Adhyaya 50

Verse 1

भीष्म उवाच । यत्पुण्यमधिकं लोके सर्वदा सर्वसंमतम् । तद्वदस्वेच्छया विप्र यत्कृतं पूर्वपूर्वकैः

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋ ਕੇ ਦੱਸੋ—ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਹੈ।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । एकदा तु द्विजाः सर्वे व्यासशिष्यास्सहादरात् । व्यासं प्रणम्य पप्रच्छु धर्मं मां च यथा भवान्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ—ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ, ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।

Verse 3

द्विजा ऊचुः । पुण्यात्पुण्यतमं लोके सर्वधर्मेषु चोत्तमम् । किं कृत्वा मानवा स्वर्गं भुंजते चाक्षयं वद

ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪੁੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੇ ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਸਵਰਗ ਭੋਗਦੇ ਹਨ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 4

लभ्यं चाकष्टकं शुद्धं वर्णानां मर्त्यवासिनाम् । गुरूणां च लघूनां च साध्यमेकं क्रतुं वद

ਇਸ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ—ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟਿਆਂ ਲਈ ਵੀ—ਇਕੋ ਐਸਾ ਸ਼ੁੱਧ ਯਜ੍ਞ/ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ ਜੋ ਸੌਖੀ ਮਿਲੇ, ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

Verse 5

यद्यत्कृत्वा च देवानां पूज्यो नाके भवेन्नरः । तत्तद्वद च नो ब्रह्मन्प्रसादी भव धर्मतः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਮ ਵੀ ਦੱਸੋ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਨ ਕਰੋ।

Verse 6

व्यास उवाच । पंचाख्यानं वदिष्यामि शृणुध्वं तत्र पूर्वतः । पंचानामेककं कृत्वा विंदेन्मोक्षं दिवं यशः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪੰਜ-ਪੱਖੀ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ; ਪਹਿਲਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਰਥ ਕਰ ਕੇ ਜੋ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼, ਸੁਰਗ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

पित्रोरर्चाऽथ पत्युश्च साम्यं सर्वजनेषु च । मित्राद्रोहो विष्णुभक्तिरेते पंच महामखाः

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ, ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭੀ ਪੂਜਾ; ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ; ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਭਕਤੀ—ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਹਨ।

Verse 8

प्राक्पित्रोरर्चया विप्रा यद्धर्मं साधयेन्नरः । न तत्क्रतुशतैरेव तीर्थयात्रादिभिर्भुवि

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਧਰਮ-ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਜਾਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 9

पिता धर्मः पिता स्वर्गः पिता हि परमं तपः । पितरि प्रीतिमापन्ने प्रीयंते सर्वदेवताः

ਪਿਤਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਹੀ ਸੁਰਗ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਹੀ ਪਰਮ ਤਪ ਹੈ। ਜਦ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

पितरो यस्य तृप्यंति सेवया च गुणेन च । तस्य भागीरथी स्नानमहन्यहनि वर्तते

ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਪਿਤਰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮਾਨੋ ਹਰ ਦਿਨ, ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

सर्वतीर्थमयी माता सर्वदेवमयः पिता । मातरं पितरं चैव यस्तु कुर्यात्प्रदक्षिणम्

ਮਾਤਾ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ। ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

प्रदक्षिणीकृता तेन सप्तद्वीपा वसुंधरा । जानुनी च करौ यस्य पित्रोः प्रणमतः शिरः

ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਲਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਉਹ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਘੁੱਟਣੇ ਤੇ ਹੱਥ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੁਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ।

Verse 13

निपतंति पृथिव्यां च सोक्षयं लभते दिवं । तयोश्चरणयोर्यावद्रजश्चिह्नानि मस्तके

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ-ਧਾਮ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

प्रतीके च विलग्नानि तावत्पूतः सुतस्तयोः । पादारविंदसलिलं यः पित्रोः पिबते सुतः

ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਜਲ ਪਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

तस्य पापक्षयं याति जन्मकोटिशतार्जितं । धन्योसौ मानवो लोके पूतोसौ सर्वकल्मषात्

ਉਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ; ਉਹ ਸਭ ਕਲਮਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 16

विनायकत्वमाप्नोति जन्मनैकेन मानवः । पितरौ लंघयेद्यस्तु वचोभिः पुरुषाधमः

ਇੱਕ ਹੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਵਿਨਾਇਕਤਾ (ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੁਭਾਉ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ।

Verse 17

निरये च वसेत्तावद्यावदाभूतसंप्लवं । पित्रोरनर्चनं कृत्वा भुंक्ते यस्तु सुताधमः

ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਅਧਮ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਤਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

क्रिमिकूपेथ नरके कल्पांतमुपतिष्ठति । रोगिणं चापि वृद्धं च पितरं वृत्तिकर्शितम्

ਫਿਰ ਉਹ ‘ਕ੍ਰਿਮਿਕੂਪ’ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲਪਾਂਤ ਤਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਬੁੱਢੇ, ਜੀਵਿਕਾ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇ।

Verse 19

विकलं नेत्रकर्णाभ्यां त्यक्त्वा गच्छेच्च रौरवम् । अंत्यजातिषु म्लेच्छेषु चांडालेष्वपि जायते

ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਅਸਹਾਇ ਅਪਾਹਜ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ, ਉਹ ‘ਰੌਰਵ’ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤਯ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ—ਮਲੇਛਾਂ, ਚਾਂਡਾਲਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

पित्रोरपोषणं कृत्वा सर्वपुण्यक्षयो भवेत् । नाराध्य पितरौ पुत्रस्तीर्थदेवान्भजन्नपि

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਜੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 21

तयोर्न फलमाप्नोति कीटवद्रमते महीम् । कथयामि पुरावृत्तं विप्राः शृणुत यत्नतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 22

यं श्रुत्वा न पुनर्मोहं प्रयास्यथ पुनर्भुवि । पुरासीच्च द्विजः कश्चिन्नरोत्तम इति स्मृतः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੋਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੇ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ‘ਨਰੋਤਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 23

स्वपितरावनादृत्य गतोसौ तीर्थसेवया । ततः सर्वाणि तीर्थानि गच्छतो ब्राह्मणस्य च

ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਵਹੇਲਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੀਰਥ-ਸੇਵਾ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 24

आकाशे स्नानचेलानि प्रशुष्यंति दिने दिने । अहंकारोऽविशत्तस्य मानसे ब्राह्मणस्य च

ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਉਸ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਸੁੱਕਦੇ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 25

मत्समो नास्ति वै कश्चित्पुण्यकर्मा महायशाः । इत्युक्ते चानने तस्य अहदच्च बकस्तदा

“ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਬਚਨ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਗਲੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਮਾਰੀ।

Verse 26

क्रोधाच्चैवेरितस्तस्य स शशाप द्विजो बकम् । पपात च बकः पृथ्व्यां स भस्मीभूतविग्रहः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਬਗਲਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 27

भीर्द्विजेंद्रं महामोहः प्राविशच्चांतकर्मणि । ततः पापाच्च विप्रस्य चेलं खं च न गच्छति

ਫਿਰ ਡਰ ਕਾਰਨ ਮਹਾ-ਮੋਹ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕਰਮ ਵੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਾਪ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਨਾ ਚੜ੍ਹਿਆ।

Verse 28

विषादमगमत्सद्यस्ततः खं तमुवाच ह । गच्छ बाडव चांडालं मूकं परमधार्मिकम्

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਤਦ ਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਬਾੜਵ-ਚਾਂਡਾਲ—ਜੋ ਮੂਕ ਹੈ ਪਰ ਪਰਮ ਧਾਰਮਿਕ ਹੈ—ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ।”

Verse 29

तत्र धर्मं च जानीषे क्षेमं ते तद्वचो भवेत् । खाच्च तद्वचनं श्रुत्वा गतोसौ मूकमंदिरम्

ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣੇਂਗਾ; ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਖਾ ਨੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੂਕ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 30

शुश्रूषंतं च पितरौ सर्वारंभान्ददर्श सः । ददतं शीतकाले च सम्यगुष्णं जलं तयोः

ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तैलतापनतांबूलं तथा तूलवतीं पटीम् । नित्याशनं च मिष्टान्नं दुग्धखंडं तथैव च

ਤੈਲ ਅਤੇ ਗਰਮ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਪਾਨ, ਰੂਈ-ਭਰੀ ਚਾਦਰ/ਵਸਤ੍ਰ, ਨਿੱਤ ਦਾ ਭੋਜਨ, ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਖੰਡ-ਮਿਠਿਆਈ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 32

दापयंतं वसंते च मधुमालां सुगंधिकां । अन्यानि यानि भोग्यानि कृत्यानि विविधानि च

ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਧੁ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦਿਵਾਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਭੋਗਯ ਅਰਪਣ ਹਨ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਵਾਏ।

Verse 33

उष्णे चावीजयत्सोपि नित्यं च पितरावपि । ततस्तयोः प्रचर्यां च कृत्वा भुंक्तेथ सर्वदा

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਨਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੱਖਾ ਕਰਦਾ ਰਹੇ; ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਚਰਿਆ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਸਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।

Verse 34

श्रमस्य वारणं कुर्यात्संतापस्य तथैव च । एभिः पुण्यैः स्थितो विष्णुस्तस्य गेहोदरे चिरम्

ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ-ਸੰਤਾਪ ਨੂੰ ਵੀ ਟਾਲੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵਿੱਚ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਥਿਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 35

अंतरिक्षे च क्रीडंतमाधारस्तंभवर्जिते । तस्यापि भवने नित्यं स्थितं त्रिभुवनेश्वरं

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਸਥਿਤ ਵੇਖਿਆ—ਆਕਾਸ਼ ਮੱਧ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ, ਐਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ-ਸਤੰਭ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 36

विप्ररूपधरं कांतं नान्यैर्भूतं च सत्परम् । तेजोमयं महासत्वं शोभयंतं च मंदिरं

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਕਾਂਤਿਮਾਨ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੀ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਭੂਤ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਪਰਮ ਸਤਗੁਣੀ। ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਹਾਨ ਸੱਤਵ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 37

दृष्ट्वा विस्मयमापन्नो विप्रः प्रोवाच मूककम् । विप्र उवाच । आसन्नं च ममागच्छ त्वयैवेच्छामि शाश्वतं

ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੂਕ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ; ਸਦਾ ਲਈ ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 38

हितं मे सर्वलोकानां तत्वतो वक्तुमर्हसि । मूक उवाच । पित्रोरर्चां करोम्यद्य कथमायामि तेंतिकं

“ਤੂੰ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਯੋਗ ਹੈਂ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।” ਮੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਕਿਵੇਂ ਆਵਾਂ?”

Verse 39

अर्चयित्वा तु पितरौ कृत्यं ते करवाणि वै । तिष्ठ मे द्वारदेशे च आतिथ्यं ते करोम्यहम्

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰਾ ਕਾਰਜ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਥੋੜ੍ਹਾ ਠਹਿਰ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਆਤਿਥ੍ਯ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 40

इत्युक्ते चैव चांडाले चुकोप ब्राह्मणस्तदा । ब्राह्मणं मां परित्यज्य किं कार्यमधिकं तव

ਇਹ ਗੱਲ ਚਾਂਡਾਲ ਨੇ ਕਹੀ ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਦ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ: “ਮੈਨੂੰ—ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 41

मूक उवाच । किं कुप्यसि वृथा विप्र न बकोहं तवाधुना । कोपस्सिद्ध्यति ते तावद्बकेनान्यत्र किंचन

ਮੂਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਗਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਕਰ।”

Verse 42

गगने स्नानशाटी ते न शुष्यति न तिष्ठति । वचनं खात्ततः श्रुत्वा मद्गृहं चागतो भवान्

ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਸਨਾਨ-ਚਾਦਰ ਨਾ ਸੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਥਾਂ ਟਿਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਛੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ।

Verse 43

तिष्ठ तिष्ठ वदिष्यामि नोचेद्गच्छ पतिव्रतां । तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ दयितं ते फलिष्यति

“ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ—ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕੋਲ ਚਲਾ ਜਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਉਹ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 44

ततस्तस्यगृहाद्विष्णुर्द्विजरूपधरो विभुः । विनिस्सृत्य द्विजं प्राह गेहं तस्याः प्रयाम्यहं

ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਰਬਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 45

स विमृश्य द्विजश्रेष्ठस्तेन सार्धं चचाल ह । गच्छंतं तमुवाचेदं हरिं विप्रेति विस्मितः

ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਹਰੀ ਦੇ ਚਲਣ ਲੱਗਿਆਂ, ਹੈਰਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ:

Verse 46

किर्थं च त्वया विप्र चांडालस्य गृहोदरे । सदा संस्थीयते तात योषाजनवृते मुदा

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ, ਪਿਆਰੇ, ਸਦਾ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ?

Verse 47

हरिरुवाच । इदानीं मानसं शुद्धं न भूतं भवतो ध्रुवम् । पतिव्रतादिकं दृष्ट्वा पश्चाज्ज्ञास्यसि मां किल

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਜੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਆਦਿ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 48

विप्र उवाच । पतिव्रता च का तात किं वा तस्याश्श्रुतं महत् । येनाहं तत्र गच्छामि कारणं वद मे द्विज

ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਕਿਹੜੀ ਮਹਾਨ ਗਾਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ? ਹੇ ਦਵਿਜ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂ, ਉਹ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 49

हरिरुवाच । नदीनां जाह्नवी श्रेष्ठा प्रमदानां पतिव्रता । मनुष्याणां प्रजापालो देवानां च जनार्दनः

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਪਾਲਕ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਪਰਮ ਹੈ।

Verse 50

पतिव्रता च या नारि पत्युर्नित्यं हिते रता । कुलद्वयस्य पुरुषानुद्धरेत्सा शतं शतं

ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਤੀ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ—ਉੱਧਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 51

स्वर्गं भुनक्ति तावच्च यावदाभूतसंप्लवं । स्वर्गाद्भ्रष्टो भवेद्वास्याः सार्वभौमो नृपः पतिः

ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਭੋਗ ਤਦ ਤੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਭੂਤ-ਸੰਪਲਵ, ਅਰਥਾਤ ਮਹਾਪ੍ਰਲਯ, ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਰਵਭੌਮ ਸਮਰਾਟ—ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪਤੀ—ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 52

अस्यैव महिषी भूत्वा सुखं विंदेदनंतरं । पुनः पुनः स्वर्गराज्यं तस्य तस्या न संशयः

ਉਸੇ ਦੀ ਮਹਿਸੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਅਗੇ ਤੋਂ ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਵਰਗ-ਰਾਜਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 53

एवं जन्मशतं प्राप्य अंते मोक्षो भवेद्ध्रुवम् । विप्र उवाच । पतिव्रता भवेत्कावा तस्याः किं वा च लक्षणं

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਕੌਣ ਕਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?”

Verse 54

ब्रूहि मे द्विजशार्दूल यथा जानामि तत्त्वतः । हरिरुवाच । पुत्राच्छतगुणं स्नेहाद्राजानं च भयादथ

ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੱਤ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਜਾਣ ਲਵਾਂ। ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਨੇਹ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸਨੇਹ ਡਰ ਤੋਂ ਉੱਪਜਦਾ ਹੈ।

Verse 55

आराधयेत्पतिं शौरिं या पश्येत्सा पतिव्रता । कार्ये दासी रतौ वेश्या भोजने जननीसमा

ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੌਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖੇ, ਉਹੀ ਸੱਚੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਸੀ ਵਾਂਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਿਆ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 56

विपत्सु मंत्रिणी भर्तुः सा च भार्या पतिव्रता । भर्तुराज्ञां न लंघेद्या मनो वाक्कायकर्मभिः

ਵਿਪਤਾ ਦੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਮੰਤ੍ਰਣੀ ਬਣ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਭਾਰਿਆ ਹੋ ਕੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਕਾਇਆ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਕਦੇ ਨਾ ਲੰਘੇ।

Verse 57

भुक्ते पत्यौ सदा चात्ति सा च भार्या पतिव्रता । यस्यां यस्यांतु शय्यायां पतिः स्वपिति यत्नतः

ਜਦ ਪਤੀ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਵੇ ਤਦ ਉਹ ਵੀ ਖਾਏ; ਐਸੀ ਭਾਰਿਆ ਸਦਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਪਤੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਓਸੇ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਸੌਂਵੇ।

Verse 58

तत्र तत्र च साभर्तुरर्चां करोति नित्यशः । नैव मत्सरमायाति न कार्पण्यं न मानिनी

ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਪਤੀ ਦੀ ਅਰਚਾ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਰਹੇ। ਉਹ ਨਾ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੰਜੂਸੀ ਦੀ ਤੰਗਦਿਲੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ।

Verse 59

मानेऽमाने समानं च या पश्येत्सा पतिव्रता । सुवेषं या नरं दृष्ट्वा भ्रातरं पितरं सुतं

ਜੋ ਮਾਨ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਇਕ ਸਮਾਨ ਵੇਖੇ, ਉਹੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸਮਝੇ।

Verse 60

मन्यते च परं साध्वी सा च भार्या पतिव्रता । तां गच्छ द्विजशार्दूल वदकामं यथा तव

ਉਹ ਪਰਮ ਸਾਧਵੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤੀ-ਨਿਸ਼ਠ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਭਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤੂੰ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਹਿ ਦੇ।

Verse 61

तस्य पत्न्योऽष्ट तिष्ठंति तन्मध्ये वरवर्णिनी । रूपयौवनसंपन्ना दयायुक्ता यशस्विनी

ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਵਰਵਰਣੀ—ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ—ਰੂਪ ਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੈ।

Verse 62

शुभा नामेति विख्याता गत्वा तां पृच्छ ते हितं । एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवांतरधीयत

“ਉਹ ‘ਸ਼ੁਭਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 63

तस्यैवादृश्यतां दृष्ट्वा विस्मितोभूद्द्विजस्तदा । स च साध्वीगृहं गत्वा पप्रच्छाथ पतिव्रतां

ਉਸ ਦੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਦ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 64

अतिथेर्वचनंश्रुत्वागृहान्निःसृत्यसंभ्रमात् । दृष्ट्वा द्विजं सती तत्र द्वारदेशे स्थिताभवत्

ਅਤਿਥੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਘਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਆਈ। ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 65

तां च दृष्ट्वा द्विजश्रेष्ठ उवाच वचनं मुदा । प्रियं ममहितं ब्रूहि यथादृष्टं त्वमेव हि

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦ್ವਿਜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਤ ਲਈ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਪ ਵੇਖਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈਂ।”

Verse 66

पतिव्रतोवाच । सांप्रतं पत्युरर्चास्ति न चास्माकं स्वतंत्रता । पश्चात्कार्यं करिष्यामि गृहाणातिथ्यमद्य वै

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਪੂਜਾ-ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਕਰਤੱਬ ਹੈ ਉਹ ਕਰਾਂਗੀ; ਅੱਜ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਅਤਿਥਿ-ਸੇਵਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।”

Verse 67

विप्र उवाच । मम देहे क्षुधा नास्ति पिपासाद्य न च श्रमः । अभीष्टं वद कल्याणि नोचेच्छापं ददामि ते

ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਨਾ ਭੁੱਖ ਹੈ, ਨਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ, ਨਾ ਹੀ ਥਕਾਵਟ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜੋ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਦੱਸ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ।”

Verse 68

तमुवाच तदा सापि न बकोहं द्विजोत्तम । गच्छ धर्मतुलाधारं पृच्छ तं ते हितं द्विज

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਬਗਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਧਰਮਤੁਲਾਧਾਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛ; ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਉਹੀ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸੇਗਾ।”

Verse 69

इत्युक्त्वा सा महाभागा प्रययौ च गृहोदरम् । तत्रापश्यद्द्विजो विप्रं यथा चांडालवेश्मनि

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਗ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਚਾਂਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

Verse 70

विमृश्य विस्मयापन्नस्तेन सार्धं ययौ द्विजः । तिष्ठंतं च द्विजं तं च सोपश्यद्धृष्टमानसम्

ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਧੀਰਜਵਾਨ ਤੇ ਨਿਡਰ।

Verse 71

स चोवाच मुदा विप्रं दृष्ट्वा तं तां सतीं च सः । देशांतरे च यद्वृत्तं तया च कथितं किल

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਸਤੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਪਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

Verse 72

कथं जानाति मद्वृत्तं चांडालोपि पतिव्रता । अतो मे विस्मयस्तात किमाश्चर्यं परं महत्

ਉਹ ਚਾਂਡਾਲਣੀ—ਭਾਵੇਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਗੁਪਤ ਵਰਤਾਂਤ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਂ ਅਚੰਭਿਤ ਹਾਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਸਚਰਜ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 73

हरिउवाच । ज्ञायते कारणं तात सर्वेषां भूतभावनैः । अतिपुण्यात्सदाचाराद्यतस्त्वं विस्मयं गतः

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੂੰ ਇਸ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈਂ।

Verse 74

किमुक्तश्च तया त्वं च वद तत्सांप्रतं मुने । विप्र उवाच । प्रष्टुं धर्मतुलाधारं सा च मां समुपादिशत्

“ਹੁਣ ਦੱਸ, ਹੇ ਮੁਨੀ—ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਤੂੰ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ?” ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰਾਜੂ ਦੇ ਆਧਾਰ—ਧਰਮਤੁਲਾਧਾਰ—ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ।”

Verse 75

हरिरुवाच । आगच्छ मुनिशार्दूल अहं गच्छामि तं प्रति । गच्छंतं च हरिं प्राह तुलाधारः क्व तिष्ठति

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।” ਜਦ ਹਰੀ ਚਲ ਪਿਆ, ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਠਹਿਰੇਂਗਾ (ਕਿੱਥੇ ਰੁਕੇਂਗਾ)?”

Verse 76

हरिरुवाच । जनानां निकरो यत्र बहुद्रव्यसुविक्रये । विक्रीणाति च क्रीणाति तुलाधारस्ततस्ततः

ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਵੇਚਣਾ ਤੇ ਖਰੀਦਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰਾਜੂ ਤੇ ਵੱਟੇ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ…

Verse 77

जनो यवान्रसं स्नेहं कूटमन्नस्य संचयं । सर्वं तस्य मुखादेव गृह्णाति च ददात्यपि

ਮਨੁੱਖ ਜੌਂ, ਰਸ, ਸਨੇਹ (ਘੀ/ਤੇਲ) ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਅੰਨ ਦੇ ਢੇਰ ਤੱਕ—ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਲੈਂਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਵੀ ਹੈ।

Verse 78

सत्यं त्यक्त्वानृतं किंचित्प्राणांते समुपस्थिते । नोक्तं नरवरश्रेष्ठस्तेनधर्मतुलाधरः

ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਰਮ-ਤੁਲਾਧਾਰ, ਅਰਥਾਤ ਧਰਮ ਦੀ ਤਰਾਜੂ ਥਾਮਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 79

इत्युक्ते तु तमद्राक्षीद्विक्रीणंतं रसान्बहून् । मलपंकधरं मर्त्यं दंतकुड्मलपंकिलम्

ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਮਰਤਯ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਰਸ ਵੇਚ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੰਦਲੇ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੰਦ ਤੇ ਮਸੂੜੇ ਮੈਲ ਨਾਲ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਸਨ।

Verse 80

तत्र वस्तुधनोत्थां च भाषंतं विविधां गिरम् । वृतं बहुविधैर्मर्त्यैः स्त्रीभिः पुंभिश्च सर्वतः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਧਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕਾਂ ਬੋਲ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਰਤਯ—ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰਸ਼—ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 81

कथं कथमिति प्राह स तं मधुरया गिरा । धर्मस्य मे समुद्देशं वद प्राप्तोंऽतिकं हि ते

ਉਹ “ਕਿਵੇਂ? ਕਿਵੇਂ?” ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 82

तुलाधार उवाच । यावज्जनाः प्रतिष्ठंति ममैव सन्निधौ द्विज । तावन्मे स्वस्थता नास्ति यावच्च रात्रियामकः

ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦਵਿਜ! ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ-ਸਿਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ—ਰਾਤ ਦੇ ਇਕ ਪਹਰ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ।”

Verse 83

तच्चोपदेशमादाय गच्छ धर्माकरं प्रति । बकस्य मरणे दोषं खे च वस्त्राविशोषणम्

ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਧਰਮਾਕਰ ਕੋਲ ਜਾ। ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਬਗਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਕੱਪੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਜਾਣੇਂਗਾ।

Verse 84

सर्वं तत्र च जानीषे सज्जनाद्रोहकं व्रज । तत्र तस्योपदेशेन तव कामः फलिष्यति

ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਵੇਂਗਾ। ਸੱਜਨਾਦ੍ਰੋਹਕ ਕੋਲ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਫਲ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 85

इत्युक्त्वा तुलाधारः करोति क्रयविक्रयौ । तथा तात गमिष्यामि सज्जनाद्रोहकं प्रति

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਸੱਜਨਾਦ੍ਰੋਹਕ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 86

तुलाधारसमुद्देशान्न जानामि तदालयम् । हरिरुवाच । एह्यागच्छ गमिष्यामि त्वया सार्द्धं च तद्गृहम्

“ਮੈਨੂੰ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਪਤਾ।” ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆ, ਚਲ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚੱਲਾਂਗਾ।”

Verse 87

अथ वर्त्मनि गच्छंतमुवाच ब्राह्मणो हरिं । विप्र उवाच । तुलाधारे च न स्नानं न देवपितृतर्पणम्

ਫਿਰ ਜਦ ਹਰੀ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਘਰ ਨਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਹੈ, ਨਾ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ।”

Verse 88

मलदिग्धं च गात्रं तु सर्वं चेलमलक्षणम् । कथं जानाति मद्वृत्तं देशांतरसमुद्भवम्

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ; ਫਿਰ ਕੋਈ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣੇ—ਜੋ ਦੂਰ ਦੇ ਦੇਸ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਹੈ?

Verse 89

अतो मे विस्मयस्तात सर्वं त्वं वद कारणम् । हरिरुवाच । सत्येन समभावेन जितं तेन जगत्त्रयम्

ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਚੰਭਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ। ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 90

तेनातृप्यंत पितरो देवा मुनिगणैः सह । भूतभव्य प्रवृत्तं च तेन जानाति धार्मिकः

ਉਸੇ ਕਾਰਨ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਨਿਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਧਰਮੀ ਪੁਰਖ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਚਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

नास्ति सत्यात्परो धर्मो नानृतात्पातकं परम् । विशेषे समभावस्य पुरुषस्यानघस्य च

ਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਝੂਠ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁਰਖ ਲਈ ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 92

अरौ मित्रेप्युदासीने मनो यस्य समं व्रजेत् । सर्वपापक्षयस्तस्य विष्णुसायुज्यतां व्रजेत्

ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵੈਰੀ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵੀ ਇਕਸਾਰ ਰਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 93

एवं यो वर्तते नित्यं कुलकोटिं समुद्धरेत् । सत्यं दमः शमश्चैव धैर्यं स्थैर्यमलोभता

ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿੱਤ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀ ਕਰੋੜਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਯ, ਦਮ (ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੰਯਮ), ਸ਼ਮ (ਮਨ-ਸ਼ਾਂਤੀ), ਧੀਰਜ, ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਅਲੋਭਤਾ—ਇਹ ਗੁਣ ਸਾਧਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 94

अनाश्चर्यमनालस्यं तस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम् । तेन वै देवलोकस्य नरलोकस्य सर्वशः

ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ ਨਾ ਆਲਸ; ਉਸੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ ਅਤੇ ਨਰਲੋਕ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 95

वृत्तं जानाति धर्मज्ञस्तस्यदेहे स्थितो हरिः । लोके तस्य समो नास्ति समः सत्यार्जवेषु च

ਧਰਮਜ੍ਞ ਸੱਚੇ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਆਰਜਵ (ਸਿੱਧਾਪਣ) ਵਿੱਚ।

Verse 96

स च धर्ममयः साक्षात्तेनैव धारितं जगत् । द्विज उवाच । ज्ञातं मे त्वत्प्रसादाच्च तुलाधारस्य कारणम्

ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਸੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਇਹ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਭੇਦ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 97

अद्रोहकस्य यद्वृत्तं तद्ब्रूहि त्वं यदीच्छसि । हरिरुवाच । पुरैव राजपुत्रस्य कुलस्त्रीनवयौवना

“ਜੇ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ ਤਾਂ ਅਦ੍ਰੋਹਕ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸ—ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ?” ਹਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਦੇ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੁਲਵੰਤੀ ਨਾਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ…”

Verse 98

पत्नीव कामदेवस्य शचीव वासवस्य च । तस्य प्राणसमा भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी

ਉਹ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਸਚੀ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸਮਾਨ ਭਾਰਿਆ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁੰਦਰੀ ਸੀ—ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਸੁੰਦਰ’।

Verse 99

अकस्मात्पार्थिवस्यैव कार्ये गन्तुं समुद्यतः । मनसालोचितं तेन प्राणेभ्योपि गरीयसीम्

ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੀ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ।

Verse 100

कस्मिन्स्थाने स्थापयामि यतो रक्षा भवेद्ध्रुवम् । इत्यालोच्यैव सहसा त्वागतोस्य गृहं प्रति

“ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਥਾਂ ਟਿਕਾਵਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਰੱਖਿਆ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ?”—ਇਉਂ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ।

Verse 101

उक्तं च तादृशं वाक्यं श्रुत्वा स विस्मयंगतः । न तातस्ते न च भ्राता न चाहं तव बान्धवः

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: “ਨਾ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਸਗਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਹਾਂ।”

Verse 102

पितृमातृकुलस्यैव तस्या न हि सुहृज्जनः । कथं च मद्गृहे तात स्थित्या स्वस्थो भविष्यसि

ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਸੁਹਿਰਦ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਗਾ?

Verse 103

एतस्मिन्नन्तरे तेन चोक्तं वाक्यं यथोचितम् । लोके त्वत्सदृशो नास्ति धर्मज्ञो विजितेन्द्रियः

ਇਸ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ—ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ।”

Verse 104

स चाह तं च सर्वज्ञं वक्तुं नार्हसि दूषणम् । त्रैलोक्यमोहिनीं भार्यां कः पुमान्रक्षितुं क्षमः

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸ ਸਰਵਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਖ ਹੈ?”

Verse 105

राजपुत्र उवाच । धरण्यां परिविज्ञाय त्वागतोहं तवान्तिकम् । एषा तिष्ठतु तेऽगारे व्रजामि निजमन्दिरम्

ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਤੀ ਭਰ ਖੋਜ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਇਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇਰੇ ਘਰ ਰਹੇ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 106

इत्युक्ते स पुनः प्राह नगरेऽस्मिन्प्रशोभने । बहुकामुक संपूर्णे कथं रक्षा भवेत्स्त्रियाः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: 'ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਮੀ ਪੁਰਸ਼ ਹਨ, ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?'

Verse 107

स चोवाच पुनस्तं च कुरु रक्षां व्रजाम्यहम् । गृहस्थस्सङ्कटादाह धर्मस्य राजपुत्रकम्

ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ।' ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 108

करोम्यनुचितं कार्यं स्वदास्यमुचितं हितम् । सदा चैवेदृशी भार्या स्थातव्या मद्गृहे पितः

ਮੈਂ ਅਣਉਚਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੋ ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਸਹੀ ਸੇਵਾ—ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਅਜਿਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 109

अरक्षारक्षणे देव वदाभीष्टं कुरु प्रियम् । मम तल्पे मया सार्धं शयानं भार्यया सह

ਹੇ ਦੇਵ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅਰੱਖਿਆ ਦੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਕੀ ਇੱਛਤ ਹੈ—ਉਹ ਕਰੋ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। (ਮੈਂ) ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਦੇਖਿਆ।

Verse 110

मन्यसे दैवतं स्वं चेत्तिष्ठेन्नोचेत्तु गच्छतु । क्षणं विमृश्य तं प्राह राजपुत्रः पुनस्तदा

'ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਰਵਉੱਚ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰਹੋ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।' ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 111

बाढमेतद्वचस्तात यथाभीष्टं तथा कुरु । ततो भार्यां जगादाथ अस्य वाक्याच्छिवाशिवम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ, ਪਿਆਰੇ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।” ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਅਸ਼ਿਵ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 112

कर्तव्यं च न ते दोष आज्ञया मम सुंदरि । एतदुक्त्वा गतः सोपि भूपतेः शासनात्पितुः

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰੀਏ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 113

अनंतरं क्षपायां च यदुक्तं च तथाकृतम् । योषितोर्मध्यगः सोपि नित्यं स्वपिति धार्मिकः

ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮੀ ਪੁਰਖ—ਦੋਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ—ਸਦਾ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 114

धर्मान्न चलते सोपि स्वभार्यापरभार्ययोः । संस्पर्शात्स्वस्त्रियश्चास्य कामाभिलषितं मनः

ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ—ਨਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ ਦੇ। ਪਰ ਆਪਣੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

तस्याः संसर्गतश्चैव दुहितैव प्रमन्यते । स्तनौ तस्यास्तु पृष्ठे च लगन्तौ च पुनःपुनः

ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁੜੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਹੀ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਵਾਰੰਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 116

बालकस्येव पुत्रस्य स्तनौ मातुः समन्यते । तस्या अंगानि चांगेषु लगंति च पुनःपुनः

ਜਿਵੇਂ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲਕ ਮਾਂ ਦੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿਮੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਚਿਮੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 117

ततो मातुस्सुतस्येव सोमन्यत दिने दिने । तस्य योषासुसंसर्गो निवृत्तस्त्वभवत्ततः

ਫਿਰ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਉਹ ਮਾਂ ਅੱਗੇ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਨਿਮਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਤਿਆਗ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 118

एवं संवत्सरस्यार्द्धे तत्पतिश्चागतः पुरं । अपृच्छत्तं च लोकेषु तस्या वृत्तमथोदितम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਧਾ ਵਰ੍ਹਾ ਬੀਤਣ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਨਗਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।

Verse 119

केचिद्भद्रं बोधयन्तो युवानोपि सुविस्मिताः । केचिदाहुस्त्वया दत्ता तया सार्द्धं स्वपित्यसौ

ਕਈ ਜਣੇ—ਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਰਹੇ। ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ, “ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਹੈ।”

Verse 120

स्त्रीपुंसोरेकसंसर्गात्शांतता तु कथं भवेत् । तस्यां यस्याभिलाषोस्ति न पृष्टस्स वदेद्युवा

ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਪੁਰਖ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਿਕਟ ਸੰਗ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜੇ? ਜਿਸ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕਾਮਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ ਵੀ ਬੋਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 121

लोकानां कुश्रुतिर्वार्ता तेन पुण्यबलाच्छ्रुता । जनापवादमोक्षार्थं बुद्धिस्तस्याभवच्छुभा

ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ-ਬਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਕੁਖਿਆਤ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਵਾਹ ਸੁਣੀ; ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਚਯ ਜਾਗ ਉਠਿਆ।

Verse 122

दारूणि स्वयमाहृत्याजिज्वलत्स महानलम् । एतस्मिन्नंतरे तात राजपुत्रः प्रतापवान्

ਲੱਕੜੀਆਂ ਆਪ ਲਿਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਅੱਗ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪਲਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਤੇ ਵੀਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 123

आगमत्तद्गृहं सद्यः सोपश्यत्तं च योषितम् । प्रोत्फुल्लवदनां नारीं प्रविषादगतं नरं

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ—ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ, ਜੋ ਗਹਿਰੇ ਵਿਸਾਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 124

अनयोर्मानसं ज्ञात्वा राजपुत्रोवदद्वचः । किं न संभाषसे मां च मित्रकं चिरमागतम्

ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਜਾਣ ਕੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ—ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ—ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਆਇਆ ਹਾਂ?”

Verse 125

अब्रवीत्सोपि धर्मात्मा राजपुत्रमनष्टधीः । यत्कृतं दुष्करं कर्म मया त्वद्धितकारणात्

ਤਦ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: “ਜੋ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 126

सर्वं व्यर्थमहं मन्ये जनानां च प्रवादतः । अद्य वह्निमहं यास्ये प्रपश्यंतु नरास्सुराः

ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਕ ਬਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ—ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖ ਲੈਣ।

Verse 127

इत्युक्त्वा स महाभागः प्रविवेश हुताशनम् । विशतस्तस्य वह्नौ न कुसुमं चिकुरालये

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਪਟਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਫੁੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ।

Verse 128

नांगमस्यानलोधाक्षीन्न च वस्त्रं न कुंतलम् । खे च देवा मुदा सर्वेसाधुसाध्विति चाब्रुवन्

ਅੱਗ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਸਾੜਿਆ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਦਗਧ ਹੋਈਆਂ; ਨਾ ਕੱਪੜੇ ਨਾਂ ਕੇਸ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਏ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 129

अपतन्पुष्पवर्षाणि तस्य मूर्ध्नि समंततः । यैर्यैश्च दुष्कृतं वाक्यं गदितं तावुभौ प्रति

ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ—ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਧਰਮੀ ਬਚਨ ਕਹੇ ਸਨ।

Verse 130

तेषां मुखे प्रजायंते कुष्ठानि विविधानि च । तत्रागत्य च देवाश्च वह्नेराकृष्यतं मुदा

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋੜ੍ਹ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਚਮੜੀ-ਰੋਗ ਉਪਜ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤਾ ਉੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ (ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ) ਅੱਗ ਵਿਚੋਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।

Verse 131

अपूजयन्सुपुष्पैश्च मुनयो विस्मयं गताः । सर्वैर्मुनिवरैरेवं मनुष्यैर्विविधैस्तदा

ਤਦ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਮੁਨੀ ਉੱਤਮ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 132

अर्च्यते तु महातेजाः स च सर्वानपूजयत् । सज्जनाद्रोहकं नाम कृतं देवासुरैर्नृभिः

ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਪੁਰਖ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸਭ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ‘ਸੱਜਨਾਦ੍ਰੋਹਕ’ ਨਾਮ ਦੀ—ਭਲਿਆਂ ਨਾਲ ਦਗਾ—ਕਰਤੂਤ ਰਚੀ।

Verse 133

तस्य पादरजः पूता सस्यपूर्णा धराभवत् । सुराश्चाहुश्च तं तत्र भार्या ते संप्रगृह्यताम्

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਰਜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਤਦ ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।”

Verse 134

एतस्य सदृशो लोके न भूतो न भविष्यति । नास्तीति सांप्रतं पृथ्व्यां कामलोभाजितः पुमान्

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਮ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ।

Verse 135

देवासुरमनुष्याणां रक्षसां मृगपक्षिणाम् । कीटादीनां च सर्वेषां काम एष सुदुर्जयः

ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਰਾਖਸ਼ਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ—ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ—ਇਹ ਕਾਮ ਬੜਾ ਹੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ।

Verse 136

कामाल्लोभात्तथाक्रोधान्नित्यं सत्त्वेषु जायते । संसारबंधकः कामो ह्यकामो न क्वचिद्भवेत्

ਕਾਮ ਤੋਂ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਅਤੇ ਤਥਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਇਹ ਸਦਾ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦਾ ਹੈ। ਕਾਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਬੰਧਨ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਮਤਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 137

अनेनैव जितं सर्वं भुवनानि चतुर्दश । अमुष्य हृदये नित्यं वासुदेवो मुदास्थितः

ਇਸੇ ਇਕ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ। ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਦਾ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 138

एवं स्पृष्ट्वाथ दृष्ट्वा तं मनुष्याः सर्वकल्मषात् । पूयंते ह्यनघाश्चैव लभंते चाक्षयां दिवम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਨਿਰਮਲ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 139

एवमुक्त्वा गता देवा विमानैश्च दिवं मुदा । मनुष्याः प्रययुस्तुष्टा दंपती स्वगृहं तथा

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਮਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਅਤੇ ਦੰਪਤੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।

Verse 140

दिव्यं चक्षुस्तदा तस्य चासीद्देवान्स पश्यति । त्रैलोक्यस्य च वार्त्तां च जानाति लीलया भृशम्

ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ; ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੀਲਾ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਸੀ।

Verse 141

ततस्तस्य च वीथ्यां च दृष्टस्तेन सहैव सः । स पप्रच्छ मुदा तं च धर्मोद्देशं हितं वद

ਫਿਰ ਉਸੇ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਸ ਪਿਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ।”

Verse 142

सज्जनाद्रोह उवाच । गच्छ बाडव धर्मज्ञ वैष्णवं पुरुषोत्तमम् । तं च दृष्ट्वा त्वभीष्टं ते सांप्रतं च फलिष्यति

ਸੱਜਨਾਦ੍ਰੋਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬਾਡਵ, ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ, ਉਸ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵ—ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਕੋਲ ਜਾ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ ਹੁਣ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 143

बकस्य निधनं यद्वा वस्त्रस्याशोषणं तथा । जानीषे चापरो यश्च कामस्तेऽस्ति हृदिस्थितः

ਚਾਹੇ ਬਗਲੇ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸੁੱਕ ਜਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਵੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਕੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ।

Verse 144

एतच्छ्रुत्वा तु वचनमागतो वैष्णवं प्रति । विष्णुरूपद्विजेनैव सार्द्धं तेन मुदा ययौ

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 145

अपश्यत्पुरुषं शुद्धं ज्वलंतं च पुरःस्थितम् । सर्वलक्षणसंपूर्णं दीप्यमानं स्वतेजसा

ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਗਮਗ ਕਰਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਸੀ—ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 146

अब्रवीत्स च धर्मात्मा ध्यानस्थं च हरेः प्रियम् । वदनो यद्यद्वृत्तं वै दूरात्त्वां चागतो ह्यहम्

ਤਦ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਸਨਸਤ, ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸੱਚ-ਸੱਚ ਦੱਸ ਕਿ ਕੀ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 147

वैष्णव उवाच । प्रसन्नस्ते सुरश्रेष्ठो दानवारीश्वरः सदा । दृष्ट्वा त्वां च मनोऽस्माकं हृष्यतीवाधुना द्विज

ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ, ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।”

Verse 148

कल्याणं चातुलं तेद्य फलिष्यति मनोरथः । सुरवर्त्मनि ते नित्यं चेलं शुष्यति नान्यथा

ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਤੁਲ ਕਲਿਆਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ। ਦੇਵਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਚੋਲਾ ਸਦਾ ਸੁੱਕਾ ਰਹੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ।

Verse 149

दृष्ट्वा देवं सुरश्रेष्ठं मम गेहे हरिं स्थितम् । इत्युक्ते वैष्णवेनाथ स तु तं पुनब्रवीत्

ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਰੀ—ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ—ਖੜਾ ਵੇਖ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ; ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।

Verse 150

क्वासौ विष्णुः स्थितो नित्यं दर्शयाद्य प्रसादतः । वैष्णव उवाच । अस्मिन्देवगृहे रम्ये प्रविश्य परमेश्वरम्

“ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜੋ ਨਿਤ੍ਯ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ।” ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਦੇਵ-ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਉੱਥੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਵੇਖ।”

Verse 151

तं दृष्ट्वा किल्बिषाद्धोरान्मुच्यसे जन्मबंधानत् । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रविश्य सदनं प्रति

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨਿਵਾਸ-ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 152

अपश्यत्तं द्विजं विष्णुं तिष्ठंतं पद्मतल्पके । शिरसैव प्रवंद्याथ जग्राह चरणौ मुदा

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਵਿਜ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ—ਪਦਮ-ਤਲਪ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖਿਆ। ਕੇਵਲ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ।

Verse 153

प्रसादी भव देवेश न ज्ञातस्त्वं पुरा मया । इहामुत्र च देवेश तवाहं किंकरः प्रभो

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾਲੁ ਹੋਵੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵેશ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 154

अनुग्रहश्च मे दृष्टो भवतो मधुसूदन । रूपं ते द्रष्टुमिच्छामि यदि चास्ति कृपा मयि

ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 155

विष्णुरुवाच । अस्ति मे त्वयि भूदेव प्रियत्वं च सदैव हि । स्नेहात्पुण्यवतामेव दर्शनं कारितं मया

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭੂਦੇਵ (ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ), ਤੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ। ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਹੀ ਮੈਂ ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹਾਂ।

Verse 156

दर्शनात्स्पर्शनाद्ध्यानात्कीर्तनाद्भाषणात्तथा । सकृत्पुण्यवतामेव स्वर्गं चाक्षयमश्नुते

ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਛੂਹਣ ਨਾਲ, ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਵੀ—ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰ ਹੀ ਅਖੰਡ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 157

नित्यमेव तु संसर्गात्सर्वपापक्षयो भवेत् । भुक्त्वा सुखमनंत च मद्देहे प्रविलीयते

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਸੰਗਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਜੀਵ ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 158

स्नात्वा च पुण्यतीर्थेषु दृष्ट्वा मां चैव सर्वतः । दृष्ट्वा पुण्यवतां देशान्मम देहे विलीयते

ਪੁੰਨ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ; ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ—ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 159

कथयित्वा कथां पुण्यां लोकानामग्रतः सदा । स चैव नरशार्दूल मद्देहे प्रविलीयते

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਦਾ ਇਸ ਪੁੰਨ ਕਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹੀ ਪੁਰਖ—ਹੇ ਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ—ਮੇਰੇ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 160

उपोष्य वासरेस्माकं श्रुत्वा मच्चरितं ध्रुवम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा मद्देहे प्रविलीयते

ਸਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰ ਕੇ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 161

अत्यंतघोषणो नृत्यगीतवाद्यादिकैस्सदा । नामस्मरन्द्विजश्रेष्ठ मद्देहे प्रविलीयते

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੋ ਸਦਾ ਅਤਿ ਉੱਚੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਨਾਚ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 162

मद्भक्तस्तीर्थभूतश्च त्वमेव बकमारणात् । यत्पापं तस्य मोक्षाय सखे स्थित्वा उवाच ह

“ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬਕ (ਕਰੌਂਚ) ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ। ਉਸ ਪਾਪ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਹੇ ਮਿੱਤਰ,”—ਇਉਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 163

गच्छ मूकं महात्मानं तीर्थं पुण्यवतां वरम् । मूकस्य दर्शनात्तात सर्वे दृष्टा महाजनाः

ਜਾ, ਮੂਕ ਮਹਾਤਮਾ ਤੀਰਥ ਕੋਲ ਜਾ—ਪੁਣ੍ਯਵਾਨਾਂ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਮੂਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਸਭ ਮਹਾਜਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 164

तेषां च दर्शनादेव तथा संभाषणान्मम । ममसंपर्कभावाच्च मद्गृहं चागतो भवान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸੰਪਰਕ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ—ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈਂ।

Verse 165

जन्मकोटिसहस्रेभ्यो यस्य पापक्षयो भवेत् । स मां पश्यति धर्मज्ञो यथा तेन प्रसन्नता

ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵੀ—ਉਹ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 166

ममैवानुग्रहाद्वत्सअहंदृष्टस्त्वयानघ । तस्माद्वरं गृहाण त्वं यत्ते मनसि वर्तते

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਕ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਕੇਵਲ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਰ ਮੰਗ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੁਣ ਲੈ।

Verse 167

विप्र उवाच । अस्माकं सर्वथा नाथ मानसं त्वयि तिष्ठतु । त्वदृते सर्वलोकेश कदाचिन्न तु रोचताम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਾਥ! ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਹੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਰੁਚਿਕਰ ਨਾ ਲੱਗੇ।

Verse 168

माधव उवाच । यस्मादेतादृशी बुद्धिः स्फुरते ते सदानघ । तस्मान्मत्सदृशान्भोगान्मद्गेहे संप्रलप्स्यसे

ਮਾਧਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਐਸੀ ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਭੋਗ ਭੋਗੇਂਗਾ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਂਗਾ।

Verse 169

किंतु ते पितरौ पूजामाप्नुतो न त्वयानघ । पूजयित्वा तु पितरौ पश्चाद्यास्यसि मत्तनुम्

ਪਰ ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਪੂਜਾ ਕਰ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਆਵੇਂਗਾ (ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ)।

Verse 170

तयोर्निश्श्वासवातेन मन्युना च भृशं पुनः । तपः क्षरति ते नित्यं तस्मात्पूजय तौ द्विज

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਾਹ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤੀਖੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਤਪ ਨਿੱਤ ਨਿੱਤ ਖਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ! ਤੂੰ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।

Verse 171

मन्युर्निपतते यस्मिन्पुत्रे पित्रोश्च नित्यशः । तन्निरयं नाबाधेहं न धाता न च शंकरः

ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਿੱਤ ਵਰ੍ਹਦਾ ਰਹੇ, ਉਸ ਲਈ ਨਰਕ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਨਾ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉਸ ਨੂੰ ਟਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ)।

Verse 172

तस्मात्त्वं पितरौ गच्छ कुरु पूजां प्रयत्नतः । ततस्त्वं हितयोरेव प्रसादान्मत्पदं व्रज

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਉਪਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 173

इत्युक्ते तु द्विजश्रेष्ठः पुनराह जगद्गुरुम् । प्रसन्नो यदि मे नाथ रूपं स्वं दर्शयाच्युत

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਫਿਰ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਦਰਸਾਓ।”

Verse 174

ततो द्विजप्रणयतः प्रसन्नहृदयो वशी । रूपं स्वं दर्शयामास ब्रह्मण्यो ब्रह्मकर्मणे

ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ, ਵਸ਼ੀ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਨੇ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਭਕਤ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਦਰਸਾਇਆ।

Verse 175

शंखचक्रगदापद्मधारणं पुरुषोत्तमम् । कारणं सर्वलोकस्य तेजसा पूरयज्जगत्

ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ—ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 176

प्रणम्य दंडवद्विप्र उवाच पुनरच्युतम् । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे चक्षुषी शिवे

ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਿਰ ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ; ਅੱਜ, ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ/ਮੰਗਲਮਈ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।”

Verse 177

अद्य मे च करौ श्लाघ्यौ धन्योहं जगदीश्वर । अद्य मे पुरुषा यांति ब्रह्मलोकं सनातनम्

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਲਾਘਾ-ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ; ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਪੁਰਸ਼ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 178

नंदंति बांधवा मेद्य त्वत्प्रसादाज्जनार्दन । इदानीं च प्रसिद्धा मे सर्वे चैव मनोरथाः

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀ ਆਨੰਦਿਤ ਹਨ, ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 179

किंतु मे विस्मयो नाथ मूकादि ज्ञानिनो भृशम् । कथं जानंति मद्वृत्तं देशांतरमुपस्थितम्

ਪਰ ਹੇ ਨਾਥ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ: ਗੂੰਗੇ ਆਦਿ ਵੀ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਕਿ ਮੈਂ ਪਰਦੇਸੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ?

Verse 180

तस्य गेहोदराकाशे स्थितो विप्रोतिशोभनः । तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारशिरस्यपि

ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੜਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਵੀ ਸੀ—ਜੋ ਤੋਲ ਧਾਰਕ (ਤੁਲਾਧਾਰ) ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 181

तथा मित्राद्रोहकस्य त्वं च वैष्णवमंदिरे । अनुग्रहाच्च मे विप्र तत्त्वतो वक्तुमर्हसि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਮੰਦਰ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਤੱਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚਾਈ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 182

श्रीभगवानुवाच । पित्रोर्भक्तः सदा मूकः पतिव्रता शुभा च सा । सत्यवादी तुलाधारः समः सर्वजनेषु च

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਦਾ ਭਕਤ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੌਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਸਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਧੀਰ-ਸਥਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।”

Verse 183

लोभकामजिदद्रोहो मद्भक्तो वैष्णवः स्मृतः । संप्रीतोहं गुणैरेषां तिष्ठाम्यावसथे मुदा

ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਭ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਹ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੇਰਾ ਭਕਤ ਹੈ—ਉਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਸਿਆਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 184

भारतीकमलाभ्यां च सहितो द्विजसत्तम । विप्र उवाच । महापातकिसंसर्गान्नराश्चैवातिपातकाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮਹਾਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਅਤਿਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 185

इति जल्पंति धर्मज्ञाः स्मृतिशास्त्रेषु सर्वदा । पुराणागमवेदेषु कथं त्वं तिष्ठसे गृहे

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਸਦਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ, ਆਗਮਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 186

श्रीभगवानुवाच । कल्याणानां च सर्वेषां कर्त्ता मूको जगत्त्रये । वृत्तस्थो योपि चाण्डालस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਜੇ ਮੂਕ ਵੀ ਹੋਵੇ—ਭਾਵੇਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਚਾਂਡਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ—ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 187

मूकस्य सदृशो नास्ति लोकेषु पुण्यकर्मतः । पित्रोर्भक्तिपरे नित्यं जितं तेन जगत्त्रयम्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਕਰਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮੂਕ ਮਨੁੱਖ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਸਦਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ।

Verse 188

तयोर्भक्त्या त्वहं तुष्टः सर्वदेवगणैः सह । तिष्ठामि द्विजरूपेण तस्य गेहोदरे च खे

ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ, ਸਭ ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਦਵਿਜ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 189

तथा पतिव्रता गेहे तुलाधारस्य मंदिरे । अद्रोहकस्य भवने वैष्णवस्य च वेश्मनि

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੁਲਾਧਾਰ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਅਦ੍ਰੋਹਕ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 190

सदा तिष्ठामि धर्मज्ञ मुहूर्तं न त्यजाम्यहम् । तेन पश्यंति मां नित्यं ये त्वन्ये पापकृज्जनाः

ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣਨਹਾਰ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਪਾਪਕਰਮੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 191

पुण्यत्वाच्च त्वया दृष्टो ममानुग्रहकारणात् । पित्रोर्भक्तिपरः शुद्धश्चांडालो देवतां गतः

ਤੇਰੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਹੇਤੁ ਤੂੰ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੋ ਚਾਂਡਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 193

तस्य वै मानसे नित्यं वर्तेऽहतभावनः । स तज्जानाति त्वद्वृत्तं तथा पतिव्रतादयः

ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਅਖੰਡ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਅਦੂਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿੱਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਚਰਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀਆਂ ਆਦਿ ਵੀ (ਇਹ) ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 194

तेषां वृत्तं वदिष्यामि शृणु त्वं चानुपूर्वशः । यच्छ्रुत्वा सर्वथा मर्त्यो मुच्यते जन्मबंधनात्

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਂਤ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ—ਤੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਰਤਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਨਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 195

पितुर्मातुः परं तीर्थं देवदेवेषु नैव हि । पित्रोरर्चा कृता येन स एव पुरुषोत्तमः

ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹੈ।

Verse 196

पित्रोराज्ञा च देवस्य गुरोराज्ञा समं फलं । आराधनाद्दिवो राज्यं बाधया रौरवं व्रजेत्

ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣਾ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣਾ ਇਕੋ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵੀ ਸਮਾਨ ਫਲ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਦਾ ਰਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਣ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਨਾਲ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 197

स चास्माकं हृदिस्थोऽपि तस्याहं हृदये स्थितः । आवयोरंतरं नास्ति परत्रेह च मत्समः

ਉਹ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਇੱਥੇ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 198

मदग्रे मत्पुरे रम्ये सर्वैश्च बांधवैः सह । सभुंजीताक्षयं भोगमंते मयि च लीयते

ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਆਨੰਦ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 199

अतएव हि मूकोसौ वार्त्तां त्रैलोक्यसंभवाम् । जानाति नरशार्दूल एष ते विस्मयः कुतः

ਇਸ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮੂਕ ਹੈ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਰ-ਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਫਿਰ ਤੇਰਾ ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਕਿਉਂ?

Verse 200

द्विज उवाच । मोहादज्ञानतो वापि न कृत्वा पितुरर्चनं । ज्ञात्वा वा किं च कर्तव्यं सदसज्जगदीश्वर

ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੋਹ ਜਾਂ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਜੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ—ਜਾਂ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ—ਤਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ-ਈਸ਼ਵਰ, ਜੋ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ?

Verse 201

श्रीभगवानुवाच । दिनैकं मासपक्षौ वा पक्षार्धं वाथ वत्सरं । पित्रोर्भक्तिः कृता येन स च गच्छेन्ममालयं

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ, ਜਾਂ ਪਖਵਾਡੇ ਲਈ, ਜਾਂ ਅੱਧੇ ਪਖਵਾਡੇ ਲਈ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਲਈ—ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।