Adhyaya 59

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कीर्त्तिधर्मं परं शुभम् । सेतुबंधफलं पुण्यं ब्रह्मणा भाषितं यथा

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤੀ-ਧਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੇਤੁਬੰਧ, ਅਰਥਾਤ ਪੁੰਨਮਈ ਪੁਲ/ਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫਲ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ।

Verse 2

कांतारे दुस्तरे पंके पुरुशंकुसमाकुलं । आलिं कृत्वा भवेत्पूतो देवत्वं याति मानवः

ਕਾਂਟਿਆਂ ਭਰੇ ਅਤਿ ਦੁਸਤਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਕੀਚੜ ਦੇ ਦੁਰਗਮ ਪੰਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ‘ਆਲਿ’ (ਸੁਰੱਖਿਆ-ਰੇਖਾ) ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

वितस्तौ तु लभेत्स्वर्गं दिव्यं वर्षशतं समम् । एवं संख्याविधानेन नरः स्वर्गान्न हीयते

ਪਰ ਦੋ ‘ਵਿਤਸਤੀ’ ਮਾਪ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਸਮਾਨ ਸਵਰਗ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਣਤੀ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 4

कदाचित्पंकयोगाच्च स्वर्गाद्भुवि विजायते । तदा भट्टारकः श्रीमान्रोगशोकविवर्जितः

ਕਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਵਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਭੱਟਾਰਕ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਨ, ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਰੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

पंकादौ संक्रमांश्चैव कृत्वा स्वर्गान्न हीयते । सर्वपापं क्षयं तस्य संप्रयाति दिनेदिने

ਕੀਚੜ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸੇ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

तथालिसंक्रमाणां च फलं तुल्यं प्रकीर्तितम् । धनप्राणाव्ययेनैव धीमता क्रियते सदा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਆਲਿ-ਸੰਕ੍ਰਮਣ’ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਸਮਾਨ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਦਾ ਧਨ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਪਰਿਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਵਿਅਯ ਨਾਲ, ਨਿਯਮਪੂਰਵਕ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

श्रूयतां यत्पुरावृत्तमाख्यानं वृद्धसंमतं । कश्चिच्चोरो महाभीष्मे स्तेयकर्मणि चोद्यतः

ਸੁਣੋ, ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਹੈ, ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ। ਹੇ ਮਹਾਭੀਸ਼ਮ! ਇਕ ਚੋਰ, ਚੋਰੀ ਦੇ ਕਰਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।

Verse 8

कांतारे गोशिरः स्थाप्य क्रांत्वा स्तेयं गतो ह्यसौ । धनापहरणं कृत्वा गृहस्थस्य च तेन हि

ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਕਰਤੂਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਧਨ ਵੀ ਹੜਪ ਲਿਆ।

Verse 9

गतः स्वमंदिरं तत्र जना गच्छंति वर्त्मनि । सर्वेषामेकपादस्य सुखं भवति निश्चितं

ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਲੋਕ ਰਾਹੇ ਤੁਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸਭ ਲਈ ‘ਇਕ-ਪੈਰ ਵਾਲਾ’ ਜੀਵ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

एकपादे ह्रदे दुर्गे तारकं गोशिरः परम् । चांद्रायणं च तत्तस्य कांतारे संस्थितं शिरः

ਦੁਰਗਮ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਏਕਪਾਦ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹ੍ਰਦ ਹੈ; ਉੱਥੇ ‘ਤਾਰਕ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ‘ਗੋਸ਼ਿਰਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਉੱਥੇ ‘ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 11

ततश्चोरस्य निधने चित्रगुप्तप्रणीतके । धर्मस्य फलमात्रं तु एतस्य च न विद्यते

ਫਿਰ ਉਸ ਚੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਦੇ ਲਿਖੇ ਲੇਖੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਫਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 12

न दैवं पैतृकं कार्यं तीर्थं स्नानं द्विजार्चनं । दानं गुरुजने मानं ज्ञानं परहितं शुभम्

ਨਾ ਦੇਵ-ਕਰਮ, ਨਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ; ਨਾ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਨਾ ਸਨਾਨ; ਨਾ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ, ਨਾ ਦਾਨ; ਨਾ ਗੁਰੂ-ਜਨਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਪਰਹਿਤ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ—ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 13

मनसा न कृतं तेन क्रियया च कथं पुनः । कृतं साहसिकं स्तेयं परदाराभिमर्शनम्

ਜੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਸਕ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

भूतमिथ्यापवादं च साधुनिंदा परं तथा । एवं शतसहस्रं तु तथा गोहरणं कृतम्

ਨਿਰਦੋਸ਼ ਉੱਤੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ—ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪਾਪ ਲੱਖਾਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਗਾਂ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਾਨੋ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 15

तत्राह धर्मराजस्तु कालानलसमप्रभः । नयतैनं फलं शूरा दुर्गतिं चापुनर्भवम्

ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ, ਕਾਲ-ਅਗਨੀ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪ ਕਰਦੇ, ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵੀਰੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਓ—ਦੁਰਗਤੀ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਅਪੁਨਰਭਵ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 16

एतस्मिन्नंतरेऽवोचच्चित्रगुप्तोनुकंपकः । अस्त्यस्य गोशिरः पुण्यं किचिन्नाथ क्षमाधुना

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਇਆਲੁ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਕ ਪਲ ਧੀਰਜ ਧਰੋ; ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਕੁਝ ਪੁੰਨ ਹੈ—ਗੋ-ਸ਼ਿਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਦਾਨ।”

Verse 17

नृपो द्वादशवार्षिक्यं लभेत्पुण्योदयं क्षितौ । तथाह धर्मराजस्तं गच्छ मर्त्यं दुरात्मक

“ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁੰਨ ਦਾ ਉਦਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।” ਇਉਂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ।”

Verse 18

अकंटकं च राज्यं च भुंक्ष्व द्वादशवत्सरम् । यद्धृतं गोशिरो मार्गे मुक्तस्तस्यैव कारणात्

ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੰਟਕ-ਰਹਿਤ (ਵੈਰੀਆਂ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ) ਰਾਜ ਭੋਗ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚੋਂ ਗਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਇਸੀ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 19

पुनरत्र समागम्य संगंता चापुनर्भवम् । ततः कृतांजलिर्देवमुवाच दुःखपीडितः

ਫਿਰ ਉਹ ਇੱਥੇ ਮੁੜ ਆਇਆ ਅਤੇ ਅਪੁਨਰਭਵ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ) ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 20

धर्मराजानुकंपा च मय्येवं पापकारिणि । कुरु नाथ त्वनाथे च जानामि प्रीतिपूर्वकम्

ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਐਸਾ ਪਾਪਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ; ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 21

धर्मराजस्तु तं चाह बाढमेवमितो व्रज । स्मरिष्यसि स्ववृत्तांतं मत्प्रसादात्सुदुःखितः

ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਵਾਪਰੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖੇਂਗਾ।”

Verse 22

एतस्मिन्नंतरे चैव मोचितः किंकरेण हि । तस्य जन्माभवत्कौ च दुर्विधे चातिवाणिके

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਉਹ ਸੇਵਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਛੁਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਜਨਮ-ਦਸ਼ਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਜੋ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਵਪਾਰਿਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਵੀ।

Verse 23

आजन्मविविधं दुःखं भुक्तं पूर्वविकर्मतः । भुक्त्वा क्लेशं महांतं च एकविंशतिहायनम्

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਦੁਰਾਚਾਰ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕੀ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ ਹਨ।

Verse 24

तस्मिन्राष्ट्रे मृतो भूपः स्वकर्मपरिपीडितः । एतस्मिन्नंतरेऽमात्यैः समालोक्य सुमंत्रिभिः

ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 25

अनेक परिमर्शैस्तु पृथिव्यां भ्रमणं कृतम् । तमावृण्वंश्च ते सद्यः सर्वेषां पुरतो दृढम्

ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹੋਏ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨਿਕਲੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।

Verse 26

ततो राज्याभिषेकश्च कृतस्तैस्तु विमत्सरैः । स च राज्यं च संश्रित्य धर्मराजवरेण च

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨਿਰਈਰਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 27

अकरोदालिकं कर्म शिलाबद्धं च मृण्मयम् । संक्रमं जलदुर्गे च तरणिं च तथापरे

ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬੱਧੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਲ-ਦੁਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਰਘਾਟ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 28

वापीकूपतटाकानि प्रपाराम महीरुहं । कृतवान्विविधं यज्ञं दानपुण्यमतः परम्

ਉਸ ਨੇ ਕੂਏਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ, ਤਲਾਬ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਬਣਵਾਏ; ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਉਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ; ਉਸ ਨੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯਜ್ಞ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਪਰਮ ਪੁਣ੍ਯ ਕੀਤਾ।

Verse 29

स्मरंश्च पूर्वकर्म्माणि सर्वपापक्षयाय वै । कृतं बहुविधं धर्मं व्रतानि विविधानि च

ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਰਤ ਵੀ ਧਾਰੇ।

Verse 30

सुराणां ब्राह्मणानां च गुरूणां चैव तर्पणात् । पापात्पूतो ययौ गेहं धर्मराजस्य धीमतः

ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 31

सयानस्थं ततो दृष्ट्वा क्रोधरक्तेक्षणोऽभवत् । स च तं प्रांजलिं प्राह भो धर्म कुरु तारणम्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧਰਮ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਣ ਕਰ—ਉਧਾਰ ਬਖ਼ਸ਼।”

Verse 32

चित्रगुप्तोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मराजसमीपतः । कर्मणा मनसा पूतो विष्णुलोकं स गच्छतु

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮੱਖ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ: “ਕਰਮ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਇਹ ਜੀਵ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।”

Verse 33

स तच्छ्रुत्वा पुनश्चाह तस्य विज्ञाय कारणम् । स्मितः प्रीत्या प्रसन्नात्मा गच्छ गच्छाच्युतालयम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲਾ: “ਜਾ—ਜਾ, ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ।”

Verse 34

विमानं सुरलोकाच्च स्वागतं वर्णकर्बुरम् । समारुह्य गतः स्वर्गं पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੁਆਗਤੀ ਵਿਮਾਨ, ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਭਿੰਨ, ਉਸ ਨੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ—ਉਹ ਧਾਮ ਜਿੱਥੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 35

तस्मात्किष्कुप्रमाणं हि दत्तं येनालिकं पुरा । स तु राज्यान्वयं स्वर्गं महांतं चानुगच्छति

ਇਸ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼੍ਕੁ ਦੀ ਝੂਠੀ ਮਾਪ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਅਵਿਚ্ছਿੰਨਤਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तथैव गोप्रचारं तु दत्वा स्वर्गान्न हीयते । या गतिर्गोप्रदस्यैव ध्रुवं तस्य भविष्यति

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਲਈ ਚਰਾਗਾਹ ਭੂਮੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਜੋ ਗਤੀ ਗੋ-ਦਾਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 37

व्यामैकं गोप्रचारं तु मुक्तं येन सुधीमता । तस्य स्वर्गं भवेदिष्टं किमन्यैः पुरुभाषितैः

ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਗਊਆਂ ਲਈ ਇਕ ਵਿਆਮ ਭਰ ਚਰਾਗਾਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਇੱਛਿਤ ਸਵਰਗ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ?

Verse 38

गोप्रचारं यथाशक्ति यो वै त्यजति हेतुना । दिनेदिने ब्रह्मभोज्यं पुण्यं तस्य शताधिकम्

ਜੋ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਗਊਆਂ ਦੀ ਚਰਾਈ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਪੁੰਨ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ—ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲੋਂ ਜੋ ਹਰ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 39

तस्माद्गवां प्रचारं तु मुक्त्वा स्वर्गान्न हीयते । यश्छिनत्ति द्रुमं पुण्यं गोप्रचारं छिनत्यपि

ਇਸ ਲਈ ਗਊਆਂ ਦੀ ਚਰਾਗਾਹ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਧਰਮ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਊਆਂ ਦੀ ਚਰਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 40

तस्यैकविंशपुरुषाः पच्यंते रौरवेषु च । गोचारघ्नं ग्रामगोपः शक्तो ज्ञात्वा तु दण्डयेत्

ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਕੀ ਮਨੁੱਖ ਰੌਰਵ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਗੋਪਾਲ, ਜੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਕੋਈ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਜਾਂ ਚਰਾਗਾਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਵੇ।

Verse 41

छेत्तारं धर्मवृक्षाणां विशेषाद्गोप्रचारघम् । तस्य दंडे सुखं तस्य तस्मात्तं दंडयेत्तु सः

ਧਰਮ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗਊ-ਚਰਾਗਾਹ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇ—ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੰਡ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੰਡਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 42

प्रासादं कुरुते यस्तु विष्णुलिंगस्य मानवः । त्रिकांडं पंचकाडं च सुशोभं सुघटान्वितम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ/ਮੰਦਰ ਬਣਾਵੇ—ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੰਜ ਮੰਜ਼ਿਲਾ—ਸੁੰਦਰ, ਸੁਸੰਵਤ ਅਤੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 43

इतोऽधिकं तु यो दद्यान्मृन्मयं वा दृषन्मयम् । वसुवृत्तिसुपूर्णं च सुरम्यं दिव्यभूतलम्

ਪਰ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੱਥਰ ਦਾ—ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ।

Verse 44

प्रतिष्ठाकर्मसंपन्नं किङ्करादिभिरावृतम् । सुलिंगमिष्टदेवस्य विष्णोरेव विशेषतः

ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਸੇਵਕਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ—ਇਸ਼ਟਦੇਵ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਲਿੰਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦਾ।

Verse 45

कृत्वा च विष्णुसायुज्यं समाप्नोति नरोत्तमः । तथैव प्रतिमां कृत्वा हरेरन्यतरस्य च

ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਇਹ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ—ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਦੀ—ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 46

कृत्वा देवकुलं रम्यं यत्फलं लभते नरः । न तन्मखसहस्रैस्तु दानैर्भुवि व्रतादिभिः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵਕੁਲ/ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਵਰਤਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ।

Verse 47

कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च । प्रासादे रत्नसंयुक्ते संपूर्णद्रव्यसंकुले

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਜੋ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਧਨ-ਸਾਮਗਰੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 48

स वसेत्कामगे याने सर्वलोकमनोहरे । स्वर्गाच्च्युतो भवेद्राजा सार्वभौमो गुणैर्वशी

ਉਹ ਕਾਮਗਾਮੀ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚਿਉਂਹ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਸਾਰਵਭੌਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 49

शिवलिंगे तु प्रासादं कारयित्वा स्वशक्तितः । यदुक्तं विष्णुलिंगे तु तज्ज्ञेयं शिववेश्मनि

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਾਸਾਦ/ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਕੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲਿੰਗ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਾਮ (ਸ਼ਿਵ-ਵੇਸ਼ਮ) ਲਈ ਭੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 50

भुंक्ते भोगं महाभागो मनःशर्मकरं परम् । रामाभिरामसंपूर्णं सर्वतः सुखदं दिवि

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਰਾਮ ਦੀ ਰਮਣੀਯਤਾ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 51

उर्व्यामक्षयभोग्यानि नृपो वाथ महाधनी । हरस्य प्रतिमां यश्च कृत्वा देवगृहे नरः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਾਹੇ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਤਿ ਧਨਵਾਨ, ਜੋ ਅਖੰਡ ਭੋਗ-ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਬਣਾਕੇ ਦੇਵਗ੍ਰਿਹ/ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—

Verse 52

सुलिंगां वा सुरूपां वा कल्पकोटिं वसेद्दिवि । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्राजा धनी पूज्यतमोपि वा

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਰਾਜਾ ਬਣੇ, ਧਨੀ ਬਣੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਪੂਜਿਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ।

Verse 53

देवीलिंगेषु सर्वेषु कृत्वा देवगृहं नरः । सुरत्वं प्राप्नुयाल्लोके देव्यास्सर्वसुखोद्भवे

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਦੇਵੀ-ਲਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਵ-ਗ੍ਰਿਹ (ਮੰਦਰ) ਬਣਾਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ—ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

भृशमच्युततामेति सुखमेति निरामयम् । रत्नसंसृष्टप्रासादे मणिकर्बुरभूतले

ਉਹ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੀ ਭੂਮੀ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀ ਹੈ।

Verse 55

रामायुतप्रसंभोग्ये देवीसंसृष्टनिर्भये । नृत्यगीतपरे रम्ये सर्वेंद्रियमनोरमे

ਉਹ ਥਾਂ ਰਮਣੀਕ ਹੈ—ਅਣਗਿਣਤ ਰਾਮਾਵਾਂ (ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ) ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਯੋਗ; ਦੇਵੀ ਦੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਨਾਲ ਨਿਰਭਯ; ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਤ; ਅਤੇ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ।

Verse 56

रत्नमर्द्दलतालाढ्ये सर्वदा स्त्रीजनेरिते । निर्मले सुखदे रम्ये रत्नानां सुशुभे गृहे

ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ—ਰਤਨਾਂ ਜੜੇ ਮਰਦੰਗ ਤੇ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ—ਸਦਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਨਿਰਮਲ, ਸੁਖਦਾਇਕ, ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 57

तथैव प्रतिमायाश्च देव्याः प्रासादमुत्तमम् । नियुतं कल्पकोटीनां स्वर्लोकमेति मानवः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਲਈ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਵਰਗਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्भूपो देवीभक्तिपरायणः । एवं च जन्मसाहस्रं स्मर एव भवेद्भुवि

ਦੇਵੀ-ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਾਜਾ ਭੀ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 59

प्रासादं गाणपत्यं च देव्या वा प्रीतिमान्नरः । कृत्वा सुरगणानां च पूजितो दिवि जायते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਗਣਪਤੀ ਲਈ ਮੰਦਰ ਬਣਾਏ—ਜਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਐਸਾ ਕਰੇ—ਉਹ ਦੇਵਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

तथैव राजतामेति भोग्यान्देवीपुरे तथा । अविघ्नं सर्वकार्येषु सदैव गणपो यथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਗਣਪ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ।

Verse 61

आज्ञानस्खलिता तस्य सुरासुरनरेषु च । तथैव सौरप्रासादे फलमेति नरोत्तमः

ਭਾਵੇਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੰਘੀ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਭੀ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਸੂਰਯਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ-ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਹੀ (ਅਪਰਾਧ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯਥੋਚਿਤ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 62

अरोगी सुप्रसन्नात्मा कामदेवसमप्रभः । वरदः सर्वलोकेषु यथा ब्रध्नस्तथा हि सः

ਉਹ ਨਿਰੋਗ ਹੈ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਿਪਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਬ੍ਰਧਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 63

सुरस्य प्रतिमायां च गृहं कृत्वा शिलामयम् । कल्पकोटिशतं भुक्त्वा स्वर्गमुर्वीश्वरो भवेत्

ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਪੱਥਰ ਦਾ ਘਰ ਬਣਾਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 64

विष्ण्वादि सर्वदेवानामर्चनं यत्पृथक्पृथक् । प्रत्येकं संप्रवक्ष्यामि नराणां हित हेतवे

ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਮੈਂ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਕਹਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਹਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 65

घृतप्रदीपं यो दद्यात्मासमेकमहर्निशम् । दिव्यं वर्षायुतं स्वर्गे पूजितो देवसत्तमैः

ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਮਹੀਨਾ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਨਿਰੰਤਰ ਘੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਦੇਵੋਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

घृतस्नानं तथा लिंगे यः कुर्याद्भुवि मानवः । कल्पकोटिसहस्राणि मासैके लभते नरः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ (ਸਨਾਨ) ਕਰੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 67

तिलतैलप्रदीपस्य तथान्यस्यार्द्धकं फलम् । मासैकं जलदानस्य फलेनेश्वरतां व्रजेत्

ਤਿਲ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਜਗਾਇਆ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਦੇ ਅੱਧੇ ਬਰਾਬਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਜਲ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਈਸ਼ਵਰਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

धूपदानेन गंधर्वं चंदने द्विगुणं भवेत् । मृगमदागरुसत्वस्य दाने बहुफलं भवेत्

ਧੂਪ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵ-ਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਚੰਦਨ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਫਲ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਸਤੂਰੀ ਅਤੇ ਅਗਰੂ ਦੇ ਸਾਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

मालापुष्पप्रदानेन नरः स्यात्त्रिदशेश्वरः । शीते तूलपटीं दत्वा सर्वदुःखात्प्रमुच्यते

ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ, ਅਰਥਾਤ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰੂਈ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

जन्मजन्मसु लभ्येत उष्णे च शीतलां पटीम् । दत्वा च नैवसीदेत शक्त्या वस्त्रं ददाति यः

ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਠੰਢਾ ਕੱਪੜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।

Verse 71

चतुर्हस्तप्रमाणं च वर्ष्मवेष्टं सुशोभनम् । पिधानं चरणानां च दत्वा स्वर्गान्न हीयते

ਚਾਰ ਹੱਥ ਮਾਪ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਆਵਰਨ, ਦੇਹ ਲਈ ਉੱਤਮ ਲਪੇਟਣ ਵਾਲਾ ਵਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਜੁੱਤੀ ਆਦਿ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 72

शक्त्या स्वर्णप्रदानेन स्वर्गे पूज्यो भवेन्नरः । दशयोजनविस्तीर्णे मंडपे रूपभाग्भवेत्

ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪੂਜਨੀਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦਸ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

सुवर्णं रत्नसंयुक्तं दत्त्वा दशगुणं लभेत् । वज्रवैडूर्यगारुत्म माणिक्यादीननर्घतः

ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਹੀਰਾ, ਵੈਡੂਰ੍ਯ (ਬਿੱਲੌਰੀ), ਗਾਰੁਤਮ (ਪੰਨਾ), ਮਾਣਿਕ ਆਦਿ ਅਮੋਲ ਰਤਨ।

Verse 74

दत्वा लिंगे विधानाच्च ब्राह्मणे वा यशस्विनि । शतयोजनविस्तीर्णमंडलेधिपतिर्भवेत्

ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਨਾਰੀ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਨੂੰ—ਜਾਂ ਵਿਕਲਪ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲੇ ਮੰਡਲ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 75

तथैव भुवि जातोपि सर्वलोकप्ररंजनः । सुरभिद्रव्यदानेन वावदूकश्च सुंदरः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਕਚਾਤੁਰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੀ ਬਣਿਆ।

Verse 76

रक्तामृतसुकंठश्च पूगदानान्नरो भवेत् । वरदासीप्रदानेन नरः कल्पं वसेद्दिवि

ਪੂਗ (ਸੁਪਾਰੀ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਕੰਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਮਿੱਠਾਸ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਦਾਇਨੀ ਦਾਸੀ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 77

वरदासी प्रदानेन उर्व्यां जातो धनेश्वरः । तथैव भृत्यदानेन बहुभृत्यो भवेद्दिवि

ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦਾਸੀ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਨ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਤ੍ਯ (ਸੇਵਕ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

धरायामक्षयाऋद्धिर्जन्मजन्मसु जायते । सर्वतूर्यप्रदानेन गुणवान्लोकसंमतः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਤੱਕ ਅਖੁੱਟ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਾਜੇ-ਗਾਜੇ (ਤੂਰ੍ਯ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਗੁਣਵਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 79

नृत्यगीतादिशास्त्रेण गंधर्वाणां पतिर्भवेत् । दासीदासयुतः स्वर्गे धनैः स्त्रीभिर्वरैर्युतः

ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਆਦਿ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਪਤੀ (ਸੁਆਮੀ) ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ, ਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

तथैव गोप्रदानेन तावत्कालं वसेद्दिवि । लिंगे दुग्धप्रदानाच्च नरः कल्पं वसेद्दिवि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਤਨੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 81

दध्ना स्नानेन द्विगुणं घृतेन तु शताधिकम् । अन्नं षड्रससंयुक्तं दत्वा क्षितिपतिर्भवेत्

ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦੋਗੁਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ। ਅਤੇ ਜੋ ਛੇ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਤੀ—ਰਾਜਾ—ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 82

तथैव पायसं दत्वा मुनीनां प्रवरो भुवि । हविष्यान्नं मुदा दत्वा वेदशास्त्रार्थपारगः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੀਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗਵਾਨ ਉਹ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਪਾਰਗਾਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਹਵਿਸ਼੍ਯ ਅੰਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

निरामिषप्रदानाच्च ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । मधुदानाच्च सौभाग्यं गुडेन लवणेन च

ਨਿਰਾਮਿਸ਼ (ਮਾਸ-ਰਹਿਤ) ਸ਼ੁੱਧ ਭੋਜਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਧੁ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੁੜ ਤੇ ਲੂਣ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਸੁਭਾਗ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 84

शर्करादिभिर्लावण्यं सर्वलोकेषु गीयते । देवानां शंभुलिंगानामर्चां कृत्वा विधानतः

ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਲਾਵਣ੍ਯ (ਸੌੰਦਰ੍ਯ) ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ—ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ (ਇਹ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)।

Verse 85

अनुक्रमेण स्वर्गादौ लोकानां स पतिर्भवेत् । लोकानां च हितार्थाय देवास्तिष्ठंति संमुखाः

ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਵਰਗ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਤੀ (ਸਵਾਮੀ) ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 86

सकृत्प्रदक्षिणां कृत्वा शंभुलिंगेषु पंडितः । दिव्यं वर्षशतं पूर्णं स्वर्गमेति नरोत्तमः

ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪੰਡਿਤ—ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ—ਪੂਰੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

एवमेव क्रमेणैव नमस्कारैः स्वयंभुवः । लोकवंद्यो व्रजेत्स्वर्गं तस्मान्नित्यं समाचरेत्

ਇਸੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਸਵਯੰਭੂ ਭੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਨਿੱਤ ਇਹ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 88

लिंगरूपस्य देवस्य यो धनं हरते नरः । स च रौरवमासाद्य हरणात्कीटतां व्रजेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਨ ਚੁਰਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਚੋਰੀ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 89

दातुः पूजां च लिंगार्थे हरेश्चाप्याददाति यः । कुलकोटिसहस्रेण नरकान्न निवर्तते

ਜੋ ਦਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ—ਚਾਹੇ ਲਿੰਗ (ਸ਼ਿਵ) ਲਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਲਈ—ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨੂੰ ਹੜਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਕੁਲਾਂ ਤੱਕ ਭੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 90

जलपुष्पादिदीपार्थे वसु चान्यद्गृहीतवान् । पश्चान्न दीयते लोभादक्षयं नरकं व्रजेत्

ਜਲ, ਫੁੱਲ, ਦੀਵੇ ਆਦਿ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਲਈ ਜੋ ਧਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 91

दासीं हृत्वा तु लिंगस्य नरकान्न निवर्तते । कामार्तो मातरं गच्छेन्न गच्छेच्छिवचेटिकाम्

ਜੋ ਲਿੰਗ ਦੀ ਦਾਸੀ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਕਾਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੇਵਿਕਾ ਕੋਲ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਵੇ।

Verse 92

शिवदासीं ततो गत्वा शिवस्व हरणे तथा । भक्षणादन्नपानानान्नरो दुर्गतिमाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਾਸੀ ਵੱਲ ਕਾਮ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਚੁਰਾਏ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅੰਨ-ਪਾਨ ਨੂੰ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਭੋਗੇ, ਉਹ ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

अतो देवलविप्रो यो नरकान्न निवर्तते । तस्माद्वेश्याजनानां च दौष्ट्यमेव हितं भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਵੈਸ਼ਿਆ-ਜੀਵਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਹੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 94

अतस्तु गणिकां स्पृष्ट्वा नरः स्नानाद्विशुध्यति । मलिनां दुर्गतिं याति बहुपूरुषसंश्रयात्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਣਿਕਾ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਏ, ਉਹ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਅਨੇਕ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਕਾਰਨ ਮਲਿਨ ਹੋ ਕੇ—ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

वेश्या तपस्विनी या च देवार्चनरता सदा । पतिव्रतपरा शुद्धा स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

ਵੈਸ਼ਿਆ ਭੀ—ਜੇ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੋਵੇ, ਸਦਾ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 96

गणिकां मातृवद्यस्तु सदासन्नां प्रपश्यति । देववत्सुरलोकेषु निखिलं भोगमश्नुते

ਜੋ ਕੋਈ ਗਣਿਕਾ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਦਾ ਨੇੜੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੀ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਦੇਵ-ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

सुरासुरनराणां च वंदनीयो यथा हरिः । तथार्होयं सर्वलोके सर्वभूतैकपावनः

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਹਰੀ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਭੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ—ਇਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 98

देवदासः सदा यस्तु देवकृत्येषु लोलुपः । स च गच्छति लोकेशो देवलोके महीयते

ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ ਦੇਵ-ਕਰਤਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

एतेषामेव लिंगानि कारयित्वा च मंडपम् । शक्त्या यं लभते नाकं कालस्य निश्चयं शृणु

ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲਿੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਣਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਡਪ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਆਦ ਸੁਣੋ।

Verse 100

हायनैकं तृणेनैव शरकांडेन तच्छतम् । अयुतं त्वन्यकाष्ठेन लक्षं खादिरदारुणा

ਸਿਰਫ਼ ਘਾਹ ਨਾਲ (ਬਣਿਆ) ਇੱਕ ਸਾਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਸਰਕੰਡੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਸੌ ਸਾਲ। ਹੋਰ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ; ਅਤੇ ਖਦਿਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਲੱਖ ਸਾਲ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।

Verse 101

कोटिकोटि च पाषाणैः सुदृढैर्यत्नसंयुतैः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मंडपं कारयेद्बुधः

ਅਣਗਿਣਤ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ—ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ—ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 102

यावत्कालं वसेत्स्वर्गे नरो मंडपकारकः । तावत्कालं च हरणे नरो दुर्गतिमाप्नुयात्

ਜਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜੋ ਉਸ ਮੰਡਪ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਚੁਰਾਏ, ਉਹ ਦੁਰਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

जनानां निचये रम्ये वस्तूनां क्रयविक्रये । आश्रये चाध्वगानां च नदीनद समागमे

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਭੀੜ ਵਾਲੀ ਥਾਂ—ਜਿੱਥੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਵੀ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਨਦੀ ਤੇ ਨਾਲੇ ਦੇ ਸੰਗਮ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ।

Verse 104

देवानां मंडपं कृत्वा यत्फलं लभते नरः । तत्फलं समवाप्नोति द्विगुणं विप्रमंदिरे

ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮੰਡਪ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋ ਗੁਣਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 105

अनाथस्य च दीनस्य श्रोत्रियस्य विशेषतः । कारयित्वा गृहं रम्यं नरः स्वर्गान्न हीयते

ਅਨਾਥ ਅਤੇ ਦਿਨ ਮਨੁੱਖ ਲਈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਲਈ—ਸੁਹਾਵਣਾ ਘਰ ਬਣਵਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 106

य इदं शृणुयान्नित्यं पुण्याख्यानमनुत्तमम् । अक्षयं लभते स्वर्गं प्रासादादेः फलं लभेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਅਤਿਉੱਤਮ ਪੁੰਨਮਈ ਧਰਮ-ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਆਦਿ ਬਣਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੀ ਫਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 107

धनिनां चेश्वराणां च तथा पुण्यवतां पुनः । पाठयित्वा पठित्वा तु नरः स्वर्गान्न हीयते

ਧਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਆਪ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ।

Verse 108

देवानां दासदासीनां सदा देवालयेषु च । पठेद्यस्तु सदा विप्रो मोक्षमार्गं स गच्छति

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਇਹ ਪਾਠ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 109

नृपाणामीश्वराणां च धनिनां गुणिनां पुरः । पठित्वा मोक्षमाप्नोति श्रवणात्तत्फलं लभेत्

ਰਾਜਿਆਂ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ, ਧਨੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 110

द्विजा ऊचुः । सामान्येकः परः पुण्यो मर्त्यलोके द्विजोत्तम । सुलभो मर्त्यपूज्यस्तु मुनीनां च तपस्विनाम्

ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ! ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਧਨ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ।

Verse 111

चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च पापपुण्यवतां नृणाम् । गुणागुणवतां चैव वर्णावर्णवतां तथा

ਅਤੇ ਇਹ ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਹੈ—ਪਾਪ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਵਰਗ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਵਰਣ-ਹੀਣਾਂ ਲਈ ਵੀ।

Verse 112

व्यास उवाच । सर्वेषामेव भूतानां रुद्राक्षेण युतो वरः । दर्शनाद्यस्य लोकानां पापराशिः प्रलीयते

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 113

स्पर्शनाद्दिवमश्नाति धाराणाद्रौद्रतां व्रजेत् । शिरस्युरसि बाहौ च रुद्राक्षं धारयेत्तु यः

ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਤੀਖੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਸਿਰ, ਛਾਤੀ ਜਾਂ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਇਹ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 114

स चेशानसमो लोके मखे सर्वत्र गोचरः । यत्र तिष्ठत्यसौ विप्रस्स देशः पुण्यवान्भवेत्

ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ; ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਆ-ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਪੁੰਨਵਾਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

तं दृष्ट्वाप्यथवा स्पृष्ट्वा नरः पूयेत कल्मषात् । यज्जप्यं तर्पणं दानं स्नानमर्चा प्रदक्षिणम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਾਂ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕਲਮਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ) ਜਪ, ਤਰਪਣ, ਦਾਨ, ਸਨਾਨ, ਅਰਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 116

यत्किंचित्कुरुते पुण्यं निखिलं तदनंतकम् । तीर्थानां च महत्तीर्थं रुद्राक्षस्य फलं द्विजाः

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ—ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਛੋਟਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਤੀਰਥ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਫਲ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ।

Verse 117

अस्यैव धारणाद्देही पापात्पूतोऽति पुण्यभाक् । गृहीत्वा चाक्षमालां च ब्रह्मग्रंथियुतां शिवाम्

ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਗੰਠੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲਮਈ ਅਕਸ਼ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।

Verse 118

यज्जप्तं च कृतं दानं स्तोत्रं मंत्रं सुरार्चनम् । सर्वं चाक्षयतामेति पापं च क्षयमाव्रजेत्

ਜੋ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਤੋਤਰ ਜਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 119

मालाया लक्षणं ब्रूमः श्रूयतां द्विजसत्तमाः । तस्यास्तु लक्षणं ज्ञात्वा शैवमार्गं प्रलप्स्यथ

ਅਸੀਂ ਮਾਲਾ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗੇ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ। ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੈਵ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕੋਗੇ।

Verse 120

निर्योनिकीटविद्धं च भग्नलिगं यथाक्रमम् । अन्योन्यं बीजलग्नं च मालायां परिवर्जयेत्

ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਣਕੇ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲੇ, ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਧੇ, ਦਰਾਰ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਹਟੇ ਹੋਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਬੀਜ-ਸਮਾਨ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਹੋਣ।

Verse 121

स्वयं च ग्रथिता या च श्लथान्योन्य प्रसज्जिता । शूद्रादिग्रथिताऽशुद्धा दूरात्तां परिवर्जयेत्

ਉਹ ਮਾਲਾ ਵੀ ਤਿਆਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਗੂੰਥੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਢਿੱਲੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਗੂੰਥੀ ਮਾਲਾ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 122

मध्यमालग्नकं बीजं जप्तव्यं च यथाक्रमम् । हस्तसंभ्रमणेनैव मेर्वामर्शं पुनः पुनः

ਮੱਧਲੀ ਉਂਗਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾਇਆ ਬੀਜ-ਮੰਤਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰੂ (ਕੇਂਦਰੀ ਮਣਕੇ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਛੂਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 123

संख्यातं यज्जपेन्मंत्रमसंख्यातं च निष्फलम् । सर्वेषामेव देवानां जपेन्मंत्रं स्वमालया

ਮੰਤਰ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਗਿਣਤੀ ਜਪ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 124

प्रयतः सकले तीर्थे कोटिकोटिगुणं भवेत् । शुद्धायामेव भूम्यां तु मेध्यके वृक्षमूलके

ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ—ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਵ੍ਰਿੱਖ ਦੇ ਮੂਲ ਹੇਠਾਂ—ਭੀ (ਪੁੰਨ) ਅਤਿ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 125

गोष्ठे चतुष्पथागारे विष्णोर्मंत्रं शिवस्य च । गणपतेश्च सूरस्य लिंगेनंतफलं लभेत्

ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚੌਰਾਹੇ ਦੇ ਸਰਾਇ-ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ, ਗਣਪਤੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਅਤੇ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 126

शून्यागारे शवस्याग्रे श्मशाने च चतुष्पथे । देवीमंत्रं जपेद्यस्तु सद्यस्सिध्यति साधकः

ਜੋ ਕੋਈ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਲਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਚੌਰਾਹੇ ਉੱਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਧਕ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 127

यावच्चावैदिकं मंत्रं पौराणं चागमोद्भवम् । सर्वं रुद्राक्षमालायामीप्सितेष्टार्थदायकम्

ਜੋ ਮੰਤਰ ਵੇਦਿਕ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਗਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਛਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 128

रुद्राक्षस्रवजं शुद्धं जलं शिरसि धारयेत् । सर्वस्मात्कल्मषात्पूतः पुण्यं भवति चाक्षयम्

ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਗੇ, ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਹਰ ਪਾਪ-ਕਲੰਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਅਖੰਡ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 129

रुद्राक्षस्य च प्रत्येकं बीजं प्रत्येक निर्जरं । धारयेद्यस्तनौ मर्त्यः सुराणां सत्तमो भवेत्

ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਦਾਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸੱਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਰਤ੍ਯ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 130

द्विजा ऊचुः । रुद्राक्षस्तु कुतो जातः कुतो वा मेध्यतां गतः । किमर्थं स्थावरो भूमौ केनैव च प्रचारितः

ਦ੍ਵਿਜ ਬੋਲੇ: “ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧਿਕਾਰਕ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਚਲ (ਵ੍ਰਿਕਸ਼/ਬੀਜ) ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਕਿਸ ਨੇ ਫੈਲਾਈ?”

Verse 131

व्यास उवाच । पुरा कृतयुगे विप्रास्त्रिपुरो नाम दानवः । सुराणां च वधं कृत्वा अंतरिक्षपुरे हि सः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਸੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 132

प्रणाशे सर्वलोकानां स्थिरो ब्रह्मवरेण च । शुश्राव शंकरो भीमं देवैरीशो निवेदितम्

ਜਦੋਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ ਸੰਕਟ ਛਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹੋਏ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਿਤ ਭਿਆਨਕ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣਿਆ।

Verse 133

ततोऽजगवमासज्य बाणमंतकसन्निभम् । धृत्वा तं च जघानाथ दृष्टं दिव्येन चक्षुषा

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਸਮਾਨ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਜੋੜਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖੇ ਗਏ ਉਸ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।

Verse 134

स पपात महीपृष्ठे महोल्केव च्युतो दिवः । घटनव्याकुलाद्रुद्रात्पतिताः स्वेदबिंदवः

ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਮਹਾਨ ਉਲਕਾ; ਟੱਕਰ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਕੰਬ ਕੇ ਛੁੱਟੇ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਬੂੰਦ ਵੀ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 135

तत्राश्रुबिंदुतो जातो महारुद्राक्षकः क्षितौ । अस्यैव च फलं जीवा न जानंत्यतिगुह्यतः

ਉਥੇ ਉਸੇ ਅੰਸੂ ਦੀ ਬੂੰਦ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਉੱਗਿਆ; ਪਰ ਜੀਵ ਉਸ ਦੇ ਫਲ—ਆਤਮਿਕ ਫਲ—ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਹੈ।

Verse 136

ततः कैलासशिखरे देवदेवं महेश्वरम् । प्रणम्य शिरसा भूमौ स्कंदो वचनमब्रवीत्

ਫਿਰ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਿਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਟੇਕ ਕੇ ਸਕੰਦ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 137

रुद्राक्षस्य फलं नाथ ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः । जप्येथ धारणे चैव दर्शने स्पर्शनेपि वा

ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਤੱਤਵਤಃ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਜਪ ਵਿੱਚ, ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਜਾਂ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ?

Verse 138

ईश्वर उवाच । लक्षं तु दर्शनात्पुण्यं कोटिर्वै स्पर्शनेन च । दशकोटिफलं पुण्यं धारणाल्लभते नरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਕ ਕਰੋੜ। ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਸ ਕਰੋੜ ਫਲ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 139

लक्षकोटिसहस्राणि लक्षकोटिशतानि च । जप्त्वास्य लभते पुण्यं नात्र कार्या विचारणा

ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਜਪ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਸੰਦੇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 140

उच्छिष्टो वा विकर्मस्थो युक्तो वा सर्वपातकैः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्राक्षधारणेन वै

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਉੱਛਿਸ਼ਟ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ—ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 141

कंठे रुद्राक्षमादाय श्वापदो म्रियते यदि । सोपि रुद्रत्वमाप्नोति किं पुनर्मानुषादयः

ਜੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰਾਖਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਕੋਈ ਸ਼ਵਾਪਦ (ਪਸ਼ੂ) ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਰੁਦ੍ਰਤਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ।

Verse 142

ध्यानधारणहीनोपि रुद्राक्षं यदि धारयेत् । सर्वपापविनिर्मुक्तः स याति परमां गतिम्

ਭਾਵੇਂ ਧਿਆਨ ਤੇ ਧਾਰਣਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 143

कार्तिकेय उवाच । एकवक्त्रं द्वित्रिचतुःपंचषड्वक्त्रमेव च । सप्ताष्टनववक्त्रं च दशैकादशवक्त्रकम्

ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ-, ਤਿੰਨ-, ਚਾਰ-, ਪੰਜ- ਤੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ-, ਅੱਠ- ਤੇ ਨੌਂ-ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਦਸ- ਤੇ ਗਿਆਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ।

Verse 144

रुद्राक्षं द्वादशास्यं च त्रयोदशमुखं तथा । चतुर्दशास्यसंयुक्तं स्वयमुक्तं च शंकरम्

ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਵੀ ਹਨ, ਤੇਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ-ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੀ—ਜੋ ਸਵਯੰ-ਪ੍ਰਕਟ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਆਪ ਵੀ।

Verse 145

तेषां च तन्मुखानां च देवताः काश्च तद्वद । गुणो वा कीदृशस्तेषां दोषो वा जगदीश्वर

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇਵਤਾ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁਣ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਹੈ—ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ?

Verse 146

यदि मेनुग्रहोवास्ति कथयस्व यथार्थतः । ईश्वर उवाच । एकवक्त्रः शिवः साक्षाद्ब्रह्महत्यां व्यपोहति

ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਥਾਰਥ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ-ਮੁਖੀ ਸ਼ਿਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 147

तस्मात्तु धारयेद्देहे सर्वपापक्षयाय च । शिवलोकं स गच्छेच्च शिवेन सह मोदते

ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰੇ; ਉਹ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 148

महतापुण्ययोगेन हरानुग्रहकारणात् । एकवक्त्रं लभेन्मर्त्यो कैलासं च षडानन

ਹੇ ਸ਼ਡਾਨਨ! ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮਰਤਯੁ ‘ਇਕ-ਵਕਤ੍ਰ’ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 149

देवदेवो द्विवक्त्रं च यस्तु धारयते नरः । सर्वपापक्षयं याति यद्गुह्यंगोवधादिकम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦੋ-ਵਕਤ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਖ਼ਯ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਗੁਪਤ ਪਾਪ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੋ-ਵਧ ਆਦਿ।

Verse 150

स्वर्गं चाक्षयमाप्नोति द्विवक्त्रधारणात्ततः । त्रिवक्त्रमनलस्साक्षाद्यस्यदेहे प्रतिष्ठति

ਦੋ-ਵਕਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿ-ਵਕਤ੍ਰ ਅਗਨੀ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 151

तस्य जन्मार्जितं पापं दहत्यग्निरिवेंधनम् । स्त्रीहत्या ब्रह्महत्याभ्यां बहूनां चैव हत्यया

ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਹਤਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੀ ਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਪਾਪ ਵੀ।

Verse 152

यत्पापं लभते मर्त्यः सर्वं नश्यति तत्क्षणात् । यत्फलं वह्निपूजायामग्निकार्ये घृताहुतौ

ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਮਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿ-ਪੂਜਾ, ਅਗਨਿਕਾਰਯ ਅਤੇ ਘੀ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਨਾਲ।

Verse 153

तत्फलं लभते धीरः स्वर्गं चानंतमश्नुते । त्रिवक्त्रं धारयेद्यस्तु स च ब्रह्मसमो भुवि

ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਧੀਰ ਪੁਰਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਕਤ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 154

निचितं दुष्कृतं सर्वं दहेज्जन्मनि जन्मनि । न चोदरे भवेद्रोगो न चैवापटुतां व्रजेत्

ਸੰਚਿਤ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਾ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 155

पराजयं न लभते नाग्निना दह्यते गृहम् । एतान्यन्यानि सर्वाणि वज्रादेश्च निवारणम्

ਉਹ ਪਰਾਜਯ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਨਾ ਅੱਗ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਸੜਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵਿਪਤਾਂ—ਵਜ੍ਰ ਆਦਿਕ—ਭੀ ਟਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 156

नाशुभं विद्यते किंचित्त्रिवक्त्रस्य तु धारणात् । चतुर्वक्त्रः स्वयं ब्रह्मा यस्य देहे प्रतिष्ठति

ਤ੍ਰਿਵਕਤ੍ਰ ਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਵਕਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 157

स भवेत्सर्वशास्त्रज्ञो द्विजो वेदविदां वरः । सर्वधर्मार्थतत्त्वज्ञः स्मार्तः पौराणिको भवेत्

ਉਹ ਦਵਿਜ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 158

यत्पापं नरहत्यायां बहुसत्त्वेषु वेश्मसु । तत्सर्वं दहते शीघ्रं चतुर्वक्त्रस्य धारणात्

ਮਨੁੱਖ-ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਜੋ ਪਾਪ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਜੋ ਦੋਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਚਤੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਧਾਰਣਾ (ਸਮਰਨ/ਚਿੰਨ੍ਹ) ਉਹ ਸਭ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 159

महेशस्तुष्यते नित्यं भूतानामधिपो भवेत् । सद्योजातस्तथेशानस्तत्पुरुषोऽघोर एव च

ਮਹੇਸ਼ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; (ਐਸਾ ਭਗਤ) ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ, ਈਸ਼ਾਨ, ਤਤ੍ਪੁਰੁਸ਼ ਅਤੇ ਅਘੋਰ—ਇਹ ਰੂਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 160

वामदेव इमे देवा वक्त्रैः पंचभिराश्रिताः । अतः सर्वत्र भूयिष्ठाः पंचवक्त्रो धरातले

ਹੇ ਵਾਮਦੇਵ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼੍ਰਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

Verse 161

रुद्रस्यात्मजरूपोयं तस्मात्तं धारयेद्बुधः । कल्पकोटिसहस्राणि कल्पकोटिशतानि च

ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰੇ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ, ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਕਰੋੜ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਵੀ।

Verse 162

तावत्कालं शिवस्याग्रे पूजनीयः सुरासुरैः । सार्वभौमो भवेद्भूमौ शर्वतेजाः शिवालये

ਉਸ ਸਮੂਹ ਅਵਧੀ ਤੱਕ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਿਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਵਭੌਮ ਸਮਰਾਟ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 163

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पंचवक्त्रं तु धारयेत् । षड्वक्त्रं कार्तिकेयं तु धारयन्दक्षिणे भुजे

ਇਸ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੰਜ-ਵਕਤ੍ਰ (ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ) ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਛੇ-ਵਕਤ੍ਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਜੀ ਭੁਜਾ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ।

Verse 164

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । स्कंदस्य सदृशः शूरः कल्पांते समुपस्थिते

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਲਪਾਂਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ, ਸਕੰਦ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 165

नात्र पराजयं चैति गुणानामाकरो भुवि । कुमारत्वमवाप्नोति यथा गौरीशनंदनः

ਇੱਥੇ ਉਹ ਪਰਾਜਯ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਯੌਵਨ-ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੇ ਕੀਤਾ।

Verse 166

ब्राह्मणो भूपपूज्यश्च क्षत्रियो लभते जयम् । वैश्याः शूद्रादयो वर्णाः सदैश्वर्यप्रपूरिताः । तस्यैव वरदा गौरी मातेव सुलभा भवेत्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਯ ਜਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਯ, ਸ਼ੂਦਰ ਆਦਿ ਵਰਣ ਸਦਾ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਭਗਤ ਲਈ ਵਰਦਾਇਨੀ ਗੌਰੀ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸੌਖੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 167

ततो भुजबलादेव विश्वतेजा भवेन्नरः । वाग्मी धीरस्सभायां च नृपवेश्मनि संसदि

ਤਦੋਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀਆਂ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਵ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਹਲ ਦੀ ਦਰਬਾਰ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ ਅਤੇ ਧੀਰ-ਚਿੱਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 168

न च कातरतामेति नैव भंगो भवेद्ध्रुवम्

ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਕਾਇਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦਾ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੋਈ ਪਤਨ ਜਾਂ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 169

एतान्यन्यानि सर्वाणि षड्वक्त्रस्यैव धारणात् । सप्तवक्त्रो महासेनस्त्वनंतो नाम नागराट्

ਛੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਣਮੁਖ/ਸਕੰਧ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਸੇਨ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਸੱਤ-ਮੁਖੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਗਰਾਜ ਹੈ।

Verse 170

अस्य प्रत्येक वक्त्रे तु प्रतिनागा व्यवस्थिताः । अनंतः कर्कटश्चैव पुंडरीकोथ तक्षकः

ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਨਾਗ ਨਿਯੁਕਤ ਹਨ—ਅਨੰਤ, ਕਰਕਟ, ਪੁੰਡਰੀਕ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਵੀ।

Verse 171

विषोल्बणश्च कारीषः शंखचूडश्च सप्तमः । एते नागा महावीर्याः सप्तवक्त्रे व्यवस्थिताः

ਵਿਸ਼ੋਲਬਣ ਅਤੇ ਕਾਰੀਸ਼, ਅਤੇ ਸੱਤਵਾਂ ਸ਼ੰਖਚੂੜ—ਇਹ ਮਹਾਵੀਰਯ ਨਾਗ ਸੱਤ-ਮੁਖੀ (ਸਪਤਵਕਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 172

अस्य धारणमात्रे तु विषं न क्रमते तनौ । हरश्च परमप्रीतो भवेन्नागेश्वरे यथा

ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ; ਅਤੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 173

प्रीत्यास्या सर्वपापानि क्षयं यांति दिनेदिने । ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयादि गुरुतल्पजम्

ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ, ਮਦਿਰਾਪਾਨ, ਚੋਰੀ ਆਦਿ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ-ਭੰਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪਾਪ ਵੀ।

Verse 174

यत्पापं लभते मर्त्यः सर्वं नश्यति तत्क्षणात् । देवस्य सदृशं भोज्यं त्रैलोक्ये निश्चितं लभेत्

ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਉਸੇ ਖ਼ਸ਼ਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਯੋਗ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 175

अष्टवक्त्रो महासेनः साक्षाद्देवो विनायकः । अस्यैव धारणादेव यत्पुण्यं तच्छृणुष्व मे

ਅੱਠ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਸੇਨ—ਵਿਨਾਇਕ—ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕੇਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 176

जन्मजन्म न मूर्खः स्यान्नातुरो न च नष्टधीः । अविघ्नं सर्वकार्येषु तस्यैव सततं भवेत्

ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰ ਉਹ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ, ਨਾ ਰੋਗੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਨਿਰਵਿਘਨਤਾ ਰਹੇਗੀ।

Verse 177

नैपुण्यं लिपिकार्येषु महाकार्येषु कौशलम् । सर्वारंभादिकार्येषु क्षमंतस्य दिने दिने

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਲਿਖਾਰੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ, ਵੱਡੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸਫਲਤਾ ਉਪਜਦੀ ਹੈ।

Verse 178

अर्धकूटं तुलाकूटं सर्वकूटं तथैव च । शिश्नोदरकरेणैव संस्पृशेद्वा गुरुस्त्रियम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਧਾ-ਠੱਗ, ਤੋਲ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਠੱਗੀ ਪਾਪ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਪਰਾਏ ਪੁਰਖ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ, ਪੇਟ ਜਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਹੈ।

Verse 179

एवमादीनि सर्वाणि हंति पापानि सर्वथा । अक्षयं त्रिदिवं भुक्त्वा मुक्तो याति परां गतिम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

गुणान्येतानि सर्वाणि अष्टवक्त्रस्य धारणात् । नवास्यं भैरवं प्रोक्तं धारयेद्यस्तु बाहुतः

ਅੱਠ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨੌਂ-ਮੁਖੀ ਭੈਰਵ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਬਹੁ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 181

कपिलं मुक्तिदं धृत्वा ममतुल्य बलो भवेत् । लक्षकोटिसहस्राणि ब्रह्महत्याः करोति यः

ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗੁਣਾ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 182

ताः सर्वा दहते शीघ्रं नववक्त्रस्य धारणात् । सुरलोके सदा देवैः पूजितो मघवान्यथा

ਨੌਂ-ਮੁਖੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਪਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਘਵਾਨ (ਇੰਦਰ) ਵਾਂਗ ਪੂਜਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 183

हरवद्वरवेश्मस्थो गणेशो नात्र संशयः । पन्नगाश्च विनश्यंति दशवक्त्रस्य धारणात्

ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 184

वक्त्रे चैकादशे वत्स रुद्राश्चैकादश स्मृताः । शिखायां धारयेन्नित्यं तस्य पुण्यफलं शृणु

ਹੇ ਵਤਸ, ਇਕਾਦਸ਼ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਇਕਾਦਸ਼ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਇਕਾਦਸ਼ ਹੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਿਖਾ ਉੱਤੇ ਨਿੱਤ ਧਾਰਣ ਕਰੇ; ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸੁਣ।

Verse 185

अश्वमेधसहस्राणि यज्ञकोटिशतानि च । गवां शतसहस्रस्य सम्यग्दत्तस्य यत्फलम्

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜੋ ਫਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਸਮ੍ਯਕ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 186

तत्फलं शीघ्रमाप्नोति वक्त्रैकादश धारणात् । हरस्य सदृशो लोके पुनर्जन्म न विद्यते

ਇਕਾਦਸ਼-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 187

रुद्राक्षं द्वादशास्यं यः कंठदेशे तु धारयेत् । आदित्यस्तुष्यते नित्यं द्वादशास्ये व्यवस्थितः

ਜੋ ਕੋਈ ਗਲੇ ਦੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 188

गोमेधं नरमेधं च कृत्वा यत्फलमश्नुते । तत्फलं शीघ्रमाप्नोति वज्रादेश्च निवारणम्

ਗੋਮੇਧ ਅਤੇ ਨਰਮੇਧ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਫਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਇਹ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 189

नैव वह्नेर्भयं चैव न च व्याधिः प्रवर्तते । अर्थलाभं सुखं भुंक्त ईश्वरो न दरिद्रता

ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰੋਗ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ-ਲਾਭ ਅਤੇ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।

Verse 190

हस्त्यश्वनरमार्जार मूषकाञ्छशकांस्तथा । व्यालदंष्ट्रि सृगालादीन्हत्वा व्याघातयत्यपि

ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਮਨੁੱਖ, ਬਿੱਲੀਆਂ, ਚੂਹੇ ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਸਿਆਲ ਆਦਿ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੀ—ਫਿਰ ਭੀ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ (ਦੁਸ਼ਫਲ) ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 191

मुच्यते नात्र संदेहो वक्त्रद्वादश धारणात् । वक्त्र त्रयोदशो रुद्रो रुद्राक्षः प्राप्यते यदि

ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਬਾਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੇ ਤੇਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਹੈ।

Verse 192

शंतमः स तु विज्ञेयः सर्वकामफलप्रदः । सुधारसायनं चैव धातुवादश्च पादुका

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਾਰਕ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਰਸਾਇਣ, ਧਾਤੁਵਾਦ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪਾਦੁਕਾ-ਯੁਗਲ ਵੀ ਹੈ।

Verse 193

सिध्यंति तस्य वै सर्वे भाग्ययुक्तस्य षण्मुख । मातृपितृ स्वसृ भ्रातृ गुरून्वाथ निहत्य च

ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ (ਸ਼ਣਮੁਖ) ਦੇਵ! ਉਸ ਭਾਗ੍ਯਵਾਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭੈਣ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਕੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 194

मुच्यते सर्वपापेभ्यो त्रयोदशास्य धारणात् । अक्षयं लभते स्वर्गं यथा देवो महेश्वरः

ਤੇਰਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 195

चतुर्दशमुखं वत्स रुद्राक्षं यदि धारयेत् । सततं मूर्ध्नि बाहौ वा शक्तिपिंडं शिवस्य च

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ! ਜੇ ਕੋਈ ਚੌਦਾਂ-ਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼ ਧਾਰੇ—ਸਦਾ, ਚਾਹੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਘਣਿਆ ਪਿੰਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 196

किं पुनर्बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । पूज्यते सततं देवैः प्राप्यते पुण्यगौरवात्

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ—ਇਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਰਣਨ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਗੌਰਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਜਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 197

कार्तिकेय उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि वक्त्रे वक्त्रे यथाविधि । न्यसनं केन मंत्रेण धारणं वा कथं वद

ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ‘ਵਕਤ੍ਰ’ ਲਈ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਹੜੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੀਏ ਅਤੇ ਧਾਰਣਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 198

ईश्वर उवाच । शृणु षण्मुख तत्त्वेन वक्त्रे वक्त्रे यथाविधि । अमंत्रोच्चारणादेव गुणा ह्येते प्रकीर्तिताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਹੇ ਸ਼ਣਮੁਖ! ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਵਕਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ। ਇਹ ਗੁਣ ਤਾਂ ਅਮੰਤਰ (ਸਧਾਰਣ ਉਚਾਰਣ) ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 199

यः पुनर्मंत्रसंयुक्तं धारयेद्भुवि मानवः । गुणास्तस्य महत्त्वं च कथितुं नैव शक्यते

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੰਤਰ-ਸੰਯੁਕਤ (ਮੰਤਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ) ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 200

इदानीं मंत्रा दिश्यंते ॐ रुद्र एकवक्त्रस्य । ॐ खं द्विवक्त्रस्य ॐ वुं त्रिवक्त्रस्य । ॐ ह्रीं चतुर्वक्त्रस्य ॐ ह्रां पंचवक्त्रस्य । ॐ ह्रूं षड्वक्त्रस्य ॐ ह्रः सप्तवक्त्रस्य । ॐ कं अष्टवक्त्रस्य ॐ जूं नववक्त्रस्य । ॐ क्षं दशवक्त्रस्य ॐ श्रीं एकादशवक्त्रस्य । ॐ ह्रीं द्वादशवक्त्रस्य ॐ क्षौं त्रयोदशवक्त्रस्य । ॐ न्रां चतुर्दशवक्त्रस्य । एवं मंत्रा यथाक्रमं न्यस्तव्याः । शिरस्युरसि मालां च गृहीत्वा यो व्रजेन्नरः । पदेपदेश्वमेधस्य फलमाप्नोति नान्यथा

ਹੁਣ ਮੰਤਰ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਇਕ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਰੁਦ੍ਰ”; ਦੋ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਖੰ”; ਤਿੰਨ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਵੁੰ”; ਚਾਰ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ”; ਪੰਜ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਹ੍ਰਾਂ”; ਛੇ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਹ੍ਰੂੰ”; ਸੱਤ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਹ੍ਰಃ”; ਅੱਠ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਕਂ”; ਨੌਂ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਜੂੰ”; ਦਸ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਕ్షਂ”; ਗਿਆਰਾਂ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਸ਼੍ਰੀਂ”; ਬਾਰਾਂ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ”; ਤੇਰਾਂ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਕ్షੌਂ”; ਚੌਦਾਂ-ਵਕਤ੍ਰ ਲਈ “ਓਂ ਨ੍ਰਾਂ”। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਸਿਰ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਕਦਮ ‘ਅਸ਼ਵਮੇਧ’ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।