ्रं गच्छाथ तत्कुरु

ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਾ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਓਥੇ ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਗਰ ਹੈ। ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਬਾਣ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰ।”

Verse 17

भर्तारो देवताभाश्च स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । तासां वै तेजसा विप्र भ्रमते त्रिपुरं दिवि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तत्र गत्वा तु विप्रेंद्र मंत्रमन्यं प्रचोदय । देवस्य वचनं श्रुत्वा मुनिस्त्वरितविक्रमः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤ ਕਰ। ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਤੇਜ਼ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 19

स्त्रीणां हृदयनाशाय प्रविष्टस्तं पुरं प्रति । शोभते तत्पुरं दिव्यं नानारत्नोपशोभितम्

ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਨਗਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰ ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 20

शतयोजनविस्तीर्णं ततो द्विगुणमायतम् । ततः पश्यति तत्रैव बाणं तु बलदर्पितम्

ਉਹ ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ। ਫਿਰ ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 21

मालाकुंडलकेयूरैर्मुकुटेन विराजितम् । हाररत्नैश्च संछन्नं चंद्रकांतिविभूषितम्

ਮਾਲਾ, ਕੁੰਡਲ, ਕੇਯੂਰ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਰਤਨ-ਜੜੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸੀ।

Verse 22

ललनास्तस्य रत्नाढ्याः नराः कनकमंडिताः । उत्थितो नारदं दृष्ट्वा दानवेंद्रो महाबलः

ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਲਨਾਵਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਜੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 23

बाण उवाच । स देवर्षिः स्वयं प्राप्तो मद्गृहं प्रति संप्रति । अर्घं पाद्यं यथान्यायं क्रियतां द्विजसत्तम

ਬਾਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਆਪ ਹੀ ਹੁਣੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸੱਤਮ, ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 24

चिरात्समागतो विप्र स्थीयतामिदमासनम् । एवं संभावयित्वा तु नारदं समुपस्थितम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਹੋ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 25

तस्य भार्या महादेवी अनौपम्या तु नामतः

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾਦੇਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਮ ਅਨੌਪਮ੍ਯਾ—ਅਤੁਲਨੀਯਾ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

Verse 26

अनौपम्योवाच । भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यंति केन वै । व्रतेन नियमेनापि दानेन तपसाथवा

ਅਨੌਪਮ੍ਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਕਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਵ੍ਰਤ ਨਾਲ, ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ, ਦਾਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ?

Verse 27

नारद उवाच । तिलधेनुं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे । ससागरा नवद्वीपा दत्ता भवति मेदिनी

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਿਲਧੇਨੁ—ਤਿਲਾਂ ਦੀ ਗਾਂ—ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨੌਂ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 28

सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सर्वकामिकैः । मोदते चाक्षयं कालं सुचिरं कृतशासनः

ਸੁਚੱਜੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬੇਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਕਸ਼ਯ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 29

आम्रातककपित्थानि कदलीवनमेव च । कदंब चंपकाशोका अनेक विविधद्रुमाः

ਉੱਥੇ ਆਮ੍ਰਾਤਕ ਤੇ ਕਪਿਤਥ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗ ਵੀ ਹਨ; ਕਦੰਬ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ—ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਨਾਨਾ ਵਿਧ ਦਰੱਖ਼ਤ।

Verse 30

अष्टमी च चतुर्थी च द्वादशी च तथा उभे । संक्रांतिर्विषुवं चैव दिनच्छिद्रमुखं तथा

ਅਸ਼ਟਮੀ, ਚਤੁਰਥੀ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ—ਅਮਾਵਸਿਆ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ; ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਵਿਸੁਵ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਛਿਦ੍ਰ-ਮੁਖ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਲ-ਸੰਧੀਆਂ ਗਿਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 31

पुण्यान्येतानि सर्वाणि उपवासंति याः स्त्रियः । तासां तु धर्म्मयुक्तानां स्वर्गे वासो न संशयः

ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨਮਈ ਵਰਤ—ਜਦੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਪਵਾਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਤਾਂ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 32

कलिकालात्तु निर्मुक्ताः सर्वपापविवर्जिताः । उपवासरता नार्यो नोपसर्पंति तापसाः

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਪਸ (ਤਪਸਵੀ) ਵੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ।

Verse 33

एवं श्रुत्वा तु सुश्रोणि यथेष्टं कर्तुमर्हसि । नारदस्य वचः श्रुत्वा राज्ञी वचनमब्रवीत्

ਇਉਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਣੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 34

प्रसादं कुरु विप्रेंद्र दानं गृह्ण यथेप्सितम् । सुवर्णमणिरत्नानि वस्त्राण्याभरणानि च

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ—ਸੋਨਾ, ਮਣੀ-ਰਤਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਗਹਿਣੇ ਵੀ।

Verse 35

तत्ते दास्याम्यहं विप्र यच्चान्यदपि दुर्ल्लभम् । प्रतिगृह्ण द्विजश्रेष्ठ प्रीयेतां हरिशंकरौ

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਹਰਿ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।

Verse 36

नारद उवाच । अन्यस्मै दीयतां भद्रे क्षीणवृतिश्च यो द्विजः । वयं तु शीलसंपन्ना भक्तिस्तु क्रियते मया

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਇਹ ਦਾਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਘੱਟ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕਰਮ-ਅਰਪਣ ਹੈ।

Verse 37

एवं तासां मनो हृत्वा सर्वासामुपदिश्य वा । जगाम भरतश्रेष्ठ स्वकीयं स्थानकं पुनः

ਇਉਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 38

अत्राकृष्टमनास्तास्तु अन्यत्रगतमानसाः । पुरि छिद्रं समुत्पन्नं बाणस्य तु महात्मनः

ਇੱਥੇ ਮਨ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਹੋਰ ਥਾਂ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਣਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕ ਛੇਦ, ਇਕ ਦਰਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ।