Adhyaya 34

Verse 1

। भीष्म उवाच । कस्मिन्काले भगवता ब्रह्मणा लोककारिणा । यज्ञियैर्यष्टुमारब्धं तद्भवान्वक्तुमर्हति

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਯਜ੍ਞੀ ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

किं नामान ऋत्विजस्ते ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः । का च वै दक्षिणा तेषां दत्ता तेन महात्मना

ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਉਹ ਯਜ્ઞ-ਪੁਰੋਹਿਤ (ਰਿਤ੍ਵਿਜ) ਕਿਹੜੇ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ? ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ (ਪੁਰੋਹਿਤ-ਦਾਨ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ?

Verse 3

यथाभूतं यथावृत्तं तथा त्वं मे प्रकीर्तय । सुमहत्कौतुकं जातं यज्ञं पैतामहं प्रति

ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ। ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਯਜ्ञ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਜਾਗ ਪਈ ਹੈ।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पूर्वमेव मया ख्यातं यदा स्वायंभुवो मनुः । सृष्ट्वा प्रजापतीन्सर्वानुक्तः सृष्टिं कुरुष्व वै

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਮਨੂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ—“ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ।”

Verse 5

स्वयं तु पुष्करं गत्वा यज्ञस्याहृत्य विस्तरम् । ससंभारान्समानाय्य वह्न्यगारे स्थितोभवत्

ਫਿਰ ਉਹ ਆਪ ਪੁਸ਼ਕਰ ਗਿਆ, ਯਜ्ञ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਿਸਤਾਰ (ਸਾਮਗਰੀ) ਲਿਆਇਆ; ਸਾਰੇ ਸੰਭਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਅਗਨਿ-ਗ੍ਰਿਹ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 6

गायंति नित्यं गंधर्वा नृत्यंत्यप्सरसां गणाः । ब्रह्मोद्गाता होताध्वर्युश्चत्वारो यज्ञवाहकाः

ਗੰਧਰਵ ਨਿੱਤ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਦ੍ਗਾਤਾ, ਹੋਤਾ ਅਤੇ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਯਜ्ञ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 7

एकैकस्य त्रयश्चान्ये परिवाराः स्वयंकृताः । ब्रह्मा च ब्रह्मणाच्छंसी पोता चाग्नीध्र एव च

ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਲਈ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਸਹਾਇਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ: ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਚਛੰਸੀ (ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਸਤੁਤਿਕਾਰਕ ਪਾਠਕ), ਪੋਤਾ (ਯਜ્ઞ-ਕਰਮ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ), ਅਤੇ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਵੀ।

Verse 8

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी । उद्गाता च प्रत्युद्गाता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्यः

ਆਨਵੀਕਸ਼ਿਕੀ—ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਤਰਕ ਦੀ ਵਿਦਿਆ—ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਾਰਵਭੌਮ ਨੀਂਹ ਹੈ; ਇਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਚਤੁਸ਼ਟਯੀ ਹੈ: ਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਉਦਗਾਤਾ, ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯ।

Verse 9

चतुष्टयी द्वितीयैषा तूद्गातुश्च प्रकीर्तिता । होता च मैत्रावरुणस्तथाऽच्छावाक एव च

ਇਹ ਉਦਗਾਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੂਜੀ ਚਤੁਸ਼ਟਯੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਰਥਾਤ ਹੋਤਾ, ਮੈਤ੍ਰਾਵਰੁਣ, ਅਤੇ ਅੱਛਾਵਾਕ ਵੀ।

Verse 10

ग्रावस्तुच्च चतुर्थोत्र तृतीया च चतुष्टयी । अध्वर्युश्च प्रतिष्ठाता नेष्टोन्नेता तथैव च

ਇੱਥੇ ਚੌਥਾ ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਹੈ; ਤੀਜੀ ਚਤੁਸ਼ਟਯੀ ਇਹ ਹੈ। ਅਤੇ ਅਧਵਰ੍ਯੁ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਤਾ, ਨੇਸ਼ਟਾ ਅਤੇ ਉੰਨੇਤਾ ਵੀ ਹਨ।

Verse 11

चतुष्टयी चतुर्थ्येषा प्रोक्ता शंतनुनंदन । एते वै षोडश प्रोक्ता ऋत्विजो वेदचिंतकैः

ਹੇ ਸ਼ੰਤਨੁ-ਨੰਦਨ, ਇਹ ਚੌਥੀ ਚਤੁਸ਼ਟਯੀ ਵੀ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਦ-ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ (ਯਜ્ઞ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 12

शतानि त्रीणि षष्टिश्च यज्ञाः सृष्टाः स्वयंभुवा । एतांश्चैतेषु सर्वेषु प्रवदंति सदा द्विजान्

ਸਵਯੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਸੱਠ ਯਜ્ઞ ਪ੍ਰਥਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਹੀ ਵੇਦ-ਵਿਧਾਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਤੇ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 13

सदस्यं केचिदिच्छंति त्रिसामाध्वर्युमेव च । ब्रह्माणं नारदं चक्रे ब्राह्मणाच्छंसि गौतमम्

ਕਈਆਂ ਨੇ ਸਦਸ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਸਾਮਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਦੀ ਵੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਚਛੰਸਿਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 14

देवगर्भं च पोतारमाग्नीध्रं चैव देवलम् । उद्गातांगिरसः प्रत्युद्गाता च पुलहस्तथा

ਉੱਥੇ ਦੇਵਗਰਭ ਅਤੇ ਪੋਤਾਰ, ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਲ ਵੀ ਸਨ। ਉਦਗਾਤਾ ਆਂਗਿਰਸ, ਪ੍ਰਤਿਉਦਗਾਤਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਲਹਾ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

Verse 15

नारायणः प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्योत्रिरुच्यते । तस्मिन्यज्ञे भृगुर्होता वसिष्ठो मैत्र एव च

ਉਸ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਯਣ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤਾ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰੋਹਿਤ) ਸਨ। ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸੁਬ੍ਰਹਮਣ੍ਯ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਹੋਤਾ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਤੇ ਮੈਤ੍ਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 16

अच्छावाकः क्रतुः प्रोक्तो ग्रावस्तुच्च्यवनस्तथा । पुलस्त्योद्ध्वर्युरेवासीत्प्रतिष्ठाता च वै शिबिः

ਅੱਛਾਵਾਕ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਤੁ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਵਸਤੁਤ ਵਜੋਂ ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਵੀ। ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਸਨ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਬਿ ਯਜ्ञ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 17

बृहस्पतिस्तत्र नेष्टा उन्नेता शांशपायनः । धर्मः सदस्यस्तत्रासीत्पुत्रपौत्रसहायवान्

ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਨੇਸ਼ਟਾ (ਮੁੱਖ ਯਾਜਕ) ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਸ਼ਪਾਯਨ ਉੱਨেতਾ (ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਬਣਿਆ। ਧਰਮ ਵੀ ਸਭਾ ਦਾ ਸਦੱਸ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤਰਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਾਲ।

Verse 18

भरद्वाजः शमीकश्च पुरुकुत्सो युगंधरः । एनकस्तीर्णकश्चैव केशः कुतप एव च

ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਸ਼ਮੀਕ; ਪੁਰੁਕੁਤਸ ਅਤੇ ਯੁਗੰਧਰ; ਅਤੇ ਇਨਕ, ਤੀਰਣਕ, ਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੁਤਪ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ)।

Verse 19

गर्गो वेदशिराश्चैव त्रिसामाद्ध्वर्यवः कृताः । कण्वादयस्तथा चान्ये मार्कंडो गंडिरेव च

ਗਰਗ, ਵੇਦਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸਾਮਨ ਦੇ ਅਧਵਰਯੁ ਯਾਜਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਣਵ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੀ—ਮਾਰਕੰਡ ਅਤੇ ਗੰਡਿਰ ਵੀ।

Verse 20

पुत्रपौत्रसमेताश्च सशिष्याः सहबांधवाः । कर्माणि तत्र कुर्वाणा दिवानिशमतंद्रिताः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਪੌਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਦਿਨ ਰਾਤ ਬਿਨਾ ਥੱਕੇ, ਬਿਨਾ ਆਲਸ।

Verse 21

मन्वंतरे व्यतीते तु यज्ञस्यावभृथोभवत् । दक्षिणा ब्रह्मणे दत्ता प्राची होतुस्तु दक्षिणा

ਮਨਵੰਤਰ ਬੀਤ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਵਭ੍ਰਿਥ (ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ) ਹੋਇਆ। ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੋਤ੍ਰ ਯਾਜਕ ਲਈ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾਨ ਰੂਪ ਹੋਈ।

Verse 22

अद्ध्वर्यवे प्रतीची तु उद्गातुश्चोत्तरा तथा । त्रैलोक्यं सकलं ब्रह्मा ददौ तेषां तु दक्षिणाम्

ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਉਦਗਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 23

धेनूनां च शतं प्राज्ञैर्दातव्यं यज्ञसिद्धये । अष्टौ तु यज्ञवाहानां चत्वारिंशाधिकास्तथा

ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸੌ ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੂਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਅਠਤਾਲੀ (48) ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 24

द्वितीयस्थानिनां चैव चतुर्विंशत्प्रकीर्तिताः । षोडशैव तृतीयानां देया वै धेनवः शुभाः

ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਚੌਵੀ (24) ਗਾਂਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ (16) ਸ਼ੁਭ ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੂਆਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

द्वादशैव तथा चान्या आग्नीध्रादिषु दापयेत् । अनया संख्यया चैव ग्रामान्दासीरजाविकं

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀਧ੍ਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ (12) ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਦਿਵਾਏ ਜਾਣ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ, ਦਾਸੀਆਂ, ਅਤੇ ਬਕਰੀਆਂ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਰੇਵੜ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਜਾਣ।

Verse 26

सहस्रभोज्यं दातव्यं स्नात्वा चावभृथे क्रतौ । यजमानेन सर्वस्वं देयं स्वायंभुवोब्रवीत्

ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਵਭ੍ਰਥ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਜ਼ਾਰ (1000) ਜਣਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 27

अद्ध्वर्यूणां सदस्यानां स्वेच्छया दानमिष्यते । विष्णुं चाहूय वै ब्रह्मा वाक्यमाह मुदान्वितः

ਅਧਵਰਯੂ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 28

अभिप्रसाद्य सावित्रीं त्वमिहानय सुव्रत । त्वयि दृष्टे न सा कोपं करिष्यति शुभानना

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।

Verse 29

स्निग्धैः सानुनयैर्वाक्यैर्हेतुयुक्तैर्विशेषतः । त्वं सदा मधुराभाषी जिह्वा ते स्रवतेमृतम्

ਸਨੇਹ ਭਰੇ, ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ—ਖ਼ਾਸ ਕਰ ਕੇ ਯੁਕਤਿ-ਸਹਿਤ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ—ਤੂੰ ਸਦਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ; ਤੇਰੀ ਜੀਭ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਵਗਦਾ ਹੈ।

Verse 30

यः करोति न ते वाक्यं त्रैलोक्ये न स दृश्यते । गंधर्वैः सहितो गत्वा प्रियां मम समानय

ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨੇ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਆ।

Verse 31

त्वया प्रसादिता साद्ध्वी तुष्टा सा त्वेष्यति ध्रुवम् । विलंबो न त्वया कार्यो व्रज माधव माचिरम्

ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵੇਗੀ। ਤੂੰ ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਂ—ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੁਰੰਤ ਚਲ, ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਕੀਤੇ।

Verse 32

लक्ष्मीस्ते पुरतो यातु सावित्र्याः सदनं शुभा । तस्यास्त्वं पदवीं गच्छ सांत्वयस्व प्रियां मम

ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਪਦਵੀ ਉੱਤੇ ਚਲ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ।

Verse 33

न च ते विप्रियं देवि विविक्तं कर्तुमीहते । मुखं प्रेक्ष्य सदा कालं वर्तते तव सुंदरि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

एवंविधानि वाक्यानि मधुराणि बहूनि च । देवी श्रावयितव्या सा यथातुष्टाऽचिराद्भवेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 35

एवमुक्तस्तदा विष्णुर्ब्रह्मणा लोककारिणा । जगाम त्वरितो भूत्वा सावित्री यत्र तिष्ठति

ਇਉਂ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਟਿਕੀ ਸੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।

Verse 36

दूरादेवागच्छमानं पत्न्या सह च केशवम् । उत्तस्थौ सत्वरा भूत्वा विष्णुना चाभिवंदिता

ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।

Verse 37

नमस्ते देवदेवेशि ब्रह्मपत्नि नमोस्तु ते । त्वां नमस्कृत्य सर्वो हि जनः पापात्प्रमुच्यते

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀਂ, ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

पतिव्रता महाभागा ब्रह्मणस्त्वं हृदि स्थिता । अहर्निशं चिंतयंस्त्वां प्रसादं तेभिकांक्षति

ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ! ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈਂ। ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

सखीं चैनां प्रियां पृच्छ लक्ष्मीं भृगुसुतां सतीम् । यदि च श्रद्दधा नासि वाक्यादस्मात्सुलोचने

ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ—ਭ੍ਰਿਗੁ-ਸੁਤ ਸਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ—ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈ। ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ, ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛ।

Verse 40

एवमुक्त्वा ततः शौरिः सावित्र्याश्चरणद्वयम् । उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां क्षम देवि नमोस्तु ते

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਲਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 41

जगद्वंद्ये जगन्मातरिति स्पृष्ट्वाऽभ्यवन्दत । संकोच्य पादौ सा देवी स्वकरेण करौ हरेः

ਉਸ ਨੇ ਛੂਹ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਜਗਤ-ਵੰਦਿਤ ਜਗਨਮਾਤਾ!” ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜ ਲਏ।

Verse 42

गृहीत्वोवाच तं विष्णुं सर्वं क्षान्तं मयाच्युत । इयं लक्ष्मीः सदा वत्स हृदये ते निवत्स्यति

ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮੇਰੇ ਸਭ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਖਿਮਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਹੇ ਵਤਸ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰੇਗੀ।”

Verse 43

विना त्वया न चान्यत्र रतिं यास्यति कर्हिचित् । भृगोः पत्न्यां समुत्पन्ना पत्न्येषा तव सुव्रता

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏਗੀ। ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਇਹ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਤੇਰੀ ਹੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਹੈ।

Verse 44

देवदानवयत्नेन संभूता चोदधौ पुनः । भगवान्यत्र तत्रैषा अवतारं च कुर्वती

ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੇ ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 45

देवत्वे देवदेहा वै मानुषत्वे च मानुषी । त्वत्सहाया न संदेहो दांपत्यव्रतिनी चिरम्

ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਦੇਵ-ਦੇਹ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਹਾਇਕਾ ਰਹਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਦਾਂਪਤ੍ਯ-ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਿਭਾਵਾਂਗੀ।

Verse 46

यन्मया चात्र कर्त्तव्यं प्रभोतन्मां वदस्व वै । विष्णुरुवाच । यज्ञावसानं संजातं प्रेषितोहं तवांतिकं

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 47

सावित्रीमानय क्षिप्रं मया स्नानं समाचरेत् । आगच्छ त्वरिता देवि याहि तत्र मुदान्विता

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਸਕਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਲਦੀ ਆ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾ।

Verse 48

पश्यस्व स्वपतिं गत्वा देवैः सर्वैस्समन्वितम् । लक्ष्मीरुवाच । आर्ये उत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं याहि यत्र पितामहः

ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਆਰਿਆ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਨ ਉੱਥੇ ਜਾ।

Verse 49

विना त्वया न यास्यामि स्पृष्टौ पादौ मया तव । उत्थाप्य साग्रहीद्धस्तं दक्षिणा दक्षिणे करे

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਲਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਠਾ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਫੜਿਆ—ਉਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ।

Verse 50

चिरायमाणां सावित्रीं ज्ञात्वा देवः पितामहः । समीपस्थं महादेवमिदमाह तदा वचः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆਉਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 51

गच्छ त्वमनया सार्द्धं पार्वत्याऽसुरदूषण । गौरी त्वदग्रतो यातु पश्चात्त्वं गच्छ शंकर

ਹੇ ਅਸੁਰ-ਵਿਨਾਸਕ, ਤੂੰ ਇਸ ਪਾਰਵਤੀ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਜਾ। ਗੌਰੀ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ; ਅਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ।

Verse 52

प्रतिबोध्यानय यथा शीघ्रमायाति तत्कुरु । एवमुक्तौ तदा तौ तु पार्वतीपरमेश्वरौ

“ਉਸਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ—ਜੋ ਕੁਝ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੋਵੇ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆ ਜਾਵੇ।” ਇਉਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਤਦਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।

Verse 53

गत्वादिष्टौ दंपती तां प्रोचतुर्ब्रह्मणः प्रियाम् । बृहत्कृत्यं त्वया तत्र करणीयं पतिव्रते

ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਦੰਪਤੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਹੈ।”

Verse 54

पृच्छस्वेमां वरारोहां गौरीं पर्वतनंदिनीम् । लक्ष्मीं चैतां विशालाक्षीमिंद्राणीं वा शुभानने

ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛ—ਇਸ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਨਾਰੀ ਗੌਰੀ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ; ਜਾਂ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਲਕਸ਼ਮੀ; ਜਾਂ ਇੰਦਰਾਣੀ।

Verse 55

यासां वा श्रद्धधासि त्वं पृच्छ देवि नमोस्तु ते । आशीर्वादस्तया दत्तो देवदेवस्य शूलिनः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਸ਼ਰਧਾ ਟਿਕੇ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਉਸੀ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੂਲਿਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 56

शरीरार्धे च ते गौरी सदा स्थास्यति शंकर । अनया शोभसे देव त्वया त्रैलोक्यसुंदर

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਗੌਰੀ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇਗੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵ; ਤੇ ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਣਦੀ ਹੈ।

Verse 57

सुखभागि जगत्सर्वं त्वया नाथेन शत्रुहन् । एवं ब्रुवंती सावित्री गृहीता ब्रह्मणः प्रिया

ਹੇ ਵੈਰੀ-ਵਿਧੰਸਕ ਨਾਥ! ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਹੇਠ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸੁਖ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ—ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਤਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਗਈ।

Verse 58

गौर्य्या च वामहस्ते तु लक्ष्म्या वै दक्षिणे करे । अभिवंद्य तु तां देवीं शंकरो वाक्यमब्रवीत्

ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 59

एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः । तत्र गच्छ वरारोहे स्त्रीणां भर्ता परागतिः

ਆਓ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਜਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਨਿਤੰਬੇ! ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 60

बृहदाग्रहणे देवि प्रणयाद्गंतुमर्हसि । लक्ष्मीश्चैषा पार्वती च स्थिता देवि तवाग्रतः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਤੂੰ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਲਿੰਗਨ-ਗ੍ਰਹਣ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਵੇਖ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਵੀ ਖੜੀਆਂ ਹਨ।

Verse 61

एतयोर्वचसा देवि आवयोश्च शुभानने । मानभंगो न ते कर्तुं यज्यते ब्रह्मणः प्रिये

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਤੇਰਾ ਮਾਨ-ਭੰਗ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।

Verse 62

अस्मदभ्यर्थिता देवि तत्र याहि मुदान्विता । गौर्युवाच । अहं च ते प्रिया देवि सर्वदा वदसि स्वयम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਡੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਤੂੰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾ। ਗੌਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ—ਤੂੰ ਆਪ ਸਦਾ ਇਹੀ ਆਖਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 63

लक्ष्मीश्च ते करे लग्ना दक्षिणे च मया धृता । एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः

ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੱਜਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਆ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ—ਚਲੋ ਉੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਖੜਾ ਹੈ।

Verse 64

नीता सा तु तदा ताभ्यां देवी सा मध्यतः कृता । पुरस्सरौ विष्णुरुद्रौ शक्राद्याश्च तथा सुराः

ਤਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਜਾਈ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ; ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਚਲੇ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ।

Verse 65

गंधर्वाप्सरसश्चैव त्रैलोक्यं सचराचम् । तत्रायाता च सा देवी सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ—ਉੱਥੇ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 66

सावित्रीं सुमुखीं दृष्ट्वा सर्वलोकपितामहः । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा इदं वचनमब्रवीत्

ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 67

एषा देवी कर्मकरी अहं ते वशगस्थितः । समादिश वरारोहे यत्ते कार्यं मया त्विह

ਇਹ ਦੇਵੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਿਕਾ ਵਾਂਗ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਗਿਆ ਕਰ—ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੰਮ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੇਂ।

Verse 68

एवमुक्ता च सा देवी स्वयं देवेन ब्रह्मणा । त्रपयाधोमुखी देवी न च किंचिदवोचत

ਇਉਂ ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਕਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵੀ ਲਾਜ ਨਾਲ ਮੁਖ ਥੱਲੇ ਕਰ ਬੈਠੀ; ਦੇਵੀ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਿਆ।

Verse 69

पादयोः पतिता देवी गायत्री ब्रह्मचोदिता । कृतवत्यपराधं ते क्षम देवि नमोस्तु ते

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।”

Verse 70

आलिंग्य सादरं कंठे सा परिष्वज्य पीडितां । गायत्रीं सांत्वयामास मान्यश्चैष पतिर्मम

ਉਸ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਅਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਹਿੰਦੀ: “ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਾਨਯੋਗ ਹੈ।”

Verse 71

कर्त्तव्यं वचनं तस्य स्त्रीणां प्राणेश्वरः पतिः । उक्तं भगवता पूर्वं सृष्टिकाले विरिंचिना

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਹੀ ਸਵਾਮੀ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਿਰਿੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 72

न च स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । भर्ता यद्वदते वाक्यं तत्तु कुर्यादकुत्सया

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਯਜ੍ਞ ਨਹੀਂ, ਨ ਅਲੱਗ ਵਰਤ, ਨ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਉਪਵਾਸ। ਪਤੀ ਜੋ ਬਚਨ ਆਖੇ, ਉਹੀ ਬਿਨਾ ਤਿਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਰੇ।

Verse 73

भर्तृनिंदां या कुरुते स्वसृनिंदां तथैव च । परिवादं प्रलापं वा नरकं सा तु गच्छति

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਦ ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ ਬੋਲੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 74

पत्यौ जीवति या नारी उपवासव्रतं चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता नरकमिच्छति

ਜਿਸ ਨਾਰੀ ਦਾ ਪਤੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਉਪਵਾਸ-ਵਰਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਆਯੁ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा त्वया भर्तुर्न कार्यं विप्रियं सति । न चास्य दक्षिणं त्वंगं त्वया सेव्यं कथंचन

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਤੀ ਨਾਰੀ, ਤੂੰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰੀਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗ/ਪਾਸੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 76

सर्वकार्ये त्वहं चास्य दक्षिणं पक्षमाश्रिता । सव्यं त्वमायेस्साध्वि पार्श्वे नारदपुष्करौ

“ਹਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਹੇ ਸਾਧਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਹਨ।”

Verse 77

ब्रह्मस्थानानि चान्यानि स्थितान्यायतनानि च । लभे वै शोभमानेह यावत्सृष्टिः प्रजायते

ਜਦ ਤੱਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਚਮਕਦਿਆਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਧਾਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਾਪਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਨਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।

Verse 78

भवत्या च मया चैव स्थातव्यं च न संशयः । पुष्करे ब्रह्मणः पार्श्वे वामं च त्वं समाश्रय

ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਸ, ਤੂੰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਲੈ।

Verse 79

अनेन चोपदेशेन सुखं तिष्ठ मयान्विता । गायत्र्युवाच । एवमेतत्करिष्यामि तव निर्देशकारिका

“ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਰਹੁ।” ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਓਹੀ ਕਰਾਂਗੀ।”

Verse 80

तवैवाज्ञा मया कार्या त्वं मे प्राणसमा सखी । अहं ते त्वनुजा देवि सदा मां पातुमर्हसि

ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਰਤੱਬ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਸਖੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।

Verse 81

देवदेवस्तदा ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह । स्नानावसाने देवानां सर्वेषां प्रददौ वरान्

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।

Verse 82

देवानां च पतिं शक्रं ज्योतिषां च दिवाकरं । नक्षत्राणां तथा सोमं रसानां वरुणं तथा

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਜੋਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ; ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ); ਅਤੇ ਰਸਾਂ/ਜਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰੁਣ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 83

प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरं । कुबेरं च धनाध्यक्षं तथा चक्रे च रक्षसां

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ, ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸਾਗਰ ਨੂੰ; ਕੁਬੇਰ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਅਧ੍ਯਕਸ਼; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਕ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।

Verse 84

भूतानां चैव सर्वेषां गणानां च पिनाकिनम् । मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा

ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਅਗ੍ਰਣੀ ਹੈ; ਗਣਾਂ ਵਿਚ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਗਰੁੜ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੈ।

Verse 85

ऋषीणां च वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरं । एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਪਦ ਦੇ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਥਨ ਕੀਤਾ।

Verse 86

विष्णुं च शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् । पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ।”

Verse 87

भवद्भ्यां न विना तीर्थं पुण्यतामेति कर्हिचित् । लिंगं वा प्रतिमा वापि दृश्यते यत्रकुत्रचित्

ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਤੀਰਥ ਕਦੇ ਵੀ ਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ; ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ, ਉਹ ਥਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 88

तत्तीर्थं पुण्यतां याति सर्वमेव फलप्रदं । मानवा ह्युपहारैश्च ये करिष्यंति पूजनं

ਉਹੀ ਤੀਰਥ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 89

युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः । येषु राष्ट्रेषु युष्माकमुत्सवाः पूजनादिकाः

ਜਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉਤਸਵ, ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 90

प्रवर्त्स्यंति क्रियाः सर्वा यत्फलं तेषु तच्छृणु । नाधयो व्याधयश्चैव नोपसर्गा न क्षुद्भयं

ਸਾਰੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਰਮ ਚੱਲ ਪੈਣਗੇ; ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਫਲ ਸੁਣੋ: ਨਾ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਉਪਦ੍ਰਵ, ਨਾ ਭੁੱਖ ਦਾ ਡਰ।

Verse 91

विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः । नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः

ਨਾ ਪ੍ਰਿਯਜਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅਪ੍ਰਿਯਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ; ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਸਿਰ ਦੀ ਪੀੜਾ, ਨਾ ਪਿੱਤ-ਸ਼ੂਲ ਵਰਗੇ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਭਗੰਦਰ ਆਦਿ ਰੋਗ।

Verse 92

नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका । वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा

ਉਥੇ ਟੋਨੇ-ਟੋਟਕੇ ਦਾ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ; ਨਾ ਮਿਰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਹੈਜ਼ਾ। ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮਿਕ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਅਤੁੱਲ ਸਫ਼ਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 93

आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं । नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः

ਉਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਆਰੋਗਤਾ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਘੱਟ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀਆਂ।

Verse 94

नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि । एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः

ਵ੍ਰਿੱਖ ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋਇਆ।

Verse 95

विष्णुरुवाच । नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਪੂਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਰੂਪ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ; ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ; ਵੇਧਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਨੂੰ; ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮੋ।

Verse 96

समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे । नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः

ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਤੀਖੀ ਜੋਤ ਸਭ ਸੂਰਜਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਹਰ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮੋ।

Verse 97

अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर । महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः

ਹੇ ਅਨਾਦਿ ਦੇਵ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਹੇ ਸ਼ਿਖਰ-ਪ੍ਰਭੂ ਸਰਵੈਸ਼ਵਰ੍ਯ-ਮੁਕੁਟਧਾਰੀ! ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਭਾਵੀ-ਉਦਭਵ-ਭੂਤ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ; ਹੇ ਮਹਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੇ ਸਰਵਪਤੀ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਹੇ ਭੂਪਤੀ, ਹੇ ਭੁਵਨਪਤੀ—ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 98

यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय

ਹੇ ਯਜ્ઞੇਸ਼, ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਹੇ ਜਿਸ਼੍ਣੁ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ; ਹੇ ਖਿਤੀਸ਼, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ਵਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਲੋਚਨ! ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਵੀਰ, ਹੇ ਅਵ੍ਯਯ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 99

ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख । समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो

ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਅਗਨਿ-ਜਿਹਬਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮੰਡਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਰੁਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਤੋਮੁਖ, ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਹੇ ਸਮਸਤ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਰਤਿ-ਹਰ, ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਹੇ ਅਵ੍ਯਯ—ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਹੇ ਵਿਭੋ।

Verse 100

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय

ਹੇ ਵਿਭੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਨੇਕ ਮੁਖ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਯਜ्ञ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਰਮ ਅੰਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈਂ—ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਈਸ਼, ਜਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ। ਹੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 101

संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः । तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्

ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਘੁੰਮਣਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨ ਕਦੇ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਦੇਵਵਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਧਿਦੇਵ। ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਸਤ੍ਵ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਉਪਾਸਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਿਉਂ ਨ ਕਰਾਂ?

Verse 102

एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः । गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਦਯਮਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਵਰੂਪ ਅਤਿ ਸੂਖਮ ਹੈ।

Verse 103

वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा । संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः

ਬਾਣੀ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਗਤੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ? ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਬੱਝੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਾਣਨਯੋਗ ਹੈਂ?

Verse 104

मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्

ਮੂਰਤ ਤੋਂ ਪਰਮ ਅਮੂਰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ, ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸ, ਜੋ ਯਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਸਾਰ-ਛੇਦ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 105

परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन् । विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्

ਹੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ! ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ ਵੀ ਤੇਰਾ ਪਰਮ ਸਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਅਤਿ-ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲਾਸਨ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਉੱਤੇ ਆਸਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 106

न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः । परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्

ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਵੀ, ਭਾਵੇਂ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ, ਤੇਰੇ ਤੱਤ੍ਵ ਨੂੰ—ਤੇਰੀ ਯੋਨੀ/ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਨੂੰ—ਇਕਾਂਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈਂ?

Verse 107

पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात् । संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः

ਜਨਕ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਪਦਮਾਸਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਨਾਥ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਰੂਪ ਦਾ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਕੇਵਲ ਤੇਰਾ ਗੰਭੀਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਤਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ।

Verse 108

अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य । प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः

ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਾਂ ਤੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈਣਯੋਗ ਹੈਂ; ਪਰ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮਤਿ ਵੰਡ ਕੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਚਿਮਟੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ; ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਕੀਰਤਨ ਬੋਲਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਵੇਦ-ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ।

Verse 109

जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः । तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्

ਜੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਵੇਕ-ਬੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਉਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਲਾਭ ਲਈ ਲਾਲਚੀ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਯ ਪਤੀ—ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।

Verse 110

न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः । स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਤਿ-ਸੂਖਮ ਭਗਵਾਨ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਤੂੰ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈਂ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਥੂਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੂਖਮ ਹੈਂ; ਸੂਖਮ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸੌਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈਂ। ਪਰ ਜੋ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅੰਤਰ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 111

विमुच्यते वा भवति स्थितेस्मिन्दस्रेन्दुवह्न्यर्कमरुन्महीभिः । तत्वैः स्वरूपैः समरूपधारिभिरात्मस्वरूपे वितत स्वभावः

ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਚੇ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੱਤ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ, ਚੰਦਰਮਾ, ਅਗਨੀ, ਸੂਰਜ, ਵਾਯੁ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 112

इति स्तुतिं मे भगवन्ह्यनंत जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसस्त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਅਨੰਤ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦੀ—ਜੋ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਕੇਵਲ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਭਾਵ-ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ ਹੈ।

Verse 113

सदा हृदिस्थो भगवन्नमस्ते नमामि नित्यं भगवन्पुराण । इति प्रकाशं तव मे तदीशस्तवं मया सर्वगतिप्रबुद्ध

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਪੁਰਾਣ, ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਸ্তুਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਮਾਰਗ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹਾਂ।

Verse 114

संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता भीतिं पुनर्नः प्रतिपालयस्व

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਡਰ ਵਿੱਚ ਹਾਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ।

Verse 115

ब्रह्मोवाच । सर्वज्ञस्त्वं न संदेहो प्रज्ञाराशिश्च केशव । देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਰਹੇਂਗਾ।

Verse 116

नारायणादनंतरं रुद्रो भक्त्या विरिंचनम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਦ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਰਿੰਚ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 117

नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पद्मजन्मने । नमः सुरासुरगुरो कारिणे परमात्मने

ਹੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 118

नमस्ते सर्वदेवेश नमो वै मोहनाशन । विष्णोर्नाभिस्थितवते कमलासन जन्मने

ਹੇ ਸਰਵਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮੋਹ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਕਮਲਾਸਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 119

नमो विद्रुमरक्तांग पाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि त्राहि मां भवसंसृतेः

ਹੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੋਮਲ ਅੰਕੁਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੁੰਦਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ।

Verse 120

पूर्वं नीलांबुदाकारं कुड्मलं ते पितामह । दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्

ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਹ ਕਲੀ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਜਿਹਾ ਸੀ; ਫਿਰ ਮੁੜ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਤੇ ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਵੇਖਿਆ।

Verse 121

पद्मं चानेकपत्रान्तमसंख्यातं निरंजनम् । तत्र स्थितेन त्वयैषा सृष्टिश्चैव प्रवर्तिता

ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਨ—ਅਸੰਖ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚਲ ਪਈ।

Verse 122

त्वां मुक्त्वा नान्यतस्त्राणं जगद्वंद्य नमोस्तु ते । सावित्रीशापदग्धोहं लिंगं मे पतितं क्षितौ

ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਜਗਤ-ਵੰਦਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 123

इदानीं कुरु मे शांतिं त्राहि मां सह भार्यया । ब्रह्मा वै पातु मे पादौ जंघे वै कमलासनः

ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ ਦੇ; ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਬਚਾ ਲੈ। ਕਮਲਾਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਕਮਲਾਸਨ ਹੀ ਮੇਰੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।

Verse 124

विरिंचो मे कटिं पातु सृष्टिकृद्गुह्यमेव च । नाभिं पद्मनिभः पातु जठरं चतुराननः

ਵਿਰਿੰਚ ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਕਰਤਾ ਮੇਰੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਨਨ ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ।

Verse 125

उरस्तु विश्वसृक्पातु हृदयं पातु पद्मजः । सावित्रीपतिर्मे कंठं हृषीकेशो मुखं मम

ਵਿਸ਼ਵਸ੍ਰਿਕ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਪਦਮਜ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਪਤੀ ਮੇਰੇ ਗਲੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੇਰੇ ਮੁਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 126

पद्मवर्णश्च नयने परमात्मा शिरो मम । एवं न्यस्य गुरोर्नाम शंकरो नामशंकरः

ਕਮਲ-ਵਰਨ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਆਸ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹ ‘ਸ਼ੰਕਰ’ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਨਾਮ ਦਾ ਹੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 127

नमस्ते भगवन्ब्रह्मन्नित्युक्त्वा विरराम ह । ततस्तुष्टो हरं ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ—“ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ”—ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 128

कं ते कामं करोम्यद्य पृच्छ मां यद्यदिच्छसि । रुद्र उवाच । यदि प्रसन्नो मे नाथ वरदो यदि वा मम

“ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ।” ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ—ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਓ—ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ…”

Verse 129

तदेकं मे वद विभो यस्मिन्स्थाने भवान्स्थितः । केषुकेषु च स्थानेषु त्वां पश्यंति सदा द्विजाः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਭੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਵੱਸਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ?

Verse 130

नाम्ना च केन ते स्थानं शोभते धरणीतले । तन्मे वदस्व सर्वेश तव भक्तिरतस्य च

ਅਤੇ ਧਰਤੀ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੋਭਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਤ ਹਾਂ।

Verse 131

ब्रह्मोवाच । पुष्करेहं सुरश्रेष्ठो गयायां च चतुर्मुखः । कान्यकुब्जे देवगर्भो भृगुकक्षे पितामहः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰਮੁਖ। ਕਾਨ੍ਯਕੁਬ੍ਜ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਰਭ; ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁਕਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ (ਪਿਤਾ-ਮਹਾ) ਨਾਮ ਨਾਲ।”

Verse 132

कावेर्य्यां सृष्टिकर्ता च नंदिपुर्य्यां बृहस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा च वानर्यां च सुरप्रियः

ਕਾਵੇਰੀ ਤਟ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ; ਨੰਦਿਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਪਦਮਜਨਮਾ; ਅਤੇ ਵਾਨਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰਪ੍ਰਿਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 133

द्वारवत्यां तु ऋग्वेदी वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुंडरीकाक्षः पिंगाक्षो हस्तिनापुरे

ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਿਗਵੇਦੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭੁਵਨਾਧਿਪ; ਪੌਂਡ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ (ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ); ਅਤੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਗਾਖ਼ਸ਼ (ਸੁਨਹਿਰੀ ਨੇਤ੍ਰ) ਹੈ।

Verse 134

जयंत्यां विजयश्चास्मि जयंतः पुष्करावते । उग्रेषु पद्महस्तोहं तमोनद्यां तमोनुदः

ਜਯੰਤੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਜਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਪੁਸ਼ਕਰਾਵਤ ਵਿੱਚ ਜਯੰਤ। ਉਗ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਦਮਹਸਤ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਤਮੋ-ਨਦੀ ਤੇ ਮੈਂ ਤਮੋਨੁਦ—ਅੰਧਕਾਰ ਹਟਾਉਣ ਵਾਲਾ।

Verse 135

अहिच्छन्ने जया नंदी कांचीपुर्यां जनप्रियः । ब्रह्माहं पाटलीपुत्रे ऋषिकुंडे मुनिस्तथा

ਅਹਿਚ্ছੰਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਯਾ ਹਾਂ; ਕਾਂਚੀਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਨੰਦੀ—ਜਨਪ੍ਰਿਯ। ਪਾਟਲੀਪੁਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਰੂਪ ਹਾਂ।

Verse 136

महितारे मुकुंदश्च श्रीकंठः श्रीनिवासिते । कामरूपे शुभाकारो वाराणस्यां शिवप्रियः

ਮਹਿਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ। ਕਾਮਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾਕਾਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਪ੍ਰਿਯ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 137

मल्लिकाक्षे तथा विष्णुर्महेंद्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दे स्थविराकार उज्जयिन्यां पितामहः

ਮੱਲਿਕਾਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਰੂਪ; ਗੋਨਰਦ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਧ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਉੱਜਯਿਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ, ਅਰਥਾਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

Verse 138

कौशांब्यां तु महाबोधिरयोध्यायां च राघवः । मुंनींद्रश्चित्रकूटे तु वाराहो विंध्यपर्वते

ਕੌਸ਼ਾਂਬੀ ਵਿੱਚ ਮਹਾਬੋਧਿ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹੈ; ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਘਵ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਹਨ। ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਂਧ੍ਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 139

गंगाद्वारे परमेष्ठी हिमवत्यपि शंकरः । देविकायां स्रुचाहस्तः स्रुवहस्तश्चतुर्वटे

ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਹਨ; ਹਿਮਵਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹਨ। ਦੇਵਿਕਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ੍ਰੁਚਾ (ਕੜਛੀ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਵਟ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੁਵ (ਹਵਨ-ਚਮਚਾ) ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

Verse 140

वृंदावने पद्मपाणिः कुशहस्तश्च नैमिषे । गोप्लक्षे चैव गोपीन्द्रः सचंद्रो यमुनातटे

ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਦਮਪਾਣੀ ਹਨ; ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਹਸਤ ਹਨ। ਗੋਪਲਕ੍ਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੋਪੀੰਦਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਚੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹਨ।

Verse 141

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जलानंदो जलंधरे । कौंकणे चैव मद्राक्षः कांपिल्ये कनकप्रियः

ਭਾਗੀਰਥੀ (ਗੰਗਾ) ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਦਮਤਨੁ ਹਨ; ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਜਲਾਨੰਦ ਹਨ। ਕੋંકਣ ਵਿੱਚ ਮਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਾਂਪਿਲ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਨਕਪ੍ਰਿਯ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹਨ।

Verse 142

वेंकटे चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां च पुलस्त्योहं काश्मीरे हंसवाहनः

ਵੇਂਕਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅੰਨਦਾਤਾ ਹਾਂ; ਕ੍ਰਤੁ-ਸਥਲ ਯਜ੍ਞ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ੰਭੂ ਹਾਂ। ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੰਸਵਾਹਨ—ਹੰਸ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ—ਹਾਂ।

Verse 143

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावते । मेलके श्रुतिदाताहं प्रपाते यादसांपतिः

ਅਰਬੁਦ ਵਿੱਚ ਵਸਿਸ਼੍ਠ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਤ੍ਪਲਾਵਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ। ਮੇਲਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼੍ਰੁਤਿ-ਦਾਤਾ—ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਹਾਂ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਪਾਤੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਲਚਰਾਂ ਦਾ ਪਤੀ, ਯਾਦਸਾਂਪਤਿ ਹਾਂ।

Verse 144

सामवेदस्तथा यज्ञे मधुरे मधुरप्रियः । अंकोटे यज्ञभोक्ता च ब्रह्मवादे सुरप्रियः

ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਾਮਵੇਦ ਹਾਂ; ਮਧੁਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਧੁਰ-ਪ੍ਰਿਯ, ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਾਂ। ਅੰਕੋਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ-ਭੋਕਤਾ, ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।

Verse 145

नारायणश्च गोमंते मायापुर्यां द्विजप्रियः । ऋषिवेदे दुराधर्षो देवायां सुरमर्दनः

ਗੋਮੰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ; ਮਾਯਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦ੍ਵਿਜ-ਪ੍ਰਿਯ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ। ਰਿਸ਼ਿਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੁਰਾਧਰ੍ਸ਼, ਅਜਿਤ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਦੇਵਾਯਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸੁਰਮਰ੍ਦਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।

Verse 146

विजयायां महारूपः स्वरूपो राष्ट्रवर्द्धने । पृथूदरस्तु मालव्यां शाकंभर्यां रसप्रियः

ਵਿਜਯਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮਹਾਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਸ਼ਟਰਵਰ੍ਧਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ੍ਵਰੂਪ ਹਾਂ। ਮਾਲਵਾ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪૃਥੂਦਰ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਸਪ੍ਰਿਯ, ਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਾਂ।

Verse 147

पिंडारके तु गोपालः शंखोद्धारेंगवर्द्धनः । कादंबके प्रजाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

ਪਿੰਡਾਰਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਪਾਲ ਹੈ; ਸ਼ੰਖੋੱਧਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗ-ਵਰੱਧਨ। ਕਾਦੰਬਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਧ್ಯಕ್ಷ, ਅਤੇ ਸਮਸਥਲ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਧ್ಯಕ್ಷ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 148

गंगाधरो भद्रपीठे जलशाप्यहमर्बुदे । त्र्यंबके त्रिपुराधीशः श्रीपर्वते त्रिलोचनः

ਭਦ੍ਰਪੀਠ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗੰਗਾਧਰ ਹਾਂ, ਅਰਬੁਦ ਵਿੱਚ ਜਲਸ਼ਾਪ੍ਯ। ਤ੍ਰਯੰਬਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਧੀਸ਼, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪರ್ವਤ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਹਾਂ।

Verse 149

महादेवः पद्मपुरे कापाले वैधसस्तथा । शृंगिबेरपुरे शौरिर्नैमिषे चक्रपाणिकः

ਪਦ્મਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਾਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੈਧਸ ਨਾਮ ਨਾਲ। ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਬੇਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੌਰੀ, ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿ ਹੈ।

Verse 150

दंडपुर्यां विरूपाक्षो गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति द्विजेंद्रो वलिके तथा

ਦੰਡਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਹੈ; ਧੂਤਪਾਪਕ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ। ਮਾਲ੍ਯਵਤੀ ਵਿੱਚ ਹੰਸਨਾਥ, ਅਤੇ ਵਲਿਕਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜੇਂਦ੍ਰ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 151

इंद्रपुर्यां देवनाथो द्यूतपायां पुरंदरः । हंसवाहस्तु लंबायां चंडायां गरुडप्रियः

ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੇਵਨਾਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦ੍ਯੂਤਪਾ ਵਿੱਚ ਪੁਰੰਦਰ। ਲੰਬਾ ਵਿੱਚ ਹੰਸਵਾਹਨ, ਅਤੇ ਚੰਡਾ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ-ਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 152

महोदये महायज्ञः सुयज्ञो यज्ञकेतने । सिद्धिस्मरे पद्मवर्णः विभायां पद्मबोधनः

ਮਹੋਦਯ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਮਹਾਯਜ੍ਞ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਯਜ੍ਞਕੇਤਨ ਵਿੱਚ ‘ਸੁਯਜ੍ਞ’। ਸਿੱਧਿਸ੍ਮਰ ਵਿੱਚ ‘ਪਦ੍ਮਵਰਣ’, ਅਤੇ ਵਿਭਾ ਵਿੱਚ ‘ਪਦ੍ਮਬੋਧਨ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 153

देवदारुवने लिंगं महापत्तौ विनायकः । त्र्यंबको मातृकास्थाने अलकायां कुलाधिपः

ਦੇਵਦਾਰੂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਮਹਾਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਇਕ। ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਯੰਬਕ; ਅਤੇ ਅਲਕਾ ਵਿੱਚ ਕੁਲਾਧਿਪ—ਵੰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 154

त्रिकूटे चैव गोनर्दः पाताले वासुकिस्तथा । पद्माध्यक्षश्च केदारे कूष्मांडे सुरतप्रियः

ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਗੋਨਰਦ ਹੈ; ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਸੁਕੀ। ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ ਪਦ੍ਮਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼; ਅਤੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਸੁਰਤਪ੍ਰਿਯ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 155

कुंडवाप्यां शुभांगस्तु सारण्यां तक्षकस्तथा । अक्षोटे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

ਕੁੰਡਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾਂਗ ਹੈ; ਸਾਰਣਿਆ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ। ਅਕਸ਼ੋਟੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪਹਾ; ਅਤੇ ਅੰਬਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ।

Verse 156

वरदायां महावीरः कांतारे दुर्गनाशनः । अनंतश्चैव पर्णाटे प्रकाशायां दिवाकरः

ਵਰਦਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਹੈ; ਕਾਂਤਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸਕ। ਪਰਣਾਟੇ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਕਰ—ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੈ।

Verse 157

विराजायां पद्मनाभः स्वरुद्रश्च वृकस्थले । मार्कंडो वटके चैव वाहिन्यां मृगकेतनः

ਵਿਰਾਜਾ ਵਿੱਚ ਪਦਮਨਾਭ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਵ੍ਰਕਸਥਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰੁਦ੍ਰ। ਵਟਕ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਨੀ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਕੇਤਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 158

पद्मावत्यां पद्मगृहो गगने पद्मकेतनः । अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्

ਪਦਮਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪਦਮਗ੍ਰਿਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਦਮਕੇਤਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 159

यत्र वै मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं त्रिपुरांतक । एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः

ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ! ਜਿੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆਵਾਂ—ਪ੍ਰਭਾਤ, ਮੱਧਾਹਨ ਤੇ ਸਾਂਝ—ਵੇਲੇ ਮੇਰਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਭਕਤਿ-ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਚੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ (ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 160

स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः । मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्

ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਕਾਇਆ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹਰ ਦੁਰਕਰਮ (ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)।

Verse 161

तत्सर्वं नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा । यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ…

Verse 162

भवते मोक्षभागी च यत्राहं तत्र वै स्थितः । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः

ਤੂੰ ਵੀ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ, ਧੂਪ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 163

ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते परमेश्वरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यमंते मोक्षफलं तथा

ਅਡੋਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਖਸ਼-ਫਲ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 164

स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति । पुनः सृष्टौ भवेद्देवो वैराजानां महातपाः

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਅਵਧੀ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਵੈਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 165

ब्रह्महत्यादि पापानि इहलोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਵੀ, ਜੋ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋਣ—ਚਾਹੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ—ਉਹ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 166

इहलोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योथवा पुनः । स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा मां पश्यति समाधिना

ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੋਈ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜ-ਪਦ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 167

कृत्वा पूजोपहारं च स्नानं च पितृतर्पणम् । कृत्वा पिंडप्रदानं च सोचिराद्दुःखवर्जितः

ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਹਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ—ਉਹ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 168

एकच्छत्रो भवेद्राजा सत्यमेतन्न संशयः । इह राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः

ਉਹ ਇਕ ਛਤਰ ਹੇਠ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਮਰਾਟ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜ, ਸੁਭਾਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 169

भवंति विविधास्तस्य यैर्यात्रा पुष्करे कृता । इदं यात्राविधानं यः कुरुते कारयेत वा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਯਾਤਰਾ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਆਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਰਵਾਏ, ਉਹ ਵੀ ਲਾਭ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 170

शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते । अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਗਮ੍ਯ ਵਸਤੂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ (ਇਸ ਨਾਲ) ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 171

ब्रह्मक्रियाया लोपेन बहुवर्षकृतेन च । यात्रां चेमां सकृत्कृत्वा वेदसंस्कारमाप्नुयात्

ਭਾਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਕਾਰ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 172

किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ? ਗੱਲ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 173

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता

ਇਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ-ਸਿੱਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 174

यैः कृत्वा पुष्करे संध्यां सावित्री समुपासिता । स्वपत्नीहस्तदत्तेन पौष्करेण जलेन तु

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਅਰਪਿਤ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ—

Verse 175

भृंगारेण वरेणैव मृण्मयेनापि शंकर । आनीय तज्जलं पुण्यं संध्योपास्तिर्दिनक्षये

ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ—ਚਾਹੇ ਸੁੰਦਰ ਭ੍ਰਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ—ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਸੰਧਿਆ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 176

समाधिना समाधेया सप्राणायामपूर्विका । तस्यां कृतायां यत्पुण्यं तच्छृणुष्व हराद्य मे

ਇਹ ਸਮਾਧੀ ਦੁਆਰਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਕੇ, ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਹਰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੰਨ ਸੁਣ।

Verse 177

तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या सुवंदिता । अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा

ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਸ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 178

उपवासेप्यनंतं च स्वयं प्रोक्तं मयानघ । सावित्र्याः पुरतो यस्तु दंपत्योर्भोजनं ददेत्

ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ! ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ‘ਅਨੰਤ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ—

Verse 179

तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशयः । द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः

ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੇਸ਼ਵ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਹੀ ਭੋਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 180

लक्ष्मीसहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति । उमासहायस्तार्तीये भोजितोसि न संशयः

ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸਹਿਤ, ਵਰਦਾਤਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਮਾ-ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੀਜੇ (ਵਾਰ/ਦਿਨ) ਨੂੰ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਭੋਜਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 181

अथवा या कुमारीणां भक्त्या दद्याच्च भोजनम् । तस्याः कुले भवेद्वंध्या न कदाचिच्च दुर्भगा

ਅਥਵਾ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਬਾਂਝਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਦੁર્ભਾਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 182

न कन्या जननी क्वापि न भर्तुर्या न वल्लभा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे तु भोजनम्

ਕੰਨਿਆ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮਝੀ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅੱਗੇ ਭੋਜਨ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।

Verse 183

पारत्रमैहिकं वापि कामयद्भिर्नरैः सदा । दातव्यं सर्वदा भीष्म कटुतैलविवर्जितम्

ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ! ਜੋ ਨਰ ਪਰਲੋਕ ਜਾਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦਾਨ ਉਹੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤਿੱਖੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 184

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । भक्ष्यं पंचप्रकारं च रसैः सर्वैस्सुसंस्कृतम्

ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਖੱਟਾ ਜਾਂ ਖਾਰਾ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਬਲਕਿ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁਚਿਕਰ ਪਦਾਰਥ, ਸਭ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਪਰੋਸੇ ਜਾਣ।

Verse 185

घृतपूर्यः सुपक्वाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । शिखरिणी तथा पेया दधिक्षीरसमन्विता

ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਖਰিণੀ ਤੇ ਪੇਯਾ ਵੀ ਸਨ—ਜੋ ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸਨ।

Verse 186

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यां जनोपेतं नारीणां च शताकुलम्

ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ; ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 187

पूपकं शष्कुलं तस्यां जायते नात्र संशयः । न ज्वरो न च संतापो न दुःखं न वियोगिता

ਉਸ ਅਵਸਥਾ/ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਪਕ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲ ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਨਾ ਜ्वर ਹੈ, ਨਾ ਦਾਹ-ਸੰਤਾਪ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ।

Verse 188

असौ तारयते स्वानां कुलानामेकविंशतिं । बंधुभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनंतकैः

ਐਸਾ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਬੰਧੂਆਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਸ-ਦਾਸੀਆਂ ਸਮੇਤ।

Verse 189

पूरितं च कुलं तस्याः पूरिकां या प्रदास्यति । एधते च चिरं कालं पुत्रपौत्रसमन्वितम्

ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੂਰੀਕਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ।

Verse 190

कुलं च सकलं तस्य शष्कुलं यः प्रयच्छति । पुत्रिण्यो वै दुहितरो बंधुभिः सहितं कुलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਸ਼ਕੁਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁਲ—ਸਭ ਸ਼ਾਖਾਂ ਸਮੇਤ—ਸੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰ ਫਲਦਾ-ਫੂਲਦਾ ਹੈ।

Verse 191

शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः । मोदते तु कुलं तस्याः सर्वसिद्धिप्रपूरितम्

ਜੋ ਯੁਵਤੀਆਂ ਸ਼ਿਖਰিণੀ ਨਾਮਕ ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਉਸ ਦਾ ਕੁਲ ਹਰ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 192

मोदकानां प्रदानेन एवमाह प्रजापतिः । एतदेव तु गौरीणां भोजनं हर शस्यते

ਇਉਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੋਦਕਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ। ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹੀ ਭੋਜਨ ਗੌਰੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਆਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 193

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी शंभो जन्मजन्म भविष्यति

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ, ਪੁੱਤਰਵਤੀ, ਸਾਧਵੀ, ਧਨ ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ-ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ—ਜਨਮ ਜਨਮ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 194

पूपानि चैव पुण्यानि कृतानि मधुराणि च । द्राक्षारसप्रधानं च गुडखंडसमन्वितम्

ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਮਿੱਠੇ ਪੂਪ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ) ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਸੁਆਦਲੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਦ੍ਰਾਖ਼ ਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪਾਨੀਯ ਅਤੇ ਨਾਲ ਗੁੜ ਤੇ ਖੰਡ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੀ ਸਨ।

Verse 195

शारदेन तु धान्येन कृत्वा खंडं विमिश्रितत् । स्त्रीणां चैव तु पेयानि भक्ष्याणि च द्विजन्मनाम्

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਖੰਡ ਮਿਲਾ ਕੇ ਮਿੱਠਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਇਸ ਨਾਲ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਪੇਯ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਲਈ ਭੱਖਣਯੋਗ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਬਣਾਏ ਜਾਣ।

Verse 196

इह चाविकवासांसि वर्षायोग्यानि सर्वशः । यानियानि च पेयानि तानि योग्यानि दापयेत्

ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਲਈ ਯੋਗ ਉਨ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਪੇਯ ਯੋਗ ਹੋਣ, ਉਹ ਉਚਿਤ ਤਾਜ਼ਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਾਨੀਯ ਵੀ ਦਿਵਾਏ ਜਾਣ।

Verse 197

प्रतिपूज्य विधानेन वसुदानैः सकंचुकैः । कुंकुमेनानुलिप्तांग्यः स्रग्दामभिरलंकृताः

ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਧਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਸਮੇਤ; ਕੇਸਰ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲੇਪੇ ਗਏ ਅਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ।

Verse 198

दत्वा तूपानहावङ्घ्र्योर्नारिकेलं करे तथा । अक्ष्णोश्चैवांजनं दत्वा सिंदूरं चैव मस्तके

ਪੈਰਾਂ ਲਈ ਜੁੱਤੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖ ਕੇ; ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਜਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮੱਥੇ/ਮਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸਿੰਦੂਰ ਵੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 199

गुडं फलानि हृद्यानि वांछितानि मृदूनि च । हस्ते दत्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

ਗੁੜ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਫਲ—ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਭੇਟਾਂ—ਯੋਗ ਪਾਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।

Verse 200

स्वयं भुंजीत वै पश्चात्सबंधुर्बालकैः सह । अथवा नैव संपत्तिस्तीर्थे दानं च भाजनम्

ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ—ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਫਿਰ ਆਪ ਖਾਏ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਧਨ ਵਿਅਰਥ ਹੈ: ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੇਵਲ ਦਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਦਾਨ ਦਾ ‘ਪਾਤਰ’ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।