
Description of the Fruits of Pilgrimage (Puṣkara Tīrtha Māhātmya)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰਤਾ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਣ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ/ਪਿਤ੍ਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਸ਼ਕਰਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ‘ਸੱਚਾ ਫਲ’ ਕੇਵਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਦੇਹ-ਮਨ ਨਾਲ ਸੰਯਮੀ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਮਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋਵੇ। ਮਹਿੰਗੇ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਅਸੰਭਵ ਹਨ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਜਾਂ ਉੱਚ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਵੀ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ। ਦੇਵ-ਪਿਤ੍ਰ ਪੂਜਾ, ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਪੁਣ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਅਗਨੀਹੋਤ੍ਰ ਵਰਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । अनेन तव धर्मज्ञ प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन च महाभाग तुष्टोस्मि तव सर्वशः
ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਇਸ ਨਿਮਰਤਾ, ਤੇਰੇ ਦਮ (ਆਤਮ-ਸੰਯਮ) ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸਤਿਆਤਾ ਨਾਲ—ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
Verse 2
यस्येदृशस्ते धर्मोयं पितरस्तारितास्त्वया । तेन पश्यसि मां पुत्र याज्यश्चासि ममानघ
ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਐਸਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਯੋਗ ਵੀ ਹੈਂ।
Verse 3
प्रीतिर्मे वर्द्धते तेऽद्य ब्रूहि किं करवाणि ते । यद्वक्ष्यसि नरश्रेष्ठ तस्य दातास्मि तेनघ
ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੇਰੇ ਲਈ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਮੰਗੇਂਗਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਉਹੀ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 4
दिलीप उवाच । वेदवेदांगतत्त्वज्ञ सर्वलोकाभिपूजित । कृतमित्येव मन्ये हि यदहं दृष्टवान्प्रभुम्
ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਫਲ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ ਹਨ।
Verse 5
यदि त्वहमनुग्राह्यस्तव धर्म्मभृतां वर । प्रक्ष्यामि हृत्स्थं संदेहं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि
ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਂਗਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।
Verse 6
अस्ति मे भगवन्कश्चित्तीर्थे यो धर्मसंशयः । तदहं श्रोतुमिच्छामि पृथक्संकीर्तनं त्वया
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਵਰਣਨ ਸੁਣਾਵੇਂ।
Verse 7
प्रदक्षिणां यः पृथिवीं करोति द्विजसत्तम । किं फलं तस्य विप्रर्षे तन्मे ब्रूहि तपोधन
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ, ਹੇ ਤਪ-ਧਨ! ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਦੱਸੋ।
Verse 8
वसिष्ठ उवाच । कथयिष्यामि तदहमृषीणां मत्परायणम् । तदेकाग्रमनास्तात शृणु तीर्थेषु यत्फलम्
ਵਸਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼-ਵਾਣੀ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ! ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 9
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ, ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਨ ਵੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਯਮਿਤ ਹਨ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆ, ਤਪ ਅਤੇ ਸੁਕੀਰਤੀ ਹੈ—ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੀਰਥ-ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
प्रतिग्रहादुपावृत्तः संतुष्टो नियतः शुचिः । अहंकारनिवृत्तश्च स तीर्थफलमश्नुते
ਜੋ ਦਾਨ-ਸਵੀਕਾਰ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਤੀਰਥ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 11
इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे पुष्करतीर्थमाहात्म्य । वर्णनंनाम एकादशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਸਵਰਗਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ‘ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 12
अक्रोधनश्च राजेंद्र सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ! ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
ऋषिभिः क्रतवः प्रोक्ता देवेष्वपि यथाक्रमम् । फलं चैव यथातत्त्वं प्रेत्य चेह च सर्वशः
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਹੀ ਵਿਧਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਝਾਏ ਗਏ ਹਨ—ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ।
Verse 14
न ते शक्या दरिद्रेण यज्ञाः प्राप्तुं महीपते । बहूपकरणा यज्ञा नानासंभारविस्तराः
ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ! ਦਰਿਦ੍ਰ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਯਜ੍ਞਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਣ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 15
प्राप्यंते पार्थिवैरेते समृद्धैर्वा नरैः क्वचित् । न निर्धनैर्नरगणैरेकात्मभिरसाधनैः
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਨਿਰਧਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਸਾਧਨ-ਹੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਹਨ।
Verse 16
यो दरिद्रैरपि विधिः शक्यः प्राप्तुं जनेश्वर । तुल्यो यज्ञफलैः पुण्यैस्तं निबोध महीपते
ਹੇ ਜਨੇਸ਼ਵਰ! ਜੋ ਧਰਮ-ਵਿਧੀ ਦਰਿਦ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ—ਉਹ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 17
ऋषीणां परमं गुह्यमिदं धर्म्मभृतां वर । तीर्थाभिगमनं पुण्यं यज्ञैरपि विशिष्यते
ਹੇ ਧਰਮ-ਧਾਰਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਉਪਦੇਸ਼-ਵਾਣੀ ਹੈ—ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਅਭਿਗਮਨ (ਯਾਤਰਾ) ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਭੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ।
Verse 18
अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थाभिगमनेन च । अदत्वा कांचनं गाश्च दरिद्रो नाम जायते
ਜੋ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਰੱਖੇ, ਤੀਰਥ-ਅਭਿਗਮਨ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿਚ ਸੋਨਾ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾ ਦੇਵੇ—ਉਹ ‘ਦਰਿਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 19
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैरिष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । न तत्फलमवाप्नोति तीर्थाभिगमनेन यत्
ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀਆਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕਰ ਕੇ ਭੀ, ਉਹ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਅਭਿਗਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 20
नृलोके देवलोकस्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । पुष्करं तीर्थमासाद्य देवदेवसमो भवेत्
ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਸਮਾਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 21
दशकोटिसहस्राणि तीर्थानां वै महीपते । सान्निध्यं पुष्करे येषां त्रिसंध्यं सूर्यवंशज
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਸ ਕਰੋੜ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਸੂਰ੍ਯਵੰਸ਼ਜ! ਤਿੰਨਾਂ ਸੰਧਿਆ-ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ (ਉਸ ਦਾ ਪੁਣ੍ਯ) ਲਭਦਾ ਹੈ।
Verse 22
आदित्या वसवो रुद्रा साध्याश्च समरुद्गणाः । गंधर्वाप्सरसश्चैव तत्र सन्निहिताः प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉੱਥੇ ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਸਾਧ੍ਯ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਸਨ੍ਹਿਧਾਨ ਸਨ।
Verse 23
यत्र देवास्तपस्तप्त्वा दैत्या ब्रह्मर्षयस्तथा । दिव्ययोगा महाराज पुण्येन महता द्विजाः
ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਿਜ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 24
मनसाप्यभिकामस्य पुष्कराणि मनीषिणः । पूयंते सर्वपापानि नाकपृष्ठे च पूज्यते
ਜੋ ਮਨੀਸ਼ੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
अस्मिंस्तीर्थे महाभाग नित्यमेव पितामहः । उवास परमप्रीतो देवदानवसंमतः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਦਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ।
Verse 26
पुष्करेषु महाभाग देवाः सर्षिपुरोगमाः । सिद्धिं परमिकां प्राप्ताः पुण्येन महतान्विताः
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 27
तत्राभिषेकं यः कुर्यात्पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधाद्दशगुणं प्रवदंति मनीषिणः
ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ, ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 28
अप्येकं भोजयेद्विप्रं पुष्करारण्यमाश्रितः । तेनैति पूजितांल्लोकान्ब्रह्मणः सदने स्थितान्
ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਜੇ ਕੋਈ ਇਕ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪੂਜਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
सायंप्रातः स्मरेद्यस्तु पुष्कराणि कृतांजलि । उपस्पृष्टं भवेत्तेन सर्वतीर्थेषु पार्थिव
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਕੋਈ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਪਸਪਰਸ਼ (ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ) ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 30
जन्मप्रभृति यत्पापं स्त्रियो वा पुरुषस्य वा । पुष्करे गतमात्रस्य सर्वमेव प्रणश्यति
ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ—ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 31
यथा सुराणां सर्वेषामादिस्तु मधुसूदनः । तथैव पुष्करो राजन्तीर्थानामादिरुच्यते
ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਤੇ ਪ੍ਰਥਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 32
उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि पुष्करे नियतः शुचिः । क्रतून्सर्वानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति
ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਯਮ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 33
यस्तु वर्षशतं पूर्णमग्निहोत्रमुपाश्नुते । कार्तिकीं वा वसेदेकां पुष्करे सममेव तत्
ਜੋ ਕੋਈ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਯਜਨ ਕਰਦਾ ਰਹੇ—ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਾਰਤਿਕੀ ਮਹੀਨਾ ਵਸਣਾ ਵੀ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
Verse 34
दुष्करं पुष्करे गंतुं दुष्करं पुष्करे तपः । दुष्करं पुष्करे दानं वस्तुं चैव सुदुष्करम्
ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਣਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ।
Verse 35
त्रीणि शृंगाणि शुभ्राणि त्रीणि प्रस्रवणानि च । पुष्कराण्यादि तीर्थानि न विद्मस्तत्र कारणम्
ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਚਮਕਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਨ ਸਰੋਤ ਵੀ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ। ਪਰ ਉਸਦਾ ਕਾਰਣ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 36
उष्ट्वा द्वादशवर्षाणि नियतो नियताशनः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यो सर्वक्रतुफलं लभेत्
ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਇਹ ਵ੍ਰਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਨਿਯਤ ਆਹਾਰ ਰੱਖ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਤੂਆਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।