Adhyaya 65

Verse 1

व्यास उवाच । नांदीमुखेषु सर्वेषु पूजयेद्यो गणाधिपम् । तस्य सर्वो भवेद्वश्यः पुण्यं भवति चाक्षयम्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਨਾਂਦੀਮੁਖ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਭ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਣਾਧਿਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਖੰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

गणानां त्वेति मंत्रेण सर्वयज्ञघटेषु च । सर्वसिद्धिमवाप्नोति स्वर्गं मोक्षं लभेन्नरः

“ਗਣਾਨਾਂ ਤ੍ਵੇ” ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਸਭ ਘਟਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਲਭਦਾ ਹੈ।

Verse 3

मृण्मये प्रतिमायां च चित्रे चाथ दृषण्मये । द्वारदारुणि पात्रे च हेरंबं लेखयेद्बुधः

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ, ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਭਾਂਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹੇਰੰਬ (ਗਣੇਸ਼) ਦਾ ਲੇਖਨ ਕਰੇ।

Verse 4

अन्यस्मिन्नपि देशे तु सततं दृष्टिगोचरे । स्थापयित्वा तु हेरंबं शक्त्या यः पूजयेद्बुधः

ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੇਰੰਬ (ਗਣੇਸ਼) ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ,

Verse 5

तस्य कार्याणि सिद्ध्यंति दयितानि समंततः । न विघ्नं जायते किंचित्त्रैलोक्यं वशमानयेत्

ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਿਆਰੇ ਕਾਰਜ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 6

विद्यार्थी लभते विद्यां वेदशास्त्रसमुद्भवाम् । अन्यां च शिल्पिविद्यां च विजयां स्वर्गदायिनीम्

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ਿਲਪ-ਵਿਦਿਆ ਵੀ, ਜੋ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 7

धनार्थी विपुलं वित्तं कन्यां साध्वीं मनोरमाम् । ऐश्वर्यं धर्मसाध्यं च तनयं कुलमोक्षदम्

ਧਨ ਦਾ ਇੱਛੁਕ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; (ਕਿਸੇ ਨੂੰ) ਸਾਧਵੀ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਨਿਆ ਵਧੂ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਐਸ਼ਵਰਯ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਕੁਲ ਦਾ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 8

न रोगैः पीड्यते कश्चिन्न ग्रहैः प्रेतयोनिभिः । शृंगिभिर्नापि रक्षोभिर्विद्युद्भिर्वनतस्करैः

ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦਾ; ਨਾ ਹੀ ਕ੍ਰੂਰ ਗ੍ਰਹਾਂ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਦੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ; ਨਾ ਸਿੰਗਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਨਾ ਜੰਗਲ ਦੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਨਾਲ।

Verse 9

न राजा कुप्यति गृहे न च मारी प्रवर्तते । न दौर्भिक्ष्यं न दौर्बल्यं पूजयित्वा विनायकम्

ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਘਰਾਣੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਨਾ ਮਾਰੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ; ਨਾ ਅਕਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਦੌਰਬਲ੍ਯ (ਕਮਜ਼ੋਰੀ) ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 10

अभिप्रेतार्थसिद्ध्यर्थं पूजितो यः सुरैरपि । सर्वविघ्नछिदे तस्मै गणाधिपतये नमः

ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ ਛੇਦਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਗਣਾਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 11

मंत्रश्चायं ॐ नमो गणपतये । नारायणप्रियैः पुष्पैरन्यैश्चापि सुगंधिभिः । मोदकैः फलमूलैश्च द्रव्यैः कालोद्भवैस्तथा

ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ: “ਓਂ ਨਮੋ ਗਣਪਤਏ।” (ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ; ਮੋਦਕਾਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਜੇ ਕਾਲੋਦਭਵ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 12

दधिदुग्धैः प्रियैर्वाद्यैरपि धूपसुगंधिभिः । पूजयेद्गणपं यस्तु सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्

ਜੋ ਕੋਈ ਗਣਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਿਯ ਵਾਜਿਆਂ (ਸੁਰੀਲੇ ਸੰਗੀਤ) ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

विशेषात्तस्य लिंगे तु यो ददाति वसुप्रियम् । पूजोपकरणं वस्त्रं सर्वं लक्षगुणं भवेत्

ਪਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵਸੁ-ਪ੍ਰਿਯ (ਧਨ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿਯ) ਵਸਤੂ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਕਰਣ, ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ—ਉਹ ਸਭ ਅਰਪਣ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 14

देशे च भारते वर्षे वनिता पूर्वसन्निधौ । लौहित्यदक्षिणे तीरे लिंगरूपो विनायकः

ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਵਨਿਤਾ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ—ਪੁਰਾਤਨ ਪਾਵਨ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਨਦੀ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਵਿਨਾਇਕ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 15

हरगौरीसमादेशाद्देवानां संमतेन च । स्थितो लोकप्रशांत्यर्थं सर्वविघ्नविनाशनात्

ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਗੌਰੀ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਲੋਕ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ—ਸਭ ਵਿਘਨਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ।

Verse 16

पूजयित्वा तु तं देवं शक्तितो द्रव्यसंचयैः । विनायकत्वमाप्नोति वेदशास्त्रार्थपारगः

ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਭੇਟ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਨਾਇਕ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

सकृत्प्रदक्षिणं कृत्वा दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा तु मानवः । अक्षयं लभते स्वर्गं सदा देवैः प्रपूज्यते

ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ/ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇ ਛੂਹ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

संसर्गिणां च म्लेछानां गत्यर्थं सुतपस्विनाम् । पुत्रार्थं सर्वलोकानां तत्र शंभुर्विनायकः

ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ—ਜੋ ਵਿਨਾਇਕ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਮਲੇਛਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਸੰਨਿਆਸੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 19

कृत्वाभिषेकं लौहित्ये स्पृशेद्यस्तु गणाधिपम् । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (ਸਨਾਨ-ਕ੍ਰਿਆ) ਕਰਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਗਣਾਧਿਪ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 20

न वैधव्यं न कार्पण्यं न शोकं न तु मत्सरम् । विनायकं समासाद्य जन्मजन्मनि संलभेत्

ਵਿਨਾਇਕ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵਿਧਵਾਪਣ, ਨਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

पुनः सिद्धिः पुनर्भोग्यं पुनः कीर्तिः पुनर्बलम् । पूजयित्वा तु गणपं नरस्य नात्र संशयः

ਮੁੜ ਸਿੱਧੀ, ਮੁੜ ਭੋਗ, ਮੁੜ ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਬਲ—ਗਣਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 22

अस्य पूजामकृत्वा च सर्वाभीष्टं विनश्यति । तत्र देवाश्च सुप्रीता ब्रह्मविष्णुहरादयः

ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਮਨੋਰਥ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 23

मघोनो गणपस्याथ पूजाविरहितस्य च । अथासुरैर्महावीर्यैर्हिरण्याक्षमुखै रणे

ਫਿਰ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਗਣਪ-ਨਾਥ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਵੰਝਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮਹਾਵੀਰ ਅਸੁਰ—ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ—ਰਣ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 24

मघवा तु जितो वीर्याद्धिरण्याक्षेण वै तदा । ततस्सुराश्च निर्वीर्या यावद्वर्षशतं पुरा

ਤਦ ਮਘਵਾ (ਇੰਦਰ) ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇਵਤਾ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 25

दैवासुरे महायुद्धे सुराणां च पराजयः । ततो देवाधिदेवे तु शिवे देवैर्निवेदितम्

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 26

भगवन्नसुरैर्नो हि जितं राज्यं गता मखाः । एतस्मिन्नंतरे शंभुर्देवान्वचनमब्रवीत्

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡਾ ਰਾਜ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਸਾਡੇ ਯੱਗ-ਮਖ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 27

हेरंबाय वरो दत्त उमया प्रीतया मया । पूजया ते परा सिद्धिर्देवादीनां भवत्विति

ਹੇ ਹੇਰੰਬ! ਉਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ: ‘ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।’

Verse 28

अवजानाति यो मोहात्पुरुषस्तु महोत्सवे । न भवेत्तस्य सिद्धिश्च रणे चापि पराजयः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਉਤਸਵ ਵਿਚ ਅਵਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ; ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਪਰਾਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 29

महामखेन युष्माभिः पूजा गणपतेः कृता । हेलया न कृता मोहात्तस्मात्प्राप्तः पराजयः

ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਂਯੱਗ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਹੇਲਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਭੀ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਪਰਾਜਯ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 30

शीघ्रं गच्छत वै पुण्यां गणपस्य महात्मनः । पूजां कुरुत धर्मज्ञा जयस्तूर्णं भविष्यति

ਤੁਰੰਤ ਜਾਓ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਣਪ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ। ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣਿਓ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ—ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ।

Verse 31

ततो हरमुखाच्छ्रुत्वा वचः क्षेमपरं हितम् । प्रहृष्टा विबुधास्सर्वे गणपस्य पुरः स्थिताः

ਤਦੋਂ ਹਰ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਣਪ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 32

देवा ऊचुः । गणाधिप नमस्तुभ्यं सर्वदेवैकपालक । स्वर्गभोगप्रद प्रीत्या हेरंब त्वां नताः स्म ह

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਗਣਾਧਿਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਰਖਵਾਲੇ। ਹੇ ਹੇਰੰਬ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਭੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਤ ਹਾਂ।”

Verse 33

जयदं सर्वयुद्धेषु सिद्धिदं सर्वकर्मसु । महामायं महाकायं हेरंब त्वां नताः स्म ह

ਹੇ ਹੇਰੰਬ, ਸਭ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜੈ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ; ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਹੇ ਮਹਾਕਾਇ—ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 34

एकदंतं महाप्राज्ञं लंबतुंडं विनायकम् । देवं महर्षिदेवानांमिंद्रस्य च नताः स्म ह

ਇਕਦੰਤ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਲੰਬਤੂੰਡ ਵਿਨਾਇਕ—ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੰਦਰ ਵੀ ਨਮਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਨਤ ਹਾਂ।

Verse 35

यत्ते पुरार्चनं यज्ञे न कृतं तत्क्षमस्व नः । सुराणां च गिरः श्रुत्वा गणपो वाक्यमब्रवीत्

“ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ।” ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਣਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 36

युष्माभिर्व्रियतां देवा वरो मत्तो हि वांच्छितः । ततः शक्रादयः सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः

ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਵਰ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਮੰਗ ਲਵੋ। ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 37

ऊचुर्गणपतिं देवा जयोस्माकं भवत्विति । देवानां वचनं श्रुत्वा गणेशो वाक्यमब्रवीत्

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਗਣਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੋਵੇ।” ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਣੇਸ਼ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਜੋਂ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 38

बाढमेव सुरश्रेष्ठा जयो वो भवतु द्रुतम् । ततो देवगणास्सर्वे हर्षनिर्भरमानसाः

“ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜਿੱਤ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੋਵੇ।” ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 39

गणेशं पूजयामासुर्गंधसारैस्तु मण्डनैः । दिव्यधूपैः सुवस्त्रैश्च कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅੱਤਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਧੂਪ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਨੰਦਨ ਵਨ ਤੋਂ ਉੱਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 40

पारिजातादिभिः पुष्पैरन्यैर्देवमनोहरैः । पूजितो गणपो देवैरुवाच सुरसत्तमान्

ਪਾਰਿਜਾਤ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਮਨੋਹਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਗਣਪ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸੁਰਸੱਤਮਾਂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 41

गच्छध्वं विबुधा देवं विष्णुमद्भुतसाहसम् । स विधास्यति वः कामं वांच्छितं च ततः सुराः

ਹੇ ਵਿਬੁਧੋ ਦੇਵਗਣੋ, ਅਦਭੁਤ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਰੋ, ਉਸਦੇ ਸ਼ਰਨ ਜਾਓ।

Verse 42

स्वंस्वं रथं समारुह्य गतास्ते हरिमव्ययम् । पीतांबरं नमस्कृत्य ऊचुर्देवगणा मुदा

ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਦੇਵਗਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 43

हरात्मजं तु संप्राप्य पूजयित्वा गणाधिपम् । आगतास्त्वत्सकाशं वै महात्मन्नद्य केशव

ਹਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਗਣਾਧਿਪਤੀ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕੇਸ਼ਵ, ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 44

एतच्छ्रुत्वा तु देवानां वचनं हरिरव्ययः । यथातथ्यमुवाचेदं हनिष्ये दैत्यपुंगवान्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਰੀ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 45

श्रुत्वा वागमृतं देवा नारायणमुखाच्च्युतम् । हृष्टाश्च सुमुदाविष्टा द्रव्यैरिष्टैः समर्चयन्

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 46

पुनर्विष्णुरुवाचेदं देवानिंद्रपुरोगमान् । स्वंस्वं बलं समाहृत्य सज्जी भवत विज्वराः

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਨੇ ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਪੋ ਆਪਣਾ ਬਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋਵੋ—ਜਵਰ-ਸਮ ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।”

Verse 47

हरिष्ये तान्दुराचारान्बलं चैव समंततः । अस्त्रवृंदं तु संगृह्य यूयं तिष्ठत निर्भयाः

“ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁਕਰਮੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚੌਫੇਰੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਪਕੜ ਲਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਡਟੇ ਰਹੋ।”

Verse 48

माधवस्य वचः श्रुत्वा प्रगताः सुरपुंगवाः । विमानानि समारुह्य सर्वे दिव्यास्त्रधारिणः

ਮਾਧਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਭ ਚਲੇ; ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਿਆ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 49

देवानां हर्षवाक्यानि दैत्यचारैः श्रुतानि वै । राजानं कथयामासुर्हिरण्याक्षं महाबलम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਰਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਚਰਾਂ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਣ ਲਏ; ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੱਸ ਆਏ।

Verse 50

श्रुत्वा दैत्यपतिस्तत्र चुकोपाति महाबलः । सचिवांस्तु समाहूय क्रुद्धो वचनमब्रवीत्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਮਹਾਬਲੀ ਪਤੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 51

अधुनेंद्रादिदेवाश्च निखिलाः क्रूरबुद्धयः । माधवं च परीप्सन्तः शंभौ सर्वं न्यवेदयन्

ਤਦ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਾ, ਕਠੋਰ ਮਨਸਾ ਨਾਲ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰ ਆਏ।

Verse 52

कथं जयं च लप्स्यामो दैत्यवृंदेतिदारुणे । त्रिपुरारिरुवाचेदं गणेशं यजतामराः

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ-ਵ੍ਰਿੰਦ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਜੈ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵਾਂ?” ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 53

पूजयित्वा तु तं देवं जेष्यथासुरदानवान् । ततो देवगणैर्हृष्टैः पूजितो गणनायकः

ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੋਗੇ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਣਨਾਯਕ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 54

गणाधिपेन तुष्टेन क्रूरो दत्तो वरो महान् । जेष्यथाद्यासुरान्सर्वांस्ततो देवा मुदान्विताः

ਗਣਾਧਿਪ (ਗਣੇਸ਼) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਕਠੋਰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਵਰ ਦਿਤਾ: “ਤੂੰ ਆਦਿ ਅਸੁਰਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਵੇਂਗਾ।” ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 55

हरिं निवेदयामासुरस्मद्वधपरीप्सवः । हरेर्बाढमुपश्रुत्य रथिनः शस्त्रपाणयः

ਸਾਡੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਹਰਿ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥੀ ਯੋਧੇ ਹਥਿਆਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 56

युद्धार्थमधितिष्ठंति निर्जरास्त्वभयामयि । यस्य या शक्तिरस्तीह देवाञ्जेतुं वदत्वलम्

ਹੇ ਅਭਯਾਮਯੀ! ਅਮਰ ਦੇਵਗਣ ਯੁੱਧ ਲਈ ਮੋਰਚੇ ਸੰਭਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਕਹੇ—ਹੁਣ ਹਿਚਕਿਚਾਹਟ ਬਸ!

Verse 57

ततो राज्ञोवचः श्रुत्वा मधुर्वचनमब्रवीत् । जेष्यामि च हरिं राजन्सहायं मे नियोजय

ਤਦ ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਧੂ ਨੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਮੈਂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗਾ; ਮੇਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੋ।”

Verse 58

जिते नारायणे देवाः सभयास्त्रिदशा ध्रुवम् । तस्मान्नारायणोऽस्माकं भागः सर्वपुरंजयः

ਜਦ ਨਾਰਾਇਣ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵਗਣ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਸਾਡਾ ਯੋਗ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਸਭ ਪੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ।

Verse 59

ततो धुंधुश्च सुंदश्च कालकेयो महाबलः । सहायश्च मधोस्तस्य जेष्यामो माधवं नृप

ਤਦ ਧੁੰਧੁ, ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਲਕੇਯ—ਮਧੂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਮੇਤ—ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ! ਅਸੀਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗੇ।”

Verse 60

सर्वदैत्यबले मुख्याश्चत्वारो दृढविक्रमाः । कालमृत्युसमा वीराः सर्वास्त्रविधिपारगाः

ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਬਲ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਯੋਧੇ ਅਡੋਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਲ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਸਮਾਨ ਵੀਰ, ਹਰ ਅਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਸਨ।

Verse 61

बलस्तत्राब्रवीद्वाक्यं यस्मिन्जय उपस्थितः । तं च जेष्यामि जिष्णुं च प्रतिज्ञा मे दृढा नृप

ਉੱਥੇ ਜਯਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਵੀ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਅਟੱਲ ਹੈ।”

Verse 62

नमुचिश्च मुचिश्चैव भ्रातरौ बलदर्पितौ । ऊचतुस्तौ नृपं ह्यावां जेष्यावो वै बलाद्बलौ

ਨਮੁਚੀ ਅਤੇ ਮੁਚੀ—ਦੋ ਭਰਾ, ਬਲ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ, ਕੇਵਲ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 63

जम्भश्चैवाब्रवीद्वाक्यमिंद्रमिंद्रपुरोगमान् । जेष्यामि नात्र संदेहो दैत्या भवत विज्वराः

ਫਿਰ ਜੰਭ ਨੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜਿੱਤਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੋ, ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੋ।”

Verse 64

त्रिपुरश्चाब्रवीद्वाक्यं जेष्यामि च विनायकम् । तावदूचेऽथ सेनानीर्मयो देवांतको बली

ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਵਿਨਾਇਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਾਂਗਾ।” ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਬਲਵਾਨ ਮਯਾਸੁਰ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਵੀ ਬੋਲ ਉਠਿਆ।

Verse 65

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे कालकेयवधोनाम । पंचषष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਕਾਲਕੇਯਾਂ ਦੇ ਵਧ” ਨਾਮਕ ਪੈਂਸਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

गत्वोवाच हिरण्याक्षं जिष्णुदूतोहमागतः । राज्यं त्यज स्ववाचा नः प्राणेषु यदि ते हितम्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਮੈਂ ਜਿਸ਼੍ਣੁ (ਵਿਸ਼੍ਣੁ) ਦਾ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਲਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਤਿਆਗ ਦੇ।”

Verse 67

न चेद्युध्यस्व मामद्य न वा गच्छ रसातलम् । ततः कोपादुवाचेदं नारदं मुनिसत्तमम्

“ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਸਾਤਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ!” ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 68

अहिंस्यस्त्वं ब्राह्माणाद्य गच्छ तूर्णं ममाग्रतः । देवानां च विपत्तिं च कदनं निधनं पुरः

“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਅਹਿੰਸ੍ਯ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ; ਅੱਗੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਪੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਸ ਖੜਾ ਹੈ।”

Verse 69

पश्य विप्र क्षणेनांतं प्राप्तं हरिहरादिकम् । एवमुक्त्वा स दैत्येंद्रो बलाध्यक्षमुवाच ह

“ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਵੇਖ—ਇੱਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰਿ, ਹਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਕਰਕੇ ਆਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।

Verse 70

सज्जीकृत्य बलं सर्वान्रथांश्चानयत द्रुतम् । दैत्यराजवचः श्रुत्वा बलाध्यक्षः समंततः

ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਇਆ; ਫਿਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੋਚਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ।

Verse 71

बलान्याहूय सहसा संत्रस्तास्तूर्णमागताः । कोटिकोटिसहस्राणि अक्षौहिण्यो बलानि च

ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ; ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਝੱਟ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਦਸਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ-ਅਕਸ਼ੌਹਿਣੀ ਦਲ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 72

एकैकस्य च वीरस्य वाहनानि महांति च । स्यंदनानि विचित्राणि गजोष्ट्राश्वखरानपि

ਹਰ ਇਕ ਵੀਰ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਾਹਨ ਸਨ; ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ, ਅਤੇ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਜੋਂ ਹਾਥੀ, ਊਠ, ਘੋੜੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਧੇ ਵੀ।

Verse 73

सिंहव्याघ्रलुलायांश्च समारुह्य ययुस्तदा । वाद्यैः सर्वैश्च भूयिष्ठैः सिंहनादैर्भयानकैः

ਤਦ ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ, ਬਾਘਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲ ਪਏ। ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਿੰਘ-ਨਾਦਾਂ ਵਿਚਕਾਰ।

Verse 74

दिशस्तु पूरयामासुस्सिन्धुवेलाचला धराः । सर्वलोकाश्च वित्रेसुः समुद्राश्च चकंपिरे

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਭਰ ਗਈਆਂ; ਸਮੁੰਦਰ-ਕੰਢਿਆਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲ ਉਠੀ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੰਬ ਗਏ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਥਰਥਰਾ ਉਠੇ।

Verse 75

देवदुंदुभयो नेदुः सर्वदेवैः समीरिताः । वाद्यैश्च विविधैरन्यैर्वायुपूर्णैर्घनस्वनैः

ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ। ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਾਜੇ ਵੀ—ਹਵਾ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਘਣੇ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਬਜ ਉਠੇ।

Verse 76

सर्वलोकाभयत्रस्ता ये च त्रैलोक्यवासिनः । भ्रष्टकामागताकाशं घोरं तीव्रं महाहवम्

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਭੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਘੋਰ ਤੇ ਤੀਖਾ ਮਹਾਹਵ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 77

परिघैः पाशशूलैश्च खड्गयष्टिपरश्वधैः । शरैश्च निशितैर्घोरैर्जघ्नुरन्योन्यमाहवे

ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘਾਂ, ਪਾਸਾਂ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਲਾਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਘੋਰ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 78

शस्त्रास्त्रैर्बहुधामुक्तैर्दिशः सर्वा निरंतरम् । विगृहेषु धरण्यां च पर्वतेषु जलेषु च

ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ—ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 79

देवस्थाने तथाकाशे पर्वताग्रेषु सानुषु । गह्वरेषु महारण्ये तयोर्युद्धमवर्तत

ਦੇਵ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਤੇ ਢਲਾਣਾਂ ਉੱਤੇ, ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਮਹਾਂ-ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ—ਇਉਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।

Verse 80

पुष्कलादि घनानां च वर्षधारा जलं यथा । पतंत्यस्त्राणि सैन्येषु शतशोथ सहस्रशः

ਜਿਵੇਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਤੋਂ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੈਨਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਵਰ੍ਹੇ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 81

केचित्पेतुः पृथिव्यां तु शरैः संभिन्नविग्रहाः । शक्तिभिर्मुसलैश्चान्ये छत्रशूलपरश्वधैः

ਕਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤੰਗ ਛਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋ ਗਏ; ਹੋਰ ਭਾਲਿਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਛਤਰਾਂ (ਹਥਿਆਰ ਵਾਂਗ), ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਤੇ ਕੁਹਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗੇ।

Verse 82

पतिताः संमुखे शूरा युद्धेषु न्यायवर्तिनः । गच्छंति सुरसद्मानि स्वाम्यर्थे ये त्वभीरवः

ਜੋ ਸੂਰਮੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ-ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਐਸੇ ਨਿਡਰ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਲੜਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 83

ये चान्ये कातराः पापा हंतारो विमुखान्रणे । अन्यायैर्ये च योद्धारस्ते यान्ति यममंदिरं

ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਕਾਇਰ ਪਾਪੀ ਹਨ—ਜੋ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਠ ਫੇਰੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਧੇ ਅਨਿਆਇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 84

त्रिदिवस्था गजारोहाः सैन्धवस्थास्तथापरान् । रथस्थांश्च रथारोहाः पदगांश्च पदातयः

ਕਈ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਵਿੱਚ ਗਜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ; ਹੋਰ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਈ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਰਥੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਵਾਂਗ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਨ।

Verse 85

परस्परं विनिघ्नंति शूरा युद्धाभिकांक्षिणः । मुदिताः सत्वसंपन्ना धर्मिष्ठा बलसंवृताः

ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਸਤ੍ਵ-ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ।

Verse 86

केषांचिद्वाहवश्छिन्ना मुसलैर्भिन्नमस्तकाः । केशाश्शिरांसि वस्त्राणि निपेतुर्धरणीतले

ਕਈਆਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਕਈਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਗਏ। ਕੇਸ, ਕਟੇ ਸਿਰ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 87

मध्यच्छिन्नास्तथा भिन्नाः पेतुरुर्व्यां महाबलाः । खड्गपातैस्तथा चोग्रैश्छ्रिन्नभिन्नाः परश्वधैः

ਮੱਧੋਂ ਚੀਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟੇ-ਫਾਟੇ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਭਿਆਨਕ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਢੇ-ਟੁੱਟੇ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਗਏ।

Verse 88

गामेव पतिता धीरा दिव्यालंकारभूषिताः । प्रदीप्तोभूद्धरादेशो वीरैर्नागैर्हयै रथैः

ਉਹ ਧੀਰਜਵਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਭੂ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵੀਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਨ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 89

विविधाभरणैर्नष्टैः पताकाभिश्च केतुभिः । ततो वसुंधरा सर्वा सशैलवनकानना

ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਸਾਰੀ—ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਆਪਣੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੇਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਹੁੰਨੀ ਰਹਿ ਗਈ।

Verse 90

रुधिरौघप्लुता तत्र विबुधासुरयोर्युधि । क्रव्यादैर्बहुभिस्तत्र खादितो द्रव्यसंचयः

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਰੁਧਿਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਧਨ-ਸੰਚਯ (ਲੂਟ) ਵੀ ਖਾਧਾ ਗਿਆ।

Verse 91

लोहितं प्रचुरं पीतं रक्षोभिश्च वृकादिभिः । अन्यैर्महागणैरेव क्षतजं पवनान्वितम्

ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲਾ ਪ੍ਰਚੁਰ ਲਹੂ, ਪਵਨ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੇ, ਭੇੜੀਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂ ਟੋਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 92

खादितं प्रीतिमद्भिश्च फेरुगृध्रगणैर्मुदा । एतस्मिन्नंतरे सूरिः सुरपूज्यो बृहस्पतिः

ਉਹ ਫੇਰੂਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਗਿਧਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਚੱਬ ਕੇ ਖਾ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਿਤ ਮੁਨੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 93

मृतसंजीवनीविद्यां सुराणां संजजाप ह । विशल्यकरणीं दिव्यां ब्रह्मविद्यां महाबलां

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਕਰਣੀ, ਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਉਚਾਰੀ।

Verse 94

ततो धन्वंतरिर्विद्वान्सुरवैद्यो मनोजवः । औषधैस्तत्प्रयोगैश्च रणे पर्यटते मुदा

ਤਦੋਂ ਵਿਦਵਾਨ ਧਨਵੰਤਰੀ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੈਦ, ਮਨੋ-ਵੇਗ ਵਰਗਾ ਤੀਬਰ—ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਚਾਰ-ਵਿਧਾਨ ਲੈ ਕੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 95

तत्र देवाश्च जीवंति ये मृताश्च महाहवे । अव्रणा बलसंपन्नाः प्रयुध्यंति भृशं पुनः

ਉੱਥੇ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੇਵਤਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ ਗਏ; ਬਿਨਾ ਘਾਅ ਦੇ, ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਫਿਰ ਬੜੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ।

Verse 96

एवं शतसहस्रं तु गणं दैत्यस्य चोद्धतम् । पतितं पुण्ययोगाच्च शरैर्निर्भिन्नकंधरम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੈਤ ਦਾ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਦਲ—ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲਾ—ਪੁੰਨ-ਭਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਬਾਣਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰਦਨ ਚੀਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 97

ततस्तु जयशब्देन नंदंति सिद्धचारणाः । ऋषयः खेचराश्चान्ये ये चैवाप्सरसां गणाः

ਤਦ ‘ਜੈ ਜੈ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਤੇ ਚਾਰਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਰਿਸ਼ੀ, ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 98

गीतिं गायंति गंधर्वाः शशंसुः परमर्षयः । अथ क्रुद्धो महातेजा दैत्यमुख्यो महाबलः

ਗੰਧਰਵ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਤਦ ਮਹਾਤੇਜੀ, ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠਿਆ।

Verse 99

कालकेय इति ख्यातः सेनानीर्दैत्यपस्य च । स्यन्दनस्थो महावीर्यो धनुरादाय तत्र च

ਕਾਲਕੇਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਹ ਦੈਤਪਤੀ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੀ; ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਉੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 100

जघान सुरसंघांस्तान्नर्तयामास भूतले । निरंतरशरौघेण च्छादितं गगनं तदा

ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਸੰਘਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਗਮਗਾ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਅਟੁੱਟ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਢੱਕ ਗਿਆ।

Verse 101

निपतंति शराः सैन्ये कोटिकोटि सहस्रशः । निपतंति ततो देवाः संयुगेष्वनिवर्तिनः

ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਤੀਰ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹੇ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਏ, ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਹਟਣ ਵਾਲੇ।

Verse 102

रुधिरोद्गारिणस्सर्वे सिद्धगंधर्वकिन्नराः । विशिखैः पीडिता देवा निपेतुर्धरणीतले

ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਕਿੰਨਰ ਸਭ ਖੂਨ ਉਗਲਦੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 103

केचिच्छरशतैर्भिन्नास्सहस्रैरयुतैस्तथा । पेतुरुर्व्यां महावीर्या ये रणे सुरपुंगवाः

ਕਈ ਸੌ-ਸੌ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦੇ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਦਸ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 104

व्यथिताश्चाभवन्सर्वे स्यंदनस्था दिवौकसः । शरैः प्रव्यथितास्ते तु स्थातुं शक्ता न संमुखे

ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯਵਾਸੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ। ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 105

तेनावगाहितं सैन्यं गजेनेव सरोवनम् । शरैस्तस्यार्दिता देवा वज्रानलसमप्रभैः

ਉਸ ਨੇ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਝੀਲ ਨੂੰ ਰੌਂਦ ਕੇ ਮਥ ਦੇਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ—ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ—ਦੇਵਤਾ ਘਾਇਲ ਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋਏ।

Verse 106

न शेकुः समरे स्थातुं मघवंतं ययुस्तदा । चित्ररथ इति ख्यातो देवश्शस्त्रभृतां वरः

ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦ੍ਰ) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਨ ਸਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ। ‘ਚਿਤ੍ਰਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ।

Verse 107

ययौ स्यंदनमारुह्य युद्धं प्रति धनुर्धरः । अब्रवीद्वचनं सोपि सेनान्यं तु महासुरम्

ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਧਨੁਧਾਰੀ ਯੋਧਾ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਫਿਰ ਸੈਨਾਪਤੀ—ਉਸ ਮਹਾਂਅਸੁਰ—ਨੂੰ ਕੁਝ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 108

यथा हंसि महाशूर सुरसेनां मुदान्वितः । स त्वं प्रशंसनीयश्च शूरोसि सुरसंमतः

ਹੇ ਮਹਾਂਵੀਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਸ਼ੂਰ ਹੈਂ, ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 109

हिरण्याक्षप्रियं कर्म कृतं युद्धे त्वयाधुना । इदानीं मम बाणैश्च गच्छस्व यममंदिरम्

ਹੁਣੇ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਯਮ ਦੇ ਮੰਦਰ—ਯਮਲੋਕ—ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾ।

Verse 110

ततश्च कालकेयस्तु स्मितो वचनमब्रवीत् । पुरैव विजितो देव गणः सर्वः प्रलीलया

ਤਦੋਂ ਕਾਲਕੇਯ ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵ-ਗਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ।”

Verse 111

इदानीं तु स्थितं युद्धे बलं सर्वं तु हेलया । यदि ते निधने प्रीतिरस्तीह सुरपुंगव

ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ, ਮਾਨੋ ਖੇਡ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ।

Verse 112

एभिस्त्वां निशितैर्बाणैर्नयामि यममंदिरम् । इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो बाणमंतकसन्निभम्

“ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਭੇਜਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਕ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 113

जघान समरे वीरस्त्रिभिश्चिच्छेद सोंबरे । पुनर्बाणांश्च समरे योजयित्वा द्रुतं रुषा

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ; ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸੋੰਬਰ ਨੂੰ ਕੱਟ ਡਾਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਬਾਣ ਜੋੜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ।

Verse 114

जघान प्रचुरान्दैत्यांस्तांश्चकर्त्त स लाघवात् । ततोन्योन्यं शरैस्तीक्ष्णैः कालानलसमप्रभैः

ਉਸ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੱਟ ਸੁੱਟਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਪਏ, ਜੋ ਕਾਲਾਗਨੀ ਵਰਗੀ ਜਵਾਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।

Verse 115

युद्धे धनुष्मतां श्रेष्ठश्चिच्छेद भुवि वेगतः । तद्युद्धमभवद्देवदैत्ययोर्धर्मतो भृशम्

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਧਨੁਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋਰ ਸਮਰ ਛਿੜ ਗਿਆ।

Verse 116

द्रष्टुकामागताः पार्श्वमृषि देवाः सुरोरगाः । एवं शतसहस्राणि बाणानां विधृतानि च

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਉਸ ਮੁਨੀ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਪ੍ਰਹਾਰ ਵੀ ਰੋਕੇ ਗਏ।

Verse 117

अन्योन्यं समरे वीरौ विजयाय विरेजतुः । अथ क्रुद्धो महातेजा गंधर्वाणां पतिस्तदा

ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਚਮਕਦੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।

Verse 118

त्रिभिर्बिभेद बाणैश्च ललाटे हृदि पंचभिः । सप्तभिर्जठरे नाभौ बस्तौ तस्य स पंचभिः

ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਭੇਦਿਆ, ਪੰਜ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ; ਸੱਤ ਨਾਲ ਪੇਟ ਨੂੰ, ਨਾਭੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੂਤਰਥੈਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 119

शरैः संपातितो दैत्यो मुग्धः कश्मलतां गतः । शिथिलीकृतचापश्च लेभे संज्ञां चिराद्बली

ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾਇਆ ਗਿਆ ਦੈਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਢਿੱਲਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਬਲੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

Verse 120

मधुसंज्ञं त्रिभिर्बाणैस्स बिभेद सुरोत्तमम् । चकर्त्त धनुरस्त्रैश्च दैत्यराजस्य पश्यतः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਧੁ ਨਾਮਕ ਸੁਰੋਤਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ; ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 121

ततो बाणसहस्रैस्तु कालांतकसमप्रभैः । बिभेद दैत्यसिंहं तु सुराणामुत्तमो बली

ਤਦੋਂ ਕਾਲ—ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਕ—ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗ੍ਰਣੀ ਬਲੀ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਵੇਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 122

हतचेताः स दैत्येंद्रो बहुशोणितसंस्रवः । विह्वलो बहुबाणार्तः शूलं जग्राह दानवः

ਚਿੱਤ ਟੁੱਟ ਗਿਆ; ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਲਹੂ ਵਗਾਉਂਦਾ, ਬੇਹੋਸ਼-ਸਾ ਤੇ ਅਨੇਕ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤੜਫਦਾ, ਦਾਨਵ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 123

शूलहस्तस्य तस्यैव चतुर्भिस्तुरगान्शरैः । हत्वा च पातयामास त्रिभिर्यंतारमेव च

ਫਿਰ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 124

जघान शूलमुर्वीष्ठस्ततो गंधर्वसत्तमम् । विचकर्त्त त्रिभिर्बाणैः शूलं चित्ररथो बली

ਤਦ ਉਰਵੀਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਗੰਧਰਵ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੇ ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 125

शूलं च नष्टकं दृष्ट्वा हतभोगमिवोरगम् । गृहीत्वा मुद्गरं घोरं प्रदुद्राव सुरं बली

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨੂੰ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਦੰਦ ਟੁੱਟੇ ਸੱਪ ਦੀ ਵਿਸ਼-ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ—ਮਹਾਬਲੀ ਬਲੀ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਦਗਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 126

स मुद्गरं समायातं दैत्यसेनाधिपं तदा । विचकर्त्त शिरो देहादर्धचंद्रेण संभ्रमात्

ਤਦ ਉਹ ਗਦਾ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਉਤਾਵਲੇ ਵੇਲੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਆਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 127

स पपात महीपृष्ठे संचचाल वसुंधरा । ततो दैत्यगणाः सर्वे विमुखा विप्रदुद्रुवुः

ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੈਤ-ਗਣ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਏ।