Adhyaya 76

Verse 1

संजय उवाच । येऽसुराश्च मृता युद्धे संमुखे विमुखेऽपि वा । गतिं तेषामहं ब्रह्मन्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜੋ ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਰੇ—ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਕਰ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 2

असंख्याता इमे दैत्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे । अद्याप्यासन्गताः कुत्र एतन्मे शंस भो गुरो

ਇਹ ਦੈਤ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਵਿੱਚ—ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ? ਹੇ ਗੁਰੂਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।

Verse 3

व्यास उवाच । ये मृतास्संमुखे शूरा दैत्यानां प्रवरा रणे । स्वयं प्राप्य च देवत्वं भोग्यमश्नंति शाश्वतम्

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲੜਦਿਆਂ ਮਰਦੇ ਹਨ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੈਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 4

प्रासादा यत्र सौवर्णा नानारत्नाविभूषिताः । सर्वकामप्रदा वृक्षाः स्वर्णदीतोय संयुताः

ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਜਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਵਗਦੇ ਹਨ।

Verse 5

पद्मोत्पलसुकल्हारैर्गंधाढ्यैरन्यपुष्पकैः । दधिदुग्धाज्यखंडैश्च युता पुष्करिणी शुभा

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਕਮਲ, ਨੀਲਕਮਲ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਦੇ ਸੁਗੰਧ-ਭਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਦਹੀਂ, ਦੁੱਧ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਖੰਡ ਭੇਟ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਥੇ ਰੱਖੇ ਸਨ।

Verse 6

अतीवरूपसंपन्नाः सदैव नवयौवनाः । तत्र राज्यं प्रकुर्वंति तथैव वसुधातले

ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਰੂਪ-ਸੌੰਦਰ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਯੌਵਨਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉੱਥੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ—ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

एवं जन्माष्टकं प्राप्य धनिनोऽध्यक्षमंत्रिणः । अर्धसंमुखगात्रेण दिवमश्नंति शाश्वतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਅੱਠ-ਜਨਮ’ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਨਵਾਨ—ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਕੇ—ਦੇਵਤਾ ਵੱਲ ਅੱਧਾ ਮੁਖ ਕਰੇ ਹੋਏ, ਸਦਾ-ਥਿਰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 8

विमुखाः कातरा भीता ये च मायाविनो रणे । ते यांति निरयं घोरं ये च देवद्विजद्विषः

ਜੋ ਧਰਮ-ਕਰਤਵ੍ਯ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਾਇਰ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਇਆ-ਛਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

पतितं मूर्च्छितं भग्नमन्ययोद्धारमाहवे । हंतारो निरयं यांति ते च म्लेच्छाः कुवाचकाः

ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਬੇਹੋਸ਼, ਅੰਗ-ਭੰਗ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਪਿੱਠ ਮੋੜ ਚੁੱਕੇ ਹੋਰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਹੰਤਾਰੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਲੇੱਛ ਅਤੇ ਕੁਵਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

परन्यासापहर्तारो विमुखास्संति तत्त्वतः । रात्रौ वा विपिने नष्टे चोरास्साहसकारिणः

ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੋ ਪਰਾਏ ਸੌਂਪੇ ਹੋਏ ਧਨ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੱਤ ਤੋਂ ਧਰਮ-ਵਿਮੁਖ ਅਪਧਰਮੀ ਹਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਚੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਹਸਕ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 11

सर्वभक्षरता मूढा म्लेच्छा गोब्रह्मघातकाः । कुवाचकाः परे म्लेच्छा एते ये कूटयोनयः

ਮੋਹ-ਗ੍ਰਸਤ ਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਮਲੇੱਛ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਹਨ। ਉਹ ਕੁਵਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਹੀ ਮਲੇੱਛ ਹਨ ਜੋ ਕੂਟ-ਯੋਨੀ, ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਉਤਪੱਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 12

तेषां पैशाचिकी भाषा लोकाचारो न विद्यते । नास्ति शौचं तपो ज्ञानं न देवपितृतर्पणम्

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਪੈਸ਼ਾਚਿਕੀ—ਭੂਤੀਆ/ਬਰਬਰ—ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਚਾਰ, ਸਦਾਚਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਨਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ-ਜਲ ਅਰਪਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

दानश्राद्धादिकं यज्ञे सुराणां च प्रपूजनम् । पितॄणां च न शुश्रूषा द्विजदेवतपस्विनाम्

ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਨ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪੂਜਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਸੇਵਾ।

Verse 14

ज्ञानलोपादतस्तेषां मलशौचं न विद्यते । मातरं भगिनीं चान्यां गृहिणीं कामयंति च

ਗਿਆਨ ਦੇ ਲੋਪ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਲ-ਸ਼ੌਚ, ਦੇਹਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਹ ਮਾਂ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਘਰਵਾਲੀ (ਵਿਵਾਹਿਤ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੱਕ—ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 15

सर्वो विपर्ययो लोकात्सदाचारो मलीमसः । तार्क्ष्यस्योद्ववनानां च अन्येषां गोत्रवासिनाम्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਲਟ ਗਿਆ ਹੈ; ਸਦਾਚਾਰ ਮਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਦਵਵਨ ਜਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੋਤ੍ਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ।

Verse 16

कुलजातास्सदा दैत्या येषां पुण्यमकारणम् । दुर्गतिं च मृता यांति द्विजस्त्रीशिशुघातिनः

ਭਾਵੇਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਹੋਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੱਚੇ ਧਰਮ-ਆਚਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਦੈਤ ਸਮਾਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸਤਰੀ ਤੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਘਾਤਕ ਹਨ, ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਦੁৰ্গਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 17

गवाशिनो दुरात्मानो ह्यभक्ष्यभक्षणे रताः । कीटयोनिं व्रजंत्येते तरवश्च पिपीलिकाः

ਜੋ ਦੁਰਾਤਮਾ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਭੱਖ੍ਯ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕੀਟ-ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਚਿਟੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 18

न मंत्रेषु न देवेषु कल्पंते ते सुरद्विषः । अग्रजः सहजस्तेषां सदृङ्नो ग्राम्यवृत्तयः

ਦੇਵ-ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ; ਉਹ ਕਦੇ ਸਿਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਭੀ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯ ਤੇ ਰੁੱਖੇ ਹਨ।

Verse 19

लोमकेशप्रणेतारः क्रव्यभक्षरता भुवि । साहसं च व्रतं दानं स्नानं यज्ञादिकं च यत्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਲੋਮਕੇਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਸ-ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਅੰਧ-ਸਾਹਸ, ਵ੍ਰਤ, ਦਾਨ, ਸਨਾਨ, ਯਜ੍ਞ ਆਦਿਕ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਭੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

मत्स्यमांसादिषु प्रीता मृषावचनभाषिणः । सदाकामास्सदा लोभास्सदा क्रोधमदान्विताः

ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਮਾਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਕਾਮੀ, ਸਦਾ ਲੋਭੀ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ।

Verse 21

वधबंधरतोद्वेगा द्यूतसंगीतसंप्रियाः । कुभृत्याः कुजनप्रीताः पूतिगंधरता नराः

ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ, ਜੂਆ ਅਤੇ ਗਾਉਣ-ਵਜਾਉਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ, ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ।

Verse 22

न देवेषु न विज्ञेषु न धर्मश्रवणेषु च । स्तोत्रमंत्रादिके पुण्ये यथाकार्येष्वनिश्चयाः

ਨਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 23

बहुरोगाधिरोषाश्च बहुरूपपरिच्छदाः । नरजातिषु दैत्यानां चिह्नान्येतानि भूतले

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤੇ ਕਈ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੈਤਾਂ (ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ) ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।

Verse 24

न जानंति परं लोकं न गुरुं स्वं न चापरं । गर्भपूरणमिच्छंति नातिथिं न गुरून्द्विजान्

ਉਹ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ; ਉਹ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 25

न देवं न सुतं गोत्रं न मित्रं न च बान्धवं । स्वप्ने दानं न जानंति भक्षणान्न परिच्छदं

ਉਹ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਨਾ ਗੋਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਂਧਵ ਨੂੰ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਨ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ—ਕੇਵਲ ਭੋਜਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਢੱਕਣ ਦੀ ਸੂਝ ਨਹੀਂ।

Verse 26

गोपायंति धनं यस्मात्ते यक्षा नररूपिणः । प्राणांतेपि धनं किचिन्न दिशंति च राजनि

ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਧਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਕਸ਼ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਂਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

Verse 27

ते यक्षा दुर्गतिस्थाश्च परार्थे भारवाहकाः । प्रेतानां लक्षणं यद्वा सर्वलोकविगर्हितं

ਉਹ ਯਕਸ਼ ਦੁৰ্গਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਪਰਾਏ ਕੰਮ ਲਈ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ।

Verse 28

स्त्रीणां च पुरुषाणां च शृणुष्वैकमना मम । मलपंकधरा नित्यं सत्यशौचविवर्जिताः

ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ: ਉਹ ਸਦਾ ਮੈਲ ਅਤੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 29

दंतकुंतलवस्त्राणां वपुषो मलसंचयाः । गृहपीठादिपात्राणां सकृच्छौचं न रोचते

ਦੰਦਾਂ, ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਮੈਲ ਜਮਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਗੰਦ ਇਕੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰ ਦੇ ਚੌਕੀਆਂ ਆਦਿ ਪਾਤਰ ਵੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਧੋਣ ਨਾਲ ਸੁਹਣੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ।

Verse 30

न पश्यंति सुखं स्त्रीणां विशंति कानने द्रुतं । विघसोच्छिष्टपूतीनां भक्षणेभिरता भुवि

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ; ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਬਾਸੀ, ਜੂਠੇ ਤੇ ਸੜੇ-ਗਲੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 31

अन्नपानं च शयनमन्धकारेषु रोचते । कदाचित्स्वस्थता नास्ति क्वचिद्वा शुचितातनौ

ਅੰਨ-ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੁਚਿਕਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਕਦੇ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 32

लक्षणं नरलोकेषु प्रेतानामीदृशं किल । हिताहितं न जानंति मित्रामित्रं गुणागुणम्

ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਲੱਛਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਹਿਤ-ਅਹਿਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ-ਅਮਿੱਤਰ, ਨਾ ਗੁਣ-ਅਗੁਣ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

पापपुण्यादिकं स्थानं स्नानं देवद्विजार्चनं । अरिमित्रमुदासीनं न विंदंति स्वभावतः

ਪਾਪ-ਪੁੰਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ, ਧਰਮ-ਸਥਾਨ, ਸਨਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਵੈਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਦੀ ਭੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 34

मर्त्यस्थाः पशवस्ते च ज्ञायंते बुद्धिसंमतैः । बुद्ध्या नानात्वभावाश्च भ्रमंति च मृषा भुवि

ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਉਹ ਜੀਵ ਬੁੱਧੀ-ਸੰਮਤ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਪਸ਼ੂ’ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ-ਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ, ਮਿਥਿਆ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।

Verse 35

यक्षरूपा नरास्ते च सर्वकर्मबहिष्कृताः । एषां भेदं प्रवक्ष्यामि लक्षणं धरणीतले

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਯਕ੍ਸ਼-ਸਰੂਪ ਵਰਗੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਧਰਮ-ਕਰਤਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 36

विजाता मर्त्यलोकेषु पापस्यैवानुरूपतः । मलीमस भुविप्रस्थं नागरं छद्मरूपिणं

ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਪ ਦੇ ਹੀ ਅਨੁਰੂਪ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਲਾ, ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਚਿਪਕਿਆ, ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਛਦਮ-ਵੇਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 37

विघसादिप्रभोक्तारं काकमाहुर्मनीषिणः । अभक्ष्ये निरतः पापः कुकुरः पूतिसंप्रियः

ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਂ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਆਦਿ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਪਾਪੀ ਕੁੱਤਾ ਅਭੱਖ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਦੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 38

प्रवृत्तस्सर्वगृह्येषु भक्ष्याभक्ष्यसजीवनः । भूम्यां पश्वादियोनीनां कुलेषु प्राप्तसंभवाः

ਉਹ ਸਭ ਘਰੇਲੂ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਣਯੋਗ ਜਾਂ ਅਖਾਣਯੋਗ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਯੋਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

शुनो विगृह्य हस्तेन म्लेच्छानां भक्षणप्रियाः । विशेषात्सूकराणां च तथा च रणयोधिनां

ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਕੁੱਤੇ—ਭੱਖਣ ਦੇ ਰਸੀਆ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮਲੇਛਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਅਰਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਣ-ਭੂਮੀ ਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੋਚ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 40

पोषणे भक्षणे प्रीताः पूतिगर्ह्येष्वसाधुषु । पर्वतेकरणाद्वह्नेः काष्ठसंचयसंग्रहे

ਉਹ ਪਾਲਣ ਤੇ ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ; ਗੰਦੇ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਅੱਗ ਲਈ ਇੰਧਨ ਦਾ ਪਹਾੜ ਬਣਾਉਣ, ਲੱਕੜ ਦੇ ਢੇਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਤੇ ਸੰਚਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 41

विज्ञेयास्ते सदा म्लेच्छाः क्षत्रियाणां भयाकुलाः । लोकानां नष्टधर्मे च सदा शौचविवर्जिते

ਉਹ ਸਦਾ ਮਲੇਛ ਜਾਣੇ ਜਾਣ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਜਦ ਲੋਕ-ਧਰਮ ਨਾਸ ਹੋਵੇ, ਸਮਾਜ ਅਸਥਿਰ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ੌਚ ਤੇ ਸਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

कुलीनानां तदा म्लेच्छा भविष्यंति च दस्यवः । तेषां संसर्गतोन्ये च संबंधादन्नभोजनात्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਲੀਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮਲੇਛ ਅਤੇ ਦੱਸਯੂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਣਗੇ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।

Verse 43

मैथुनात्तस्य योषासु तद्भावं तु व्रजंति ते । तस्मिन्काले जनास्सर्वे दुःखरोगप्रतापिताः

ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਭੋਗ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸੇ ਭਾਵ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

दुर्भिक्षान्न परामूढाः सदा राजप्रपीडिताः । तत्रासत्येरता मर्त्याः सर्वशौचविवर्जिताः

ਉਥੇ ਅਕਾਲ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਲੋਕ ਸਦਾ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੇਠ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੌਚ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 45

न श्रूयंते जनैरेव पुराणागमसंहिताः । मद्यमांसप्रियाः पापास्सर्वभक्षास्सुदारुणाः

ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਮਦਿਰਾ ਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਰਸੀਆ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 46

दारुणाचारनिरता नित्यं छलपरायणाः । न पुष्णंति सुतास्तातं प्रसुवं च गुरूनपि

ਉਹ ਨਿਰਦਈ ਆਚਰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਸਦਾ ਛਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਐਸੇ ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਤਾਤ, ਨਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਜਣਨੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ।

Verse 47

न शुश्रूषंति वै भृत्याः स्वामिनं गुणशालिनम् । भर्तारं न स्त्रियः काश्चिच्छ्वशुरौ च स्वमातरः

ਨੌਕਰ ਗੁਣਵਾਨ ਮਾਲਕ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਕੁਝ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤੀ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ; ਅਤੇ ਸੱਸੁਰ-ਸਹੁਰੇ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਭੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ।

Verse 48

नित्यकष्टा नरास्तत्र कलहश्च गृहे गृहे । नृपा म्लेच्छाः सुरापाश्च तथा मंत्रिपुरोहिताः

ਉਥੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘਰ-ਘਰ ਵਿਚ ਕਲੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਮਲੇਛ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਤੇ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਭੀ।

Verse 49

मनुष्यैश्च बलिस्तेषां मत्स्यैर्मांसैर्निरामिषः । पाषंडायासयोगेभ्यः प्रधाना गुणवार्तयोः

ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੱਕ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਤੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਭੇਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ—ਪਰ ਉਹ ਸੱਚੇ ਤੱਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ। ਸਯਮ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਖੰਡ, ਵਿਅਰਥ ਯਤਨ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 50

धनिकैः कोकिलैर्मंदैर्व्याप्तं तैस्तु महीतलम् । ततोन्योन्यं प्रिया मूढा वने वा नगरेषु च

ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਕੋਇਲਾਂ ਅਤੇ ਧਨਿਕਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਤਦ ਮੋਹ-ਮਸਤ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਮਨੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ—ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਖੋਜਣ ਲੱਗੇ।

Verse 51

भक्ष्याभक्ष्यं समश्नंति मत्स्यमांसादिकं नराः । वने द्विजातयश्चान्ये भुंजते चानुपापकम्

ਲੋਕ ਭੱਖਣਯੋਗ ਤੇ ਅਭੱਖਣਯੋਗ ਦਾ ਭੇਦ ਨ ਜਾਣ ਕੇ ਮੱਛੀ, ਮਾਸ ਆਦਿਕ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦਵਿਜ ਜਨ, ਜੋ ਵਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 52

भक्तिमंतं पशुं चान्यत्सर्वे यांत्यपुनर्भवम् । पातयंति पितॄन्पापाः सर्वे ते पूर्वदेवकाः

ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਸਭ—ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਸਭ ਅਪੁਨਰਭਵ ਅਵਸਥਾ (ਮੁਕਤੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਨ ਕਰਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਪੂਰਵ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਵ੍ਯ ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 53

पिशाचा राक्षसा ये च मुर्त्यका गुह्यका ध्रुवम् । एते चाविनयप्रीता न देवा न च मानुषाः

ਪਿਸ਼ਾਚ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਮੂਰਤ੍ਯਕ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ—ਇਹ ਸਭ ਅਵਿਨਯ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਇਹ ਦੇਵ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ।

Verse 54

संजय उवाच । कथं च मर्त्यभावेषु लक्षंजानंतितात्त्विकाः । एतं मे संशयं नाथ दूरीकुरु ततस्ततः

ਸੰਜਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ! ਮਰਤ੍ਯ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਜੀਊਂਦਿਆਂ ਤੱਤ੍ਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲੱਛਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰੋ।”

Verse 55

व्यास उवाच । कृतपापानुरूपास्तु द्विजातिष्वन्यजातिषु । असुरा राक्षसाः प्रेताः स्वभावं न त्यजंति ते

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੁਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਆਪਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਸੁਭਾਉ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।

Verse 56

जाता ये चासुरा मर्त्ये सदाते कलहोत्सुकाः । कुहकाः कच्चराः क्रूराः विज्ञेया राक्षसाभुवि

ਜੋ ਅਸੁਰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਸਦਾ ਝਗੜੇ ਲਈ ਉਤਸੁਕ—ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਨੀਚ ਅਤੇ ਕਠੋਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

जनोद्विग्नादिकं दानं तथा देवार्चनं भुवि । उग्रभावाद्धनं लब्ध्वा राज्यं भुञ्जंति शाश्वतम्

ਜੋ ਲੋਕ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀੜਤ ਜਨਾਂ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਗਰ ਤੇਜਸਵੀ ਸੁਭਾਉ ਨਾਲ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਦੀਵੀ ਰਾਜ-ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 58

जयं शौर्यादिकं पुण्यं पुनःपापक्षयं व्रजेत् । एवमुर्व्यां तथा नाके नागलोके यमालये

ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਜੈ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਾਗਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੀ।

Verse 59

उग्रेण तपसा कश्चित्सुरत्वं लभते दिवि । वासुदेवं समाराध्य प्रह्लादः सुरपूजितः

ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸਮਾਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਐਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੀ ਪੂਜਿਤ ਬਣਿਆ।

Verse 60

हरं तथान्धको दैत्यः स्तुत्वा तत्सभ्यकोऽभवत् । तस्यैव गणमुख्यत्वं लेभे भृंगी महाबलः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ ਅੰਧਕ ਨੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਦੱਸ ਬਣਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਨੇ ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਮੁਖੀ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 61

एते चान्ये च बहवो बलिरिंद्रो भविष्यति । गच्छंति सद्गतिं तात इहामुत्र च सर्वदा

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਵੀ—ਬਲੀ ਇੰਦਰ ਬਣੇਗਾ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਤਗਤੀ, ਉੱਤਮ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 62

केचिद्दैत्यकुले जाताः पृथिव्यां सुरसत्तमाः । भावयंति पितॄन्सर्वान्शतशोथ सहस्रशः

ਕੁਝ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।

Verse 63

एकेनापि सुपुत्रेण कुलत्राणं च धीमता । एकोपि वैष्णवः पुत्रः कुलकोटिं समुद्धरेत्

ਇੱਕ ਹੀ ਸੁਪੁੱਤਰ, ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੁੱਤਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 64

जितेंद्रियोपि धर्मात्मा द्विजदेवार्चने रतः । क्षये धर्मे कलौ शेषे पुरे जनपदेषु च

ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ—ਧਰਮ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਵੀ—ਉਹ ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ-ਦੇਹਾਤਾਂ ਵਿੱਚ (ਕਿਤੇ ਨ ਕਿਤੇ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 65

एको रक्षति धर्मात्मा पुरे ग्रामं जनं कुलम् । विज्ञातृमेदुरं चासीद्ब्राह्मणानां पुरं महत्

ਇੱਕੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪੁਰ, ਪਿੰਡ, ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 66

तत्र सर्वे द्विजाः शश्वत्संध्योपासनतत्पराः । वेदपाठरता धीरा देवातिथिद्विजार्चकाः

ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਸਦਾ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਸੰਯਮੀ, ਉਹ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 67

यज्ञव्रताग्निकर्माणः षट्कर्मपरिनिश्चयाः । अतिकृच्छ्रे च तेषां वै न पापे वर्तते मनः

ਯਜ्ञ, ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਅਗਨਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ—ਉਹ ਅਤਿ ਕਠਿਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਾਪ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ।

Verse 68

कुर्वंति सततं वीरा व्रतं यज्ञं सनातनम् । कदाचिद्दैवयोगाच्च गृहस्थश्च स कोविदः

ਉਹ ਵੀਰ ਸਦਾ ਸਨਾਤਨ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਯਜ्ञ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਉਹ ਕੋਵਿਦ ਪੁਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੀ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 69

वह्नौ जुहोति विप्रर्षि राज्यं मंत्रेण मंत्रवित् । तस्मिन्काले च तस्यैव मूत्रकृच्छ्रं सुदारुणम्

ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਰਾਜ-ਸੱਤਾ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਿਆਂ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੂਤਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰਿਛ੍ਰ ਆ ਪਿਆ।

Verse 70

तत्प्रोज्झितुं गतः सोपि रक्षार्थं स्थाप्य चेटिकाम् । तस्यास्त्वनवधानेन शुना चाज्यं च भक्षितम्

ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰ ਗਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਘੀ ਵੀ ਖਾ ਲਿਆ।

Verse 71

भिया तया ततः पात्रं स्वीयमूत्रेण संभृतम् । असंलक्ष्या जुहोदग्नौ स विप्रस्त्वरया ततः

ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮੂਤਰ ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨ ਲੱਗੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਢਾਲ ਗਿਆ।

Verse 72

आश्चर्यं च ततो वह्नौ लक्षितं तेन तत्क्षणात् । कूटं हेममयं साक्षात्स्वर्णं जांबूनदप्रभं

ਤਦ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖਿਆ—ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਹਾੜੀਲਾ ਚੋਟਾ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਾ ਸੁਵਰਨ, ਜਾਂਬੂਨਦ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ।

Verse 73

गृहीत्वा तन्मुदा विप्रः पापयोगं चकार ह । पप्रच्छ विस्मयाद्दासीं कथमेतद्वद प्रिये

ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪਾਪਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪਿਆਰੀਏ, ਦੱਸ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?”

Verse 74

मुदा तत्र यथावृत्तं कथितं तु तया द्विज । ततो नित्यं यथाकालं तच्च तस्य प्रवर्तते

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਦਾਸੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵਾਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਸਮਿਆਂ ਤੇ ਉਹੀ ਕਰਮ ਉਸ ਲਈ ਨਿੱਤ ਚੱਲ ਪਿਆ।

Verse 75

समृद्धिरद्भुता गेहे लोकविस्मयकारिणी । ततः परस्पराच्छ्रुत्वा सर्वैरेव च तत्पुरे

ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਪਜੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨਗਰ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਈ।

Verse 76

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे पुण्यव्यक्तिर्नाम षट्सप्ततितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਪੁਣ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਿ” ਨਾਮਕ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

पंकादेव भयान्मोहान्मतिभ्रंशोऽभवत्ततः । अथ किल्बिषकूटेन दग्धमेव पुरं च तत्

ਫਿਰ ਕੀਚੜ ਤੋਂ ਹੀ—ਭਯ ਅਤੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ—ਉਸ ਦੀ ਮਤਿ ਭਟਕ ਗਈ। ਤਦੋਂ ਪਾਪ ਦੇ ਢੇਰ (ਕਿਲ੍ਬਿਸ਼) ਨਾਲ ਉਹੀ ਨਗਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 78

स्त्रियो दुष्टा जना दुष्टाः सर्वे पापबलात्तदा । वृद्धो ज्ञाता द्विजस्तत्र तत्कार्ये न मतिं दधौ

ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਸਨ, ਲੋਕ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਸਨ—ਸਭ ਪਾਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਬੁੱਢਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾਇਆ।

Verse 79

तस्य भार्या तदा साध्वी पुरुदुःखेन संयुता । भर्तारं कृच्छ्रसन्तप्ता पुरकार्यं जगाद सा

ਤਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਗਰ ਦੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਕਾਰਜ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।

Verse 80

ब्राह्मण्युवाच । कष्टं मे वर्तते नाथ दृष्ट्वा त्वां दुःखसंयुतम् । ग्रामाचारमिमं यद्वाप्यऽपरं कर्तुमर्हसि

ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰ ਧਰਮਸੰਗਤ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ।”

Verse 81

ततस्तत्र स दोषज्ञः स्मित्वा वचनमब्रवीत् । यस्तु जीवति पापेन त्यक्त्वा धर्मं परं हितम्

ਤਦ ਉੱਥੇ ਉਹ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: “ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਮ—ਸਰਵੋਤਮ ਹਿਤ—ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਾਪ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ…”

Verse 82

स वैधेयो महाभागे प्रगच्छत्यपुनर्भवम् । एते विप्रा दुराचाराः सदारास्सपरिच्छदाः

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਉਹ ਜਨ ਅਪੁਨਰਭਵ—ਮੁਕਤੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ ਸਮੇਤ।

Verse 83

अतिपातकयोगाच्च महापातकसंमताः । सह पापेन महता प्रयास्यंति रसातलम्

ਅਤਿ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਸਮੇਤ ਰਸਾਤਲ—ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ—ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 84

अंतेऽपुनर्भवं प्राप्यापराधांतो न विद्यते । अहमेकोत्र तिष्ठामि स्वपुण्यपरिरक्षणात्

ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਪੁਨਰਭਵ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 85

ततस्सा तमुवाचेदं लोकहास्यवचस्तव । वक्तुमर्हसि नश्चाग्रे न पुरोऽन्यस्य कस्यचित्

ਤਦ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਲੋਕ-ਹਾਸੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਬੈਠੀ: “ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਕਹਿ—ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ।”

Verse 86

द्विज उवाच । यदि यास्यामि चान्यत्र इतोऽहं तत्क्षणात्प्रिये । सवित्तैः स्वजनैरेव पुरीयास्यत्यथोगतिम्

ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ ਇਹ ਨਗਰੀ ਆਪਣੇ ਧਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗੀ।”

Verse 87

इत्युक्त्वा परमप्रीतः संगृह्य च धनं स्वकम् । क्षिप्रं स च तया सार्धं ययौ सीमांतरं द्विजः

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਆਪਣਾ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 88

स्थित्वाऽपश्यत्पुरी तावत्स्थिरा तिष्ठति पूर्ववत् । सा चाह तं पतिं साध्वी पुरी चेयं न नश्यति

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਨਗਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਡੋਲ ਖੜੀ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਇਹ ਨਗਰੀ ਤਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”

Verse 89

विमृश्यतामुवाचेदं विप्रवर्यस्सुविस्मितः । किं नु तिष्ठति तत्रैव द्रव्यमस्मद्गृहाद्बहिः

ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਅਤਿ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਿਪ੍ਰ ਬੋਲਾ: “ਸਾਡੀ ਕੋਠੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਉਹ ਧਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਹੈ?”

Verse 90

विचार्य सा धवं प्राह मया भ्रांत्या उपानहौ । नानीते तिष्ठतस्तत्र धारयिष्यामि किं नु वै

ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: “ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ਖੜਾਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਖੜੇ ਹੋ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਇਹ ਭਾਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਝੱਲਾਂ?”

Verse 91

एवमुक्त्वा पतिं साध्वी गृहीत्वा ते उपागता । पत्युरभ्याशतो दृष्टं पुरं निर्व्यथनं गतम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਧਵੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਪਤੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਿਸਿਆ—ਜੋ ਪੀੜਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 92

ततो विप्रादयो वर्णाः कच्चराः पुरवासिनः । तिष्ठंति नरके घोरे दुःखिताश्चापुनर्भवे

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਆਦਿ ਵਰਣ—ਉਹ ਕੱਚਰ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ—ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ-ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 93

कृच्छाद्यमपुरं यांति नास्ति तेषां च निष्कृतिः । पूतिगंधं ततो मेध्यं वर्जनीयं प्रकीर्तितम्

ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਯਮਪੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਬਦਬੂਦਾਰ ਹੋਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਹੋਰਥਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਤਿਆਗਣਯੋਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 94

पूर्ववद्भक्षणे प्रीतो ह्यद्यपापं करोति च । स्तेयशीलो निशाचारी बुधैर्ज्ञेयस्स वंचकः

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੋਰੀ ਦੀ ਆਦਤ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਿਰਣ ਵਾਲਾ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਠੱਗ ਜਾਣੋ।

Verse 95

अबुधः सर्वकार्येषु अज्ञातः सर्वकर्मसु । समयाचारहीनस्तु पशुरेव स बालिशः

ਜੋ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਅਬੁੱਧ ਹੈ, ਹਰ ਕਰਤੱਬ ਵਿਚ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮਾਜ ਦੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਉਹ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੈ।

Verse 96

एवमुष्ट्रादयस्संति भक्षादि नकुलादयः । हिंस्रो ज्ञातिजनोद्वेगरिते युद्धे च कातरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਊਠ ਆਦਿ ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਆਦਿ ਜੀਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਹਿੰਸਕ; ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਟੰਬ ਵਿਚ ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਕਾਇਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 97

विघसादिप्रियो नित्यं नरः श्वा कीर्तितो बुधैः । चौर्यकर्मरतो नित्यं बहुमित्रप्रवंचकः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਵਿਘਸ (ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਜੂਠੇ ਟੁਕੜੇ) ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ‘ਕੁੱਤਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਚੋਰੀ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਬਹੁਤ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗੇ—ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਹੈ।

Verse 98

मिथुने कलहो नित्यं मर्त्यस्तु परिकीर्तितः । प्रकृत्या चपलो नित्यं सदा भोजनचंचलः

ਮਿਥੁਨ ਰਾਸ਼ੀ ਹੇਠ ਜਨਮਿਆ ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਝਗੜਾਲੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਚੰਚਲ, ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਡੋਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

प्लवगः काननप्रीतो नरः शाखामृगो भुवि । सूचको भाषया बुध्या स्वजनेऽन्यजनेषु च

ਬਾਂਦਰ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ‘ਟਾਹਣੀ-ਫਿਰਦਾ ਮ੍ਰਿਗ’ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਤੇ ਪਰਾਏਆਂ ਵਿਚ ਵੀ।

Verse 100

उद्वेगजनकत्वाच्च स पुमानुरगः स्मृतः । बलवान्क्रांतशीलश्च सततं चानपत्रपः

ਜੋ ਡਰ ਤੇ ਉਦਵੇਗ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁਰਖ ‘ਉਰਗ’ (ਸਰਪ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਹਮਲੇ ਲਈ ਸਦਾ ਤਿਆਰ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਿਰਲੱਜ—ਬਿਨਾ ਸੰਯਮ ਦੇ।

Verse 101

पूतिमांसप्रियो भोगी नृसिंहस्समुदाहृतः । तत्स्वनादेव सीदंति भीता अन्ये वृकादयः

ਸੜੇ ਮਾਸ ਦਾ ਰਸੀਆ, ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸੀ, ‘ਨ੍ਰਸਿੰਹ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਗੱਜਣੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਹੋਰ ਜੀਵ—ਭੇੜੀਏ ਆਦਿ—ਡਰ ਕੇ ਮੁਰਝਾ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 102

द्विरदादि नरा ये च ज्ञायंते दूरदर्शिनः । एवमादि क्रमेणैव विजानीयान्नरेषु च

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਭੇਦ ਜਾਣਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 103

सुराणां लक्षणं ब्रूमो नररूपं व्यवस्थितम् । द्विजदेवातिथीनां च गुरुसाधुतपस्विनाम्

ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ—ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਦੇਵ-ਅਤਿਥੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ, ਸਾਧੂਆਂ ਤੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ।

Verse 104

पूजातपोरतोनित्यं धर्मशास्त्रेषु नीतिषु । क्षमाशीलो जितक्रोधः सत्यवादी जितेंद्रिंयः

ਜੋ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਵੇ; ਖਿਮਾ-ਸੁਭਾਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤ, ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੋਵੇ।

Verse 105

दयालुर्दयितो लोके रूपवान्मधुरस्वरः । वागीशः सर्वकार्येषु गुणी दक्षो महाबलः

ਉਹ ਦਇਆਲੁ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਮਧੁਰ-ਸੁਰ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਵਾਕ-ਪਤੀ, ਹਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ, ਗੁਣੀ, ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਹੈ।

Verse 106

साक्षरश्चापि विद्वांश्च गीतनृत्यार्थतत्त्ववित् । आत्मविद्यादिकार्येषु सर्वतंत्रीस्वरेषु च

ਉਹ ਅੱਖਰ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ; ਗੀਤ ਅਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੰਤ੍ਰੀ ਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਵੀਣ ਹੈ।

Verse 107

हविष्येषु च सर्वेषु गव्येषु च निरामिषे । सद्योगास्वादद्रव्ये च प्रत्यग्रे चातिशोभने

ਸਭ ਹਵਿਸ੍ਯ ਅਰਪਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗੋ-ਉਤਪੰਨ ਨਿਰਾਮਿਸ਼ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ—ਨਵੇਂ ਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਨ—ਇਹੀ ਵਿਧਿ ਅਨੁਸਾਰ ਆਚਰਣ ਹੋਵੇ।

Verse 108

गंधमाल्येषु वस्त्रेषु शास्त्रेष्वाभरणेषु च । संप्रीतश्चातिथौ दाने पार्वणादिषु कर्मसु

ਉਹ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਪਾਰਵਣ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 109

स्नानदानादिभिः कार्ये व्रतैर्यज्ञैः सुरार्चनैः । कालो गच्छति पाठैश्च न क्लीबं वासरं भवेत्

ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਾਰਥਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਓ—ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ, ਵ੍ਰਤ, ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠਾਂ ਨਾਲ ਭੀ ਲੰਘੇ। ਕੋਈ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਫਲ, ਨਪੁੰਸਕ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 110

अयमेव मनुष्याणां सदाचारो निरंतरम् । देववन्मानवाचारो गीयते मुनिसत्तमैः

ਇਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸਦਾ ਦਾ ਸਦਾਚਾਰ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖੀ ਆਚਾਰ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 111

किंतु सत्त्वाधिको देवो मनुष्यो भीत एव च । गंभीरः सर्वदा देवः सदैव मानवो मृदुः

ਪਰ ਦੇਵਤਾ ਸੱਤਵ-ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਡਰਪੋਕ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਗੰਭੀਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਕੋਮਲ ਤੇ ਨਰਮ।

Verse 112

द्वयोस्तुत्या च संप्रीतिर्न दैत्यादौ भवेत्किल । प्रीतिभावं परं सौख्यं सौहृदं सुकृतं शुभम्

ਪਰਸਪਰ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਦੈਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੀ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਤਿ-ਭਾਵ ਹੀ ਪਰਮ ਸੁਖ ਹੈ—ਸੌਹਰਦ, ਸੁਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ।

Verse 113

दैवमानुषयोरेव दैत्यराक्षसयोस्तथा । प्रेतादीनां च प्रेतेषु पशौ प्रीतिः पशोरपि

ਦੇਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 114

काकादयः स्वजातौ च तथान्ये च स्वजातिषु । प्रीता भवंति चाप्रीता विद्या तेषां च लक्षणम्

ਕਾਂਵਾਂ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ (ਸੀਮਿਤ) ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।

Verse 115

एवं पुण्यविशेषेण सविशेषा सुजातिषु । प्रियाप्रियं विजानीयात्पुण्यापुण्यं गुणागुणम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦਾਂ ਕਰਕੇ ਸੁਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਿਯ-ਅਪ੍ਰਿਯ, ਪੁੰਨ-ਅਪੁੰਨ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਅਗੁਣ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 116

दंपत्योर्न सुखं किंचिज्जातिभेदान्नृणां भुवि । स्वजातिषु भवेत्प्रीतिर्मुक्तो वा निरयेपि वा

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਤੀ-ਭੇਦ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੰਪਤੀ ਲਈ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ; ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਜਦੀ ਹੈ—ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 117

अतिपुण्याल्लभेदायुः शोभनाः पुण्यकारिणः । पापात्मानो लभंतेऽन्तं ये च दैत्यादयो नराः

ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਧਰਮਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਜਣ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤ-ਸਮਾਨ ਆਦਿ ਮਨੁੱਖ।

Verse 118

कृते जाताः सुरा भूमौ न दैत्याश्चान्यजातयः । त्रेतायामेकपादं च द्विपदं द्वापरे युगे

ਕ੍ਰਿਤ (ਸਤਯ) ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਦੇਵ ਹੀ ਜਨਮੇ; ਦੈਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਕ ਪਾਦ ਸੀ, ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 119

संध्यायां च कलेरेव सर्वपादं च संकुलम् । देवादीनां भवेज्जातं भारतं यत्प्रवर्तितम्

ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਪਾਦ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤੇ ਅਵਿਵਸਥਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਭਾਰਤ (ਮਹਾਭਾਰਤ) ਜੋ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੇਵ ਆਦਿ ਦਿਵ੍ਯ ਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 120

ये ते दुर्योधनस्यैव योधाः सैन्यादयस्तथा । ते च दैत्यादयः सर्वे ये च कर्णादयो भुवि

ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਉਹ ਯੋਧੇ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੈਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਰਣ ਆਦਿ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਸਨ।

Verse 121

गांगेयो वसुमुख्यश्च द्रोणो देवमुनिः प्रभुः । अश्वत्थामा हरः साक्षाद्धरिर्नंदकुलोद्भवः

ਗੰਗਾ ਪੁੱਤਰ (ਭੀਸ਼ਮ) ਵਸੂ ਸਨ, ਦ੍ਰੋਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ-ਮੁਨੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਸਾਖਿਅਤ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਸਨ; ਅਤੇ ਹਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੰਦ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 122

पंचेंद्राः पांडवा जाता विदुरो धर्म एव च । गांधारी द्रौपदी कुंती चैता देव्यो धरातले

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਂਡਵ ਪੰਜ ਇੰਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ; ਵਿਦੁਰ ਸਾਖਿਅਤ ਧਰਮ ਸਨ। ਗੰਧਾਰੀ, ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ—ਇਹ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਸਨ।

Verse 123

देवदैत्याः कलेर्मध्ये दैत्याश्शेषे च मानवाः । उत्पत्स्यंते सदा प्रेताः क्रव्यादाः पशुपक्षिणः

ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ। ਪਰ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ—ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—ਸਦਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 124

तेषां च कुलटा दासी नित्यकष्टा यवीयसी । नित्यं द्वंद्वेषु संप्रीत्या तेषामाचारभाषिणी

ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਦਚਲਣ ਦਾਸੀ ਸੀ—ਜੋ ਸਦਾ ਦੁਖੀ, ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ—ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ (ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ) ਆਚਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲਦੀ ਸੀ।

Verse 125

किल्बिषेषु च सर्वेषु कलहेऽन्यायकर्मणि । रता दैत्यादयो ये ते सर्वे निरयगामिनः

ਜੋ ਦੈਤ੍ਯ ਆਦਿ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ, ਝਗੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨਿਆਇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 126

वैशंपायन उवाच । दैत्यादीनां मृषाभावात्सुरत्वं न सुरालयम् । कथं भोग्यं कथं सौख्यमारोग्यं बलसंचयम्

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੈਤ੍ਯ ਆਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਥਿਆਭਾਵ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸੱਚਾ ਦੇਵਤ੍ਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੇਵਲੋਕ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ਫਿਰ ਭੋਗ ਕਿਵੇਂ, ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ, ਆਰੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਸੰਚਯ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 127

राज्यमायुस्तथा कीर्तिरभीष्टं दयितं बलम् । नीतिविद्यादिकं भाव्यं जन्मवृद्धं सनातनम्

ਰਾਜ੍ਯ, ਆਯੁ, ਕੀਰਤੀ, ਇੱਛਿਤ ਫਲ, ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂ ਅਤੇ ਬਲ—ਨੀਤੀ, ਵਿਦਿਆ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਇਹ ਸਭ ਭਾਗ੍ਯਵਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਰਣ-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਤਨ ਹਨ।

Verse 128

दानाध्ययनकर्माणि यज्ञादि च कथं प्रभो । एतदाप्ताय शिष्याय मह्यं भो वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਾਨ, ਅਧ੍ਯਯਨ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ, ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬਤਾਉ।

Verse 129

व्यास उवाच । दैत्यानां साहसादेव तपो भवति निश्चितम् । व्रतं यज्ञादिकं चैव संप्रीतिः स्वजनस्य च

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਲਈ ਤਪ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਸਾਹਸ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ, ਯਜ੍ਞ ਆਦਿ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਵੀ।

Verse 130

यो दांतो विगुणैर्मुक्तो नीतिशास्रार्थतत्त्वगः । एतैश्च विविधैः पूतः स भवेत्सुरलक्षणः

ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰੇ, ਦੁਰਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨੀਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਰਥ-ਤੱਤ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ—ਇਹਨਾਂ ਅਨੇਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵ-ਸਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 131

पुराणागमकर्माणि नाकेष्वत्र च वै द्विज । स्वयमाचरते पुण्यं स धरोद्धरणक्षमः

ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਆਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧਿਤ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਆਪ ਹੀ ਪੁੰਨ-ਆਚਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 132

विशेषाद्वैष्णवं दृष्ट्वा प्रीयते पूजयेच्च यः । विमुक्तस्सर्वपापेभ्यस्स धरोद्धरणक्षमः

ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਜੋਗਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 133

षट्कर्मनिरतो विप्रस्सर्वयज्ञरतस्सदा । धर्माख्यानप्रियो नित्यं स धरोद्धरणक्षमः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹੇ, ਸਦਾ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਧਰਮ-ਆਖਿਆਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰੇ—ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਜੋਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 134

विश्वासघातिनो ये च कृतघ्ना व्रतलोपिनः । द्विजदेवेषु विद्विष्टाः शातयंति धरां नराः

ਜੋ ਭਰੋਸਾ ਤੋੜਨ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਅਜੇਹੇ ਨਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।

Verse 135

ये च मद्यरताः पापा द्यूतकर्मरतास्तथा । पाषंडपतितालापाः शातयंति धरां नराः

ਜੋ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਮਦਿਰਾ ਆਦਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੂਏ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਪਾਖੰਡੀ ਤੇ ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 136

सुकर्मरहिता ये च नित्योद्वेगाश्च निर्भयाः । स्मृतिशास्त्रार्थकोद्विग्नाश्शातयंति धरां नराः

ਜੋ ਸੁਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਸਦਾ ਚਿੰਤਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰ ਨਿਡਰ ਬਣੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਘਬਰਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 137

निजवृत्तिं परित्यज्य कुर्वंति चाधमां च ये । गुरुनिंदारता द्वेषाच्छातयंति धरां नराः

ਜੋ ਆਪਣੀ ਧਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਛੱਡ ਕੇ ਨੀਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਧੱਕਦੇ ਹਨ।

Verse 138

दातारं ये रोधयंति पातके प्रेरयंति च । दीनानाथान्पीडयंति शातयंति धरां नराः

ਜੋ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਪਾਪ ਵੱਲ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤੜਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 139

एते चान्ये च बहवः पापकर्मकृतो नराः । पुरुषान्पातयित्वा तु शातयंति धरां नराः

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਪਾਪਕਰਮੀ ਮਨੁੱਖ—ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ—ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਨਿੱਜੀ ਅਧਰਮ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਡਗਮਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

य इदं शृणुयाद्रम्यं गुह्याद्गुह्यं परं हितम् । न तस्य दुर्गतिर्दुःखं दौर्भाग्यं दीनता भुवि

ਜੋ ਇਸ ਰਮਣੀਯ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਗੁਪਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਾਂ ਦੁਰਗਤੀ, ਨਾਂ ਦੁੱਖ, ਨਾਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀ, ਨਾਂ ਹੀ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 141

न दैत्यादौ भवेज्जन्म स्वर्लोके शाश्वतं सुखम् । नाकाले मरणं तस्य न च पापैः प्रलिप्यते

ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਦੈਤਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਸਵਰਗਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਅਕਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 142

इह सर्वजनाध्यक्षस्त्रिदिवे त्रिदिवेश्वरः । कल्पंकल्पं दिवं भुक्त्वा मोक्षमार्गं व्रजत्यसौ

ਇਥੇ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਪ-ਕਲਪ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।