Adhyaya 8

Verse 1

भीष्म उवाच । बहुभिर्द्धरणी भुक्ता भूपालैः श्रूयते पुरा । पार्थिवाः पृथिवीयोगात्पृथिवी कस्य योगतः

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਭੋਗਿਆ, ਅਰਥਾਤ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ‘ਪਾਰਥਿਵ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪ ਕਿਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 2

किमर्थं च कृता संज्ञा भूमेस्सा पारिभाषिकी । गौरितीयं च संज्ञा वा भुवः कस्माद्ब्रवीहि मे

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸੰਜ्ञਾ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ? ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ‘ਗੌਰੀ’ ਵੀ ਕਿਉਂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।

Verse 3

पुलस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगस्यासीदंगो नाम प्रजापतिः । मृत्योस्तु दुहिता तेन परिणीतातिदुर्मुखी

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅੰਗ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਦੀ ਧੀ, ਅਤਿ ਦੁર્ભਾਗੀ ਅਤਿਦੁਰਮੁਖੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

Verse 4

सुनीथा नाम तस्यास्तु वेनो नाम सुतः पुरा । अधर्मनिरतः कामी बलवान्वसुधाधिपः

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਨੀਥਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੇਨੋ ਨਾਮ ਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵਸੁਧਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਬਲਵਾਨ, ਕਾਮੀ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 5

लोकस्याधर्मकृच्चापि परभार्यापहारकः । अथ तस्य प्रसिद्यर्थं जगदर्थं महर्षिभिः

ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਭੀ ਹਰਨ ਵਾਲਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ (ਉਪਾਅ ਕੀਤਾ)।

Verse 6

अनुनीतोपि न ददावशुद्धात्माऽभयं ततः । शापेन मारयित्वैनमराजकभयार्दिताः

ਬਾਰੰਬਾਰ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਭੀ ਉਸ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਨੇ ਅਭਯ-ਦਾਨ, ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਰਾਜਾ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

ममंथुर्ब्राह्मणास्तस्य बलाद्देहमकल्मषाः । तत्कायान्मथ्यमानात्तु जनिता म्लेच्छजातयः

ਤਦ ਨਿਰਮਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਮਥਿਆ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਇਆ ਮਥੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਮਲੇੱਛਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਜਾਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

Verse 8

शरीरे मातुरंशेन कृष्णांजनसमप्रभाः । पितुरंशस्य संगेन धार्मिको धर्मकारकः

ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਲੇ ਅੰਜਨ ਵਰਗੀ ਗੂੜ੍ਹੀ ਚਮਕ ਸੀ; ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ—ਧਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 9

उत्पन्नो दक्षिणाद्धस्तात्सधनुः सशरो गदी । दिव्यतेजोमयः पुत्रस्सरत्नकवचांगदः

ਉਹ ਦੱਖਣੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਧਨੁਸ਼, ਬਾਣ ਅਤੇ ਗਦਾ ਸਮੇਤ; ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਪੁੱਤਰ, ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਕਵਚ ਅਤੇ ਬਾਂਹ-ਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 10

पृथुरेवाभवन्नाम्ना स च विष्णुरजायत । स विप्रैरभिषिक्तः संस्तपः कृत्वा सुदुष्करं

ਉਹ ਪૃਥੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 11

विष्णोर्वरेण सर्वस्य प्रभुत्वमगमत्प्रभुः । निःस्वाध्यायवषट्कारं निर्द्धर्मं वीक्ष्य भूतलं

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਭ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਹੀਣ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।

Verse 12

वेद्धुमेवोद्यतः कोपाच्छरेणामितविक्रमः । ततो गोरूपमास्थाय भूः पलायितुमुद्यता

ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਅਮਿਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਮਹਾਬਲੀ ਨੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਧਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਧਰਤੀ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 13

पृष्ठे त्वन्वगमत्तस्याः पृथुः सेषुशरासनः । ततः स्थित्वैकदेशे तु किं करोमीति चाब्रवीत्

ਪਰ ਤੂਣੀਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਪૃਥੁ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਕ ਥਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 14

पृथुरप्यवदद्वाक्यमीप्सितं देहि सुव्रते । सर्वस्य जगतः शीघ्रं स्थावरस्य चरस्य च

ਪૃਥੁ ਨੇ ਵੀ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਹੈ ਉਹ शीਘ੍ਰ ਦੇਹਿ—ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਚਲ ਅਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਲਈ।”

Verse 15

तथेति चाब्रवीद्भूमिर्दुदोह स नराधिपः । स्वके पाणौ पृथुर्वत्सं कृत्वा स्वायंभुवं मनुं

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥੇਤਿ।” ਤਦ ਉਸ ਨਰਾਧਿਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਪૃਥੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਤ੍ਰ ਕਰ ਕੇ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 16

तदन्नमभवद्दुग्धं प्रजा जीवंति येन तु । ततस्तु ऋषिभिर्दुग्धा वत्सः सोमस्तदाभवत्

ਉਹ ਅੰਨ ਹੀ ਦੁੱਧ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਜੀਵਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਦੁਹਿਆ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਬਣਿਆ।

Verse 17

दोग्धा वाचस्पतिरभूत्पात्रं वेदस्तपो रसः । देवैश्च वसुधा दुग्धा मरुद्दोग्धा तदाभवत्

ਵਾਚਸਪਤੀ ਦੋਹਣਹਾਰ ਬਣਿਆ; ਵੇਦ ਪਾਤ੍ਰ ਸੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੋਹਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਰੁਤ ਦੋਹਣਹਾਰ ਹੋਇਆ।

Verse 18

इन्द्रो वत्सः समभवत्क्षीरमूर्ज्जस्वलं बलं । देवानां कांचनं पात्रं पितृणां राजतं तथा

ਇੰਦਰ ਵੱਛਾ ਬਣਿਆ; ਦੁੱਧ ਉਹ ਬਲ ਸੀ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ-ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦਾ।

Verse 19

अंतकश्चाभवद्दोग्धा यमो वत्सः स्वधा रसः । बिलं च पात्रं नागानां तक्षको वत्सकोभवत्

ਅੰਤਕ ਦੋਹਣਹਾਰ ਬਣਿਆ, ਯਮ ਵੱਛਾ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾ ਦੁੱਧ-ਰਸ। ਨਾਗਾਂ ਲਈ ਬਿਲ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਤਕ੍ਸ਼ਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਛਾ ਹੋਇਆ।

Verse 20

विषं क्षीरं ततो दोग्धा धृतराष्ट्रोभवत्पुनः । असुरैरपि दुग्धेयं आयसे शत्रुपीडनम्

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ ਹੀ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਿਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਦੋਹਣਹਾਰ ਮੁੜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੋਹਿਆ—ਉਹ ਵਿਸ਼ ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦਾ ਹੈ।

Verse 21

पात्रे मायामभूद्वत्सःप्राल्हादिस्तुविरोचनः । दोग्धा त्रिमूर्द्धा तत्रासीन्माया येन प्रवर्तिता

ਪਾਤ੍ਰ ਲਈ ਮਾਇਆ ਵੱਛਾ ਬਣੀ; ਪ੍ਰਾਲ੍ਹਾਦ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਰੇਖਾ ਵਾਲਾ ਵਿਰੋਚਨ ਦੋਹਣਹਾਰ ਬਣਿਆ। ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ-ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ ਗੋਪਾਲਕ ਸੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 22

यक्षैश्च वसुधा दुग्धा पुरांतर्द्धानमीप्सुभिः । कृत्वा विश्वावसुं वत्सं मणिमंतं महीपते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਧਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਮਣਿਮੰਤ ਨੂੰ ਦੁਹਣ ਵਾਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 23

प्रेतरक्षोगणैर्दुग्धा वसा रुधिरमुल्बणं । रौप्यनाभोभवद्दोग्धा सुमाली वत्स एव च

ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ; ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਗਾੜ੍ਹਾ ਲਹੂ ਨਿਕਲਿਆ। ਰੌਪ੍ਯਨਾਭ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਹੀ ਵੱਛਾ ਸੀ।

Verse 24

गंधर्वैश्च पुनर्दुग्धा वसुधा साप्सरोगणैः । वत्सं चित्ररथं कृत्वा गंधान्पद्मदले तथा

ਫਿਰ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੁਹਿਆ; ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਵੱਛਾ ਬਣਾਕੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 25

दोग्धावसुरुचिर्नामाथर्ववेदस्य पारगः । गिरिभिर्वसुधा दुग्धा रत्नानि विविधानि च

ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਵਸੁਰੁਚਿ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਥਰਵਵੇਦ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਸੀ। ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 26

औषधानि च दिव्यानि दोग्धा मेरुर्महीधरः । वत्सोभूद्धिमवांस्तत्र पात्रं शैलमयं पुनः

ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਦੁਹੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਮੇਰੂ ਮਹੀਧਰ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ। ਉੱਥੇ ਹਿਮਵਾਨ ਵੱਛਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਤ੍ਰ ਫਿਰ ਪੱਥਰ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 27

वृक्षैश्च वसुधा दुग्धा क्षीरं छिन्नप्ररोहणं । पालाशपात्रे दोग्धा तु सालः पुष्पवनाकुलः

ਤਦ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਣ ਵਾਲੇ ਬਣਾ ਕੇ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ; ਐਸਾ ਦੁੱਧ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਕੱਟਣ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਫੁੱਟ ਪੈਂਦੇ। ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁੱਧ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਾਲ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਬਣਿਆ।

Verse 28

प्लक्षोभवत्ततो वत्सः सर्ववृक्षवनाधिपः । एवमन्यैश्च वसुधा तथा दुग्धा यथेच्छतः

ਫਿਰ ਪਲਕ੍ਸ਼ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਤਸ ਬਣਿਆ—ਸਾਰੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਵਤਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ, ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਹਿਆ ਗਿਆ।

Verse 29

आयुर्द्धनानि सौख्यं च पृथौ राज्यं प्रशासति । न दारिद्र्यं तथा रोगी नाधनोनचपापकृत्

ਜਦੋਂ ਪૃਥੂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਆਯੁ ਲੰਮੀ, ਧਨ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਨ। ਨਾ ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯ ਸੀ, ਨਾ ਰੋਗੀ; ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਰਧਨ, ਨਾ ਹੀ ਪਾਪਕਰਮੀ।

Verse 30

नोपसर्गा न चाघातः पृथौ राज्यं प्रशासति । नित्यंप्रमुदितालोका दुःखशोकविवर्जिताः

ਜਦੋਂ ਪૃਥੂ ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸੀ ਨਾ ਕੋਈ ਆਘਾਤ। ਲੋਕ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 31

धनुः कोट्या च शैलेंद्रानुत्सार्य स महाबलः । भूमंडलं समं चक्रे लोकानां हितकाम्यया

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਕੋਟੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਮਤਲ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 32

न पुरग्रामदुर्गाणि न चायुधधरा नराः । म्रियंते यत्र दुःखं च नार्थशास्त्रस्य चादरः

ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਨਗਰ ਹਨ, ਨਾ ਪਿੰਡ, ਨਾ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਰ—ਉਥੇ ਲੋਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 33

धर्मैकतानाः पुरुषाः पृथौ राज्यं प्रशासति । कथितानि च पात्राणि यत्क्षीरं च यथा तव

ਜਦੋਂ ਪૃਥੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤਾ, ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਾਗ੍ਰ ਰਹੇ। ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਕਥਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 34

येषां येन रुचिस्तत्र तेभ्यो दत्तं विजानता । यज्ञश्रीदेषु सर्वेषु मया तुभ्यं निवेदितं

ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਿਤ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 35

दुहितृत्वं गता यस्मात्पृथोः पृथ्वी महामते । तस्यानुसारयोगाच्च पृथिवी विश्रुता बुधैः

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਪૃਥੂ ਦੀ ਧੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ-ਸੰਬੰਧਤਾ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ “ਪૃਥਿਵੀ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 36

भीष्म उवाच । आदित्यवंशमखिलं वद ब्रह्मन्यथाक्रमं । सोमवंशं च तत्त्वज्ञ यथावद्वक्तुमर्हसि

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ। ਅਤੇ ਹੇ ਤੱਤ੍ਵ-ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥਾਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾ ਤੇਰਾ ਕਰਤਵ ਹੈ।

Verse 37

पुलस्त्य उवाच । विवस्वान्कश्यपात्पूर्वमदित्यामभवत्पुरा । तस्य पत्नीत्रयं तद्वत्संज्ञा राज्ञी प्रभा तथा

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿਵਸਵਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ ਅਤੇ ਅਦਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਸੰਜ੍ਞਾ, ਰਾਣੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾ ਵੀ।

Verse 38

रैवतस्य सुता राज्ञी रेवतं सुषुवे सुतं । प्रभा प्रभातं सुषुवे त्वाष्ट्रं संज्ञा तथा मनुं

ਰੈਵਤ ਦੀ ਧੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਰੇਵਤ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸੰਜ੍ਞਾ ਨੇ ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

यमश्च यमुना चैव यमलौ च बभूवतुः । ततस्तेजोमयं रूपमसहंती विवस्वतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਵਾਂ—ਯਮ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ (ਸੰਜ੍ਞਾ) ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ।

Verse 40

नारीमुत्पादयामास स्वशरीरादनिंदितां । त्वाष्ट्री स्वरूपरूपेण नाम्ना छायेति भामिनी

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਇਕ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤ ਨਾਰੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੀ—ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਛਾਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 41

किंकरोमीति पुरतः संस्थितां तामभाषत । छाये त्वं भज भर्तारं मदीयं तं वरानने

ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਾ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਛਾਇਆ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉਸੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਕਰ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।

Verse 42

अपत्यानि मदीयानि मातृस्नेहेन पालय । तथेत्युक्त्वा च सा देवमगात्कामाय सुव्रता

“ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵ ਕਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 43

कामयामास देवोपि संज्ञेयमिति चादरात् । जनयामास सावर्णिं मनुं मनुस्वरूपिणम्

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਸੋਚਦਾ—“ਇਹ ਸੰਜ੍ਞਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨੁ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਵਰ੍ਣਿ ਮਨੁ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 44

सवर्णत्वाच्च सावर्णेर्मनोर्वैवस्वतस्य तु । ततः सुतां च तपतीं त्वाष्ट्रीं चैव क्रमेण तु

ਸਮਾਨ ਵਰਣ-ਵੰਸ਼ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਵਰ੍ਣਿ ਮਨੁ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਤਪਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਤ੍ਵਾਸ਼੍ਟ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਆਹਿਆ।

Verse 45

छायायां जनयामास संज्ञेयमिति भास्करः । छाया स्वपुत्रे त्वधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा

ਭਾਸਕਰ ਨੇ ਛਾਇਆ ਵਿੱਚ “ਸੰਜ਼੍ਞੇਯ” ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਾਇਆ। ਤਦ ਛਾਇਆ ਨੇ ਮਨੁ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਸਨੇਹ ਕੀਤਾ।

Verse 46

न चक्षमे मनुः पूर्वस्तद्यमः क्रोधमूर्छितः । संतर्जयामास तदा पादमुत्क्षिप्य दक्षिणं

ਮਨੁ ਇਹ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਅਤੇ ਤਦ ਯਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਣ ਲੱਗਾ।

Verse 47

शशाप च यमं छाया भवतु क्रिमिसंयुतः । पादोयमेको भविता पूयशोणितविस्रवः

ਤਦੋਂ ਛਾਇਆ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹੀਂ; ਤੇ ਤੇਰਾ ਇਹ ਇਕ ਪੈਰ ਪੂ ਅਤੇ ਲਹੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਰਹੇ।”

Verse 48

निवेदयामास पितुर्यमः शापेन धर्षितः । निःकारणमहं शप्तो मात्रा देव सकोपया

ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਯਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਮਾਤਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 49

बालभावान्मया किंचिदुद्यतश्चरणः सकृत् । मनुना वार्यमाणापि मम शापमदाद्विभो

ਬਾਲਪਣ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਵਾਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਨੂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਵੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 50

प्रायो न माता सास्माकमसमा स्नेहतो यतः । देवोप्याह यमं भूयः किं करोमि महामते

“ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੀ ਮਾਤਾ ਸਨੇਹ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।” ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੇ ਯਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?”

Verse 51

सौख्यात्कस्य न दुःखं स्यादथवा कर्मसंततिः । अनिवार्या भवस्यापि का कथान्येषु जंतुषु

ਸੁਖ ਤੋਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ? ਕਰਮ-ਫਲ ਦੀ ਲੜੀ ਅਟੱਲ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਵੀ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ।

Verse 52

कृकवाकुस्तव पदे स क्रिमिं भक्षयिष्यति । खंजं च रुचिरं चैव पादमेतद्भविष्यति

ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਪਏ ਕੀੜੇ ਨੂੰ ਬਗਲਾ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ; ਅਤੇ ਇਹੀ ਪੈਰ ਲੰਗੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਸੁਹਾਵਣਾ ਦਿੱਸੇਗਾ।

Verse 53

एवमुक्तः समाश्वस्तस्तपस्तीव्रं चकार ह । वैराग्यात्पुष्करे तीर्थे फलफेनानिलाशनः

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਧੀਰਜ ਪਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਉਹ ਫਲ, ਫੇਨ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਹੀ ਆਹਾਰ ਬਣਾਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 54

पितामहं समाराध्य यावद्वर्षायुतं पुनः । तपःप्रभावाद्देवेशः संतुष्टः पद्मसंभवः

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼—ਪਦਮਜ (ਕਮਲ-ਜਨਮ) ਬ੍ਰਹਮਾ—ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 55

वव्रे स लोकपालत्वं पितृलोकं तथाक्षयं । धर्माधर्मात्मकस्यास्य जगतस्तु परीक्षणम्

ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦਾ ਪਦ, ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਖੰਡ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ-ਸਵਰੂਪ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਤਵ ਚੁਣਿਆ।

Verse 56

एवं स लोकपालत्वमगमत्पद्मसंभवात् । पितॄणामाधिपत्यं च धर्माधर्मस्य चानघ

ਇਉਂ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਪਾਲ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਉੱਤੇ ਭੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

Verse 57

विवस्वानथ तज्ज्ञात्वा संज्ञायाः कर्मचेष्टितं । त्वष्टुः समीपमगमदाचचक्षे सरोषवान्

ਤਦ ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਸੰਜ्ञਾ ਦੇ ਕਰਮ ਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 58

तमुवाच ततस्त्वष्टा सांत्वपूर्वमिदं वचः । तवासहंती भगवंस्तेजस्तीव्रं तमोनुद

ਤਦ ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਹੇ ਅੰਧਕਾਰ-ਨਾਸਕ, ਤੇਰਾ ਤੀਖਾ ਤੇਜ ਮੈਂ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।”

Verse 59

बडवारूपमास्थाय मत्सकाशमिहागता । निवारिता मया सा च त्वद्भयेन दिवस्पते

ਬਡਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਥੇ ਆਈ; ਅਤੇ ਹੇ ਦਿਵਸਪਤੇ, ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।

Verse 60

यस्मादविज्ञातमना मत्सकाशमिहागता । तस्मान्मदीयं भवनं प्रवेष्टुं न तवार्हति

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅਣਜਾਣ ਮਨੋਰਥ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਜੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 61

एवमुक्ता जगामाशु मरुदेशमनिंदिता । बडवारूपमास्थाय भूतले संप्रतिष्ठिता

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ ਤੁਰੰਤ ਮਰੁਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ; ਬਡਵਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਈ।

Verse 62

तस्मात्प्रसादं कुरु मे यद्यनुग्रहभागहम् । अपनेष्यामि ते तेजः कृत्वा यंत्रे दिवाकरम्

ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵ। ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਯੰਤਰ ਵਿੱਚ ਧਰ ਕੇ ਤੇਰਾ ਤੇਜ ਹਟਾ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 63

रूपं तव करिष्यामि लोकानंदकरं प्रभो । तथेत्युक्तः स रविणा भ्रमे कृत्वा दिवाकरं

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਐਸਾ ਰੂਪ ਬਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਵੇ।” ਜਦ ਸੂਰਜ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਥਾਸਤੁ,” ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵਾਕਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਕੇ (ਢਾਲ ਕੇ) ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 64

पृथक्चकार तेजश्च चक्रं विष्णोः प्रकल्पयत् । त्रिशूलं चापि रुद्रस्य वज्रमिंद्रस्य चापरं

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਵਜ੍ਰ ਵੀ ਘੜਿਆ।

Verse 65

दैत्यदानवसंहर्तृ सहस्रकिरणात्मकं । रूपं चाप्रतिमं चक्रे त्वष्टा पद्भ्यामृते महत्

ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੈਤ੍ਯ-ਦਾਨਵ ਸੰਹਾਰਕ, ਅਪ੍ਰਤਿਮ ਰੂਪ ਘੜਿਆ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਮਹਾਨ—ਪਰ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।

Verse 66

न शशाक च तद्द्रष्टुं पादरूपं रवेः पुनः । अद्यापि च ततः पादौ न कश्चित्कारयेत्क्वचित्

ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਸ ਪੈਰ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 67

यः करोति स पापिष्ठो गतिमाप्नोति निंदितां । कुष्ठरोगमवाप्नोति लोकेस्मिन्दुःखसंज्ञितं

ਜੋ ਉਹ ਕਰਤੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿੰਦਿਤ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੁੱਖ-ਸੰਜ्ञਿਤ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

तस्मान्न धर्मकामार्थी चित्रेष्वायतनेषु च । न क्वचित्कारयेत्पादौ देवदेवस्य धीमतः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ, ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੰਦਰ-ਆਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਪੈਰ ਬਣਵਾਏ (ਦਿਖਾਏ) ਨਾ।

Verse 69

ततः स भगवान्गत्वा भूर्लोकममराधिपः । कामयामास कामार्तो मुख एव दिवाकरः

ਤਦ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਭੂ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ—ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ—ਕਾਮ-ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਤਰਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 70

अश्वरूपेण महता तेजसा च समन्वितः । संज्ञा च मनसा क्षोभमगमद्भयविह्वला

ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਸੰਜ੍ਞਾ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖਲਬਲੀ ਤੇ ਭੈ-ਪੀੜਾ ਨੂੰ ਪਾ ਗਈ।

Verse 71

नासापुटाभ्यामुत्सृष्टं परोयमिति शंकया । तस्याथ रेतसो जातावश्विनाविति नः श्रुतम्

“ਇਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ” ਇਸ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਾਸਾ-ਪੁਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰੇਤਸ ਛੱਡਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਰੇਤਸ ਤੋਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਅਸ਼ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਜੁੜਵਾਂ ਜਨਮੇ।

Verse 72

दस्रौ श्रुतित्वात्संजातौ नासत्यौ नासिकाग्रतः । ज्ञात्वा चिराच्च तं देवं संतोषमगमत्परं

ਸੁਣਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਦਸ੍ਰ’ ਕਹਲਾਏ; ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ‘ਨਾਸਤ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 73

विमानेनागमत्स्वर्गे पत्न्या सह मुदान्वितः । सावर्ण्योपि मनुर्मेरावद्यापि तपते तपः

ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸਾਵਰਣ੍ਯ ਮਨੂ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 74

शनिस्तपोबलाच्चापि ग्रहाणां समतां गतः । यमुना तपती चैव पुनर्नद्यौ बभूवतुः

ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਨੀ ਨੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਤੇ ਤਪਤੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਨਦੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ।

Verse 75

विष्ठिर्घोरात्मिका तद्वत्कालत्वेन व्यवस्थिता । मनोर्वैवस्वतस्यापि दश पुत्रा महाबलाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼੍ਠੀ ਕਾਲ-ਤੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਮਨੂ ਦੇ ਵੀ ਮਹਾਬਲੀ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

Verse 76

इलस्तु प्रथमस्तेषां पुत्रेष्ट्या समकल्पि यः । इक्ष्वाकुः कुशनाभश्च अरिष्टो धृष्ट एव च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਤ੍ਰੇਸ਼ਟੀ ਯਜ੍ਞ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇક્ષ੍ਵਾਕੁ, ਕੁਸ਼ਨਾਭ, ਅਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ)।

Verse 77

नरिष्यंतः करूषश्च शर्यातिश्च महाबलः । पृषध्रश्चाथ नाभागः सर्वे ते दिव्यमानुषाः

ਨਰਿਸ਼ਯੰਤ, ਕਰੂਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਸ਼ਰਿਆਤੀ; ਅਤੇ ਪૃਸ਼ਧ੍ਰ ਤੇ ਨਾਭਾਗ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸਨ।

Verse 78

अभिषिच्य मनुः पूर्वमिलं पुत्रं स धार्मिकम् । जगाम तपसे भूयः पुष्करं स तपोवनं

ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰ ਇਲ (ਇਲਾ) ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 79

अथाजगाम सिध्यर्थं तस्य ब्रह्मा वरप्रदः । वरं वरय भद्रं ते मानवेय यथेप्सितं

ਤਦ ਵਰਦਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਲਈ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਵਰ ਮੰਗੋ, ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ—ਹੇ ਮਨੁਵੰਸ਼ੀ—ਜੋ ਚਾਹੋ ਸੋ ਲਓ।”

Verse 80

उवाच स तदा देवं पद्माक्षं पद्मजं विभुं । वंशे मे धर्मसंयुक्ताः पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ, ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ—ਕਮਲਨੇਤਰ, ਕਮਲਜ—ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ।”

Verse 81

भवेयुरीश्वराः स्वामिन्प्रसादात्तव कंजज । तथेत्युक्त्वा तु देवेशस्तत्रैवांतरधीयत

“ਹੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਰਵਭੌਮ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣੀਏ, ਹੇ ਕੰਜਜ (ਕਮਲਜ)!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 82

ततोयोध्यां समागत्य समतिष्ठद्यथा पुरा । अथैकदा रथारूढ इलो निज सुतो मनोः

ਫਿਰ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਮਨੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਇਲਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।

Verse 83

निर्जगामार्थसिध्यर्थमिनप्रायां महीमिमां । भ्रमन्द्वीपानि सर्वाणि क्ष्माभृतः संप्रसाधयन्

ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਨਾਜ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਭ ਟਾਪੂਆਂ (ਮਹਾਦੀਪਾਂ) ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ।

Verse 84

जगामोपवनं शंभोरथाकृष्टः प्रतापवान् । कल्पद्रुमलताकीर्णं नाम्ना शरवणं महत्

ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪੁਰਖ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਨ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਰਵਣ ਸੀ, ਜੋ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 85

रमते यत्र देवेशः सोमः सोमार्द्धशेखरः । उमया समयस्तत्र पुरा शरवणे कृतः

ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼—ਸੋਮ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਭੂਸ਼ਣ ਹੈ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਣ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਮਾ ਨਾਲ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 86

पुंनामसंज्ञं यत्किंचिदागमिष्यति नो वनं । स्त्रीत्वमेष्यति तत्सर्वं दशयोजनमंडले

ਸਾਡੇ ਇਸ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਪੁੰਨਾਮ ਵਾਲਾ (ਪੁਰਸ਼-ਸੰਜ्ञਕ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਦੇ ਮੰਡਲ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਸਭ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਸਵਰੂਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 87

अज्ञातसमयो राजा इलः शरवणं गतः । स्त्रीत्वं जगाम सहसा बडवाश्वोऽभवत्क्षणात्

ਵਰਜਿਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਾਜਾ ਇਲ ਸ਼ਰਵਣ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਬਡਵਾਸ਼ਵ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 88

पुरुषत्वे कृतं सर्वं स्त्रीकाये विस्मृतं ततः । इलेति साभवन्नारी पीनोन्नतघनस्तनी

ਪੁਰਖ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ‘ਇਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਾਰੀ ਬਣੀ, ਭਰੇ-ਉੱਚੇ, ਘਣੇ ਸਤਨਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 89

उन्नतश्रोणिजघना पद्मपत्रायतेक्षणा । पूर्णेन्दुवदना तन्वी विलासिन्यसितेक्षणा

ਉੱਚੇ ਨਿਤੰਬ ਤੇ ਭਰੇ ਜੰਘਾਂ ਵਾਲੀ, ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਮੁਖ, ਪਤਲੀ ਕਮਰ, ਚੰਚਲ ਸੁਭਾਵ, ਕਾਲੀਆਂ ਮੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 90

पीनोन्नतायतभुजा नीलकुंचितमूर्द्धजा । तनुलोमा सुवदना मृदुगद्गदभाषिणी

ਭਰੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੀ; ਕਾਲੇ ਘੁੰਗਰਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ। ਸੁੱਖਮ ਰੋਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖੜੀ, ਅਤੇ ਨਰਮ, ਭਾਵ-ਕੰਪਿਤ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ।

Verse 91

श्यामागौरेण वर्णेन तनुताम्रनखांकुरा । कार्मुकभ्रूयुगोपेता हंसावरणगामिनी

ਸਾਂਵਲੇ-ਗੋਰੇ ਵਰਣ ਦੀ, ਉਂਗਲਾਂ ਪਤਲੀਆਂ ਤੇ ਤਾਂਬੇ-ਲਾਲ ਨਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਧਨੁਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ, ਅਤੇ ਹੰਸਣੀ ਵਰਗੀ ਸੁਗਮ ਚਾਲ ਵਾਲੀ।

Verse 92

भ्रममाणा वने तस्मिन्चिंतयामास भामिनी । को मे पिता वा भ्राता वा को मे त्राता भवेदिह

ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀ ਹੋਈ, ਚਿੰਤਿਤ ਨਾਰੀ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ: “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਕੌਣ? ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕ ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ?”

Verse 93

कस्य भर्त्तुरहं दत्ता कियद्वर्षास्मि भूतले । चिंतयंती च ददृशे सोमपुत्रेण साङ्गना

“ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਵਰ੍ਹੇ ਜੀਈ ਹਾਂ?” ਇਉਂ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੋਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਬੁਧ) ਨੂੰ ਦਿਸ ਪਈ।

Verse 94

इलारूप समाक्षिप्त मनसा वरवर्णिनी । बुधस्तदाप्तये यत्नमकरोत्कामपीडितः

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦਾ ਮਨ ਇਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਉੱਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 95

विशिष्टाकारवान्मुंडी स कमंडलुपुस्तकः । वेणुदंडकृतावेशः पवित्रक खनित्रकः

ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਮੁੰਡਿਆ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮੰਡਲੁ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕ ਸੀ। ਬਾਂਸ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਖੁਰਪੀ ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ।

Verse 96

द्विजरूपः शिखी ब्रह्म निगदन्कर्णकुंडली । वटुभिश्चार्थिभिर्युक्तः समित्पुष्पकुशोदकैः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਅਤੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਚਨ ਉਚਾਰੇ; ਨਾਲ ਵਟੂ ਅਤੇ ਅਰਥੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਮਿਧਾਂ, ਫੁੱਲ, ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਅਤੇ ਜਲ ਸੀ।

Verse 97

कालेन्विष्यां ततस्तस्मिन्नाजुहाव स तामिलाम् । बहिर्वनस्यांतरितः किल पादपमंडपे

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਥੇ ਉਸ ਤਾਮਿਲ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਹੋਵੇ।

Verse 98

ससंभ्रममकस्माच्च सोपालंभमिवाभवत् । त्यक्त्वाग्निहोत्रशुश्रूषां क्व गता मंदिरान्मम

ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਘਬਰਾਇਆ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਡਾਂਟਦਾ ਹੋਵੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: “ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ—ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ?”

Verse 99

इयं विहारवेला ते अतिक्रामति सांप्रतम् । एह्येहि पृथुसुश्रोणि संभ्रांता केन हेतुना

ਤੇਰਾ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੁਣੇ ਹੀ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆ, ਆ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀਏ—ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਹੈਂ, ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ?

Verse 100

इयं सायंतनी वेला विहारस्येह वर्त्तते । कृत्वोपलेपनं पुष्पैरलंकुरु गृहं मम

ਇੱਥੇ ਵਿਹਾਰ ਦਾ ਇਹ ਸਾਂਝ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ। ਲੇਪਨ ਕਰਕੇ (ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ) ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇ।

Verse 101

साब्रवीद्विस्मृताहं च सर्वमेव तपोधन । आत्मानं त्वां च भर्त्तारं कुलं च वद मेनघ

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਤਪੋਧਨ ਤਪਸਿਆ-ਧਨੀ, ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ, ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੁਲ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਬੱਦਲ-ਸਾਂਵਲੇ।”

Verse 102

बुधः प्रोवाच तां तन्वीमिला त्वं वरवर्णिनी । अहं च कामुको नाम बहुविद्यो बुधः स्मृतः

ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਇਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ! ਮੈਂ ਕਾਮੁਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬੁਧ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ।”

Verse 103

तेजस्विनः कुले जातः पिता मे ब्राह्मणाधिपः । इति सा तस्यवचनात्प्रविष्टा बुधमंदिरम्

“ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਪਤੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਬੁਧ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 104

रत्नस्तंभसमाकीर्णं दिव्यमायाविनिर्मितम् । इला कृतार्थमात्मानं मेने तद्भवने स्थिता

ਉਹ ਭਵਨ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਤੰਭਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਇਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ, ਪੂਰਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਮੰਨਿਆ।

Verse 105

अहो वृत्तमहोरूपमहो धनमहोकुलम् । मम चास्य च भर्त्तुर्वा अहो लावण्यमुत्तमम्

“ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਉੱਤਮ ਆਚਰਨ! ਅਹੋ, ਕਿੰਨੀ ਸੁੰਦਰਤਾ! ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਧਨ! ਅਹੋ, ਕਿੰਨਾ ਉੱਚਾ ਕੁਲ! ਅਤੇ ਚਾਹੇ ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ, ਜਾਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ—ਅਹੋ, ਕਿੰਨੀ ਅਤੁੱਲ ਲਾਵਣ੍ਯਤਾ!”

Verse 106

रेमे च सा तेन सममतिकालमिला वने । सर्वभोगमये गेहे यथेंद्रभवने तथा

ਫਿਰ ਉਹ ਇਲਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਮੀ ਰਹੀ, ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ—ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

Verse 107

अथान्विष्यंतो राजानं भ्रातरस्तस्य मानवाः । इक्ष्वाकुप्रमुखा जग्मुस्तदा शरवणांतिकम्

ਤਦੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨੁ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਹ ਭਰਾ—ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਵਣ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਅੰਚਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 108

ततस्ते ददृशुः सर्वे वडवामग्रतः स्थिताम् । रत्नपर्यंतकिरणदीप्यमानामनुत्तमाम्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਵਡਵਾ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਅਤੁੱਲ—ਜਿਸ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦਿਪਦਿਪਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 109

संप्राप्य प्रत्यभिज्ञानात्सर्वे विस्मयमागताः । अयं चंद्रप्रभो नाम वाजी तस्य महात्मनः

ਪਛਾਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ: “ਇਹ ਤਾਂ ਚੰਦਰਪ੍ਰਭਾ ਨਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ।”

Verse 110

अगमद्वडवारूपमुत्तमं केन हेतुना । ततस्तु मैत्रावरुणिं पप्रच्छुः स्वपुरोहितम्

“ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਵਡਵਾ-ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ?” ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 111

किमेतदित्यभूच्चित्रं वद योगविदां वर । वसिष्ठोप्यब्रवीत्सर्वं दृष्ट्वा तं ध्यानचक्षुषा

“ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਬੜਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!” ਤਦ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵੀ ਧਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 112

समयः शंभुदयिता कृतः शरवणे पुरा । यः पुमान्प्रविशेच्चात्र स नारीत्वमवाप्स्यति

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਵਣ ਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਠਹਿਰਾਇਆ: ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਾਰੀਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 113

अयमश्वोपि नारीत्वमगाद्राज्ञा सहैव तु । इलः पुरुषतामेति यथासौ धनदोपमः

ਇਹ ਘੋੜਾ ਵੀ ਰਾਜੇ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਨਾਰੀਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਲਾ ਫਿਰ ਪੁਰਖਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਧਨਦ ਦੇਵ (ਕੁਬੇਰ) ਸਮਾਨ।

Verse 114

तथैव यत्नः कर्त्तव्य आराध्य च पिनाकिनम् । ततस्ते मानवा जग्मुर्यत्र देवो महेश्वरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕੀਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 115

तुष्टवुर्विविधैः स्तोत्रैः पार्वतीपरमेश्वरौ । तावूचतुरलं चैष समयः किं नु सांप्रतं

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਸ—ਹੁਣ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ?”

Verse 116

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन यत्फलं स्यात्तदावयोः । दत्वा किंपुरुषो वीरः स भविष्यत्यसंशयम्

ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਉਪਜੇ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ। ਇਹ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਵੀਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਬਣੇਗਾ।

Verse 117

तथेत्युक्त्वा तु ते सर्वे जग्मुर्वैवस्वतात्मजाः । इष्ट्वाश्वमेधेन तत इला किंपुरुषोभवत्

“ਤਥੈਵ” ਕਹਿ ਕੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ्ञ ਕਰਕੇ ਇਲਾ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 118

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः । बुधस्य भवने तिष्ठन्निलो गर्भधरोभवत्

ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਹ ਵੀਰ ਪੁਰਖ ਸੀ; ਫਿਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੁਧ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨੀਲ ਗਰਭਧਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 119

अजीजनत्पुत्रमेकमनेकगुणसंयुतम् । बुध उत्पाद्य तं पूरुं स स्वर्गमगमत्पुनः

ਬੁਧ ਨੇ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਣਿਆ—ਪੂਰੁ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 120

इलस्य नाम्ना तद्वर्षमिलावृतमभूत्तदा । सोमार्कवंशजो राजा इलोभूद्वंशवर्द्धनः

ਤਦ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਇਲਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ‘ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਰਾਜਾ ਇਲੋ ਵੰਸ਼-ਵਰਧਕ ਹੋਇਆ।

Verse 121

एवं पुरूरवाः पूरोरभवद्वंशवर्द्धनः । इक्ष्वाकुरर्कवंशस्य तथैवोक्तो नरेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੁ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਪੁਰੂਰਵਾ ਵੰਸ਼-ਵਰਧਕ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਨਰ-ਈਸ਼ਵਰ, ਇਖ਼ਵਾਕੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਰਜ (ਅਰਕ) ਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 122

इलः किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते । पुनः पुत्रत्रयमभूत्सुद्युम्नस्यापराजितम्

ਇਲਾ, ਜਦੋਂ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੁਦ੍ਯੁਮ੍ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸਨ।

Verse 123

उत्कलोथ गयस्तद्वद्धरिताश्वश्च वीर्यवान् । उत्कलस्योत्कला नाम गयस्य तु गयापुरी

ਫਿਰ ਉਤ੍ਕਲ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਯਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਰਿਤਾਸ਼੍ਵ ਵੀ ਸੀ। ਉਤ੍ਕਲ ਦਾ ਦੇਸ਼/ਨਗਰ ਉਤ੍ਕਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਗਯਾ ਦਾ ਗਯਾਪੁਰੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 124

हरिताश्वस्य दिग्याम्या संज्ञाता कुरुभिः सह । प्रतिष्ठानेभिषिच्याथ स पुरूरवसं सुतम्

ਫਿਰ ਦਿਗ੍ਯਾਮ੍ਯਾ ਨੇ, ਕੁਰੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਰਿਤਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਮੰਨਤਾ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਠਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਰੂਰਵਸ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।

Verse 125

जगामेलावृतं भोक्तुं दिव्यं वर्षं फलाशनः । इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान्

ਫਲਾਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਕ੍ਸ਼੍ਵਾਕੁ ਦਾ ਜ੍ਯੇਸ਼੍ਠ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 126

नरिष्यंतस्य पुत्रोभूच्छुको नाम महाबलः । नाभागादंबरीषस्तु धृष्टस्य तु सुतत्रयम्

ਨਰਿਸ਼੍ਯੰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋਇਆ। ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਜਨਮਿਆ; ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ਼੍ਟ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ।

Verse 127

धृष्टकेतुः स्वधर्माथो रणधृष्टश्च वीर्यवान् । आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या चैव दारिका

ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਕੇਤੁ, ਸ੍ਵਧਰਮਾ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਣਧ੍ਰਿਸ਼ਟ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਿਆਤੀ ਤੋਂ ਆਨਰਤ ਨਾਮਕ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੁਕਨਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਕੁਮਾਰੀ ਵੀ ਸੀ।

Verse 128

आनर्तस्याभवत्पुत्रो रोचमानः प्रतापवान् । आनर्तो नाम देशोभून्नगरी च कुशस्थली

ਆਨਰਤ ਦਾ ਰੋਚਮਾਨ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ‘ਆਨਰਤ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ ਸੀ।

Verse 129

रोचमानस्य रेवोभूद्रेवाद्रैवत एव च । ककुद्मी चापरं नाम ज्येष्ठः पुत्रशतस्य च

ਰੋਚਮਾਨ ਤੋਂ ਰੇਵ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਰੇਵ ਤੋਂ ਰੈਵਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੇਠਾ ਪੁੱਤਰ ਕਕੁਦਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 130

रेवती तस्य सा कन्या भार्या रामस्य विश्रुता । करूषाच्चैव कारूषा बहवः प्रथिता भुवि

ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਰੇਵਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਕਰੂਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਰੂਸ਼ਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

Verse 131

पृषध्रो गोवधाच्छूद्रो गुरुशापादजायत । इक्ष्वाकुपुत्रा नाम्नाथ विकुक्षि निमिदंडकाः

ਪ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਰ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਖ੍ਵਾਕੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿ, ਨਿਮੀ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 132

श्रेष्ठाः पुत्रशतस्यासन्पंचाशच्चाथ तत्सुताः । मेरोरुत्तरतस्ते तु जाताः पार्थिवसत्तमाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਸੌ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੰਜਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ—ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਨਮੇ।

Verse 133

चत्वारिंशत्तथाष्टान्ये शतमध्ये च येभवन् । मेरोर्दक्षिणतश्चैव राजानस्ते प्रकीर्तिताः

ਉਸ ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਅਠਤਾਲੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਬਾਕੀ ਗਿਣਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਸਨ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵੱਸਦੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 134

ज्येष्ठात्ककुत्स्थनामाभूत्सुतस्तस्य सुयोधनः । तस्य पुत्रः पृथृर्नाम विश्वस्तस्य पृथोः सुतः

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਤੋਂ ਕਕੁਤਸਥ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਯੋਧਨ ਹੋਇਆ। ਸੁਯੋਧਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥૃ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਪૃਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਸ਼ਵਸਤ ਹੋਇਆ।

Verse 135

आर्द्रस्तस्य च पुत्रोभूद्युवनाश्वस्ततोभवत् । युवनाश्वस्य पुत्रोभूच्छावस्तो नाम वीर्यवान्

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਰਦ੍ਰ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ। ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਾਵਸਤ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੀ।

Verse 136

निर्मिता येन शावस्ती ह्यंगदेशे नराधिप । शावस्ताद्बृहदश्वो भूत्कुवलाश्वस्ततोभवत्

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਅੰਗ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਵਸਤੀ ਨਗਰੀ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਵਸਾਈ। ਸ਼ਾਵਸਤ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਹਦਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਵਲਾਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 137

धुंधुमारत्वमगमद्धुंधुं हत्वाऽसुरं पुरा । तस्य पुत्रास्त्रयो जाता दृढाश्वो घृणिरेव च

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰ ਧੁੰਧੁ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਉਹ ‘ਧੁੰਧੁਮਾਰ’ ਨਾਮ ਤੇ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ, ਘ੍ਰਿਣੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਵੀ।

Verse 138

कपिलाश्वश्च विख्यातो धौंधुमारिः प्रतापवान् । दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

ਕਪਿਲਾਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਧੌਂਧੁਮਾਰਿ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸੰਹਾਰਕ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਸ਼ਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਹੋਇਆ।

Verse 139

हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्संहताश्वस्ततोभवत् । अकृताश्वो रणाश्वश्च संहताश्व सुतावुभौ

ਹਰਿਆਸ਼ਵ ਤੋਂ ਨਿਕੁੰਭ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਸੰਹਤਾਸ਼ਵ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਅਕ੍ਰਿਤਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਰਣਾਸ਼ਵ ਸਨ।

Verse 140

युवनाश्वो रणाश्वस्य मांधाता च ततोभवत् । मांधातुः पुरुकुत्सोभूद्धर्मसेतुश्च पार्थिवः

ਰਣਾਸ਼ਵ ਤੋਂ ਯੁਵਨਾਸ਼ਵ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮਾਂਧਾਤਾ ਹੋਇਆ। ਮਾਂਧਾਤਾ ਤੋਂ ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਧਰਮਸੇਤੁ ਵੀ।

Verse 141

मुचुकुन्दश्च विख्यातश्शक्रमित्रः प्रतापवान् । पुरुकुत्सस्य पुत्रोभूद्दुस्सहो नर्मदापतिः

ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਚੁਕੁੰਦ—ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਮਿੱਤਰ—ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ; ਉਹ ਅਜਿਤ ਸੀ, ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 142

संभूतिस्तस्य पुत्रोभूत्त्रिधन्वा च ततोभवत् । त्रिधन्वनः सुतो जातस्त्रय्यारुण इति स्मृतः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੰਭੂਤੀ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਧਨ੍ਵਾ ਜਨਮਿਆ। ਤ੍ਰਿਧਨ੍ਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਤ੍ਰਯ੍ਯਾਰੁਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 143

तस्य सत्यव्रतो नाम तस्मात्सत्यरथः स्मृतः । तस्य पुत्रो हरिश्चन्द्रो हरिश्चंद्राच्च रोहितः

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸਤ੍ਯਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ ਤੋਂ ਰੋਹਿਤ ਜਨਮਿਆ।

Verse 144

रोहताच्च वृको जातो वृकाद्बाहुरजायत । सगरस्तस्य पुत्रोभूद्राजा परमधार्मिकः

ਰੋਹਤਾ ਤੋਂ ਵ੍ਰਿਕ ਜਨਮਿਆ; ਵ੍ਰਿਕ ਤੋਂ ਬਾਹੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਗਰ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।

Verse 145

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा । ताभ्यामाराधितः पूर्वमौर्वाग्निः पुत्रकाम्यया

ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਭਾਨੁਮਤੀ। ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਔਰਵ ਅਗਨੀ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 146

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद्यथेष्टं वरमुत्तमम् । एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं तथापरा

ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਔਰਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਨੂੰ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 147

अगृह्णाद्वंशकर्तारं प्रभाऽगृह्णाद्बहून्सुतान् । एकं भानुमती पुत्रमगृह्णादसमंजसं

ਉਸ ਨੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ; ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ। ਭਾਨੁਮਤੀ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਪੁੱਤਰ—ਅਸਮੰਜਸ—ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 148

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे यादवी प्रभा । खनंतः पृथिवीं दग्धा विष्णुना ये ऽश्वमार्गणे

ਤਦ ਯਾਦਵੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਸ਼ਵ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਖੋਦਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ।

Verse 149

असमंजस्तु तनयो ह्यंशुमान्नाम विश्रुतः । तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः

ਅਸਮੰਜਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਿਲੀਪ ਸੀ, ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਭਗੀਰਥ ਜਨਮਿਆ।

Verse 150

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता । भगीरथस्य तनयो नाभाग इति विश्रुतः

ਜਿਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਅਵਤਾਰਿਤ ਕਰਾਇਆ—ਉਹ ਭਗੀਰਥ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਾਭਾਗ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 151

नाभागस्यांबरीषोभूत्सिंधुद्वीपस्ततोभवत् । तस्यायुतायुः पुत्रोभूदृतुपर्णस्ततोभवत्

ਨਾਭਾਗ ਤੋਂ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਹੋਇਆ। ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਯੁਤਾਯੁ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਯੁਤਾਯੁ ਤੋਂ ਰਿਤੁਪਰਨ ਜਨਮਿਆ।

Verse 152

तस्य कल्माषपादस्तु सर्वकर्मा ततः स्मृतः । तस्यानरण्यः पुत्रोभून्निघ्नस्तस्य सुतोभवत्

ਉਸ ਤੋਂ ਕਲਮਾਸ਼ਪਾਦ ਨੂੰ ਫਿਰ ‘ਸਰਵਕਰਮਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨਰਣ੍ਯ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਨਰਣ੍ਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਘਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 153

निघ्नपुत्रावुभौ जातावनमित्र रघूत्तमौ । अनमित्रो वनमगादरिनाशकृते नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿਘਨ ਦੇ ਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਘੂੱਤਮ। ਅਨਮਿਤ੍ਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 154

रघोरभूद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजस्तथा । दीर्घबाहुरजाज्जातः प्रजापालस्ततोभवत्

ਰਘੂ ਤੋਂ ਦਿਲੀਪ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਤੋਂ ਅਜ। ਅਜ ਤੋਂ ਦੀਰਘਬਾਹੁ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 155

ततो दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयं । नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजोभवत्

ਫਿਰ ਦਸ਼ਰਥ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਵਰੂਪ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।

Verse 156

रावणांतकरस्तद्वद्रघूणां वंशवर्द्धनः । वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे भार्गवसत्तमः

ਉਹੀ ਰਾਵਣ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਰਘੂ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਰਧਕ ਬਣਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਲਈ ਭਾਰਗਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਰਚਿਆ।

Verse 157

तस्य पुत्रः कुशो नाम इक्ष्वाकुकुलवर्द्धनः । अतिथिस्तु कुशाज्जातो निषधस्तस्य चात्मजः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਇਖ਼ਵਾਕੁ ਕੁਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਕੁਸ਼ ਤੋਂ ਅਤਿਥੀ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਸ਼ਧ ਹੋਇਆ।

Verse 158

नलस्तु निषधाज्जातो नभास्तस्मादजायत । नभसः पुंडरीकोभूत्क्षेमधन्वा ततः परम्

ਨਿਸ਼ਧ ਤੋਂ ਨਲ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਨਭਾਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਨਭਾਸ ਤੋਂ ਪੁੰਡਰੀਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਮਧਨਵਾ ਆਇਆ।

Verse 159

तस्यपुत्रोभवद्वीरो देवानीकः प्रतापवान् । अहीनगुस्तस्य सुतः सहस्राश्वस्ततः परः

ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਦੇਵਾਨੀਕ ਹੋਇਆ। ਦੇਵਾਨੀਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਹੀਨਗੁ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਹਸ੍ਰਾਸ਼ਵ ਆਇਆ।

Verse 160

ततश्चंद्रावलोकस्तु तारापीडस्ततोभवत् । तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिश्चंद्रस्तस्य सुतोभवत्

ਫਿਰ ਚੰਦਰਾਵਲੋਕ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਾਰਾਪੀਡ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਰਗਿਰਿ ਸੀ, ਅਤੇ ਚੰਦਰਗਿਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਚੰਦਰ ਹੋਇਆ।

Verse 161

श्रुतायुरभवत्तस्माद्भारते यो निपातितः । नलौ द्वावेव विख्यातौ वंशे यस्य विशेषतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰਿਤ (ਭੇਜਿਆ) ਗਿਆ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੁਤਾਯੁ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਲ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਏ।

Verse 162

वीरसेनसुतस्तद्वन्नैषधश्च नराधिपः । एते विवस्वतो वंशे राजानो भूरिदक्षिणाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀਰਸੇਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨੈਸ਼ਧ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਵਿਵਸਵਾਨ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਜੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 163

इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹਨ।