Adhyaya 60

Verse 1

स्कंदौवाच । अपरस्यापि पृच्छामि फलस्य पूततां तरोः । सर्वलोकहितार्थाय वद नो जगदीश्वर

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਬਾਰੇ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ, ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । धात्रीफलं परं पूतं सर्वलोकेषु विश्रुतम् । यस्य रोपान्नरो नारी मुच्यते जन्मबंधनात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਮਲਕੀ) ਦਾ ਫਲ ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਪਣ ਨਾਲ, ਪੁਰਸ਼ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

पावनं वासुदेवस्य फलं प्रीतिकरं शुभम् । अस्य भक्षणमात्रेण मुच्यते सर्वकल्मषात्

ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਇਹ ਫਲ ਪਾਵਨ ਹੈ—ਮਨੋਹਰ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਲਮਸ਼ਾਂ (ਪਾਪ-ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

भक्षणे च भवेदायुः पाने वै धर्मसंचयः । अलक्ष्मीनाशनं स्नाने सर्वैश्वर्यमवाप्नुयात्

ਖਾਣ ਨਾਲ ਆਯੁ ਵਧਦੀ ਹੈ; ਪੀਣ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਚਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ) ਨਾਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

यस्मिन्गृहे महासेन धात्री तिष्ठति सर्वदा । तस्मिन्गृहे न गच्छंति प्रेता दैतेय राक्षसाः

ਹੇ ਮਹਾਸੇਨ, ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਘਰ ਵੱਲ ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਦੈਤ੍ਯ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਕਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

न गंगा न गया चैव न काशी न च पुष्करम् । एकैव हि नृणां धात्री संप्राप्ते हरिवासरे

ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ—ਹਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਹੀ ਧਾਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਸੱਚਾ ਆਸਰਾ ਤੇ ਧਾਰਣਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 7

एकादश्यां पक्षयुगे धात्रीस्नानं करोति यः । सर्वपापक्षयं यांति विष्णुलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਪੱਖ-ਸੰਧਿ ਵਾਲੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 8

धात्रीफलं सदा सेव्यं भक्षणे स्नान एव च । नियतं पारणे विष्णोः स्नानमात्रे हरेर्दिने

ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦਾ ਫਲ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ—ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਲਈ ਨਿਯਤ ਪਾਰਣੇ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਦਿਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।

Verse 9

संयते पारणे चैव धात्र्येकस्पर्शने नरः । भुक्त्वा तु लंघयेद्यस्तु एकादश्यां सितासिते

ਪਾਰਣੇ ਵੇਲੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਇਕ ਧਾਤ੍ਰੀ-ਫਲ ਨੂੰ ਹੀ ਛੂਹੇ—ਜੇ ਉਹ ਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ, ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 10

एकेनैवोपवासेन कृतेन तु षडानन । सप्तजन्मकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः

ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ! ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 11

अक्षयं लभते स्वर्गं विष्णुसायुज्यमाव्रजेत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन धात्रीव्रतं समाचर

ਉਹ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਧਾਤ੍ਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੋ।

Verse 12

धात्रीद्रवेण सततं यस्य केशाः सुरंजिताः । न पिबेत्स पुनर्मातुः स्तनं कश्चित्षडानन

ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ! ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਸਦਾ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰਸ/ਲੇਪ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਵੇ—ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ।

Verse 13

धात्रीदर्शनसंस्पर्शान्नाम्न उच्चारणेपि वा । वरदः संमुखो विष्णुः संतुष्टो भवति प्रियः

ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਮਲਕੀ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

धात्रीफलं च यत्रास्ते तत्र तिष्ठति केशवः । तत्र ब्रह्मा स्थिरा पद्मा तस्मात्तां तु गृहे न्यसेत्

ਜਿੱਥੇ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਮਲਕੀ) ਦਾ ਫਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਅਚਲ ਪਦਮਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵੀ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 15

अलक्ष्मीर्नश्यते तत्र यत्र धात्री प्रतिष्ठति । संतुष्टास्सर्वदेवाश्च न त्यजंति क्षणं मुदा

ਜਿੱਥੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ) ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਛਣ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।

Verse 16

धात्रीफलेन नैवेद्यं यो ददाति महाधनम् । तस्य तुष्टो भवेद्विष्णुर्नान्यैः क्रतुशतैरपि

ਜੋ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਫਲ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਧਨਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਸੈਂਕੜੇ ਵੈਦਿਕ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 17

स्नात्वा धात्रीद्रवेणैव पूजयेद्यस्तु माधवम् । सोभीष्टफलमाप्नोति यद्वा मनसि वर्तते

ਜੋ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲੇ) ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਕਾਮਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 18

तथैव लक्षणं स्मृत्वा पूजयित्वा फलेन तु । सुवर्णशतसाहस्रं फलमेति नरोत्तमः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਤ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਲ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਨਰੋਤਮ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

या गतिर्ज्ञानिनां स्कंद मुनीनां योगसेविनाम् । गतिं तां समवाप्नोति धात्रीसेवा रतो नरः

ਹੇ ਸਕੰਦ! ਗਿਆਨੀਆਂ, ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

तीर्थसेवाभिगमने व्रतैश्च विविधैस्तथा । सा गतिर्लभ्यते पुंसां धात्रीफलसुसेवया

ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲੇ) ਫਲ ਦੀ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

प्रीतिश्च सर्वदेवानां देवीनां नो गणस्य च । संमुखा वरदा स्नाने धात्रीफलनिषेवणे

ਸਨਾਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਫਲ ਦੇ ਸੇਵਨ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸਾਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਨਾਨ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 22

ग्रहा दुष्टाश्च ये केचिदुग्राश्च दैत्यराक्षसाः । सर्वे न दुष्टतां यांतिधात्रीफल सुसेवनात्

ਜੋ ਕੁਝ ਭੀ ਦੁਸ਼ਟ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਹਨ—ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਫਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤੇ ਨਿਯਮਤ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ।

Verse 23

सर्वयज्ञेषु कार्येषु शस्तं चामलकीफलम् । सर्वदेवस्य पूजायां वर्जयित्वा रविं सुत

ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਆਂਵਲਾ (ਆਮਲਕੀ) ਫਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ—ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ—ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨਾ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਰਵੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 24

तस्माद्रविदिने तात सप्तम्यां च विशेषतः । धात्रीफलानि सततं दूरतः परिवर्जयेत्

ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਪਤਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ—ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਸਦਾ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

यस्तु स्नाति तथाश्नाति धात्रीं च रविवासरे । आयुर्वित्तं कलत्रं च सर्वं तस्य विनश्यति

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਵੀ ਸੇਵਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੀ ਆਯੁ, ਧਨ, ਪਤਨੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

संक्रान्तौ च भृगोर्वारे षष्ठ्यां प्रतिपिदि ध्रुवम् । नवम्यां चाप्यमायां च धात्रीं दूरात्परित्यजेत्

ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਭ੍ਰਿਗੁਵਾਰ (ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ), ਛੱਠੀ ਤਿਥੀ, ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ, ਅਤੇ ਨਵਮੀ ਤਿਥੀ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ—ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 27

नासिकाकर्णतुंडेषु मृतस्य चिकुरेषु वा । तिष्ठेद्धात्रीफलं यस्य स याति विष्णुमंदिरम्

ਜੇ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦਾ ਫਲ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇ ਨੱਕ, ਕੰਨਾਂ, ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜੀਵ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 28

धात्रीसंपर्कमात्रेण मृतो यात्यच्युतालयम् । सर्वपापक्षयस्तस्य स्वर्गं याति रथेन तु

ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੀਵ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੇ ਆਲਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 29

धात्रीद्रवं नरो लिप्त्वा यस्तु स्नानं समाचरेत् । पदेपदेश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति धार्मिकः

ਜੋ ਧਾਰਮਿਕ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

अस्य दर्शनमात्रेण ये वै पापिष्ठजंतवः । सर्वे ते प्रपलायंते ग्रहा दुष्टाश्च दारुणाः

ਇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗ੍ਰਹ-ਦੋਸ਼ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

पुरैकः पुल्कसः स्कंद मृगयार्थं वनं गतः । मृगपक्षिगणान्हत्वा तृषया परिपीडितः

ਹੇ ਸਕੰਦ! ਇਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਪੁਲਕਸ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲਈ ਜੰਗਲ ਗਿਆ। ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 32

क्षुधयामलकीवृक्षं पुरः पीनफलान्वितम् । दृष्ट्वा संरुह्य सहसा चखाद फलमुत्तमम्

ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੋਟੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲੱਦਿਆ ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਰੁੱਖ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਝੱਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਫਲ ਖਾ ਲਿਆ।

Verse 33

ततो दैवात्सवृक्षाग्रान्निपपात महीतले । वेदनागाढसंविद्धः पंचत्वमगमत्तदा

ਫਿਰ ਦੈਵ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਤੀਖੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਤਦ ਪੰਚਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 34

ततः प्रेतगणाः सर्वे रक्षोभूतगणास्तथा । तनुं वोढुं मुदा सर्वे ये वै शमनसेवकाः

ਤਦ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ—ਜੋ ਸ਼ਮਨ (ਯਮ) ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨ—ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਹ ਨੂੰ ਢੋਣ ਲਈ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 35

न शक्नुवंति चांडालं मृतं द्रष्टुं महाबलाः । अन्योन्यं विग्रहस्तेषां ममायमिति भाषताम्

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਜਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਚਾਂਡਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੱਕ ਸਮਰਥ ਨਾ ਰਹੇ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਝਗੜਾ ਛਿੜ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ, “ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ।”

Verse 36

ग्रहीतुं चापि नेतुं च न शक्तास्ते परस्परम् । ततस्ते तु समालोक्य गता मुनिगणान्प्रति

ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨ ਫੜ ਸਕੇ, ਨ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤੱਕ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨਿਗਣਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 37

प्रेता ऊचुः । किमर्थं मुनयो धीराश्चांडालं पापकारिणम् । प्रेक्षितुं न वयं शक्ता न चापि यमसेवकाः

ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ: “ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਧੀਰ ਮੁਨੀ ਉਸ ਪਾਪਕਾਰੀ ਚਾਂਡਾਲ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਨ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੱਕ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨ ਹੀ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ।”

Verse 38

म्रियंते पातिता ये च स्थिरैर्युद्धपराङ्मुखाः । साहसैः पातिता भीता वज्राग्निकाष्ठपीडिताः

ਜੋ ਡਿੱਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਜੋ ਧੀਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੇ, ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਜ੍ਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 39

सिंहव्याघ्रहता मर्त्या व्याघ्रैर्वा जलजंतुभिः । जलस्थलस्थिताः प्रेताः वृक्षपर्वतपातिताः

ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਸਿੰਘਾਂ ਜਾਂ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਬਾਘਾਂ ਜਾਂ ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਜੋ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਥਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹਨ।

Verse 40

पशुपक्षिहता ये च कारागारे गरे मृताः । आत्मघातमृता ये च श्राद्धादिकर्मवर्जिताः

ਜੋ ਪਸ਼ੂਆਂ ਜਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਮਰੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਮਰੇ; ਜੋ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰ ਕੇ ਮਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹੇ—ਇਹ ਸਭ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 41

गूढकर्ममृता धूर्ता गुरुविप्रनृपद्विषः । पाषंडाः कौलिकाः क्रूरा गरदाः कूटसाक्षिणः

ਗੁਪਤ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼, ਚਤੁਰ ਤੇ ਧੂਰਤ, ਗੁਰੂਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀ; ਪਾਖੰਡੀ ਤੇ ਝੂਠੇ ਪੰਥੀ; ਨਿਰਦਈ ਮਨੁੱਖ, ਵਿਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਸਾਕਸ਼ੀ।

Verse 42

आशौचान्नस्य भोक्तारः प्रेतभोग्या न संशयः । ममायमिति भाषंतो नेतुं तं च न शक्नुमः

ਜੋ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ‘ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੈ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ।

Verse 43

आदित्य इव दुष्प्रेक्ष्यः किंवा कस्य प्रभावतः । मुनय ऊचुः । अनेन भक्षितं प्रेताः पक्वं चामलकीफलम्

ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਐਸਾ ਹੈ? ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਆਂਵਲਾ (ਆਮਲਕੀ) ਫਲ ਭਖਾਇਆ ਹੈ।”

Verse 44

तत्संगं यांति तस्यैव फलानि प्रचुराणि च । तेनैव कारणेनायं दुष्प्रेक्ष्यो भवतां ध्रुवम्

ਉਹ ਉਸੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਧ੍ਰੁਵ ਹੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ।

Verse 45

वृक्षाग्रपतितस्याथ प्राणः स्नेहान्न च त्यजेत् । नायं चारेण सूर्यस्य न चान्ये पापकारिणः

ਜੇ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਵੀ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਇਹ ਨਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਾਲ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕਰਕੇ।

Verse 46

धात्रीभक्षणमात्रेण पापात्पूतो व्रजेद्दिवम् । प्रेता ऊचुः । पृच्छामो वो ह्यविज्ञानान्न वयं निंदकाः क्वचित्

ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦਾ ਕੇਵਲ ਭੱਖਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ: “ਅਸੀਂ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।”

Verse 47

विष्णुलोकाद्विमानं तु यावन्नैवात्र गच्छति । उच्यतां मुनिशार्दूला वो द्रुतं मनसि स्थितम्

ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਵਿਮਾਨ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ, ਹੇ ਵਿਆਘ੍ਰ-ਸਮ ਮুনি-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਕਹੋ।

Verse 48

यावद्द्विजा न घोषंति वेदमंत्रादिकल्पितम् । घोष्यंते यत्र वेदाश्च मंत्राणि विविधानि च

ਜਦ ਤੱਕ ਦਵਿਜ ਵੇਦ ਦੇ ਸੁਰ—ਉਸ ਤੋਂ ਰਚੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਉੱਚਾਰਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਥਾਂ ਅਪੂਰਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 49

पुराणस्मृतयो यत्र क्षणं स्थातुं न शक्नुमः । यज्ञहोमजपस्थानदेवतार्चनकर्मणाम्

ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ—ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ, ਹੋਮ, ਜਪ, ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ-ਅਰਚਨ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

पुरतो वै न तिष्ठामस्तस्माद्वृत्तं समुच्यताम् । किं वै कृत्वा प्रेतयोनिं लभंते हि नरा द्विजाः

“ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਅਵਸਥਾ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ?”

Verse 51

श्रोतुमिच्छामहे सम्यक्कथं वै विकृतं वपुः । द्विजा ऊचुः । शीतवातातपक्लेशैः क्षुत्पिपासाविशेषकैः

ਅਸੀਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਗੜੀ। ਦਵਿਜ ਬੋਲੇ: ਠੰਢ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨਾਲ।

Verse 52

अन्यैरपि च दुःखैर्ये पीडिताः कूटसाक्षिणः । वधबंधप्रमीताश्च प्रेतास्ते निरयं गताः

ਹੋਰ ਹੋਰ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਝੂਠੇ ਗਵਾਹ ਪੀੜਤ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਕਤਲ/ਦੰਡ ਜਾਂ ਕੈਦ-ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਨਰਕ ਨੂੰ ਗਏ।

Verse 53

छिद्रान्वेषपरा ये च द्विजानां कर्मघातिनः । तथैव च गुरूणां च ते प्रेताश्चापुनर्भवाः

ਜੋ ਛਿਦ੍ਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੇ।

Verse 54

दीयमाने द्विजाग्र्ये तु दातारं प्रतिविध्यति । चिरं प्रेतत्वमाश्रित्य नरकान्न निवर्तते

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਦਾਤਾ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰੇ, ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਰਕ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ।

Verse 55

परस्य वाऽत्मनो वा गां कृत्वा पीडनवाहने । न पालयंति ये मूढास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि

ਜੋ ਮੂਰਖ ਲੋਕ—ਚਾਹੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣੀ—ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖਦਾਈ ਬੋਝ ਢੋਣ ਲਈ ਜੋਤ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 56

हीनप्रतिज्ञाश्चासत्यास्तथा भग्नव्रता नराः । नलिनीदलभुक्ताश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੋਂ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਵਚਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬਣਾਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 57

विक्रीणन्ति सुतां शुद्धां स्त्रियं साध्वीमकंटकाम् । पितृव्यमातुलादेश्च ते प्रेताः कर्मजा भुवि

ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧੀ—ਸਾਧਵੀ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤਰੀ—ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਵ੍ਯ, ਮਾਤੁਲ ਆਦਿ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।

Verse 58

एते चान्ये च बहवः प्रेता जाताः स्वकर्मभिः । प्रेता ऊचुः । न भवंति कथं प्रेताः कर्मणा केन वा द्विजाः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਗਏ। ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?”

Verse 59

हिताय वदनस्तूर्णं सर्वलोकहितं परम् । द्विजा ऊचुः । येन चैव कृतं स्नानं जले तीर्थस्य धीमता

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਿਹਾ। ਦ੍ਵਿਜ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਿਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ?”

Verse 60

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे तुलसीमाहात्म्यं नाम षष्टितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤੁਲਸੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਨਾਮਕ ਸੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 61

पूजयित्वा हरिं मर्त्याः प्रेतत्वं न व्रजंति वै । वेदाक्षरप्रसूतैश्च स्तोत्रमंत्रादिभिस्तथा

ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਮਰਤ ਲੋਕ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਤੋਤਰਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 62

देवानां पूजने रक्ता न वै प्रेता भवंति ते । श्रुत्वा पौराणिकं वाक्यं दिव्यं च धर्मसंहितम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਪੁਰਾਣਿਕ ਉਪਦੇਸ਼—ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਸੰਹਿਤਾ ਰੂਪ—ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਭਾਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 63

पाठयित्वा पठित्वा च पिशाचत्वं न गच्छति । व्रतैश्च विविधैः पूताः पद्माक्षधारणैस्तथा

ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਵਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪਿਸਾਚ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 64

जप्त्वा पद्माक्षमालायां प्रेतत्वं नैव गच्छति । धात्रीफलद्रवैः स्नात्वा नित्यं तद्भक्षणे रताः

ਕਮਲ-ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਉੱਤੇ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਆਂਵਲੇ (ਆਮਲਕੀ) ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 65

तेन विष्णुं सुसंपूज्य न गछंति पिशाचताम् । प्रेता ऊचुः । सतां संदर्शनात्पुण्यमिति पौराणिका विदुः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪਿਸਾਚਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੇ। ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਣਿਕ ਆਚਾਰਯ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 66

तस्माद्वो दर्शनं जातं हितं नः कर्तुमर्हथ । प्रेतभावाद्यथामुक्तिः सर्वेषां नो भविष्यति

ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਹਿਤ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ ਉਹ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਸਭ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਏ।

Verse 67

व्रतोपदेशकं धीरा युष्माकं शरणागताः । ततो दयालवः सर्वे तानूचुर्द्विजसत्तमाः

ਹੇ ਧੀਰਜਵਾਨੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਯਾਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤਦ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਹ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 68

धात्रीणां भक्षणं शीघ्रं कुर्वतां मुक्तिहेतवे । प्रेता ऊचुः । धात्रीणां दर्शने विप्रा वयं स्थातुं न शक्नुमः

ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਹੇਤੂ ਲਈ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਭੱਖਣ। ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਨੇੜੇ ਠਹਿਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 69

कथं तेषां फलानां च शक्ता वै भक्षणेधुना । द्विजा ऊचुः । अस्माकं वचनेनात्र धात्रीणां भक्षणं शिवम्

ਉਹ ਫਲ ਤਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਖਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਦ੍ਵਿਜ ਬੋਲੇ: ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦਾ ਭੱਖਣ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

फलिष्यति परं लोकं तस्माद्गंतुं समर्हथ । अथ तेभ्यो वरं लब्ध्वा धात्रीवृक्षं पिशाचकैः

ਇਹ ਪਰਮ ਲੋਕ ਦਾ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਸਾਚਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਕੋਲ ਗਿਆ।

Verse 71

समारुह्य फलं प्राप्य भक्षितं लीलया तदा । ततो देवालयात्तूर्णं रथं पीनसुशोभनम्

ਉਹ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਦ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਲੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਨਿਕਲ ਆਇਆ।

Verse 72

आगतं तं समारुह्य सचांडालपिशाचकाः । गतास्ते त्रिदिवं पुत्र व्रतैर्यज्ञैः सुदुर्लभम्

ਜੋ ਰਥ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ—ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 73

स्कंद उवाच । धात्रीभक्षणमात्रेण पुण्यं लब्ध्वा दिवं गताः । तद्भक्षिणः कथं स्वर्गं न गच्छंति नरादयः

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੇਵਲ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦੇ ਭੋਗ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਗਮਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ?”

Verse 74

ईश्वर उवाच । पूर्वं ते ज्ञानलोपाच्च न जानंति हिताहितम् । उच्छिष्टं श्वभिरुत्स्पृष्टं श्लेष्ममूत्रं शकृत्तु वा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਹਿਲਾਂ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਪਰਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹਿਤ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ—ਕੁੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਛੁਹੇ ਉੱਛਿਸ਼ਟ, ਕਫ਼, ਮੂਤਰ ਜਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੀ (ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ) ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।

Verse 75

मत्वा च मोहिताः श्रेष्ठं प्रेतादंति सदैव हि । शकृच्छौचजलं वांतं बलिसूकरकुक्कुटैः

ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਵਾਂਗ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਵਿਸ਼ਠਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸ਼ੌਚ-ਜਲ, ਅਤੇ ਵਾਂਤ—ਜਿਵੇਂ ਬਲੀ ਦੇ ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਪਲਣ ਵਾਲੇ ਸੂਅਰ ਤੇ ਕੁੱਕੜ।

Verse 76

मृतके सूतके जप्यं न त्यक्तं येन केनचित् । तस्यान्नं च जलं प्रेताः खादंति तु सदैव हि

ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੂਤਕ ਜਾਂ ਪਾਤਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਪ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰੇਤ ਉਸਦਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

दुर्दांता गृहिणी यस्य शुचिसंयमवर्जिता । गुरुनिःसारिता दुष्टा संति प्रेताश्च तत्र वै

ਜਿਸ ਘਰ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਬੇਕਾਬੂ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 78

अपुङ्गवाः कुलैर्जात्या बलोत्साहविवर्जिताः । बधिराश्च कृशा दीनाः पिशाचाः कर्मजातयः

ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਦੇ, ਬਲ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਬੋਲ਼ੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 79

क्षणं च मंगलं नास्ति दुःखैर्देहयुता भृशम् । तेनैव विकृताकाराः सर्वभोगविवर्जिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 80

नग्नका रोगसंतप्ता मृता रूक्षा मलीमसाः । एते चान्ये च दुःखार्ताः सदैव प्रेतजातयः

ਨੰਗੇ, ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗੇ, ਰੁੱਖੇ ਅਤੇ ਗੰਦੇ - ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖੀ ਜੀਵ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 81

तेन कर्मविपाकेन जायंते काममीदृशाः । पितृमातृगुरूणां च देवनिंदापराश्च ये

ਉਸ ਕਰਮ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਨਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ, ਐਸੇ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 82

पाषंडाः कौलिकाः पापास्ते प्रेताः कर्मजा भुवि । गलपाशैर्जलैः शस्त्रैर्गरलैरात्मघातकाः

ਪਾਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕਾਪਾਲਿਕ/ਕੌਲ ਪੰਥ ਦੇ ਪਾਪੀ ਜਨ—ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਾਹੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 83

इहलोके च ते प्रेताश्चांडालादिषु संभवाः । अंत्यजाः पतिताश्चैव पापरोगमृताश्च ये

ਅਤੇ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ, ਜੋ ਚਾਂਡਾਲ ਆਦਿ ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਧਾਰਦੇ ਹਨ—ਅੰਤਯਜ, ਪਤਿਤ (ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ) ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਥੇ ਅਰਥਿਤ ਹਨ।

Verse 84

अंत्यजैर्घातिता युद्धे ते प्रेता निश्चिता भुवि । महापातकसंयुक्ता विवाहे च बहिष्कृताः

ਜੋ ਅੰਤਯਜਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 85

शौर्यात्साहसिका ये च ते प्रेताः कर्मजा भुवि । राजद्रोहकरा ये च पितॄणां द्रोहचिंतकाः

ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਮਝ ਕੇ ਸਾਹਸਿਕ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਰਾਜਦ੍ਰੋਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ।

Verse 86

ध्यानाध्ययनहीनाश्च व्रतैर्देवार्चनादिभिः । अमंत्राः स्नानहीनाश्च गुरुस्त्रीगमने रताः

ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਵਰਤ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣੇ, ਵਿਧੀਸਹਿਤ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗਮਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 87

तथैव चांत्यजस्त्रीषु दुर्गतासु च संगताः । मृताः क्रूरोपवासेन म्लेच्छदेशस्थिता मृताः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਅੰਤਯਜ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਕਠੋਰ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਮਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਲੇਛ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਮਰੇ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 88

म्लेच्छभाषायुताशुद्धास्तथाम्लेच्छोपजीविनः । अनुवर्तंति ये म्लेच्छान्स्त्रीधनैरुपजीवकाः

ਜੋ ਮਲੇਛਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਵਿਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਵੀ। ਜੋ ਮਲੇਛਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਧਨ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 89

स्त्रियो यैश्च न रक्ष्यंते ते प्रेता नात्र संशयः । क्षुधासंतप्तदेहं तु श्रांतं विप्रं गृहागतम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ…

Verse 90

गुणपुण्यातिथिं त्यक्त्वा पिशाचत्वं व्रजंति ते । विक्रीणंति च वै गाश्च म्लेच्छेषु च गवाशिषु

ਉਸ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਅਤਿਥੀ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਚ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਮਲੇਛਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਗਵਾਹਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵੇਚਦੇ ਹਨ।

Verse 91

प्रेतलोके सुखं स्थित्वा ते च यांत्यपुनर्भवम् । अशौचाभ्यंतरे ये च जाताश्च पशवो मृताः

ਪ੍ਰੇਤਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਵੱਸ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਅਪੁਨਰਭਵ, ਅਰਥਾਤ ਨਾ-ਮੁੜ-ਜਨਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਉਹਨਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੈ ਜੋ ਅਸ਼ੌਚ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਉਸੇ ਅਵਧੀ ਵਿੱਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 92

चिरं प्रेताः पिशाचाश्च मृता जाताः पुनः पुनः । जातकर्ममुखैश्चैव संस्कारैर्ये विविर्जिताः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤਕਰਮ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੇਤ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ ਬਣ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 93

एकैकस्मिश्च संस्कारे प्रेतत्वं परिहीयते । स्नानसंध्यासुरार्चाभिर्वेदयज्ञव्रताक्षरैः

ਹਰ ਇਕ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਘਟਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਸਨਾਨ, ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ, ਦੇਵ-ਅਰਚਨਾ, ਵੇਦ-ਪਾਠ, ਯਜ੍ਞ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ।

Verse 94

आजन्मवर्जिताः पापास्ते प्रेताश्चापुनर्भवाः । भोजनोच्छिष्टपात्राणि यानि देहमलानि च

ਜੋ ਪਾਪੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਚਿਤ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਅਪੁਨਰਭਵ, ਅਰਥਾਤ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਵਿੱਛੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਪਾਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੈਲ ਆਦਿ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ।

Verse 95

निपातयंति ये तीर्थे ते प्रेता नात्र संशयः । दानमानार्चनैर्नैव यैर्विप्रा भुवि तर्पिताः

ਜੋ ਲੋਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਾਨ, ਮਾਨ ਅਤੇ ਅਰਚਨਾ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰਾਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 96

पितरो गुरवश्चैव प्रेतास्ते कर्मजा भृशम् । पतिं त्यक्त्वा च या नार्यो वसंति चेतरैर्जनैः

ਪਿਤਰ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ—ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਫਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 97

प्रेतलोके चिरं स्थित्वा जायंते चांत्ययोनिषु । पतिं च वंचयित्वा या विषयेंद्रियमोहिताः

ਪ੍ਰੇਤ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਤਿਮ ਤੇ ਨੀਚ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੁਖ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਠੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 98

मिष्टं चादंति याः पापास्तास्तु प्रेताश्चिरं भुवि । विण्मूत्रभक्षका ये च ब्रह्मस्व भक्षणे रताः

ਜੋ ਪਾਪਣ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਣ-ਮੂਤਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਧਨ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 99

अभक्ष्यभक्षकाश्चान्ये ते प्रेताश्चापुनर्भवाः । बलाद्ये परवस्तूनि गृह्णंति न ददत्यपि

ਹੋਰ ਜੋ ਅਭੱਖ੍ਯ (ਵਰਜਿਤ) ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਾਏ ਵਸਤੂਆਂ ਛੀਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਗਤੀ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 100

अतिथीनवमन्यंते प्रेता निरयमास्थिताः । तस्मादामलकीं भुक्त्वा स्नात्वा तस्य द्रवेण च

ਜੋ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਂਵਲਾ (ਆਮਲਕੀ) ਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 101

सर्वपापाद्विनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सेवयामलकीं शिवाम्

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਭ ਆਮਲਕੀ (ਆਂਵਲਾ) ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 102

य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमिदं शुभम् । सर्वपाप प्रपूतात्मा विष्णुलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਨਿੱਤ ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

श्रावयेत्सततं लोके वैष्णवेषु विशेषतः । स याति विष्णुसायुज्यमिति पौराणिका विदुः

ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਸਦਾ ਪਾਠ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਕ ਆਚਾਰਯ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 104

स्कंद उवाच । महीरुह फलं ज्ञातं प्रपूतं द्विविधं प्रभो । इदानीं श्रोतुमिच्छामि पत्रं पुष्पं सुमोक्षदम्

ਸਕੰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਫਲ-ਫਲਿਤ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 105

ईश्वर उवाच । सर्वेभ्यः पत्रपुष्पेभ्यः सत्तमा तुलसी शिवा । सर्वकामप्रदा शुद्धा वैष्णवी विष्णुसुप्रिया

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁਭ ਤੁਲਸੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 106

भुक्तिमुक्तिप्रदा मुख्या सर्वलोकपरा शुभा । यामाश्रित्य गताः स्वर्गमक्षयं मुनिसत्तमाः

ਉਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ—ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਮ ਮੁਨੀ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 107

हितार्थं सर्वलोकानां विष्णुनारोपिता पुरा । तुलसीपत्रपुष्पं च सर्वधर्मप्रतिष्ठितम्

ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਪਿਆ; ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਤੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।

Verse 108

यथा विष्णोः प्रियालक्ष्मीर्यथाहं प्रिय एव च । तथेयं तुलसीदेवी चतुर्थो नोपपद्यते

ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਦੇਵੀ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਚੌਥਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਯ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 109

तुलसीपत्रमेकं तु शतहेमफलप्रदम् । नान्यैः पुष्पैस्तथापत्रैर्नान्यैर्गंधानुलेपनैः

ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਇਕ ਪੱਤਾ ਹੀ ਸੌ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਫੁੱਲਾਂ, ਹੋਰ ਪੱਤਿਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 110

तुष्यते दैत्यहा विष्णुस्तुलस्याश्च दलैर्विना । अनेन पूजितो येन हरिर्नित्यं पराशया

ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਨਿੱਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 111

तेन दत्तं हुतं ज्ञातं कृतं यज्ञव्रतादिकम् । जन्मजन्मनि भासित्वं सुखं भाग्यं यशः श्रियं

ਉਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ-ਵ੍ਰਤ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ—ਉਹ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਸੁਖ, ਭਾਗ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 112

कुलं शीलं कलत्रं च पुत्रं दुहितरं तथा । धनं राज्यमरोगत्वं ज्ञानं विज्ञानमेव च

ਕੁਲ-ਵੰਸ਼, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀ; ਧਨ, ਰਾਜ-ਸੱਤਾ, ਨਿਰੋਗਤਾ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨ—ਇਹ ਸਭ (ਇੱਥੇ) ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 113

वेदवेदांगशास्त्रं च पुराणागमसंहिताः । सर्वं करगतं मन्ये तुलस्याभ्यर्चने हरेः

ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਗ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ-ਆਗਮ ਦੀਆਂ ਸੰਹਿਤਾਵਾਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਅਭਿਚਰਨਾ (ਪੂਜਾ) ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 114

यथा गंगा पवित्रांगी सुरलोके विमोक्षदा । यथा भागीरथी पुण्या तथैवं तुलसी शिवा

ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ—ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭਾਗੀਰਥੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਲਸੀ ਵੀ ਸ਼ਿਵਾ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਪਾਵਨ—ਹੈ।

Verse 115

किं च गंगाजले नैव किंच पुष्करसेवया । तुलसीदलमिश्रेण जलेनैव प्रमोद्यते

ਉਹ ਕੇਵਲ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ; ਉਹ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮੋਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਮਿਲੇ ਹੋਣ।

Verse 116

माधवः संमुखो यस्य जन्मजन्मसुधीमतः । तस्य श्रद्धा भवेछ्रुत्वा तुलस्या हरिमर्चितुम्

ਜਿਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਸਦਾ ਸਨਮੁਖ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 117

यो मंजरीदलैरेव तुलस्या विष्णुमर्चयेत् । तस्य पुण्यफलं स्कन्द कथितुं नैव शक्यते

ਹੇ ਸਕੰਦ! ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਮੰਜਰੀਆਂ ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 118

तत्र केशवसान्निध्यं यत्रास्ति तुलसीवनम् । तत्र ब्रह्मा च कमला सर्वदेवगणैः सह

ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਵਨ ਹੈ, ਓਥੇ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਨਿਕਟ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਕਮਲਾ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਵੀ, ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 119

तस्मात्तां संनिकृष्टे तु सदा देवीं प्रपूजयेत् । स्तोत्रमंत्रादिकं यद्वा सर्वमानंत्यमश्नुते

ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਤੋਤਰ, ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਸਰਵ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ-ਫਲ (ਅਥਵਾ ਨਿਤ੍ਯ ਮੰਗਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 120

ये च प्रेताश्च कूश्मांडाः पिशाचा ब्रह्मराक्षसाः । भूतदैत्यादयस्तत्र पलायंते सदैव हि

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਤ, ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ, ਪਿਸਾਚ, ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ, ਭੂਤ, ਦੈਤ ਆਦਿ ਸਦਾ ਹੀ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 121

अलक्ष्मीर्नाशिनी घूर्णा या डाकिन्यादि मातरः । सर्वाः संकोचितां यांति दृष्ट्वा तु तुलसीदलं

ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ), ਨਾਸਿਨੀ, ਘੂਰਣਾ ਅਤੇ ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਆਦਿ ਮਾਤਾ-ਆਤਮਾਵਾਂ—ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਮਾਤਰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਸਭ ਸਿਮਟ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 122

ब्रह्महत्यादयः पापव्याधयः पापसंभवाः । कुमंत्रिणा कृता ये च सर्वे नश्यंति तत्र वै

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ-ਰੋਗ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਜੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਮੰਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਏ ਦੋਸ਼—ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 123

भूतले वापि तं येन हर्यर्थं तुलसीवनम् । कृतं क्रतुशतं तेन विधिवत्प्रियदक्षिणम्

ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਅਰਥ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਵਣ ਲਗਾਏ, ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਿਯ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸੌ ਯਜ્ઞ ਕਰ ਲਏ ਸਮਝੋ।

Verse 124

हरिलिंगेषु चान्येषु सालग्रामशिलासु च । तुलसीग्रहणं कृत्वा विष्णोः सायुज्यमाव्रजेत्

ਹਰੀ-ਲਿੰਗਾਂ, ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲਿਗ੍ਰਾਮ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 125

नंदंति पुरुषास्तस्य माधवार्थे क्षितौ तु यः । तुलसीं रोपयेद्धीरः स याति माधवालयम्

ਮਾਧਵ ਦੇ ਅਰਥ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੁਲਸੀ ਰੋਪਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਗਤ ਮਾਧਵ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 126

पूजयित्वा हरिं देवं निर्माल्यं तुलसीदलम् । धारयेद्यः स्वशीर्षे तु पापात्पूतो दिवं व्रजेत्

ਹਰੀ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਰਪਿਤ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਸਮਝ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 127

पूजने कीर्त्तने ध्याने रोपणे धारणे कलौ । तुलसी दहते पापं र्स्वर्गं मोक्षं ददाति च

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ, ਕੀਰਤਨ, ਧਿਆਨ, ਰੋਪਣ ਅਤੇ ਧਾਰਣ ਰਾਹੀਂ ਤੁਲਸੀ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 128

उपदेशं दिशेदस्याः स्वयमाचरते पुनः

ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੋ ਸਿਖਾਏ ਉਹੀ ਆਪ ਮੁੜ ਆਚਰਨ ਕਰੇ।

Verse 129

स याति परमं स्थानं माधवस्य निकेतनम् । हरेः प्रियकरं यच्च तन्मे प्रियतरं भवेत्

ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮਾਧਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਿਯ ਹੋਵੇ।

Verse 130

सर्वेषामपि देवानां देवीनां च समंततः । श्राद्धेषु यज्ञकार्येषु पर्णमेकं षडानन

ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ (ਸ਼ਡਾਨਨ), ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵੀਆਂ ਲਈ, ਪਿਤ੍ਰ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਪੱਤਾ (ਅਰਪਣ ਲਈ) ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 131

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तुलसीसेवनं कुरु । तुलसी सेविता येन तेन सर्वं तु सेवितम्

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲਈ।

Verse 132

गुरुं विप्रं देवतीर्थं तस्मात्सेवय षण्मुख । शिखायां तुलसीं कृत्वा यस्तु प्राणान्परित्यजेत्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ, ਗੁਰੂ, ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਅਤੇ ਦੇਵ-ਤੀਰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਖਾ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਰੱਖ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ—

Verse 133

दुष्कृतौघाद्विनिर्मुक्तः स्वर्गमेति निरामयम् । राजसूयादिभिर्यज्ञैर्व्रतैश्च विविधैर्यमैः

ਉਹ ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਾਮਯ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਸੂਯ ਆਦਿ ਯਜਨਾਂ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਮ-ਨਿਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ।

Verse 134

या गतिः प्राप्यते धीरैः तुलसीसेविनां भवेत् । तुलसीदलेन चैकेन पूजयित्वा हरिं नरः

ਜੋ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਧੀਰ-ਬੁੱਧੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਤੁਲਸੀ-ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਭਾਗ੍ਯ-ਗਤੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਇਕੋ ਤੁਲਸੀ-ਦਲ ਨਾਲ ਵੀ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 135

वैष्णवत्वमवाप्नोति किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः । न पिबेत्स पयो मातुस्तुलस्याः कोटिसंख्यकैः

ਉਹ ਵੈਸ਼ਨਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਐਸਾ ਭਗਤ ਮਾਤਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪੀਵੇਗਾ।

Verse 136

अर्चितः केशवो येन शाखामृदुलपल्लवैः । भावयेत्पुरुषान्मर्त्यः शतशोथ सहस्रशः

ਜੋ ਮਰਤਭਾਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕੋਮਲ ਕਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਤਮਿਕ ਉਤਥਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 137

पूजयित्वा हरिं नित्यं कोमलैस्तुलसीदलैः । प्रधानतो गुणास्तात तुलस्या गदिता मया

ਹੇ ਤਾਤ, ਕੋਮਲ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗੁਣ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਏ ਹਨ।

Verse 138

निखिलं पुरुकालेन गुणं वक्तुं न शक्नुमः । यस्त्विदं शृणुयान्नित्यमाख्यानं पुण्यसंचयम्

ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਜੋ ਨਿੱਤ ਇਸ ਪੁੰਨ-ਸੰਚੈ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 139

पूर्वजन्मकृतात्पापान्मुच्यते जन्मबंधनात् । सकृत्पठनमात्रेण वह्निष्टोमफलं लभेत्

ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਅਗ્નਿਸ਼ਟੋਮ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 140

न तस्य व्याधयः पुत्र मूर्खत्वं न कदाचन । सर्वदा जयमाप्नोति न गच्छेत्स पराजयं

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਘੇਰਦੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਕਦੇ ਮੂਰਖਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਪਰਾਜਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

Verse 141

लेखस्तिष्ठेद्गृहे यस्य तस्य लक्ष्मीः प्रवर्तते । न चाधयो न च प्रेता न शोको नावमानना

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤ-ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਭਾਲਿਆ ਰਹੇ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਡਰ, ਨਾ ਸ਼ੋਕ, ਨਾ ਅਪਮਾਨ।

Verse 142

न तिष्ठंति क्षणं तत्र यत्रेयं वर्तते लिपिः

ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਪੀ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉਹ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਦੁਰਾਤਮਾ ਆਦਿ) ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਟਿਕਦੇ ਨਹੀਂ।