Adhyaya 5
The Destruction of Dakṣa’s Sacrifice
ਭੀਸ਼ਮ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਤੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਯਾਜਕ ਮੰਡਲੀ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਿਯੋਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਸ ਅਪਮਾਨ ਬਾਰੇ ਦਕਸ਼ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਵਾਦ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਤੀ ਸਤ੍ਯ-ਉਚਾਰ ਕਰਕੇ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਗਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਤੀਰਥ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਧੁੰਸ ਦਿਓ; ਦੇਵਤਾ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਦਕਸ਼ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਮਸਕਾਰ-ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਸਤੀ ਦੇ ਪੁਨਰਜਨਮ (ਹਿਮਵਾਨ–ਮੇਨਾ ਦੀ ਧੀ) ਦਾ ਭੇਦ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਉਸ ਦੇ ਪੁਨਰਵਿਵਾਹ ਨਾਲ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
भीष्म उवाच । कथं सती दक्षसुता देहं त्यक्तवती शुभा । दक्षयज्ञस्तु रुद्रेण विध्वस्तः केन हेतुना
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਕਸ਼ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਸ਼ੁਭਾ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ? ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ્ઞ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਵਿਧਵੰਸ ਕੀਤਾ?
Verse 2
एतन्मे कौतुकं ब्रह्मन्कथं देवो महेश्वरः । जगामाथ क्रोधवशं त्रिपुरारिर्महायशाः
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਇਹ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ—ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਮਹਾਯਸ਼ੀ, ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ?
Verse 3
पुलस्त्य उवाच । गंगाद्वारे पुरा भीष्म दक्षो यज्ञमथारभत् । तत्र देवासुरगणाः पितरोथ महर्षयः
ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਯਜ्ञ ਆਰੰਭਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗਣ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।
Verse 4
समाजग्मुर्मुदायुक्ताः सर्वे देवाः सवासवाः । नागा यक्षाः सुपर्णाश्च वीरुदोषधयस्तथा
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ—ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ—ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਅਤੇ ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਸੁਪਰਨ (ਗਰੁੜ) ਵੀ, ਨਾਲ ਹੀ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਭੀ ਆਈਆਂ।
Verse 5
कश्यपो भगवानत्रिः पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः । प्रचेतसोंगिराश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः
ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ, ਕ੍ਰਤੁ, ਪ੍ਰਚੇਤਸ, ਅੰਗਿਰਸ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸਨ।
Verse 6
तत्र वेदीं समां कृत्वा चातुर्होत्रं न्यवेशयत् । होता वसिष्ठस्तत्रासीदंगिराध्वर्युसत्तमः
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਤਲ ਵੇਦੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਹੋਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਗਿਰਾ—ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਪਸਥਿਤ ਸੀ।
Verse 7
बृहस्पतिरथोद्गाता ब्रह्मा वै नारदस्तथा । यज्ञकर्मप्रवृत्तौ तु हूयमानेषु चाग्निषु
ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਉਦਗਾਤਾ (ਸਾਮ-ਗਾਇਕ) ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਦ ਵੀ। ਜਦ ਯਜ੍ਞ-ਕਰਮ ਚਲ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
Verse 8
आगता वसवः सर्व आदित्या द्वादशैव तु । अश्विनौ मरुतश्चैव मनवश्च चतुर्दश
ਸਾਰੇ ਵਸੁ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ; ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਅਤੇ ਮਰੁਤ ਵੀ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਮਨੂ ਵੀ ਆਏ।
Verse 9
एवं यज्ञे प्रवृत्ते तु हूयमानेषु चाग्निषु । विभूतिं तां परां तत्र भक्ष्यभोज्यकृतां शुभाम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਯਜ੍ਞ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅਗਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਰਮ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਭੂਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਜੋ ਭੱਖਣ-ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਸੀ।
Verse 10
आलोक्य सर्वतो भूमिं समंताद्दशयोजनम् । महावेदी कृता तत्र सर्वैस्तत्र समन्वितैः
ਚੌਫੇਰੇ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਦਸ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਮਹਾਵੇਦੀ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ।
Verse 11
सर्वान्देवान्शक्रमुख्यान्यज्ञे दृष्ट्वा सती शुभा । तदासानुनयं वाक्यं प्रजापतिमभाषत
ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਸਥਿਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੁਭਾ ਸਤੀ ਨੇ ਤਦ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 12
सत्युवाच । ऐरावतं समारूढो देवराजः शतक्रतुः । पत्न्या शच्या सहायातः कृतावासः शतक्रतुः
ਸਤਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਐਰਾਵਤ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ (ਇੰਦਰ) ਆਇਆ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ਚੀ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਵਾਸ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
Verse 13
पापानां यो यमयिता धर्मेणाधर्मिणां प्रभुः । पत्न्या धूमोर्णया सार्द्धमिहायातः स दृश्यते
ਜੋ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਦੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਅਧਰਮੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਧੂਮੋਰਨਾ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 14
यादसां च पतिर्द्देवो वरुणो लोकभावनः । गौर्य्या पत्न्या सहायातः प्रचेता मंडपे त्विह
ਅਤੇ ਜਲਚਰਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਦੇਵ ਵਰੁਣ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੌਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚੇਤਸ ਦੇ ਇਸ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਇਆ।
Verse 15
सर्वयक्षाधिपो देवः पुत्रो विश्रवसो मुनेः । पत्न्या त्विह समायातः सह देव्या धनाधिपः
ਸਭ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇਵ, ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼੍ਰਵਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਧਨ ਦਾ ਸਵਾਮੀ—ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਧਨਾਧਿਪ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 16
मुखं यः सर्वदेवानां जंतूनामुदरे स्थितः । वेदा यदर्थमुत्पन्नास्सोयं यज्ञमुपागतः
ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਵੇਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ—ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁਣ ਇਸ ਯਜ્ઞ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 17
निऋती राक्षसेन्द्रोऽसौ दिक्पतित्वे नियोजितः । स च त्विहागतस्तात पत्न्या सार्द्धं क्रताविह
ਉਹ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ—ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਦਿਸ਼ਾ-ਪਾਲ ਦੇ ਪਦ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਇਸ ਯਜ्ञ ਵਿਚ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 18
आयुःप्रदो जगत्यस्मिन्ब्रह्मणा निर्मितः पुरा । प्राणोपानोव्यानौदानस्समानाह्वयस्तथा
ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਆਯੁ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਵਾਯੂ—ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ, ਉਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਨਾਮ ਵਾਲਾ—ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ।
Verse 19
एकोनपंचाशत्केन गणेन परिवारितः । यज्ञे प्रजापतिश्चासौ वायुर्देवःसमागतः
ਉਨੰਜਾ (੪੯) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਗਣ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ—ਦੇਵ ਵਾਯੂ—ਯਜ्ञ ਵਿਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 20
द्वादशात्मा ग्रहाध्यक्षःचक्षुषी जगतस्त्विह । पाति वै भुवनं सर्वं देवानां यः परायणः
ਜੋ ਬਾਰਾਂ-ਰੂਪੀ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਜਗਤ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।
Verse 21
आयुषश्च वनानां च दिवसानां पतिर्हि यः । संज्ञा पतिरिहायातो भास्करो लोकपावनः
ਜੋ ਆਯੁ ਦਾ, ਵਨਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਤੀ ਹੈ—ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਸਕਰ, ਸੰਜ्ञਾ ਦਾ ਪਤੀ—ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 22
अत्रिवंशसमुद्भूतो द्विजराजो महायशाः । नयनानंदजननो लोकनाथो धरातले
ਅਤ੍ਰਿ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਦਵਿਜਰਾਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।
Verse 23
ओषधीनां पतिश्चापि वीरुधामपि सर्वशः । उडुनाथः सपत्नीक इहायातः शशी तव
ਓ ਸ਼ਸ਼ੀ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਚੰਦਰਮਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 24
वसवोष्टौ समायाता अश्विनौ च समागतौ । वृक्षो वनस्पतिश्चापि गन्धर्वाप्सरसां गणाः
ਅੱਠ ਵਸੂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਦੋ ਅਸ਼ਵਿਨ ਵੀ ਆ ਗਏ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ ਆਏ।
Verse 25
विद्याधरा भूतसंघा वेताला यक्षराक्षसाः । पिशाचाश्चोग्रकर्माणस्तथान्ये जीवहारकाः
ਵਿਦਿਆਧਰ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸੰਘ, ਵੇਤਾਲ, ਯਕਸ਼ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਸਾਚ—ਤਥਾ ਹੋਰ ਜੀਵ-ਹਾਰਕ ਪ੍ਰਾਣੀ ਵੀ (ਉੱਥੇ) ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
Verse 26
नद्यो नदाः समुद्राश्च द्वीपाश्च सह पर्वतैः । ग्राम्यारण्याश्च पशवो यदिङ्गं यच्च नेङ्गति
ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਨਦ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ ਟਾਪੂ; ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂ—ਜੋ ਚਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਅਚਲ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
Verse 27
कश्यपो भगवानत्रिर्वसिष्ठश्चापरैः सह । पुलस्त्यः पुलहश्चैव सनकाद्या महर्षयः
ਭਗਵਾਨ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ੀ—ਇੱਥੇ ਉਲੇਖਿਤ ਹਨ।
Verse 28
पुण्या राजर्षयश्चैव पृथिव्यां ये च पार्थिवाः । वर्णाश्चाश्रमिणश्चैव सर्वे ये कर्मकारिणः
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜੋ ਰਾਜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ—ਹਾਂ, ਜੋ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
Verse 29
किमत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मी सृष्टिरिहागता । भगिन्यो भागिनेयाश्च भगिनीपतयस्त्विमे
ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ—ਇਹ ਭੈਣਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਹ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ।
Verse 30
स्वभार्यासहिताः सर्वे सपुत्रास्सह बांधवाः । त्वया समर्चिताः सर्वे दानमानपरिग्रहैः
ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ—ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦਾਨ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 31
आमंत्रणा मंत्रितानां सर्वेषां मानना कृता । एक एवात्र भगवान्पतिर्मे न समागतः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੋਤਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਦਾ ਯਥਾਯੋਗ ਸਵਾਗਤ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਮੇਰੇ ਪੂਜਨੀਯ ਪ੍ਰਭੂ—ਮੇਰੇ ਪਤੀ—ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਏ।
Verse 32
विना तेन त्विदं सर्वं शून्यवत्प्रतिभाति मे । मन्ये चाहं तु भवता पतिर्मे न निमंत्रितः
ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸੁੰਨ-ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਯੋਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
Verse 33
विस्मृतस्ते भवेन्नूनं सर्वं शंसतु मे भवान् । पुलस्य उवाच । तस्यास्तदुक्तं वचनं श्रुत्वा दक्षः प्रजापतिः
“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।
Verse 34
पतिस्नेह समायुक्तां प्राणेभ्योपि गरीयसीम् । अंकमारोप्य तां बालां साध्वीं पतिपरायणाम्
ਪਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਪਿਆਰੀ, ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਧਵੀ—ਪਤੀ-ਪਰਾਇਣਾ—ਧੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ।
Verse 35
पतिव्रतां महाभागां पतिप्रियहितैषिणीम् । प्राह गंभीरभावेन शृणु वत्से यथातथम्
ਉਸ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਮਹਾਭਾਗਾ, ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣ, ਵਤਸੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਹੀ।”
Verse 36
येनाद्य कारणेनेह पतिस्ते न निमंत्रितः । कपालपात्रधृक्चर्मी भस्मावृत तनुस्तथा
ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਸੱਦਿਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਕਪਾਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਧਾਰਦਾ, ਚਮੜੇ ਦਾ ਵੇਸ ਪਹਿਨਦਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?
Verse 37
शूली मुण्डी च नग्नश्च श्मशाने रमते सदा । विभूत्याङ्गानि सर्वाणि परिमार्ष्टि च नित्यशः
ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੁੰਡਿਆ ਸਿਰ ਅਤੇ ਨਗਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਰਮਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਭੂਤੀ ਮਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 38
व्याघ्रचर्मपरीधानो हस्तिचर्मपरिच्छदः । कपालमालं शिरसि खट्वागं च करे स्थितं
ਬਾਘ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖਟਵਾਂਗ ਦੰਡ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।
Verse 39
कट्यां वै गोनसं बध्वा लिंगेऽस्थ्नां वलयं तथा । पन्नगानां तु राजानमुपवीतं च वासुकिम्
ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਗੋਨਸਾ ਸੱਪ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਛੱਲਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਸੁਕੀ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ ਵਾਂਗ ਧਾਰਿਆ।
Verse 40
कृत्वा भ्रमति चानेन रूपेण सततं क्षितौ । नग्ना गणाः पिशाचाश्च भूतसंघा ह्यनेकशः
ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਨਗਨ ਟੋਲੀਆਂ—ਪਿਸ਼ਾਚ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਭੂਤ-ਸੰਘ—ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ (ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ) ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
Verse 41
त्रिनेत्रश्च त्रिशूली च गीतनृत्यरतस्सदा । कुत्सितानि तथान्यानि सदा ते कुरुते पतिः
ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਗੀਤ ਤੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਨਿੱਤ ਹੀ ਨਿੰਦਣਯ ਕਰਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 42
त्रपाकरो भवेन्मह्यं देवानां संनिधिः कथं । कीदृक्च वसनं तस्य केतनं प्रति नार्हति
ਮੈਂ ਲਾਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਆਵੇ? ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ—ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Verse 43
एतैर्दोषैर्मया वत्से लोकानां चैव लज्जया । नाह्वानं तु कृतं तस्य कारणेन मया सुते
ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਰਕੇ, ਪਿਆਰੀ ਬੱਚੀ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਅੱਗੇ ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਹੇ ਧੀਏ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਾ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ।
Verse 44
यज्ञस्यास्य समाप्तौ तु पूजां कृत्वा त्वया सह । आनीय तव भर्त्तारं त्वया सह त्रिलोचनम्
ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ—ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਲਿਆਵਾਂਗਾ।
Verse 45
त्रैलोक्यस्याधिकां पूजां करिष्यामि च सत्कृतैः । एतत्ते सर्वमाख्यातं त्रपायाः कारणं महत्
ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਇਹੀ (ਮੇਰੀ) ਲਾਜ ਦਾ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨ ਹੈ।
Verse 46
नात्र मन्युस्त्वया कार्यः सर्वः स्वं भागमर्हति । अन्यजन्मनि यैर्यादृक्कृतं कर्म शुभाशुभम्
ਇੱਥੇ ਤੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਥਾਂ ਨਾ ਦੇ; ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 47
इह जन्मनि ते तादृक्पुत्रिके भुंजते फलम् । परितापं मा कृथास्त्वं फलं भुंक्ष्व पुराकृतम्
ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਧੀਏ, ਤੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਹਿ ਕੇ ਭੋਗ।
Verse 48
श्रियं परगतां दृष्ट्वा रूपसौभाग्यशोभनाम् । रूपं च कांतिसौभाग्यं रम्याण्याभरणानि च
ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇ ਪਾਸ ਗਈ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ—ਸੌੰਦਰਯ, ਮੰਗਲਮਈ ਲਾਵਣਯ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ—ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ, ਕਾਂਤੀ ਭਰੀ ਸੁਭਾਗਤਾ ਅਤੇ ਰਮਣੀਕ ਗਹਿਣੇ ਵੀ ਨਿਹਾਰੇ।
Verse 49
कुलेमहतिवैजन्मवपुश्चातीवसुंदरम् । पूर्वभाग्यैस्तु लभ्यंते नरैरेतानि सुव्रते
ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦੇਹ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ-ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 50
मात्मानं परिनिंदेथामाच भाग्यानि सुव्रते । फलं चैवं विधिकृतं दातुं कस्य तु कः क्षमः
ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਾ ਦੇ ਅਤੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾ ਕੋਸ। ਜੇ ਫਲ ਵਿਧੀ ਨੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕੌਣ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਜਾਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 51
नास्ति वै बलवान्कश्चिन्नमूढो न च पंडितः । पांडित्यं च बलं चैव जायते पूर्वकर्मणः
ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਕੋਈ ਭੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਲਵਾਨ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਪੰਡਿਤ। ਪਾਂਡਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਬਲ ਦੋਵੇਂ ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ (ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ-ਫਲ) ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।
Verse 52
एते देवा दिवं प्राप्ताः शोभमानाः स्थिताश्चिरम् । पुण्येन तपसा चैव क्षेत्रेषुविविधेषुच
ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।
Verse 53
यदेभिरार्जितं पुण्यं तस्यैते फलभागिनः । एवमुक्ता ततः सा तु सती भीष्मरुषान्विता
“ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਹੋਣ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸਤੀ ਧਰਮਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
Verse 54
विनिंदमाना पितरं क्रोधेनारुणितेक्षणा । एवमेतद्यथा तात त्वया चोक्तं ममाग्रतः
ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਾਂ ਤਾਤ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।”
Verse 55
सर्वो जनः पुण्यभागी पुण्येन लभते श्रियं । पुण्येन लभते जन्म पुण्ये भोगाः प्रतिष्ठिताः
ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸ ਸਭ ਪੁੰਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ।
Verse 56
तदयं जगतामीशः सर्वेषामुत्तमोत्तमः । स्थानान्येतानि सर्वेषां दत्तान्येतेन धीमता
ਉਹੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਸਭਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਪਦ ਨਿਯਤ ਕਰ ਕੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਹਨ।
Verse 57
ये गुणास्तस्य देवस्य वक्तुं जिह्वापि वेधसः । न शक्ता ख्यापने तस्य देवस्य परमेष्ठिनः
ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਠਿਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵੇਧਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਜੀਭ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।
Verse 58
भस्मास्थि च कपालानि श्मशाने वसतिस्तथा । गोनसाद्याश्च ये सर्पाः सर्वे ते भूषणीकृताः
ਭਸਮ, ਹੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸ—ਅਤੇ ਗੋਨਸ ਆਦਿ ਸੱਪ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾ ਲਏ ਹਨ।
Verse 59
भूतप्रेतगणास्तस्य पिशाचा गुह्यकास्तथा । एष धाता विधाता च एष पालयिता दिशः
ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਉਸ ਦੇ ਹਨ; ਪਿਸਾਚ ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਹੀ ਧਾਤਾ ਤੇ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 60
प्रसादेन च रुद्रस्य प्राप्तस्वर्गः पुरंदरः । यदि रुद्रेस्ति देवत्वं यदि सर्वगतः शिवः
ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤ੍ਵ ਹੈ, ਜੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ—ਤਾਂ ਇਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰੋ।
Verse 61
सत्येन तेन ते यज्ञं विध्वंसयतु शंकरः । यद्यस्ति मे तपः किंचित्कश्चिद्धर्मोथवा कृतः
ਉਸ ਸੱਚ ਦੁਆਰਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ। ਜੇ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਜਾਂ ਕੋਈ ਧਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ...
Verse 62
फलेन तस्य धर्मस्य यज्ञस्ते नाशमर्हति । प्रियाहं यदि देवस्य यदि मां तारयिष्यति
ਉਸ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ, ਤੁਹਾਡਾ ਯੱਗ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੇਰਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨਗੇ।
Verse 63
तेन सत्येन ते गर्वः समाप्तिमभिगच्छतु । इत्युक्त्वा योगमास्थाय स्वदेहस्थेन तेजसा
“ਉਸ ਸੱਚ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਹੰਕਾਰ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਯੋਗ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਈ।
Verse 64
निर्ददाह तदात्मानं सदेवासुरपन्नगैः । किंकिमेतदिति प्रोक्ते गंधर्वगणगुह्यकैः
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜ ਲਿਆ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?”
Verse 65
गंगाकूले तदा मुक्तो देहो वै क्रुद्धया तया । सौनकं नाम तत्तीर्थं गंगायाः पश्चिमे तटे
ਫਿਰ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸੌਨਕ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 66
श्रुत्वा रुद्रस्तु तद्वार्त्तां पत्न्यानाश सुदुःखितः । हंतुं यज्ञं धीरभवत्देवानामिह पश्यताम्
ਉਹ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਯਜ್ಞ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 67
गणकोटिः समादिष्टा ग्रहा वैनायकास्तथा । भूतप्रेतपिशाचाश्च दक्षयज्ञ विनाशने
ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜ्ञ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਇਕ ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਹ, ਵੈਨਾਇਕ, ਅਤੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ-ਪਿਸਾਚ ਵੀ ਬੁਲਾਏ ਗਏ।
Verse 68
तैर्गत्वा विबुधास्सर्वे यज्ञे निर्जित्य नाशिताः । हते यज्ञे तदा दक्षो निरुत्साहो निरुद्यमः
ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਯਜ्ञ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਗਏ। ਯਜ्ञ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦਕਸ਼ ਨਿਰੁਤਸਾਹ ਤੇ ਨਿਰੁਦਯਮ ਹੋ ਗਿਆ—ਨਾ ਜੋਸ਼, ਨਾ ਉਪਰਾਲਾ।
Verse 69
उपगम्याब्रवीत्त्रस्तो देवदेवं पिनाकिनम् । न ज्ञातोसि मया देव देवानां प्रभुरीश्वरः
ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਦੇਵਦੇਵ ਪਿਨਾਕੀਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ; ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ।”
Verse 70
त्वमस्य जगतोधीशः सुरास्सर्वे त्वया जिताः । कृपां कुरु महेशान गणान्सर्वान्निवर्त्तय
ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਹੋ; ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ—ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਕੇ ਰੋਕ ਲਵੋ।
Verse 71
गणैर्नानाविधैर्घोरैर्नानाभूषणभूषितैः । नानावदनदंतौष्ठैर्नाना प्रहरणोद्यतैः
—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਗਣਾਂ ਦੇ ਦਲ ਨਾਲ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ, ਦੰਦ ਤੇ ਓਠ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਨਾਨਾ ਅਸਤ੍ਰ ਉਠਾਏ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 72
नाना नागेंद्रसंदष्ट जटाभारोपशोभितैः । सुदृढोद्धत दर्पाढ्यैर्घोरैर्घोरनिघातिभिः
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਨਾਨਾ ਨਾਗਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡੱਸੀਆਂ ਤੇ ਲਪੇਟੀਆਂ ਜਾਪਦੀਆਂ, ਕੇਸਭਾਰ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ; ਉਹ ਅਤਿ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਉਗ੍ਰ, ਦੰਭ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 73
कामरूपैरकांतैश्च सर्वकामसमन्वितैः । अनिवार्यबलैश्चोग्रैर्योगिभिर्योगगामिभिः
ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਤੋਂ ਅਕਾਂਤ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲ ਅਨਿਵਾਰਯ ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੋਗ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।
Verse 74
व्यालोलकेसरजटैर्दंष्ट्रोत्कटहसन्मुखैः । करींद्रकरटाटोप पाटवैः सिंहदेहिभिः
…ਸਿੰਹ-ਦੇਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਸਰਾਂ ਤੇ ਜਟਾਵਾਂ ਬੇਕਾਬੂ ਝੂਲਦੀਆਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਦਮਸਤ ਗਜਰਾਜਾਂ ਦੇ ਕਰਟ-ਆਟੋਪ ਵਰਗੀ ਗਰਜਦਾਰ ਉਤਾਵਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
Verse 75
केचित्परमदाघ्राण घूर्णद्दीपसमप्रभैः । विचित्रचित्रवसनैर्द्धीरधीरवारदिभिः
ਕੁਝ ਅਤਿ ਮਦਮਸਤ ਸਨ, ਡੋਲਦੇ-ਡਗਮਗਾਉਂਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਝਿਲਮਿਲ ਦੀਵੇ ਵਰਗੀ ਸੀ; ਅਜੀਬ-ਅਜੀਬ, ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਉਹ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਭੀੜ ਜਾਪਦੇ—ਕੁਝ ਧੀਰ, ਕੁਝ ਅਧੀਰ, ਤੇ ਕੁਝ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡੀਂਗ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ।
Verse 76
मृगव्याघ्रसिंहरुतैस्तरक्ष्वजिनधारिभिः । भुजंगहारवलयकृतयज्ञोपवीतकैः
ਉਹ ਮਿਰਗ, ਵਿਆਘ੍ਰ ਤੇ ਸਿੰਹ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਰਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਖਾਲਾਂ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਤੇ ਕੰਗਣ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕੁੰਡਲਿਤ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ (ਜਨੇਊ) ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।
Verse 77
शूलासिपट्टिशधरैः परशुप्रासहस्तकैः । वज्रक्रकचकोदंडकालदंडास्त्रपाणिभिः
ਉਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀਸ਼ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਪਰਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਏ; ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ, ਕਰਕਚ (ਆਰਾ), ਕੋਦੰਡ (ਧਨੁਸ਼), ਕਾਲਦੰਡ (ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ) ਆਦਿ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 78
गणेश्वरैः सुदुर्द्धर्षैर्वृतः सूर्यो ग्रहैरिव । देवदेवमहादेव नष्टो यज्ञो दिवं गतः
ਅਜੈ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਦੇਵ! ਯਜ੍ਞ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 79
मृगरूपधरो भूत्वा भयभीतस्तु शंकर । नमः शङ्खाभदेवाय सगणाय सनंदिने
ਮਿਰਗ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ। (ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ:) “ਸ਼ੰਖ-ਸਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਈ ਹੈ।”
Verse 80
वृषासनाय सोमाय क्रतुकालांतकाय च । नमो दिक्चर्मवस्त्राय नमस्ते तीव्रतेजसे
ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੋਮ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਿਗੰਬਰ—ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਤੀਵ੍ਰ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 81
ब्रह्मणे ब्रह्मदेहाय ब्रह्मण्यायामिताय च । गिरीशाय सुरेशाय ईशानाय नमोनमः
ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਦੇਹ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਅਮਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਿਰੀਸ਼, ਸੁਰੇਸ਼, ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 82
रुद्राय प्रतिवज्राय शिवाय क्रथनाय च । सुरासुराधिपतये यतीनां पतये नमः
ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਅਟੱਲ ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਪ੍ਰਤਿਵਜ੍ਰ ਨੂੰ; ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਯਤੀਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 83
धूम्रोग्राय विरूपाय यज्वने घोररूपिणे । विरूपाक्षाशुभाक्षाय सहस्राक्षाय वै नमः
ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੇ ਤੇ ਉਗ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਲੱਖਣ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਘੋਰ-ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ। ਵਿਗੜੀਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਹਸ੍ਰ-ਨੇਤ੍ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 84
मुंडाय चंडमुण्डाय वरखट्वाङ्गधारिणे । कव्यरूपाय हव्याय सर्वसंहारिणे नमः
ਮੁੰਡਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਚੰਡ-ਮੁੰਡ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ ਉਗ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਉੱਤਮ ਖਟਵਾਂਗ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਵ੍ਯ-ਰੂਪ ਪਿਤ੍ਰ-ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਹਵ੍ਯ-ਰੂਪ ਦੇਵ-ਆਹੁਤੀ ਬਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 85
भक्तानुकंपिनेत्यर्थं रुद्रजाप्यस्तुताय च । विरूपाय सुरूपाय रूपाणां शतकारिणे
ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੀ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਰੁਦ੍ਰ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਪ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਨਿਰਾਕਾਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ-ਸਾਕਾਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 86
पंचास्याय शुभास्याय चंद्रास्याय नमो नमः । वरदाय वरार्हाय कूर्माय च मृगाय च
ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਵਰਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਅਤਿ-ਪੂਜਨੀਯ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੂੜਮ (ਕੱਛੂਏ) ਤੇ ਮ੍ਰਿਗ (ਹਿਰਣ) ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮੋ ਨਮਹ।
Verse 87
लीलालकशिखंडाय कमंडलुधराय च । विश्वनाम्नेथ विश्वाय विश्वेशाय नमोनमः
ਲੀਲਾ-ਸੁੰਦਰ ਜਟਾ-ਸ਼ਿਖੰਡ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੁ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਜੋ ‘ਵਿਸ਼ਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 88
त्रिनेत्रत्राणमस्माकं त्रिपुरघ्नविधीयतां । वाङ्मनः कायभावैस्तु प्रपन्नस्य महेश्वर
ਹੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਧਨੀ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਘਾਤਕ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਵਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਾਇਆ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ।
Verse 89
एवं स्तुतस्तदा देवो दक्षेणापन्नदेहिना । दिव्येनानेन स्तोत्रेण भृशमाराधितस्तदा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖ ਨੇ—ਜਿਸ ਨੇ ਨਵਾਂ ਦੇਹ ਧਾਰਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਤਦ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 90
समग्रं ते यज्ञफलं मया दत्तं प्रजापते । सर्वकामप्रसिर्द्ध्य्थंफलंप्राप्स्यस्यनुत्तमम्
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਸਮੂਹ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਤੂੰ ਅਤੁਲਨੀਆ, ਉੱਤਮ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ।
Verse 91
एवमुक्तो भगवता प्रणम्याथ सुरेश्वरम् । जगाम स्वनिकेतं तु गणानामेव पश्यताम्
ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਦੇਖਦਿਆਂ-ਦੇਖਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।
Verse 92
पत्न्याः शोकेन वै देवो गंगाद्वारे तदास्थितः । तां सतीं चिंतयानस्तु क्व नु सामेप्रियागता
ਪਤਨੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵ ਗੰਗਾ-ਦੁਆਰ ਤੇ ਓਥੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਸਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ, “ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?”
Verse 93
तस्य शोकाभिभूतस्य नारदो भवसंन्निधौ । सा ते सती या देवेश भार्या प्राणसमामृता
ਜਦ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਉਹ ਸਤੀ—ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਰਿਆ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਸੀ।”
Verse 94
हिमवद्दुहिता सा च मेनागर्भसमुद्भवा । जग्राह देहमन्यं सा वेदवेदार्थवेदिनी
ਉਹ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਧੀ, ਮੇਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਨੇ ਹੋਰ ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ—ਉਹ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।
Verse 95
श्रुत्वा देवस्तदा ध्यानमवतीर्णामपश्यत । कृतकृत्यमथात्मानं कृत्वा देवस्तदास्थितः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਅਵਤਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰ ਕੇ, ਦੇਵ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 96
संप्राप्तयौवना देवी पुनरेव विवाहिता । एवं हि कथितं भीष्म यथा यज्ञो हतः पुरा
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਯੌਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਮੁੜ ਵਿਆਹੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਇਹ ਕਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।