Adhyaya 44

Verse 1

शर्व उवाच । शरीरे मम तन्वंगि सिते भास्यसितद्युतिः । भुजंगी वा सिता शुभ्रे संश्लिष्टा चंदनेतरौ

ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੁਕੋਮਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ—ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਕਾਂਤੀ ਸਾਂਵਲੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਚਮਕ ਦਿੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਰੀਏ, ਮਾਨੋ ਚਿੱਟਾ ਸੱਪ ਲਪਟਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦਨ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ।”

Verse 2

चंद्रातपेन संपृक्ता रुधिराम्बरसंवृता । रजनी वा सिते पक्षे दृष्टिदोषं ददासि मे

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰਕਤ-ਵਰਣੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ—ਕੀ ਤੂੰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਰਾਤ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼, ਮਾਨੋ ਭਰਮ-ਅੰਧਾਪਨ, ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 3

इत्युक्ता गिरिजा तेन मुक्तकंठा पिनाकिनम् । उवाच कोपरक्ताक्षी भ्रुकुटी विकृतानना

ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਗਿਰਿਜਾ—ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੰਠ ਨਾਲ—ਪਿਨਾਕੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਬੋਲੀ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਭੌਂਹਾਂ ਟੇਢੀਆਂ, ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 4

देव्युवाच । स्वकृतेन जनः सर्वो जाड्येन परिभूयते । अवश्यमर्थी प्राप्नोति खंडनं शशिमंडन

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਜੜਤਾ ਨਾਲ ਦਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਸ਼ਿਮੰਡਨ (ਚੰਦ੍ਰ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ)।

Verse 5

तपोभिर्दीर्घचरितैर्या त्वां प्रार्थितवत्यहं । तस्या मेनि यतस्त्वेष ह्यवमानः पदे पदे

ਮੈਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਿਆ ਸੀ—ਉਸੇ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਮੇਨੀ, ਇਹ ਉਸ ਲਈ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 6

नैवास्मि कुटिला शर्व विषमा न च धूर्जटे । सविषस्त्वं जगत्ख्यातो व्यक्तदोषाकराश्रयः

ਮੈਂ ਕਪਟੀ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸ਼ਰਵ; ਨਾ ਹੀ ਕਠੋਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਧੂਰਜਟਿ। ਜਗਤ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ੈਲਾ’ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ—ਸਪਸ਼ਟ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਦਾ ਆਸਰਾ।

Verse 7

त्वं हि मुष्णासि दशनान्नेत्रहंता भगस्य च । आदित्यस्त्वां विजानाति भगवान्द्वादशात्मकः

ਤੂੰ ਹੀ ਦੰਦ ਚੁਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਭਗ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਰੂਪੀ ਭਗਵਾਨ ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਹੈਂ)।

Verse 8

मूर्ध्नि शूलं जनयसि स्वैर्दोषैर्मामधिक्षिपन् । यस्त्वं मामात्थकृष्णेति महाकालोसि विश्रुतः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਧਰ ਕੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਲ ਵਰਗੀ ਚੁਭਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ “ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ” ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਮਹਾਕਾਲ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈਂ।

Verse 9

यास्याम्यहं परित्यक्तुमात्मानं तपसा गिरिम् । जीवंत्या न मया कृत्यं धूर्तेन परिभूतया

ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਦੁਸ਼ਟ ਵੱਲੋਂ ਠੱਗੀ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਕਰਤੱਬ ਨਹੀਂ।

Verse 10

कापालिकेन क्षुद्रेण श्मशाने नित्यवासिना । भूत्या विलिप्त स्वांगेन मातृमध्यस्थ चारिणा

—ਉਸ ਨੀਚ ਕਾਪਾਲਿਕ ਵੱਲੋਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ (ਮਾਤਾਵਾਂ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

निशम्य तस्या वचनं कोपतीक्ष्णाक्षरं हरः । उवाचानिष्टसंभ्रांतः प्रचलेनेंदुमौलिना

ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਅਨਿਸ਼ਟ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ; ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਦਾ ਸਿਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 12

शर्व उवाच । अगात्मजासि गिरिजे नाहं निंदापरस्तव । चाटूक्तिबुध्या तु मया कृत उन्मादसंश्रयः

ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਗਿਰਿਜੇ, ਤੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਦੀ ਚਾਟੂਕਤੀ ਸਮਝ ਕੇ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਉਨਮਾਦ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।

Verse 13

विकल्पः स्वस्थचित्ते तु गिरिजे न मम क्रमात् । यद्येवं कुपिता भीरु तत्तवाहं न वै पुनः

ਹੇ ਗਿਰਿਜੇ, ਜਦ ਚਿੱਤ ਸਥਿਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਇਉਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈਂ, ਹੇ ਭੀਰੂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 14

नर्मवादी भविष्यामि जहि कोपं शुचिस्मिते । शिरसा प्रणतेनैष रचितस्ते मयांजलि

ਮੈਂ ਨਰਮ ਬਚਨ ਬੋਲਾਂਗਾ—ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਸੇ ਵਾਲੀਏ, ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਇਹ ਅੰਜਲੀ-ਅਰਪਣ ਰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 15

नि हीनो ह्यपमानेन निंदिते नैति विक्रियाम् । असतां तु सतां न स्यान्मर्मस्पृष्टो नरः किल

ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਅਪਮਾਨ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ, ਨਿੰਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਵਿਗੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਦ ਮਰਮ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अनेकैश्चाटुभिर्देवी देवेन प्रतिबोधिता । कोपं तीव्रं न तत्याज सती मर्मणि घट्टिता

ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੇਵ ਨੇ ਅਨੇਕ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਸਤੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤੀਖਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਛੱਡਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਚੋਟ ਪਈ ਸੀ।

Verse 17

अवष्टब्धमथाच्छिद्य वासः शंकरपाणिना । विपर्यस्तालकावेगाद्गन्तुमैच्छच्च शैलजा

ਤਦ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕਸ ਕੇ ਫੜਿਆ ਵਸਤ੍ਰ ਫਟ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਸ਼ੈਲਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ), ਝਟਕੇ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਬਿਖਰੇ ਕੇਸਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।

Verse 18

तस्या व्रजंत्याः कोपेन पुनराह पुरांतकः । सत्यं सर्वैरवयवैस्तनोषि सदृशां पितुः

ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪੁਰਾਂਤਕ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਸੱਚਮੁੱਚ, ਤੇਰੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਹੀ ਸਮਾਨਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 19

हिमाचलस्य शृंगस्थमेव जालाकुलं मनः । तथा दुरवगाह्येभ्यो गहनो हि तवाशयः

ਜਿਵੇਂ ਹਿਮਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਮਨ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਉਲਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯ ਭੀ ਅਤਿ ਗਹਿਰਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਦੁਰਵਿਗਾਹ ਹਨ।

Verse 20

काठिन्यमश्मसारेभ्यो वनेभ्यो बहुलां गता । कुटिलत्वं निम्नगाभ्यो दुःसेव्यत्वं हिमादपि

ਉਸ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੋਂ ਕਠੋਰਤਾ, ਵਨਾਂ ਤੋਂ ਘਣਤਾ, ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ ਸੁਭਾਉ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 21

संक्रांतं सर्वमेवैतत्तन्वंगि हिमभूधरात् । इत्युक्ता सा पुनः प्राह गिरिशं शैलकन्यका

“ਹੇ ਸੁਕੁਮਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹਿਮ-ਧਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਸ਼ੈਲਕਨਿਆ ਨੇ ਫਿਰ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 22

कोपकंपितमूर्द्धा सा प्रस्फुरद्दशनच्छदा । उमोवाच । स्यात्सर्वं दोषदानेन निंदायां गुणिनो बलात्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਮੱਥਾ, ਦੰਦਾਂ ਉੱਤੇ ਕੰਬਦੇ ਹੋਠ—ਉਮਾ ਬੋਲੀ: “ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਸੱਚੇ ਗੁਣੀ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 23

तवापि दुष्टसंपर्कात्संक्रांतं सर्वमेव हि । व्यालेभ्योनेकजिह्वत्वं भस्मनोऽस्नेहवृत्तिता

ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ: ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਜੀਭਾਂ ਵਾਲਾਪਣ, ਅਤੇ ਭਸਮ ਤੋਂ ਤੇਲਹੀਣ ਸੁੱਕਾ ਸੁਭਾਉ।

Verse 24

हृत्कालुष्यं शशांकोत्थं दुर्बाधत्वं विषादपि । किं चात्र बहुनोक्तेन अलं वाचां श्रमेण ते

ਇਹ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰ-ਉਤਪੰਨ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਠੀਲੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਸਾਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਬਸ—ਤੂੰ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾ ਥਕਾ।

Verse 25

श्मशानवासान्निर्भीस्त्वं नग्नत्वात्तवनत्रपा । निर्घृणत्वं कपालित्वाद्दया ते विगता चिरम्

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੈਂ; ਨੰਗਾ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਨਹੀਂ। ਖੋਪੜੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਤਾਂ ਕਬ ਦੀ ਲੁਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

Verse 26

इत्युक्त्वा मंदिरात्तस्मान्निर्जगाम हिमाद्रिजा । तस्यां व्रजंत्यां देवेश्यां गणैः किलकिलाकृता

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਹਿਮਾਦ੍ਰਿਜਾ—ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਪਾਰਵਤੀ—ਉਸ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵੀਂ-ਈਸ਼ਵਰੀ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਤਾਂ ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਲਕਿਲਾਹਟ ਭਰੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਜੈਕਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 27

क्व मातर्गच्छसीत्युक्त्वा रुदद्भिर्धावितं पुनः । विष्टभ्य चरणौ देव्या वीरको बाष्पगद्गदः

ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਦੌੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂ ਰਹੀ ਹੋ?” ਫਿਰ ਵੀਰਕਾ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ।

Verse 28

प्रोवाच मातः किन्न्वेतत्क्व यासि कुपितातुरा । अहं त्वामनुयास्यामि व्रजंतीं स्नेहवर्जिताम्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗਾ—ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਨੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਚੱਲ ਪਈ ਹੋ।”

Verse 29

नोचेत्पतिष्ये शिखराद्गिरेरस्य त्वयोज्झितः । उन्नम्यवदनं देवी दक्षिणेन तु पाणिना

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂਗਾ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ (ਉਸ ਦਾ) ਮੁਖ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

उवाच वीरकं माता त्वं शोकं पुत्र मा कृथाः । शैलाग्रात्पतितुं नैव न च गंतुं मया सह

ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ। ਨਾ ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰਾਂਗੀ, ਨਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।”

Verse 31

युक्तं ते पुत्र गच्छामि येन कार्येण तच्छृणु । कृष्णेत्युक्ता हरेणाहं स्तंभितास्म्यवमानिता

ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਹੈ—ਜਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ। ਹਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।

Verse 32

साहं तपः करिष्यामि येन गौरीत्वमाप्नुयाम् । एष स्त्रीलंपटो देवो यातायां मय्यनंतरम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਗੌਰੀ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਇਹ ਦੇਵ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਕਾਮ-ਆਸਕਤ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵੇਗਾ।

Verse 33

द्वाररक्षा त्वया कार्या नित्यं रन्ध्रान्ववेक्षणम् । यथा न काचित्प्रविशेद्योषित्तत्र हरांतिकम्

ਤੈਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਹਰ ਛੇਦ-ਰਾਹ ਨੂੰ ਤੱਕਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉੱਥੇ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੰਤਰੰਗ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 34

दृष्ट्वा परस्त्रियं चापि वदेथा मम पुत्रक । शीघ्रमेव करिष्यामि यथायुक्तमनंतरम्

ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਹੀਂ; ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 35

एवमस्त्विति देवेशीं वीरकोवाच सांप्रतम् । मातुराज्ञामृताहार प्लावितांगो गतज्वरः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀਰਕ ਨੇ ਦੇਵੀ-ਸੁਆਮੀਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਮਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੁਕਾਮ-ਤਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 36

जगाम रक्षां स द्रष्टुं प्रणिपत्य तु मातरम् । देवी चापश्यदायांतीं सखीं मातुर्विभूषिताम्

ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਰਕਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਖੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 37

कुसुमामोहिनीं नाम तस्य शैलस्य देवताम् । सापि दृष्ट्वा गिरिसुतां स्नेहविक्लवमानसा

ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੀ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਸੁਮਾਮੋਹਿਨੀ ਸੀ। ਗਿਰਿ-ਸੁਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 38

क्व पुत्रि गच्छसीत्युच्चैरालिग्योवाच देवता । सा तस्याः सर्वमाचख्यौ शंकरात्कोपकारणम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਧੀਏ, ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈਂ?” ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ।

Verse 39

पुनश्चोवाचगिरिजा देवतां मातृसंमिताम् । उमोवाच । नित्यं शैलाधिराजस्य देवतात्वमनिंदिते

ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਸਮਾਨ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਿਆ। ਉਮਾ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਨਿੰਦਾਰਹਿਤੇ, ਸ਼ੈਲਾਧਿਰਾਜ ਸਦਾ ਹੀ ਦੇਵਤਾਤ੍ਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।”

Verse 40

सर्वतः सन्निधानं ते मनसातीव वत्सला । अतस्तु ते प्रवक्ष्यामि यद्विधेयं त्वयांबिके

ਤੇਰਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਨ ਅਤਿ ਵਤਸਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ ਮਾਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 41

अन्यस्त्रीसंप्रवेशस्तु त्वया रक्ष्यः प्रयत्नतः । सरहस्ये प्रयत्नेन निषेव्यः सततं गिरौ

ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਇਕਾਂਤ, ਗੁਪਤ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 42

पिनाकिनः प्रविष्टायां वक्तव्यं मे त्वयानघे । ततोहं संविधास्यामि यत्क्षमं तदनंतरम्

ਜਦੋਂ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਹੇ ਅਨਘੇ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਲ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਜੋ ਯੋਗ੍ਯ ਅਤੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ।

Verse 43

इत्युक्ता तां तथेत्युक्त्त्वा जगाम सा गिरिं शुभा । उमापि पितुरुद्यानं जगामाद्रिसुताद्भुतम्

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁਭਾ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ। ਅਤੇ ਉਮਾ ਵੀ—ਅਦਭੁਤ ਅਦ੍ਰਿਸੁਤਾ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਪਵਨ-ਉਦਿਆਨ ਵੱਲ ਗਈ।

Verse 44

अंतरिक्षं समाविश्य मेघमालाविलप्रभम् । भूषणानि ततो न्यस्य वृक्षवल्कलधारिणी

ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਲ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 45

ग्रीष्मे पंचाग्निसंतप्ता वर्षासु च जलोषिता । वन्याहारा निराहारा शुष्कस्थंडिलशायिनी

ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ; ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ਰਹੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਹਾਰ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ—ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਨੰਗੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦੀ ਸੀ।

Verse 46

एवं साधयती तत्र तपः सा च व्यवस्थिता । ज्ञात्वा गतां गिरिसुतां दैत्यस्तत्रांतरे बली

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਸਾਧਦੀ ਰਹੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇ ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਦੈਤ੍ਯ ਉਸ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 47

अंधकस्य सुतो हृष्टः पितुर्वधमनुस्मरन् । देवान्सर्वान्विजित्याजौ बकभ्राता रणोत्कटः

ਅੰਧਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ—ਉਹ ਬਕ ਦਾ ਭਰਾ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸੀ।

Verse 48

आडिर्नामांतरप्रेक्षीसततंचंद्रमौलिनः । आजगामामररिपुः पुरं त्रिपुरघातिनः

ਆਡੀ ਨਾਮ ਦਾ ਉਹ, ਸਦਾ ਮੌਕੇ ਦੀ ਤਾਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਚੰਦ੍ਰਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਾਤੀ—ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 49

स तत्रागत्य ददृशे वीरकं द्वार्यवस्थितम् । विचिंत्य सोपि च वरं दत्तं कमलयोनिना

ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲ-ਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਵਰ ਵੀ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ।

Verse 50

हते किलांधके दैत्ये गिरिशेनासुरद्विषा । आडिश्चकार विपुलं तपः परमदारुणम्

ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਗਿਰਿਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਵੱਲੋਂ ਦੈਤ ਅੰਧਕ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਆਡੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ।

Verse 51

समागत्याब्रवीद्ब्रह्मा तपसा परितोषितः । किमाडे दानवश्रेष्ठ तपसा प्राप्तुमिच्छसि

ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਏ ਤੇ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਆਡੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?”

Verse 52

ब्रह्माणमाह दैत्यस्तु निर्मृत्युत्वमहं वृणे । ब्रह्मोवाच । जातानामिह संसारे विना मृत्युं न युज्यते

ਤਦ ਦੈਤ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਅਮਰਤਾ, ਮ੍ਰਿਤਿਉ-ਰਹਿਤਤਾ ਵਰਦਾ ਹਾਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ: “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।”

Verse 53

यतस्ततोपि दैत्येंद्र मृत्युः प्राप्यश्शरीरिभिः । इत्युक्तो दैत्यसिंहस्तु प्रोवाचांबुजसंभवम्

“ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ! ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 54

रूपस्यपरिवर्तो मे यदा स्यात्पद्मसंभव । तदा मृत्युर्मम भवेदन्यथा त्वमरोस्म्यहम्

ਹੇ ਪਦਮਜ ਬ੍ਰਹਮਾ! ਜੇ ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਆ ਪਵੇਗੀ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਮਰ ਹਾਂ।

Verse 55

इत्युक्तस्तु तदोवाच तुष्टः कमलसंभवः । यदा द्वितीयो रूपस्य विवर्त्तस्ते भविष्यति

ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦ ਕਿਹਾ: “ਜਦ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੋਵੇਗਾ…”

Verse 56

तदा ते भविता मृत्युरन्यथा न भविष्यति । इत्युक्तोमरतां मेने दैत्यसूनुर्महाबलः

“ਤਦ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਵੇਗੀ; ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੈਤ੍ਯ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਮਰ ਮੰਨ ਲਿਆ।

Verse 57

तस्मिन्काले त्वसंस्मृत्य तद्वधोपायमात्मनः । प्रतिहर्तुर्दृष्टिपथे वीरकस्याभवंस्तदा

ਉਸ ਵੇਲੇ, ਆਪਣੇ ਵਧ ਦੇ ਉਪਾਯ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ, ਉਹ ਤਦ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵੀਰਕ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਥ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ।

Verse 58

भुजंगरूपी रंध्रेण प्रविवेश दृशःपथम् । परिहृत्य गणेशस्य दानवो रौद्रदुर्जयः

ਸੱਪ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਰੌਦ੍ਰ-ਦੁਰਜਯ ਦਾਨਵ ਇੱਕ ਰੰਧ੍ਰ ਰਾਹੀਂ ਸਰਕ ਕੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਪਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇ ਕੇ।

Verse 59

अलक्षितो गणेशेन प्रविश्याथ परां तनुम् । भुजंगरूपं संत्यज्य जग्राहाथ महासुरः

ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਦੇਹ ਧਾਰ ਲਈ; ਸੱਪ-ਰੂਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਸਰੀਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।

Verse 60

उमारूपं रमयितुं गिरिशं मूढचेतनः । कृत्वा मायामयं रूपमप्रतर्क्यं मनोहरम्

ਮੂੜ੍ਹ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਉਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਿਝਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਇਆਮਯ ਅਪ੍ਰਤਾਰਕ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਦੇਹ ਰਚੀ—ਮੋਹਣੀ, ਚਿਤ੍ਰਮਈ।

Verse 61

सर्वैरवयवैः पूर्णं सर्वाभिज्ञानबृंहितम् । कृत्वा भगांतरे दंतं दैत्यो वज्रमयं दृढम्

ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ-ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਲੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਜ੍ਰ-ਸਮ ਕਠੋਰ ਦੰਤ ਬਣਾਇਆ।

Verse 62

तीक्ष्णाग्रं बुद्धिमोहेन गिरिशं हंतुमुद्यतः । कृत्वोमारूपसंस्थानं गतो दैत्यो हरांतिकम्

ਤੀਖੇ ਅਗ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ, ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋਇਆ; ਉਮਾ-ਰੂਪ ਦਾ ਸੰਸਥਾਨ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਹਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 63

पापो रम्याकृतिश्चित्र भूषणांबरसंयुतः । तं दृष्ट्वा गिरिशस्तुष्टस्तमालिंग्य महासुरम्

ਉਹ ਪਾਪੀ ਸੁੰਦਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਉਸ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ।

Verse 64

मन्यमानो गिरिसुतां सर्वैरवयवांतरैः । अपृच्छत्साधुभावं ते गिरिपुत्रि न कृत्रिमम्

ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਹਰ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਗਿਰਿਪੁਤ੍ਰੀ, ਤੇਰੀ ਸੱਚੀ ਸਾਧੁਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ—ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਬਣਾਵਟ ਦੇ।

Verse 65

या त्वं मदाशयं ज्ञात्वा प्राप्तेह वरवर्णिनी । त्वया विरहितं शून्यं मम स्थानं जगत्त्रयम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰਾ ਧਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵੀ ਸੁੰਨਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 66

प्राप्ता प्रसन्नवदने युक्तमेवंविधं त्वयि । इत्युक्तो दानवेंद्रस्तु तं बभाषे स्मितं शनैः

ਮੁਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਚਰਨ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 67

स चाबुध्यदभिज्ञानैः प्राह त्रिपुरघातिनम् । दैत्य उवाच । यातास्मि तपसः कामाद्वरं लब्धुं हिमाचलम्

ਉਸ ਨੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਘਾਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਦੈਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਤਪ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪਹਾੜ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।”

Verse 68

रतिश्च तत्र मेनाभूत्ततः प्राप्ता त्वदंतिकम् । इत्युक्तः शंकरः शंकां चित्ते प्राप्तो विचारयन्

“ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਤੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਉੱਥੋਂ ਉਹ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਾ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 69

हृदयेन समाधाय देवः प्रहसिताननः । कुपिता कुपितं बुद्ध्वा प्रकृत्या च दृढव्रता

ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਹੱਸਦੇ ਮੁਖ ਨਾਲ ਬੋਲੇ। ਉਹ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ; ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 70

अप्राप्तकामा संप्राप्ता किमेतत्संविजानती । इति चिंत्य हरस्तस्या अभिज्ञानं विचारयन्

ਹਰਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—“ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ; ਇਹ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੀ ਸਮਝਦੀ ਹੈ?”—ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪਰਖਿਆ।

Verse 71

नापश्यद्वामपार्श्वे तु तदंकं पद्मलक्षणम् । लोम्नामावर्तरचितं ततो देवः पिनाकधृक्

ਤਦ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਮ ਪਾਸੇ ਉਸ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਕਮਲ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੋਆਂ ਦੀ ਘੁੰਮਾਵਦਾਰ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 72

बुद्ध्वा तां दानवीं मायामाकारं गूहयंस्ततः । मेढ्रदंष्ट्रास्त्रमादाय दानवं तमसादयत्

ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦਾਨਵੀ ਮਾਇਆ ਹੈ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਲੁਕਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਮੇਢ੍ਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਸਤ੍ਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 73

न चाबुध्यत तद्वृत्तं वीरको द्वाररक्षकः । कुसुमामोदिनं दृष्ट्वा स्त्रीरूपं दानवेश्वरम्

ਪਰ ਦੁਆਰ-ਰੱਖਿਆਕ ਵੀਰਕਾ ਉਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ, ਇਸਤ੍ਰੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਂ ਪਛਾਣ ਸਕਿਆ।

Verse 74

दूतेन मारुतेनाशु बोधिता हिमशैलजा । श्रुत्वा वायुमुखाद्देवी क्रोधरक्ताविलेक्षणा

ਦੂਤ ਬਣੇ ਮਾਰੁਤ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹਿਮਾਲਯ-ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਵਾਯੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖੋਂ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਕੇ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਪੈ ਗਈਆਂ।

Verse 75

अपश्यद्वीरकं पुत्रं हृदयेनैव दूयता । देव्युवाच । मातरं मां परित्यज्य यस्मात्त्वं स्नेहविक्लवाम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ ਗਈ। ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ: “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ—ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ—ਕਿਉਂ ਤਿਆਗ ਗਿਆ…?”

Verse 76

विहितावसरः स्त्रीणां शंकरस्य रहोविधौ । तस्मात्ते मानुषे रूक्षा जडा हृदयवर्जिता

ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਗੁਪਤ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਅਵਸਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁੱਖਾ, ਜੜ੍ਹ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

गणेशाकारसदृशी शिला माता भविष्यति । निमित्त एष विख्यातो वीरकस्य सुतादरात्

ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਲਾ ਮਾਤਾ ਬਣੇਗੀ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀਰਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਕਤੀਭਰੀ ਆਦਰ-ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 78

संभवे प्रक्रमे चैव विचित्राख्या न संशयः । एवमुत्सृष्टशापायां गिरिपुत्र्यामनंतरं

ਸੰਭਵ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਭੀ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਖਿਆ’ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈ ਗਿਰਿ-ਕਨਿਆ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ…

Verse 79

निर्जगाम मुखात्क्रोधः सिंहरूपी महाबलः । स तु सिंहः करालास्यः सटाजटिलकंधरः

ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਿਕਲਿਆ, ਮਹਾਬਲ ਸਿੰਹ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ। ਉਹ ਸਿੰਹ ਭਿਆਨਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਜਟਿਲ ਅਯਾਲ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ ਘਣੀਆਂ ਸਨ।

Verse 80

ऊर्ध्वप्रोद्भूतलांगूलो दंष्ट्रोत्कटमुखावटः । व्यादितास्यो लंबजिह्वः क्षामः कुक्षिबलादिषु

ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਛ ਉੱਚੀ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸੀ। ਜਬੜੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ, ਜੀਭ ਲੰਮੀ ਲਟਕਦੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਸ਼ ਸੀ—ਪੇਟ, ਬਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਖ਼ਤਮ ਹੋਇਆ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।

Verse 81

अस्यास्ये वर्तितुं देवी व्यवस्थितवती तदा । ज्ञात्वा मनोगतं तस्या भगवांश्चतुराननः

ਤਦ ਦੇਵੀ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹੇ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਚਤੁਰਾਨਨ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 82

आजगामाश्रमपदं संपदामाश्रयं यतः । आगम्योवाच देवेशो गिरिजां स्पष्टया गिरा

ਉਹ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜੋ ਸੰਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ। ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 83

ब्रह्मोवाच । किं पुनः प्राप्तुकामासि किमलभ्यं ददामि ते । विरम्यतामतिक्लेशात्तपसोस्मान्मदाज्ञया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਫਿਰ ਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਐਸਾ ਕੀ ਅਲਭ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਨਾ ਸਕਾਂ? ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਅਤਿ ਕਲੇਸ਼ਦਾਇਕ ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਤੋਂ ਵਿਸਰਾਮ ਕਰ।”

Verse 84

तच्छ्रुत्वोवाचगिरिजा गुरोर्गौरवयंत्रितं । वाक्यं वाचाहरोद्गीर्णवर्णनिर्गमवांछितं

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਬੋਲੀ; ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਗੌਰਵ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਰੁਕੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ—ਆਵਾਜ਼ ਡੋਲਦੀ ਜਾਪੀ, ਅੱਖਰ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਤਰਸਦੇ ਸਨ।

Verse 85

देव्युवाच । तपसा दुष्करेणाप्तः पतिर्वै शंकरो मया । समां श्यामलवर्णेति बहुशः प्रोक्तवान्रहः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਠਿਨ ਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬਾਰੰਬਾਰ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਰਿਹਾ—‘ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੂੰ ਸ਼ਿਆਮਲ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।’”

Verse 86

तस्मादहं कांचनाभवर्णा तन्नामसंयुता । भर्तुर्भूतपतेरंगमेकतो निर्विषं भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਾਂਚਨ-ਸਮ ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਭੂਤਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਇਕ ਅੰਗ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ।

Verse 87

तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा प्रोवाच जगदीश्वरः । एवं भव त्वं भूयश्च भर्तुर्देहार्द्धचारिणी

ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੋਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਅੱਧੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨਾਲ ਸਹਚਰ ਹੋ—ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਬਣ।”

Verse 88

ततस्तत्याजतां कृष्णां फुल्लनीलोत्पलत्वचं । त्वक्च साप्यभवद्भीमा घंटाहस्तात्रिलोचना

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਖਿੜੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਤ੍ਵਚਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਤ੍ਵਚਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ—ਤਿੰਨ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਘੰਟੀ ਧਾਰੇ ਹੋਈ।

Verse 89

नानाभरणसंपूर्णा पीतकौशेयधारिणी । तामब्रवीत्ततो ब्रह्मा देवीं नीलांबुजत्विषं

ਅਨੇਕ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 90

निशे भूधरजा देह संपर्का त्वं मदाज्ञया । संप्राप्ता कृतकृत्यत्वमेकानंशा पुरो ह्यसि

ਹੇ ਰਾਤ੍ਰੀ, ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਨਮੀਏ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ; ਤੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇਕ ਅੰਸ਼ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੈਂ।

Verse 91

य एष सिंहः प्रोद्भूतो देव्याः क्रोधाद्वरानने । स तेस्तु वाहनं देवि केतौ चास्तु महाबलः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਦੇਵੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜੋ ਇਹ ਸਿੰਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਵਾਹਨ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਕੇਤੁ ਵੀ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 92

गच्छ विंध्याचलं तत्र सुरकार्यं करिष्यसि । पंचालो नाम यक्षोयं यक्षलक्षपदानुगः

ਵਿੰਧਿਆਚਲ ਨੂੰ ਜਾ; ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰੇਂਗੀ। ਇਹ ਯਕ੍ਸ਼ ਪੰਚਾਲ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਯਕ੍ਸ਼ਲਕ੍ਸ਼ (ਕੁਬੇਰ) ਦੀ ਸੇਨਾ-ਮੰਡਲੀ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੈ।

Verse 93

दत्तस्ते किंकरो देवि मया मायाशतैर्युतः । इत्युक्त्वा कौशिकी देवी विंध्यशैलं जगाम ह

“ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੇਵਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਯਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਦੇਵੀ ਵਿੰਧਿਆ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 94

उमापि प्राप्तसंकल्पा जगाम गिरिशांतिकं । प्रविशंतीं तु तां द्वारादपहृत्य समाहितः

ਉਮਾ ਨੇ ਭੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਿਰਿਸ਼ਾ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਤਦ ਉਹ—ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸਮਾਧਾਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਹਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 95

रुरोध वीरको देवीं हेमवेत्रलताधरः । तामुवाच च कोपेन रूपे तु व्यभिचारिणीं

ਹੇਮ ਦੀ ਲਾਠੀ-ਵੇਤਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀਰਕ ਨੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈਂ।”

Verse 96

प्रयोजनं न तेत्रास्ति गच्छ यावन्न भक्ष्यसे । देव्यारूपधरो दैत्यो देवं वंचितुमागतः

ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ; ਜਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਦੈਤ ਦੇਵ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਆਇਆ ਹੈ।

Verse 97

प्रविष्टो न च दृष्टोसौ स च देवेन घातितः । घातिते चाहमाज्ञप्तो नीलकंठेन कोपिना

ਉਹ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਸਿਆ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਕ੍ਰੋਧੀ ਨੀਲਕੰਠ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 98

द्वारे त्वनवधानं ते यस्मात्पश्यामि वै ततः । भविष्यसि न मे द्वास्थो वर्षपूगाननेकशः

ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬੇਧਿਆਨ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਦੁਆਰਪਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।

Verse 99

अतस्ते नात्र दास्यामि प्रवेशं गम्यतां द्रुतम् । एकां मुक्त्वा गिरिसुतां मातरं स्नेहवत्सलाम्

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਤੁਰੰਤ ਚਲਾ ਜਾ। ਗਿਰਿਸੁਤਾ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਕੋਮਲ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।

Verse 100

प्रवेशं लभते नान्या नारी कमललोचने । इत्युक्त्वा तु तदा देवी चिंतयामास चेतसा

ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 101

नारी नैव स दैतेयो वायुर्मे यामभाषत । वृथैव वीरकश्शप्तो मया क्रोधपरीतया

ਵਾਯੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਉਹ ਤਾਂ ਨਾਰੀ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ।”

Verse 102

अकार्यं क्रियते मूढैः प्रायः क्रोधसमन्वितैः । क्रोधेन नश्यते कीर्तिः क्रोधो हंति स्थितां श्रियम्

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂਰਖ ਅਕਸਰ ਅਕਰਤਵ੍ਯ ਕਰ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 103

अपरिच्छिन्नतत्वार्था पुत्रं शापितवत्यहं । विपरीतार्थबुद्धीनां सुलभो विपदागमः

ਤੱਤਵ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਉਲਟ ਅਰਥ ਵੱਲ ਮੁੜੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਪੱਤੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 104

संचिंत्यैवमुवाचेदं वीरकं प्रति शैलजा । सज्जलज्जाविकारेण वदनेनाम्बुजत्विषा

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਵੀਰਕ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ; ਲੱਜਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਰਮ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ-ਕਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 105

देव्युवाच । अहं वीरक ते माता न तेस्तु मनसो भ्रमः । शंकरस्यास्मि दयिता सुता तुहिनभूभृतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵੀਰਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹਾਂ—ਮਨ ਵਿਚ ਭਰਮ ਨਾ ਰੱਖ। ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ, ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਹਾਂ।”

Verse 106

मम गात्रच्छविभ्रांत्या मा शंकां पुत्र धारय । तुष्टेन गौरता दत्ता ममेयं पद्मजन्मना

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਸ਼ੰਕਾ ਨਾ ਧਾਰ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਗੌਰ ਵਰਣ ਪਦਮਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਸੀ।

Verse 107

मया शप्तोस्यविदिते वृत्तांते दैत्यनिर्मिते । ज्ञात्वा नारीप्रवेशं तु शंकरे रहसि स्थिते

ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਰਚੀ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਭੇਦ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਕਰ ਗੁਪਤ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣੀ, ਤਦ ਮੈਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 108

ननिवर्तयितुं शक्यः शापः किंतु ब्रवीमि ते । शीघ्रमेष्यसि मानुष्यात्सर्वकामसमन्वितः

ਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮਨੁੱਖ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 109

शिरसा तु ततो वंद्य मातरं पूर्णमानसः । उवाच साध्वीं पूर्णेन्दु द्युतिं तुहिनशैलजां

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਪੂਰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਮਾਤਾ—ਹਿਮਾਲਯ-ਕਨਿਆ ਪਾਰਵਤੀ, ਜੋ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਦਮਕਦੀ ਸੀ—ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 110

वीरक उवाच । नतसुरासुरमौलिलसन्मणिप्रवरकांतिकरालिनखाङ्घ्रिके । नगसुते शरणागतवत्सले नवनमोवनतार्त्तिविनाशिनि

ਵੀਰਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਹਾੜ-ਕਨਿਆ! ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵੇ ਮੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਉੱਤਮ ਮਣੀਆਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਨਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ-ਵਤਸਲਾ! ਨਿਮਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 111

तपनमंडलमंडितकंधरे पृथुसुवर्णनगद्युतिहारिके । विषमभंगविषंगमभीषितो गिरिसुते भवतीमहमाश्रये

ਹੇ ਗਿਰਿਸੁਤੇ! ਤੇਰਾ ਕੰਧ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਵਰਗੇ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸਾਲ ਸੁਵਰਨ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਤੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ। ਸੰਤੁਲਨ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 112

जगतिकाप्रणताभिमता ददौ झटिति सिद्धिमृते भवतीं यथा । जगतिकां प्रणमेच्छशिशेखरो भुवनभृन्मुनयो भवतीं यथा

ਜਿਵੇਂ ਜਗਤਿਕਾ—ਜੋ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ—ਝਟ ਪਟ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਭੀ (ਕਿਰਪਾ ਕਰ)। ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਸ਼ੀਸ਼ੇਖਰ (ਸ਼ਿਵ) ਜਗਤਿਕਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਭੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਲਲਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 113

विमलयोगविनिर्मितदुर्जये सुतनुतुल्यमहेश्वरमंडली । विदलितांधकबांधवसंहतिः सुरवरैः प्रथमं त्वमभिष्टुता

ਹੇ ਅਜਿਤੇ! ਨਿਰਮਲ ਯੋਗ ਤੋਂ ਨਿਰਮਿਤ ਅਦੁರ್ಜਯਾ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ! ਤੇਰਾ ਮੰਡਲ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਅੰਧਕ ਦੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਥਮ ਨੇ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ।

Verse 114

सितसटापटलोद्धतकंधराभवमहामृगराजरयस्थिता । विमलशक्तिमुखानलपिंगला यतभुजौघनिपिष्टमहासुरा

ਤੇਜ਼ ਮਹਾਮ੍ਰਿਗਰਾਜ ਸਿੰਘ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਚਿੱਟੀ ਜਟਾ ਦੀ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਉੱਚੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ; ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੁਖ-ਅਗਨਿ ਵਰਗੀ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸੰਯਤ ਅਨੇਕ ਭੁਜਾਵਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।

Verse 115

निगदिता भुवनैरतिचंडिकाजननिशुंभनिशुंभनिषूदिनी । प्रणतचिंतितदा भवदा नवप्रशमनैकरतिस्तरसा भुवि

ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ-ਚੰਡਿਕਾ ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਦੀ ਸੰਹਾਰਣੀ। ਜੋ ਭਗਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ, ਕਲਿਆਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਪੀੜਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇਕੋ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਰਮਦੀ ਹੈ।

Verse 116

वियतिवायुपथे ज्वलनाकुलेवनितले तव देवि च यद्वपुः । तदजितेप्रतिमे प्रणमाम्यहं भुवनभाविनिते भववल्लभे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪਵਨਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਗਨਿ-ਭਰੇ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਜਿਤੇ, ਅਤੁਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਭੁਵਨਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣਹਾਰੀਏ, ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰਿਯੇ।

Verse 117

जलधयो ललितोद्धतवीचयो हुतवहो द्युतिदग्धचराचरः । फणसहस्रभृतश्च भुजंगमास्त्वमभिधास्यसि मामभयंकरा

ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਉੱਛਲਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਰਾਚਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਅੱਗ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਵਾਲੇ ਭੁਜੰਗ—ਹੇ ਅਭਯ-ਦਾਤ੍ਰੀ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਵੇਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਨਿਰਭਯ ਕਰ।

Verse 118

भगवति स्थिरभक्तजनाश्रये प्रतिगतो भवतीचरणाश्रयं । करणजातमिहास्तु ममाश्रवैतवविलासमुखानुभवास्यदम्

ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਅਡੋਲ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ-ਸਥਾਨੀਏ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵਿਲਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣ।

Verse 119

सुप्रसन्ना ततो देवी वीरकस्येति संस्तुता । प्रविवेश शुभंभर्तुर्भुवनं भूधरात्मजा

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ; “ਵੀਰਕ ਦੀ ਪਤਨੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਈ। ਪਹਾੜ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਪਤੀ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

Verse 120

द्वास्थोपि वीरको देवान्हरदर्शनकांक्षिणः । व्यसर्जयत्स्वकानेव गृहानादरपूर्वकं

ਦੁਆਰਪਾਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਵੀਰਕ ਨੇ, ਹਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 121

नास्त्यत्रावसरो देवा देव्याः सह वृषाकपिः । निभृतः क्रीडतीत्युक्ता ययुस्ते च यथागतं

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵੋ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਅਵਸਰ ਨਹੀਂ; ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਾਕਪਿ ਨਿੱਜਤਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਏ।

Verse 122

गते वर्षसहस्रे तु देवास्त्वरितमानसाः । ज्वलनं चोदयामासुर्ज्ञातुं शंकरचेष्टितं

ਜਦੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਉਤਾਵਲੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣ ਸਕਣ।

Verse 123

प्रविश्य पक्षिरंध्रेण शुकरूपी हुताशनः । ददर्श शयने सर्वं रतौ गिरिजया सह

ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਵਾਲੇ ਛੇਦ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ ਸੂਅਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ—ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਨਾਲ (ਸ਼ਿਵ) ਰਤੀ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 124

ददर्श तं च देवेशो हुताशं शुकरूपिणं । तमुवाच महादेवः किंचित्कोपसमन्वितः

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਸ਼ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਅਗਨੀ, ਸੂਅਰ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ। ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕੁਝ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 125

शर्व उवाच । निषिक्तमर्धं देव्यां मे वीर्यं च शुकविग्रह । लज्जया विरतिश्चास्य त्वमर्धं पिब पावक

ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰਾ ਅੱਧਾ ਤੇਜ ਦੇਵੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਅੱਧਾ—ਸ਼ੁਕਰੂਪ—ਲੱਜਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਕਰਕੇ ਰੁਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਪਾਵਕ, ਉਹ ਬਚਿਆ ਅੱਧਾ ਤੂੰ ਪੀ ਲੈ।”

Verse 126

यस्मात्तु त्वत्कृते विघ्नं तस्मात्त्वय्युपपद्यते । इत्युक्तः प्राञ्जलिर्वह्निरपिबद्वीर्यमाहितं

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਵਿਘਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਵੀ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਹਿਨੀ ਅਗਨੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਿਕਤ ਵੀਰਯ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 127

तेनाप्लुतास्ततो देवास्तन्मुखा ऋभवो यतः । विपाट्य जठरं तेषां वीर्यं माहेश्वरं ततः

ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਿਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਠਰ ਚੀਰ ਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ ਵੀਰਯ ਕੱਢ ਲਿਆ।

Verse 128

निष्क्रांतं तप्तहेमाभं वितते शंकराश्रमे । तस्मिन्सरो महज्जातं विमलं बहुयोजनं

ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ—ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ—ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਰੋਵਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਮਲ, ਅਨੇਕ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ।

Verse 129

प्रोत्फुल्लहेमकमलं नानाविहगनादितम् । तच्छ्रुत्वा तु सरो देवी जातं हेममहांबुजम्

ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜਿਆ ਕਮਲ ਸੀ, ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ। ਉਹ ਸੁਰ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਮਹਾਨ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਵੇਖਿਆ।

Verse 130

जगाम कौतुकाविष्टा तत्सरः कनकांबुजम् । तत्र कृत्वा जलक्रीडां तदब्जकृतशेखरा

ਕੌਤੁਹਲ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਿਰ ਦਾ ਸ਼ੇਖਰ ਬਣਾਇਆ।

Verse 131

उपविष्टा ततस्तस्य तीरे देवी सखीवृता । पातुकामा च तत्तोयं स्वादुनिर्मलपंकजम्

ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਹ ਉਸ ਜਲ ਨੂੰ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ—ਜੋ ਮਿੱਠਾ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 132

अपश्यत्कृत्तिकास्तास्स षडर्कद्युतिसन्निभाः । पद्मपत्रे तु तद्वारि गृहीत्वा प्रस्थिता गृहम्

ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਛੇ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 133

हर्षात्सोवाच पास्यामि पद्मपत्रे स्थितं पयः । ततःस्ता ऊचुरखिलाः कृत्तिका हिमशैलजाम्

ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਦੁੱਧ ਵੇਖਾਂਗਾ।” ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਹਿਮਸ਼ੈਲਜਾ—ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਧੀ—ਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ।

Verse 134

कृत्तिका ऊचुः । दास्यामो दयिते गर्भे संभूतो यो भविष्यति । सोस्माकमपि पुत्रः स्यादस्मत्त्राता च वृत्तिमान्

ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜੋ ਬਾਲਕ ਜਨਮੇਗਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕਰਾਂਗੀਆਂ। ਉਹ ਸਾਡਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ—ਸਾਡਾ ਰੱਖਿਅਕ, ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਵਾਲਾ।”

Verse 135

त्रिषु लोकेषु विख्यातः सर्वेष्वपि शुभानने । इत्युक्तोवाच गिरिजा कथं मद्गात्रसंभवैः

“ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਬੋਲੀ: “ਜੇ ਇਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ?”

Verse 136

सर्वैरवयवैर्युक्तो भवतीभ्यः सुतो भवेत् । ततस्तां कृत्तिका ऊचुर्विधास्यामोस्य वै वयम्

“ਤੁਹਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਅੰਗੋਂ ਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।” ਤਦ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਲਈ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਧਾਨ ਕਰਾਂਗੀਆਂ।”

Verse 137

उत्तमान्युत्तमांगानि यद्येवं तु भविष्यति । उक्ता वै शैलजा प्राह भवत्वेवमनिंदिताः

“ਜੇ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਕਿ ਉੱਤਮ ਅੰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਲੰਕਾਰ ਬਣ ਜਾਣ,” ਤਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੈਲਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ।”

Verse 138

ततस्तु हर्षसंपूर्णा पद्मपत्रस्थितं पयः । तस्यै ददुस्तया चापि तत्पीतं क्रमशो जलम्

ਤਦ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੁੱਧ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਜਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 139

पीते तु सलिले चैव तस्मिन्नेव क्षणे वरः । विपाट्य देव्याश्च ततो दक्षिणं कुक्षिमुद्गतः

ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਜਲ ਪੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ ਧੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸੱਜੀ ਕੋਖ ਚੀਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 140

निश्चक्रामाद्भुतो बालो रोगशोकविनाशनः । प्रभाकरकरव्रात प्रकारप्रकरप्रभुः

ਅਦਭੁਤ ਬਾਲਕ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਰੋਗ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਗੁੱਛੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 141

गृहीतनिर्मलोदग्र शक्तिशूलांकुशोनलः । दीप्तो मारयितुं दैत्यानुत्थितः कनकच्छविः

ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਉੱਚੇ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ—ਭਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਅੰਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਦਹਕਦੀ ਅੱਗ—ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਛਵੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 142

एतस्मात्कारणादेव कुमारश्चापि सोभवत् । वामं विदार्य निष्क्रांतस्ततो देव्याः पुनः शिशुः

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਉਹ ਕੁਮਾਰ, ਯੁਵਰਾਜ ਵੀ ਬਣਿਆ; ਫਿਰ ਵਾਮ ਪਾਸਾ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ—ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਬਾਲਕ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 143

स्कंदोथ वदनाद्वह्नेः शुभ्रात्षड्वदनोरिहा । कृत्तिकासलिलादेव शाखाभिः सविशेषतः

ਫਿਰ ਸਕੰਦ—ਅਗਨੀ ਦੇ ਉਜਲੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ—ਇੱਥੇ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜਲ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ (ਸ਼ਾਖਾਂ) ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ।

Verse 144

शाखाः शिवाः समाख्याताः षट्सुवक्त्रेषु विस्तृताः । यतस्ततो विशाखोसौ ख्यातो लोकेषु षण्मुखः

ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਾਖਾਂ ਐਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰਿਤ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਛਣਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸਾਖ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਖਿਆਤ ਹੈ।

Verse 145

स्कंदो विशाखः षड्वक्त्रः कार्तिकेयश्च विश्रुतः । पक्षे चैत्रस्य बहुले पंचदश्यां महाबलौ

ਉਹ ਸਕੰਦ, ਵਿਸਾਖ, ਛਡਵਕਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਚੈਤਰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 146

संभूतावर्कसदृशौ विशाले शरकानने । सिते पक्षे तु पंचम्यां तथैतौ पावकानलौ

ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਰਕਾਨਨ—ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਦਹਕਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾ ਹੀ ਬਣ ਗਏ।

Verse 147

बालकाभ्यां चकारैकं संध्यायामेव भूतये । तस्यामेव ततः षष्ठ्यामभिषिक्तो गुहः प्रभुः

ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਦੋ ਬਾਲਕਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਇਕੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਛਠੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਗੁਹਾ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਇਆ।

Verse 148

सर्वैरमरसंघातैर्ब्रह्मोपेंद्रेंद्र भास्करैः । गंधमाल्यैः शुभैर्धूपैस्तथा क्रीडनकैरपि

ਸਾਰੇ ਅਮਰ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਪੇਂਦ੍ਰ (ਵਿਸ਼ਣੁ), ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਸਮੇਤ—ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਧੂਪ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ (ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ)।

Verse 149

छत्रैश्चामरजालैश्च भूषणैश्च विलेपनैः । अभिषिक्तो विधानेन यथावत्षण्मुखः प्रभुः

ਰਾਜਸੀ ਛਤਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਮਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪਾਂ ਨਾਲ, ਛੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਣਮੁਖ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 150

सुतामस्मै ददौ शक्रो देवसेनेति विश्रुताम् । पत्न्यर्थं देवदेवेशो ददौ विष्णुरथायुधम्

ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ, ਜੋ ਦੇਵਸੇਨਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁਰਥ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 151

यक्षाणां दशलक्षाणि ददावस्य धनाधिपः । ददौ हुताशनस्तेजो ददौ वायुश्च वाहनम्

ਧਨਾਧਿਪ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ ਲੱਖ ਯਕਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਨੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਹਨ—ਤੀਵ੍ਰ ਗਤੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧਨ—ਦਿੱਤਾ।

Verse 152

ददौ क्रीडनकं त्वष्टा कुक्कुटं कामरूपिणम् । एवं सुरास्तु ते सर्वे परिवारमनन्तकम्

ਤਵਸ਼ਟਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕ੍ਰੀਡਨਕ ਦਿੱਤਾ—ਇੱਕ ਕੁੱਕੜ ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਅਨੰਤ ਪਰਿਵਾਰ (ਸੰਗਤ) ਬਣ ਗਏ।

Verse 153

ददुर्मुदितचेतस्काः स्कंदायादित्यवर्चसे । जानुभ्यामवनौ स्थित्वा सुरसंघास्तमस्तुवन्

ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਸੰਘਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 154

स्तोत्रेणानेन वरदं षण्मुखं मुख्यशः सुराः । देवा ऊचुः । नमः कुमाराय महाप्रभाय स्कंदाय चास्कंदितदानवाय

ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨਾਂ ਨੇ ਵਰਦਾਤਾ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਕੁਮਾਰ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਦਾਨਵਾਂ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ।”

Verse 155

नवार्कबिंबप्रतिमप्रभाव नमोस्तु गुह्याय गुहाय तुभ्यम् । नमोस्तु ते लोकभयापहाय नमोस्तु ते लोककृपापराय

ਨਵੇਂ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਵਰਗੀ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੁਹ੍ਯ, ਹੇ ਗੁਹਾ-ਵਾਸੀ (ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ), ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਕਰੁਣਾਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 156

नमो विशालामललोचनाय नमो विशाखाय महाव्रताय । नमो नमस्तेस्तु रणोत्कटाय नमो मयूरोज्ज्वलवाहनाय

ਵਿਸ਼ਾਲ, ਨਿਰਮਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਸ਼ਾਖ, ਮਹਾਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਤਕਟ (ਭਿਆਨਕ) ਨੂੰ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਯੂਰ ਉੱਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਵਾਹਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 157

नमोस्तु केयूरधराय तुभ्यं नमो धृतोदग्रपताकिने ते । नमः प्रभावप्रणताय तेस्तु नमोऽस्तु घंटाधरधैर्यशालिने

ਹੇ ਕੇਯੂਰ (ਬਾਂਹ-ਕੜੇ) ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਉੱਚੀ ਪਤਾਕਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਅੱਗੇ ਸਭ ਨਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਘੰਟੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਵੀਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 158

कुमार उवाच । कं वः कामं प्रयच्छामि भवंतो ब्रूतनिर्वृताः । यद्यप्य साध्यं कृत्यं नो हृदये चिंतितं चिरम्

ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਵਰ ਦਿਆਂ? ਤੁਸੀਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਕਹੋ। ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਸੋਚਿਆ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 159

इत्युक्तास्तु सुरास्तेन प्रोचुः प्रणतमौलयः । सर्व एव महात्मानं गुहं मुदितमानसाः

ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਦਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਗੁਹ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ।

Verse 160

दैत्येंद्रस्तारको नाम सर्वामरकुलांतकृत् । बलवान्दुर्जयस्तीक्ष्णो दुराचारोतिकोपनः

ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਸਲ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਸੀ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਅਜਿੱਤ, ਭਿਆਨਕ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 161

तमेव जहि दुर्धर्षं दैत्यं सर्वविनाशनम् । उपस्थितः कृत्यशेषो ह्यस्माकं च भयावहः

ਉਸ ਅਜਿੱਤ ਦੈਂਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਦੂਈ ਰਸਮ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।

Verse 162

हिरण्यकशिपुश्चोग्रो ह्यवध्यो देवतागणैः । यज्ञघ्नः पापकर्मा वै येन ब्रह्मापि तापितः

ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ, ਜੋ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਸੀ। ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 163

एतौ हरस्व भद्रं ते तावकं च महाबलम् । एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सर्वामरपदानुगः

"ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਓ - ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ - ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਲਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇ," ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 164

जगाम जगतांनाथस्तूयमानोमरेश्वरैः । तारकस्य वधार्थाय जगतां कंटकस्य च

ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੋਇਆ, ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਕਾਂਟੇ ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 165

ततश्च प्रेषयामास शक्रो गूढसमाश्रयः । दूतं दानवसिंहस्य परुषाक्षरवादिनम्

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਗੁਪਤ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਿੰਹ ਦੇ ਸੇਵਕ—ਕਠੋਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ—ਇੱਕ ਦੂਤ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ।

Verse 166

स तु गत्वाब्रवीद्दैत्यमभयो भीमदर्शनम् । दूत उवाच । शक्रस्त्वामाह देवेशो दैत्यकेतुं दिवस्पतिः

ਉਹ ਜਾ ਕੇ ਨਿਡਰ, ਭਿਆਨਕ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਦੈਤ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ। ਦੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੈਤਕੇਤੁ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ, ਦਿਵਸਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 167

तारकासुर तच्छक्त्या घटयस्व यथेच्छया । यज्जगज्ज्वलनोद्दीप्तं किल्बिषं च त्वया कृतम्

ਹੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ! ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਕਰ ਦੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 168

तस्याहं सादकस्तेद्य राजास्मि भुवनत्रये । श्रुत्वैतदद्भुतं वाक्यं कोपसंरक्तलोचनः

“ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਜ-ਸਾਧਕ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 169

उवाच दूतं दुष्टात्मा नष्टप्रायविभूतिकः । तारक उवाच । दृष्टं ते पौरुषं शक्र शतशोथ महारणे

ਲਗਭਗ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਵਿਭੂਤੀ ਵਾਲਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਤਾਰਕ ਦੂਤ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੌਰਖ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।”

Verse 170

निस्त्रपत्वान्न ते शांतिर्विद्यते शक्र दुर्मते । एवमुक्ते गते दूते चिंतयामास दानवः

“ਤੇਰੀ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ!” ਦੂਤ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦਾਨਵ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ।

Verse 171

नालब्धसंश्रयः शक्रो वक्तुमेवमिहार्हति । जातः स्कंदोधुना शक्राज्ज्ञायते समुपाश्रयात्

ਆਸਰਾ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਐਸਾ ਬੋਲਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਕੰਦ ਸ਼ਕ੍ਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 172

निमित्तौघांस्तदा दुष्टान्सोपश्यन्नाशवेदिनः । पांसुवर्षमसृक्पातं गगनादवनीतले

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਦੀ ਬਾਢ਼ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਂਪਿਆ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਧੂੜ ਦੀ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੀਆਂ ਵੇਖੀਆਂ।

Verse 173

वामनेत्रप्रकंपं च वक्त्रशोषं मनोमयम् । स्वकानां वक्त्रपद्मानां म्लानतां च व्यलोकयत्

ਉਸ ਨੇ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਦਾ ਕੰਬਣਾ, ਮਨੋਂ ਉਪਜੀ ਮੁਖ-ਸੁੱਕੜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਮੁਖੜਿਆਂ ਦੀ ਮੁਰਝਾਹਟ ਵੀ ਵੇਖੀ।

Verse 174

दुष्टांश्च प्राणिनो रौद्रान्सोपश्यद्दुष्टवादिनः । तदचिंत्यैव दितिजो न्यस्तचित्तोभवत्क्षणात्

ਉਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਟ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੀਚ ਬਚਨ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਸ ਅਚਿੰਤ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ ਦੈਤ੍ਯ ਤੁਰੰਤ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਠਹਿਰ ਗਿਆ।

Verse 175

यावद्गजघटाघंटा घनत्काररवोत्कटाम् । तद्वत्तुरंगसंघातहेषोत्साहविभूषिताम्

ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਕਪੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਘਣੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਝੰਕਾਰ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਓਥੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ ਤੇ ਯੁੱਧ-ਉਤਸਾਹ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 176

सैन्यैस्सेनान्तरोदग्र ध्वजराजैर्विराजिताम् । विमानैश्चाद्भुताकारैश्चलितामलचामरैः

ਉਹ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਕਤਾਰਾਂ ਵਿਚ ਉੱਚੇ ਰਾਜਸੀ ਧਵਜ-ਪਤਾਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਦਭੁਤ ਆਕਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਾਮਰ ਹਿਲਦੇ-ਡੁੱਲਦੇ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 177

विभूषणपिनद्धां च किन्नरोद्गीतनादिताम् । नाना नाकतरूत्फुल्ल कुसुमापीडधारिणीम्

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਨਾਨਾ ਸਵਰਗੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ-ਮੁਕੁਟ ਸੀ।

Verse 178

विशोकास्त्रपरिस्फार चर्मनिर्मलदर्शिनीं । विद्युत्पुष्टद्युतिधरां नानावाद्यविनादिताम्

ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿੱਖਦੀ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਕਵਚ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਬੇਦਾਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਘਣੀ ਤੇ ਤੀਖੀ ਜੋਤ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 179

सेनां नाकसदां दैत्यः प्रासादस्थो व्यलोकयत् । सचिंतयामास तदा किंचिद्विभ्रांतमानसः

ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਤੋਂ ਦੈਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਿਆ; ਫਿਰ ਮਨ ਕੁਝ ਵਿਹਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 180

अपूर्वः को भवेद्योद्धा यो मया न विनिर्जितः । ततश्चिंताकुलो दैत्यः शुश्राव कटुकाक्षरम् । सिद्धवंदिभिरुद्घुष्टमिदं हृदयदारुणम्

“ਕੌਣ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਯੋਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ?” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਚਿੰਤਾ-ਵਿਆਕੁਲ ਦੈਤ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਵੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 181

जयातुलशक्तिदीधितिपंजरभुजदंडप्रचंडतर । रभससुरवदनकुमुदविकासनविलासनेत्र कुमारवर

ਹੇ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ-ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਤੇਰੀਆਂ ਭੁਜਾਂ ਦੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹਨ, ਅਤੁਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਜ੍ਵਲੰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਪਿੰਜਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਪਦੀਆਂ; ਤੇਰੀਆਂ ਖੇਡਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਤੁਰੰਤ ਖਿੜਾ ਦਿੰਦੀਆਂ—ਤੇਰੀ ਜੈ ਹੋਵੇ!

Verse 182

जय दितिजकुलमहोदधि बडवानल मधुरमयूररथ सुरमकुट कोटि कुंचित चरण नखांकुर महासेन

ਜੈ ਹੋਵੇ ਮਹਾਸੇਨ ਦੀ—ਜੋ ਦਿਤਿਜ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬਡਵਾਨਲ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਮਧੁਰ ਧੁਨੀ ਵਾਲੇ ਮਯੂਰ-ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ; ਜਿਸ ਦੇ ਮਕੁਟ ਦੀ ਦੇਵ-ਗਣ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਵਾਰ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕੁੰਚਿਤ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਖਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 183

जय चलितललित चूडाकलापनवविमलकमल । दंडकांत दैत्येशवंश दुःसह दावानल

ਜੈ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੀ—ਜਿਸ ਦੇ ਚਲਾਇਮਾਨ, ਲਲਿਤ ਚੂੜਾ-ਕਲਾਪ ਨਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ; ਹੇ ਦੰਡਕਾ-ਕਾਂਤ! ਤੂੰ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਅਸਹਿ ਦਾਵਾਨਲ ਅੱਗ ਹੈਂ।

Verse 184

जय विशाखविभोजय बालसप्तवासर भुवनालिशोकशमन जय सकललोक दितिसुतधुरंधरनाशक स्कंद

ਜੈ ਹੋ ਸਕੰਦ! ਵਿਸ਼ਾਖਾ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਜੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਯੁਵਕ, ਭੁਵਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਣਹਾਰ, ਤੇਰੀ ਜੈ। ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਧੁਰੰਧਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਿਅਕ, ਸਕੰਦ, ਤੇਰੀ ਜੈ।

Verse 185

श्रुत्वैतत्तारकः सर्वमुद्घुष्टं देववंदिभिः । सस्मार ब्रह्मणो वाक्यं वधं बालादुपस्थितं

ਦੇਵ-ਵੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਸਾਰੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤਾਰਕ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕੀਤੇ—ਕਿ ਇਕ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁਣ ਨੇੜੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ।

Verse 186

स्मृत्वा धर्मौघविध्वंसी सदा वीरपदानुगः । मंदिरान्निर्जगामाशु शोकग्रस्तेन चेतसा

ਧਰਮ-ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਵੀਰ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਸੀ, ਉਹ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਲੈ ਕੇ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।

Verse 187

कालनेमिमुखा दैत्याः संत्रस्ता भ्रांतचेतसः । स्वेष्वनीकेषु च तदा त्वरा विस्मितचेतसः

ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ ਦੈਤ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 188

हिरण्यकशिपुः प्राह दानवानां धुरंधरः । त्रपाकरं भवेन्मह्यं बालस्यास्य पलायनम्

ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਗੇਵਾਨ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਬੋਲਿਆ: “ਇਸ ਬਾਲਕ ਦਾ ਭੱਜ ਜਾਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲਾਜ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।”

Verse 189

यद्यहं हंतवे यामि सोपि वै कमलाश्रितः । हत्वाहं बालकं चैनं दुःस्पर्शः स्यामकारणं

Je main usnu maran janda haan, taan oh Brahma ji di sharan vich hai. Is balak nu maar ke main apvitar ho javanga te eh apman da karan banega.

Verse 190

यात धावत गृह्णीत योजयध्वं वरूथिनीम् । कुमारं तारको दृष्ट्वा बभाषे भीषणाकृतिः

Jao! Bhajjo! Fado! Faujan nu tyaar karo! Bhayanak roop wale Taraka ne naujawan Kumara nu vekh ke eh keha.

Verse 191

किं बाल योद्धुकामोसि क्रीडकंदुकलीलया । येनातपो निसृष्टस्ते सत्संगरविभाषक

Hey balak, tu kyun ladna chaunda hai jivein eh koi gend di khed hove? Is tarah tu apni tapasya nu tiyag ditta hai, hey oh jo changge lokan vich ucha bolda hai.

Verse 192

बालत्वादथ ते बुद्धिरेवं स्वल्पार्थदर्शिनी । कुमारोपि तमग्रस्थं बभाषे हर्षवत्तमं

Bachpan karke ohna di samajh ghat si te oh thoda hi dekh sakde san. Par Kumara ne agge khade ho ke bade anand naal keha.

Verse 193

शृणु तारक शास्त्रार्थ इह नैव निरूप्यते । शस्त्रैरर्था न दृश्यंते समरे निर्भरं भये

Suno Taraka, ethe shastran de arth nahi samjhaye jande. Jang vich jadon darr hunda hai, taan sirf hathiyar hi dikhde han, arth nahi.

Verse 194

शिशुत्वं मावमंस्था मे शिशुः कष्टो भुजंगमः । दुष्प्रेक्षो भास्करो बालस्तथाहं दुर्जयः शिशुः

ਮੇਰੇ ਬਾਲਪਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੇ ਹਲਕਾ ਨਾ ਸਮਝੀਂ। ਨਿੱਕਾ ਸੱਪ ਵੀ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸਵੇਰ ਦਾ ‘ਨੌਜਵਾਨ’ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਿਗਾਹਾਂ ਲਈ ਅਸਹਿ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ—ਬੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਭੀ—ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹਾਂ।

Verse 195

अल्पाक्षरो न मंत्रः किं सस्फुरो दैत्य दृश्यते । कुमारे प्रोक्तवत्येवं दैत्यश्चिक्षेप मुद्गरं

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇੰਨੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਮੰਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਦੈਤ ਕਿਉਂ ਕੰਬਦਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਦੈਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਗਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 196

कुमारस्तं निरासोग्रं चक्रेणामोघवर्चसा । ततश्चिक्षेप दैत्येंद्रो भिंदिपालमयोमयं

ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਅਮੋਘ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਾਰ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਭਿੰਡੀਪਾਲ (ਭਾਲਾ) ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 197

करेण तं च जग्राह कार्तिकेयोमरारिहा । गदां मुमोच दैत्याय समुत्थाय खरस्वनाम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ; ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਕਰੜੀ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਦੈਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਸੁੱਟੀ।

Verse 198

तया हतस्ततो दैत्यश्चकम्पेचलराडिव । मेने च दुर्जयं दैत्यस्तदाबालं सुदुःसहं

ਉਸ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਦੈਤ ਫਿਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਡੋਲਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਜਿੱਤ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿ ਮੰਨਿਆ।

Verse 199

चिंतयामास बुद्ध्या वै प्राप्तः कालो न संशयः । कंपितं च समालोक्य कालनेमि पुरोगमाः

ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨਨ ਕੀਤਾ: “ਨਿਯਤ ਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਕੰਪਨ ਤੇ ਹਲਚਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 200

सर्वे देत्यैश्वरा जघ्नुः कुमारं रणदारुणं । स तैः प्रहारैरस्पृष्टस्तथा क्लैशैर्महाद्युतिः

ਸਾਰੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ; ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਦੀਪਤਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਡੋਲ।