Adhyaya 31

Verse 1

भीष्म उवाच । भगवन्महदाश्चर्यं बाष्कलेर्बंधनं हि यत् । कृतं त्रिविक्रमं रूपं यदा संयमितो बलि

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇਹ ਤਾਂ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦਾ ਬੰਧਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਦ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਧਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 2

एतन्मया श्रुतं पूर्वं कथ्यमानं द्विजोत्तमैः । पाताले वसतेद्यापि वैरोचनसुतो बलि

ਇਹ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਵਿਰੋਚਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 3

नागतीर्थं यथाभूतं पिशाचानां तु संभवम् । शिवदूती कथं चात्र केनेयं मंगलीकृता

ਇਹ ਨਾਗ-ਤੀਰਥ ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਿਵ-ਦੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤਾ?

Verse 4

अंतरिक्षे पुष्करं तु केन नीतं महामुने । एतदाचक्ष्व मे सर्वं यथा बाष्कलिबंधनम्

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਨੇ ਲਿਜਾਇਆ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ—ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਬਾਸ਼ਕਲੀ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 5

भूमिप्रक्रमणं पूर्वं कृतं देवेन विष्णुना । द्वितीये कारणं किं च येन देवश्चकार ह

ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕੰਮ ਮੁੜ ਕੀਤਾ?

Verse 6

तत्त्वतस्त्वं हि तत्सर्वं यथाभूतं तथा वद । पापक्षयकरं ह्येतच्छ्रोतव्यं भूतिमिच्छता

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਹਿ। ਇਹ ਕਥਾ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 7

पुलस्त्य उवाच । प्रश्नभारस्त्वया राजन्कौतुकादेव कीर्तितः । कथयामि हि तत्सर्वं यथाभूतं नृपोत्तम

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਕੌਤੁਕ ਵੱਸ ਇਹ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 8

विष्णोः पदानुषंगेण बंधनं बाष्कलेरिह । श्रुतं तद्भवता सर्वं मया ते परिकीर्तितं

ਇੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਬਾਸ਼ਕਲ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੀ ਕਥਾ ਤੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਲਈ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 9

भूयोपि विष्णुना भीष्म प्राप्ते वैवस्वतेंतरे । त्रैलोक्यं बलिनाक्रांतं विष्णुना प्रभविष्णुना

ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਜਦੋਂ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆਇਆ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਬਲੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਏ; ਤਦ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਹਸਤਕਸ਼ੇਪ ਕੀਤਾ।

Verse 10

गत्वा त्वेकाकिना यज्ञे तथा संयमितो बलि । भूयोपि देवदेवेन भूमेः प्रक्रमणं कृतम्

ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਗ ਧਰ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ।

Verse 11

प्रादुर्भावो वामनस्य तथाभूतो नराधिप । पुनस्त्रिविक्रमो भूत्वा वामनो भूदवामनः

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਾਮਨ ਦਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਬਣ ਕੇ, ਵਾਮਨ ਵਾਮਨ ਨਾ ਰਿਹਾ—ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਿਆ।

Verse 12

उत्पत्तिरेषा ते सर्वा कथिता कुरुनंदन । नागानां तु यथा तीर्थं तच्छृणुष्व महाव्रत

हे कुरुनंदन, मैं तुहानूं इन्हां दी उत्पत्ति दी सारी कहानी दस्स दित्ती है। हुण, हे महाव्रत, नागां दे तीर्थ अस्थान बारे सुणो।

Verse 13

अनंतो वासुकिश्चैव तक्षकश्च महाबलः । कर्कोटकश्च नागेंद्रः पद्मश्चान्यः सरीसृपः

अनंत, वासुकी, महाबली तक्षक, नागां दे राजा कर्कोटक अते पद्म - इक होर महान सर्प (मौजूद सन)।

Verse 14

महापद्मस्तथा शंखः कुलिकश्चापराजितः । एते कश्यपदायादा एतैरापूरितं जगत्

महापद्म, शंख, कुलिक अते अपराजित - ए कश्यप दी औलाद हन; इन्हां ने ही इस संसार नूं भर दित्ता है।

Verse 15

एतेषां तु प्रसूत्या तु इदमापूरितं जगत् । कुटिलाभीमकर्माणस्तीक्ष्णास्याश्च विषोल्बणाः

बेशक, इन्हां दी औलाद नाल ही ए संसार भर गया है - जो अपने कम्मां विच टेढे अते भयानक हन, तिखे मूंह वाले अते ज़हर नाल भरे होए हन।

Verse 16

दष्ट्वा मंदांश्चमनुजान्कुर्युर्भस्मक्षणात्तु ते । तद्दर्शनाद्भवेन्नाशो मनुष्याणां नराधिप

सुस्त मनुष्यां नूं देख के, ओ उन्हां नूं पल भर विच स्वाह कर देंदे हन; अते हे राजा, सिर्फ उन्हां दे दर्शन नाल ही मनुष्यां दा नाश हो जांदा है।

Verse 17

अहन्यहनि जायेत क्षयः परमदारुणः । आत्मनस्तु क्षयं दृष्ट्वा प्रजास्सर्वास्समंततः

ਹਰ ਦਿਨ ਇਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਖ਼ਸਾਰਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚੌਫੇਰੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵੀ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 18

जग्मुः शरण्यं शरणं ब्रह्माणं परमेश्वरं । इममेवार्थमुद्दिश्य प्रजाः सर्वा महीपते

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਪਰਮੇਸ਼्वर ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨੂੰ ਗਈ।

Verse 19

ऊचुः कमलजं दृष्ट्वा पुराणं ब्रह्मसंज्ञकम् । प्रजा ऊचुः । देवदेवेश लोकानां प्रसूते परमेश्वर

ਕਮਲਜ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਨਾਮਕ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰ।”

Verse 20

त्राहि नस्तीक्ष्णदंष्ट्राणां भुजगानां महात्मनाम् । दिनेदिने भयं देव पश्यामः कृपणा भृशम्

ਸਾਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਤਿੱਖੇ ਖੰਜਰ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵ, ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਅਸੀਂ ਦਇਆਣੇ ਭਾਰੀ ਡਰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ।

Verse 21

मनुष्यपशुपक्ष्यादि तत्सर्वं भस्मसाद्भवेत् । त्वया सृष्टिः कृता देव क्षीयते तु भुजंगमैः

ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਇਹ ਸਭ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੀ ਰਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਘਟਾ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 22

एतज्ज्ञात्वा यदुचितं तत्कुरुष्व पितामह । ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः

“ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਜੋ ਉਚਿਤ ਹੈ ਉਹੀ ਕਰੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 23

व्रजध्वं स्वनिकेतानि नीरुजो गतसाध्वसाः । एवमुक्ते प्रजाः सर्वा ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्तिना

“ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਨਿਰੋਗ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ।” ਅਵ੍ਯਕਤ-ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ…

Verse 24

आजग्मुः परमप्रीताः स्तुत्वा चैव स्वयंभुवम् । प्रयातासु प्रजास्वेवं तानाहूय भुजंगमान्

ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਵਯੰਭੂ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਲਿਆ।

Verse 25

शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा । ब्रह्मोवाच । अहन्यहनि भूतानि भक्ष्यंते वै दुरात्मभिः

ਤਦ ਉਹ ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਾਸੁਕੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਬੈਠਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਰ ਦਿਨ, ਦੁਰਾਤਮਾ ਲੋਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।”

Verse 26

नश्यंति तूरगैर्दष्टा मनुष्याः पशवस्तथा । यस्मान्मत्प्रभवान्नित्यं क्षयं नयथ मानुषान्

ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਡੱਸਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਰੰਤਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਾਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

Verse 27

अतोन्यस्मिन्भवे भूयान्ममकोपात्सुदारुणात् । भवतां हि क्षयो घोरो भावि वैवस्वतेंतरे

ਇਸ ਲਈ ਅਗਲੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਭਵ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਕ੍ਰੋਧ ਕਾਰਨ, ਵੈਵਸਵਤ ਮਨੁ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਘੋਰ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 28

तथान्यः सोमवंशीयो राजा वै जनमेजयः । धक्ष्यते सर्पसत्रेण प्रदीप्ते हव्यवाहने

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੋਰ ਰਾਜਾ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜਨਮੇਜਯ—ਜਦੋਂ ਹਵਿਆਵਾਹਨ ਅੱਗ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਸੱਪ-ਯਜ੍ਞ (ਸਰਪਸਤਰ) ਰਾਹੀਂ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜੇਗਾ।

Verse 29

मातृष्वसुश्च तनयांस्तार्क्ष्यो वो भक्षयिष्यति । एवं वो भविता नाशः सर्वेषां दुष्टचेतसाम्

ਤਾਰਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਗਰੁੜ) ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਏਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੱਤ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ, ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।

Verse 30

शप्त्वा कुलसहस्रं तु यावदेकं कुलं स्थितम् । एवमुक्ते तु वेपंतो ब्रह्मणा भुजगोत्तमाः

ਹਜ਼ਾਰ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਕੁਲ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ—ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੁਜੰਗ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 31

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे शिवदूतीचरितं नाम एकत्रिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ-ਚਰਿਤ’ ਨਾਮਕ ਇਕੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दंदशूकत्वमेव च । संपादितं त्वया देव इदानीं शपसे कथं

ਵਿਸ਼ ਦੀ ਉਗਰਤਾ, ਨਿਰਦਯਤਾ ਅਤੇ ਡੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਦਾ ਸੁਭਾਵ—ਇਹ ਸਭ, ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਹੀ ਕਰਵਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ?

Verse 33

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवंतः कुटिलाशयाः । ततः किं बहुना नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਕਰੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਨਿੱਤ ਖਾਓ, ਦੁੱਖ-ਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੋ।

Verse 34

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक्पृथक् । मनुष्याणां तथास्माकं समयं देव कारय

ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਮਰਯਾਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਅਤੇ ਥਾਵਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਦੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇਕ ਸਾਂਝਾ ਨਿਯਮ-ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾ ਦੇ।

Verse 35

शापो यो भवता दत्तो मनुष्यो जनमेजयः । नाशं नः सर्पसत्रेण उल्बणं च करिष्यति

ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯ ਸੱਪ-ਸਤਰ ਯੱਗ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡਾ ਨਾਸ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਵਿਪਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗਾ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । जरत्कारुरिति ख्यातो भविता ब्रह्मवित्तमः । जरत्कन्या तस्य देया तस्यामुत्पत्स्यते सुतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਰਤਕਾਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਜਨਮੇਗਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਰਤ-ਕਨਿਆ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ।

Verse 37

रक्षां कर्ता स वो विप्रो भवतां कुलपावनः । तथा करोमि नागानां समयं मनुजैः सह

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੁਹਾਡਾ ਰੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕੁਲ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 38

तदेकमनसः सर्वे शृणुध्वं मम शासनम् । सुतलं वितलं चैव तृतीयं च तलातलम्

ਇਸ ਲਈ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸੁਣੋ: (ਤੁਹਾਨੂੰ) ਸੁਤਲ, ਵਿਤਲ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਲੋਕ ਤਲਾਤਲ (ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।

Verse 39

दत्तं च त्रिप्रकारं वो गृहं तत्र गमिष्यथ । तत्र भोगान्बहुविधान्भुंजाना मम शासनात्

ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਓ। ਉੱਥੇ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣੋਗੇ।

Verse 40

तिष्ठध्वं सप्तमं यावत्कालं तं तु पुनःपुनः । ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेयो भविष्यति

ਸੱਤਵੇਂ ਕਾਲ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ - ਵਾਰ-ਵਾਰ (ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ)। ਫਿਰ, ਵੈਵਸਵਤ (ਮਨਵੰਤਰ) ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 41

दायादः सर्वदेवानां सुपर्णस्सर्पभक्षकः । तदा प्रसूतिः सर्पाणां दग्धा वै चित्रभानुना

ਗਰੁੜ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰਸ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਤਦ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ); ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਚਿੱਤਰਭਾਨੂ (ਸੂਰਜ) ਦੁਆਰਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।

Verse 42

भवतां चैव सर्वेषां भविष्यति न संशयः । ये ये क्रूरा भोगिनो दुर्विनीतास्तेषामंतो भाविता नान्यथैतत्

ਤੁਹਾਡੇ ਸਭਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 43

कालव्याप्तं भक्षयध्वं च सत्वं तथापकारे चकृते मनुष्यम् । मंत्रौषधैर्गारुडैश्चैव तंत्रैर्बंधैर्जुष्टा मानवा ये भवंति

“ਜੋ ਜੀਵ ਕਾਲ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਵੋ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਅਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ (ਭੱਖ ਲਵੋ)। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰਾਂ, ਔਸ਼ਧੀ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਗਾਰੁਡ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੇ ਹਨ।”

Verse 44

तेभ्यो भीतैर्वर्तितव्यं न चान्यच्चित्ते कार्यं चान्यथा वो विनाशः । इतीरिते ब्रह्मणा वै भुजंगा जग्मुः स्थानं सुतलाख्यं हि सर्वे

“ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਰਾਦਾ ਨਾ ਕਰੋ—ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭੁਜੰਗ (ਨਾਗ) ‘ਸੁਤਲ’ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 45

तस्थुर्भोगान्भुंजमानाश्च सर्वे रसातले लीलया संस्थितास्ते । एवं शापं तुते लब्ध्वाप्रसादं च चतुर्मुखात्

ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਲੀਲਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵੀ…

Verse 46

तस्थुः पातालनिलये मुदितेनांतरात्मना । ततः कालांत रेभूते पुनरेवं व्यचिंतयन्

ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ। ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 47

भविता भरतो राजा पांडवेयो महायशाः । अस्माकं तु क्षयकरो दैवयोगेन केनचित्

ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਭਰਤ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਰ ਕਿਸੇ ਦੈਵੀ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਕ ਬਣੇਗਾ।

Verse 48

कथं त्रिभुवने नाथः सर्वेषां च पितामहः । सृष्टिकर्ता जगद्वंद्यः शापमस्मासु दत्तवान्

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸਭ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ ਅਤੇ ਜਗਤ-ਵੰਦਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ?

Verse 49

देवं विरंचिनं त्यक्त्वा गतिरन्या न विद्यते । वैराजे भवनश्रेष्ठे तत्र देवः स तिष्ठति

ਦੇਵ ਵਿਰੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ। ਵੈਰਾਜ ਨਾਮਕ ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਵਿਚ ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

स देवः पुष्करस्थो वै यज्ञं यजति सांप्रतम् । गत्वा प्रसादयामस्तं वरं तुष्टः प्रदास्यति

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੀਏ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 51

एवं विचिंत्य ते सर्वे नागा गत्वा च पुष्करम् । यज्ञपर्वतमासाद्य शैलभित्तिमुपाश्रिताः

ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਾਗ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਗਏ। ਯਜ੍ਞ-ਪਰਵਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਪਹਾੜੀ ਚੱਟਾਨ ਦੀ ਭਿੱਤ ਨਾਲ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੇ।

Verse 52

दृष्ट्वा नागांस्तथा श्रान्तान्वारिधाराश्च शीतलाः । उदङ्मुखा वै निष्क्रांतास्सर्वेषां तु सुखप्रदाः

ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਠੰਢੀਆਂ ਜਲਧਾਰਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ, ਜੋ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰਾਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।

Verse 53

नागतीर्थं ततो जातं पृथिव्यां भरतर्षभ । नागकुंडं च वै केचित्सरितं चापरेऽब्रुवन्

ਫਿਰ, ਹੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਨਾਗਤੀਰਥ’ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਨਾਗਕੁੰਡ’ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਦੀ ਆਖਿਆ।

Verse 54

पुण्यं तत्सर्वतीर्थानां सर्पाणां विषनाशनम् । मज्जन्ति तत्र ये मर्त्या अधिश्रावण पंचमि

ਉਹ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚ ਅਤਿ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 55

न तेषां तु कुले सर्पाः पीडां कुर्वन्ति कर्हिचित् । श्राद्धं पितॄणां ये तत्र करिष्यंति नरा भुवि

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਕਦੇ ਵੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 56

ब्रह्मा तेषां परं स्थानं दास्यते नात्र संशयः । नागानां तु भयं ज्ञात्वा ब्रह्मा लोकपितामहः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਧਾਮ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਭਯ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ…

Verse 57

पूर्वोक्तं तु पुनर्वाक्यं नागानश्रावयत्तदा । पंचमी सा तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਬਚਨ ਫਿਰ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਸੁਣਾਏ। ਉਹ ਪੰਚਮੀ ਤਿਥਿ ਧੰਨ ਹੈ—ਸ਼ੁਭ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ।

Verse 58

यतोऽस्यामेव सुतिथौ नागानां कार्यमुद्धृतम् । एतस्यां सर्वतो यस्तु कट्वम्लं परिवर्जयेत्

ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਸ਼ੁਭ ਸੁਤਿਥਿ ਵਿੱਚ ਨਾਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਤਵ੍ਯ ਉੱਠਾਇਆ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਿਨ ਜੋ ਕੋਈ ਵਰਤ ਰੱਖੇ ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਖੱਟੇ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗੇ।

Verse 59

क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य ते यांति मित्रताम् । भीष्म उवाच । शिवदूती यथा जाता येन चैव निवेशिता

ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮੀ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ/ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ?

Verse 60

तन्मे सर्वं यथातत्त्वं भवान्शंसितुर्महति । पुलस्त्य उवाच । शिवा नीलगिरिं प्राप्ता तपसे धृतमानसा

“ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਤੱਤ੍ਵ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੋ; ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਹੋ, ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।” ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸ਼ਿਵਾ ਨੀਲਗਿਰਿ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਮਨ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਕੇ।”

Verse 61

रौद्री जटोद्भवा शक्तिस्तस्याः शृणु नृप व्रतम् । तपः कृत्वा चिरं कालं ग्रसिष्याम्यखिलं जगत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ—ਉਸ ਰੌਦ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਰਤ, ਜੋ ਜਟਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ।

Verse 62

एवमुद्दिश्य पंचाग्निं साधयामास भामिनी । तस्याः कालांतरे देव्यास्तपंत्यास्तप उत्तमम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਗਨੀ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੇਜਸਵੀ ਭਾਮਿਨੀ ਨੇ ਉਹ ਤਪ ਸਾਧਿਆ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ, ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਤਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਦਾ ਤਪ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੇ ਅਤਿ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 63

रुरुर्नाममहातेजा ब्रह्मदत्तवरोऽसुरः । समुद्रमध्ये रत्नाख्यं पुरमस्ति महाधनम्

ਰੁਰੂ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਸੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ‘ਰਤਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਧਨ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ।

Verse 64

तत्रातिष्ठत्स दैत्येंद्रस्सर्वदेवभयंकरः । अनेक शतसाहस्र कोटिकोटिशतोत्तमैः

ਉੱਥੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭਯੰਕਰ ਸੀ, ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਦਲ ਸਨ—ਲੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੋੜਾਂ।

Verse 65

असुरैरर्चितः श्रीमान्द्वितीयो नमुचिर्यथा । कालेन महता सोऽथ लोकपालपुरं ययौ

ਅਸੁਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਮੁਚੀ ਵਾਂਗ ਦੂਜਾ ਹੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 66

जिगीषुः सैन्यसंवीतो देवैर्वैरमरोचयत् । उत्तिष्ठतस्तस्य महासुरस्य समुद्रतोयं ववृधेति वेगात्

ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਜਗਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਸੁਰ ਉੱਠਿਆ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਜਲ ਅਚਾਨਕ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉੱਭਲ ਕੇ ਵਧ ਗਿਆ।

Verse 67

अनेक नाग ग्रह मीनजुष्टमाप्लावयत्पर्वतसानुदेशान् । अंतःस्थितानेकसुरारिसंघं विचित्रवर्मायुधचित्रशोभम्

ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ; ਅਨੇਕ ਨਾਗਾਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਦਲ ਸਨ, ਅਦਭੁਤ ਕਵਚ ਤੇ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦੇ।

Verse 68

भीमं बलं चलितं चारुयोधं विनिर्ययौ सिंधुजलाद्विशालम् । तत्र द्विपा दैत्यभठाभ्युपेताः सयानघंटाश्च समृद्धियुक्ताः

ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਜਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਨਿਕਲੀ—ਚਲਾਇਮਾਨ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ। ਉੱਥੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਾਥੀ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਰਥ-ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਪ੍ਰਚੁਰ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 69

विनिर्ययुः स्वाकृतिभिर्झषाणां समत्वमुच्चैः खलु दर्शयंतः । अश्वास्तथा कांचनसूत्रनद्धा रोहीतमत्स्या इव ते जलांते

ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਚੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਿਕਲੇ। ਉਹ ਘੋੜੇ—ਸੁਨਹਿਰੀ ਡੋਰਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ—ਜਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲਾਲ ਰੰਗੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 70

व्यवस्थितास्तैः सममेव तूर्णं विनिर्ययुर्लक्षशः कोटिशश्च । तथा रविस्यंदनतुल्यवेगाः सचक्रदंडाक्षतवेणुयुक्ताः

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕਤਾਰਬੱਧ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲੇ—ਲੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ, ਪਹੀਿਆਂ ਅਤੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ्जਿਤ, ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੰਨ-ਦਾਣਿਆਂ ਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ।

Verse 71

रथाश्च यंत्रोपरिपीडितांगाश्चलत्पताकाः स्वनितं विचक्रुः । तथैव योधाः स्थगितास्तरीभिस्तितीर्षवस्ते प्रवरास्त्रपाणयः

ਰਥ—ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ—ਝੰਡਿਆਂ ਦੇ ਫੜਫੜਾਉਣ ਨਾਲ ਗੱਜਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੌਕਾਵਾਂ ਕਰਕੇ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਯੋਧੇ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਸਨ—ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀਰ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ।

Verse 72

रणेरणे लब्धजयाः प्रहारिणो विरेजुरुच्चैरसुरानुगा भृशं । देवेषु वै रणे तेषु विद्रुतेषु विशेषतः

ਰਣ-ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰੀ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ, ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਦਿਸੇ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ।

Verse 73

असुरास्सर्वदेवानामन्वधावंस्ततस्ततः । ततो देवगणाः सर्वे द्रवंतो भयविह्वलाः

ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰੰਵਾਰ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ; ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 74

नीलं गिरिवरं जग्मुर्यत्र देवी स्वयं स्थिता । रौद्री तपोन्विता धन्या शांभवी शक्तिरुत्तमा

ਉਹ ਉੱਤਮ ਨੀਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਆਪ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਰੌਦ੍ਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੀਖੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਧੰਨ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ—ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਸ਼ਕਤੀ।

Verse 75

संहारकारिणी देवी कालरात्रीति यां विदुः । सा तु दृष्ट्वा तदा देवान्भयत्रस्तान्विचेतसः

ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ—ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੇ ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਤ੍ਰਸਤ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼-ਸੇ ਦਿਸਦੇ ਵੇਖਿਆ।

Verse 76

पप्रच्छ विस्मयाद्देवी प्रोत्फुल्लांबुजलोचना । पृष्ठतो वो न पश्यामि भयं किंचिदुपागतम्

ਤਦੋਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੋਈ ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ; ਫਿਰ ਇਹ ਭੈ ਕਿਹੜਾ ਆ ਪਿਆ?”

Verse 77

कथं तु विद्रुता देवाः सर्वे शक्रपुरःसराः । देवा ऊचुः । अयमायाति दैत्येंद्रो रुरुर्भीमपराक्रमः

ਕਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਭੱਜ ਗਏ? ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ—ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰੁਰੂ—ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।”

Verse 78

चतुरंगेण सैन्येन महता परिवारितः । तस्माद्दीना वयं देवीं भवतीं शरणं गताः

ਉਹ ਮਹਾਨ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।

Verse 79

देवानामिति वै श्रुत्वा वाक्यमुच्चैर्जहास सा । तस्यां हसंत्यां निश्चेरुर्वरांग्यो वदनात्ततः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਹੱਸਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ।

Verse 80

पाशांकुशधराः सर्वाः पीनोन्नतपयोधराः । सर्वाश्शूलधरा भीमाः सर्वा दंष्ट्राङ्कुशाननाः

ਸਭ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉੱਚੇ ਸਤਨ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਭ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਕਲੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਛਾਪ ਸੀ।

Verse 81

आबद्धमकुटाः सर्वाः संदष्टदशनच्छदाः । फूत्काररावैरशिवैस्त्रासयंत्यश्चराचरम्

ਸਭ ਦੇ ਮਕੁਟ ਕੱਸ ਕੇ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੋਠ ਦੰਦਾਂ ‘ਤੇ ਭਿੰਨੇ ਹੋਏ। ਅਸ਼ੁਭ ਫੂਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗੱਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਚਰਾਚਰ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 82

काश्चिच्छुक्लाम्बरधराः काश्चिच्चित्राम्बरास्तथा । सुनीलवसनाः काश्चिद्रक्तपानातिलालसाः

ਕੁਝ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ; ਕੁਝ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰ-ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਅੰਬਰ ਪਹਿਨੇ। ਕੁਝ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਵਸਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਕਤ-ਪਾਨ ਲਈ ਅਤਿ ਲਾਲਸਾਵਾਨ ਸਨ।

Verse 83

नानारूपैर्मुखैस्तास्तु नानावेषवपुर्धराः । ताभिरेवं वृता देवी देवानामभयंकरी

ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਉਹ ਦੇਵੀ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 84

मा भैष्ट देवा भद्रं वो यावद्वदति दानवः । चतुरंगबलोपेतो रुरुस्तावत्समागतः

“ਡਰੋ ਨਾ, ਹੇ ਦੇਵੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਜਦ ਤੱਕ ਦਾਨਵ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ, ਰੁਰੂ ਚਤੁਰੰਗ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 85

तं नीलपर्वतवरं देवानां मार्गमार्गणः । देवानामग्रतः सैन्यं दृष्ट्वा देवी समाकुलम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਉਸ ਉੱਤਮ ਨੀਲ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 86

तिष्ठतिष्ठेति जल्पंतो दैत्यास्ते समुपागताः । ततः प्रववृते युद्धं तासां तेषां महाभयम्

“ਠਹਿਰੋ, ਠਹਿਰੋ!” ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ (ਦਾਨਵ) ਦੌੜ ਪਏ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਂ ਭਯ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 87

नाराचैर्भिन्नदेहानां दैत्यानां भुवि सर्पतां । रोषाद्दंडप्रभग्नानां सर्पाणामिव सर्पताम्

ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਦੈਂਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਂਗ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੜਫਦੇ ਹਨ।

Verse 88

शक्तिनिर्भिन्नहृदया गदासंचूर्णितोरसः । कुठारैर्भिन्नशिरसो मुसलैर्भिन्नमस्तकाः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ; ਛਾਤੀਆਂ ਗਦਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ; ਸਿਰ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀਆਂ ਮੂਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭੰਨ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

Verse 89

विद्धोदरास्त्रिशूलाग्रैश्छिन्नग्रीवा वरासिभिः । क्षताश्वरथमातंगपादाताः पेतुराहवे

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਗਏ, ਵਧੀਆ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗਰਦਨਾਂ ਕੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ—ਉਹ ਯੋਧੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 90

रणभूमिं समासाद्य दैत्याः सर्वे रुरुं विना । ततो बलं हतं दृष्ट्वा रुरुर्मायां तदाददे

ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰੇ ਦੈਂਤ ਲੜੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਿਆ।

Verse 91

तया संमोहिता देव्यो देवाश्चापि रणाजिरे । तामस्या मायया देव्या सर्वमन्धंतमोभवत्

ਉਸ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਾਰਨ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 92

ततो देवी महाशक्या तं दैत्यं समताडयत् । तया तु ताडितस्याजौ दैत्यस्य प्रगतं तमः

ਤਦੋਂ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੈਤ ਦਾ ਤਮਸ, ਅੰਧਕਾਰ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 93

मायायामथ नष्टायां तामस्यां दानवो रुरुः । पातालमाविशत्तूर्णं तत्रापि परमेश्वरी

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਮਾਇਆ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਦਾਨਵ ਰੁਰੂ ਤੁਰੰਤ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇਵੀ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਸੀ।

Verse 94

देवीभिः सहिता क्रुद्धा पुरतोभिमुखी स्थिता । रुरोस्तु दानवेंद्रस्य भीतस्याग्रे गतस्य च

ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਡਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਆਏ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਰੁਰੂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਗੱਜੀ।

Verse 95

नखाग्रेण शिरश्छित्वा चर्म चादाय वेगिता । निष्पपाताथ पातालात्पुष्करं च पुनर्गिरिम्

ਨਖ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਅਤੇ ਚਮੜਾ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਛਲਾਂਗ ਮਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲੀ; ਫਿਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਮੁੜ ਆਈ।

Verse 96

कन्या सैन्येन महता बहुरूपेण भास्वता । देवैस्तुविस्मितैर्दृष्टा चर्ममुंडधरा रुरोः

ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਉਹ ਕੁਮਾਰੀ, ਬਹੁ-ਰੂਪੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਹੈਰਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਰੁਰੂ ਦੀ ਖਾਲ ਧਾਰੇ, ਮੁੰਡਿਤ ਸਿਰ ਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਚੀਖ ਮਾਰੀ।

Verse 97

स्वकीये तपसः स्थाने निविष्टा परमेश्वरी । ततो देव्यो महाभागाः परिवार्य व्यवस्थिताः

ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸਨਾਸੀਨ ਹੋਈ; ਤਦ ਮਹਾਭਾਗੀ ਦੇਵੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।

Verse 98

याचयामासुरव्यग्रास्तां तु देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं वरम्

ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਸੀਂ ਅਤਿ ਭੁੱਖੇ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”

Verse 99

एवमुक्त्वा ततो देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । नाध्यगच्छत्तदा तासां भोजनं चिन्तितम्महत्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਬਾਰੇ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਾਨ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।

Verse 100

तदा दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोपि ध्यानात्समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਰੁਦ੍ਰ, ਪਸ਼ੁਪਤਿ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 101

उवाच रुद्रस्तां देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि महामाये यत्ते मनसि वर्तते

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਜ ਕਹਿਣਾ ਹੈ? ਦੱਸ, ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ।”

Verse 102

शिवदूत्युवाच । छागमध्ये तु वै देव छागरूपेण वर्तसे । एतास्त्वां भक्षयिष्यन्ति भक्ष्यमीप्सितमादरात्

ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬਕਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬਕਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਜੀਵ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨਭਾਵਣੇ ਭੋਜਨ ਵਾਂਗ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਰੁਚੀ ਨਾਲ ਨਿਗਲ ਜਾਣਗੇ।”

Verse 103

भक्षार्थमासां देवेश किंचिद्दातुमिहार्हसि । शूलीकुर्वंति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਨ੍ਹਾਂ (ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਭੁੱਖੀਆਂ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।”

Verse 104

अन्यथा मामपि बलाद्भक्षयेयुर्बुभुक्षिताः । एवं मां तु समालक्ष्य भक्ष्यं कल्पय सत्वरम्

“ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਾ ਜਾਣ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕੋਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ।”

Verse 105

रुद्र उवाच । शिवदूति ब्रवीम्येकं प्रवृत्तं यद्युगांतरे । गंगाद्वारे दक्षयज्ञो गणैर्विध्वंसितो मम

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਮੇਰੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਵਿਧਵੰਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 106

तत्र यज्ञो मृगो भूत्वा प्रदुद्राव सुवेगवान् । मया बाणेन निर्विद्धो रुधिरेण प्रसेचितः

ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਮ੍ਰਿਗ ਬਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਛਿਦਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ।

Verse 107

अजगंधस्तदा भूतो नाम देवैस्तु मे कृतम् । अजगंधस्त्वमेवेति दास्ये चान्यत्तु भोजनम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਅਜਗੰਧ’ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਬੋਲੇ, ‘ਤੂੰ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਅਜਗੰਧ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਭੋਜਨ ਵੀ ਦਿਆਂਗਾ।’

Verse 108

एतासां शृणु मे देवि भक्ष्यमेकं मयोचितम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਭੋਗ-ਅਰਪਣ ਮੇਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਹੈ—ਉਹ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਹੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭੇ, ਮੈਂ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।

Verse 109

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेद्वापि पुरुषस्य विशेषतः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋਵੇ—ਜੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨੇ, ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹੇ ਵੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇ—ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 110

सभागोस्तु वरारोहे कासांचित्पृथिवीतले । अप्येकवर्षं बालं तु गृहीत्वा तत्र वै बलात्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਐਸੇ ਸਨ ਜੋ ਬਲਪੂਰਵਕ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਕੇ ਉੱਥੇ ਲੈ ਗਏ।

Verse 111

भुक्त्वा तिष्ठंतु सुप्रीता अपि वर्षशतान्बहून् । अन्याः सूतिगृहे च्छिद्रं गृह्णीयुस्तु ह्यपूजिताः

ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਨੇਕ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ; ਪਰ ਹੋਰ ਲੋਕ—ਅਪੂਜਿਤ ਰਹਿ ਕੇ—ਸੂਤਿਗ੍ਰਿਹ (ਜਚਗੀ ਕਮਰੇ) ਵਿਚ ਇਕ ਛਿਦ੍ਰ, ਇਕ ਦੋਸ਼-ਸਥਾਨ, ਫੜ ਲੈਣ।

Verse 112

निवसिष्यंति देवेशि तथा वै जातहारिकाः । गृहे क्षेत्रे तटाके च वाप्युद्यानेषु चैव हि

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਜਾਤਹਾਰਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਾਸ ਕਰਨਗੀਆਂ—ਘਰ ਵਿੱਚ, ਖੇਤ ਵਿੱਚ, ਤਲਾਬ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ।

Verse 113

अत्येषु च रुदंत्यो या स्त्रियस्तिष्ठंति नित्यशः । तासां शरीरगाश्चान्याः काश्चित्तृप्तिमवाप्नुयुः

ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਦਾ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣ।

Verse 114

शिवदूत्य उवाच । कुत्सितं भवता दत्तं प्रजानां परिपीडनम् । न च त्वं बुध्यसे दातुं शंकररस्य विशेषतः

ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ—ਪ੍ਰਜਾ ਉੱਤੇ ਪੀੜਾ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ। ਫਿਰ ਭੀ ਤੂੰ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।”

Verse 115

त्रपाकरं यद्भवति प्रजानां परिपीडकम् । न तु तद्युज्यते दातुं तासां भक्ष्यं तु शंकर

ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਜਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜੇ, ਉਹ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਭੋਜਨ ਵਜੋਂ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 116

रुद्र उवाच । अवंत्यां तु यदा स्कंदो मया पूर्वं तु भद्रितः । चूडाकर्मणि वृत्ते तु कुमारस्य तदा शुभे

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਸੀ—ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਚੂਡਾਕਰਮ (ਚੋਟੀ ਕਟਾਈ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ) ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ…”

Verse 117

आगत्य मातरो भक्ष्यमपूर्वं तु प्रचक्रिरे । देवलोकाद्देवगणा मातॄणां भोक्तुमागताः

ਆ ਕੇ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਅਦਭੁਤ ਭੋਜਨ-ਭੇਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ; ਦੇਵਲੋਕ ਤੋਂ ਦੇਵਗਣ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਨ ਉਤਰ ਆਏ।

Verse 118

तासां गृहे यदा पूर्वं ब्रह्माद्यास्सुरसत्तमाः । गंधर्वाप्सरसश्चैव यक्षास्सर्वे च गुह्यकाः

ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਕਸ਼ ਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕ ਆਏ ਸਨ,

Verse 119

मेर्वादयः शिखरिणो गंगाद्याः सरितस्तथा । सर्वे नागा गजास्सिद्धाः पक्षिणोऽसुरसूदनाः

ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਹਾੜੀ-ਚੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾਗ, ਗਜ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪੰਛੀ—ਹੇ ਅਸੁਰ-ਸੰਹਾਰਕ—ਸਭ ਉਥੇ ਸਨ।

Verse 120

डाकिन्यः सह वेतालैर्वृताः सर्वैर्ग्रहैस्तदा । किमुक्तेनामुना देवि यत्सृष्टं ब्रह्मणा त्विह

ਤਦੋਂ ਡਾਕਿਨੀਆਂ ਵੇਤਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਸਭ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। (ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ:) “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ—ਜੋ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਰਚਿਆ ਹੈ?”

Verse 121

तत्सर्वं भोजनं दत्तं स्वेच्छान्नं च नभोगतं । शिवदूत्युवाच । आसां कृतं देहि भोज्यं दुर्लभं यत्त्रिविष्टपे

“ਉਹ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਅੰਨ ਵੀ ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਦੇਵੋ—ਜੋ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ਟਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।’”

Verse 122

स्नेहाक्तं सगुडं हृद्यं सुपक्वं परिकल्पितम् । क्वचिन्नान्येन यद्भुक्तमपूर्वं परमेश्वर

ਘਿਉ ਨਾਲ ਲਿਪਤ, ਗੁੜ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਾ ਚੱਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਐਸਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਹੀ ਅਤਿ ਅਪੂਰਵ ਹੈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ।

Verse 123

एवमुक्तस्तदा सोपि देवदेवो महेश्वरः । भक्ष्यार्थं तास्तदा प्राह पार्वत्याश्चैव सन्निधौ

ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਭੀ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਸੰਬੰਧੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 124

मया वै साधितं चान्नं प्रकारैर्बहुभिः कृतं । तत्सर्वं च व्ययं यातं न चान्यदिह दृश्यते

ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਖਰਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 125

भवतीष्वागतास्वद्य किं मया देयमुच्यताम् । अपूर्वं भवतीनां यन्मया देयं विशेषतः

ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹੋ; ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਦਾਨ ਕਰਾਂ? ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਅਪੂਰਵ ਉਪਹਾਰ ਮੈਂ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂ?

Verse 126

अस्वादितं न चान्येन भक्ष्यार्थे च ददाम्यहम् । अधोभागे च मे नाभेर्वर्तुलौ फलसन्निभौ

ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਜੋ ਚੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਚੱਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਫਲਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 127

भक्षयध्वं हि सहिता लंबौ मे वृषणाविमौ । अनेन चापि भोज्येन परा तृप्तिर्भविष्यति

ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੋ—ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਲਟਕਦੇ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਭੱਖ ਲਵੋ। ਇਸੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਵੀ ਉਪਜੇਗੀ।

Verse 128

महाप्रसादं ता लब्ध्वा देव्यस्सर्वास्तदा शिवम् । प्रणिपत्य स्थिताश्शर्व इदं वचनमब्रवीत्

ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਤਦ ਸ਼ਰਵ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 129

करिष्यंति शुभाचारान्विना हास्येन ये नराः । तेषां धनं पशुः पुत्रा दाराश्चैव गृहादिकम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਾਸੇ-ਠੱਠੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸ਼ੁਭ ਆਚਾਰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਨ, ਪਸ਼ੂ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 130

भविष्यति मया दत्तं यच्चान्यन्मनसि स्थितम् । हास्येन दीर्घदशना दरिद्राश्च भवंति ते

ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਦੇਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ ਉਹ ਵੀ। ਮੇਰੇ ਕੇਵਲ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਲੰਬੇ-ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 131

तस्मान्न निंदा हास्यं च कर्तव्यं हि विजानता । भवत्यो मातरः ख्याता ह्यस्मिन्लोके भविष्यथ

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੋਗੀਆਂ।

Verse 132

उपहारे नरा ये तु करिष्यंति च कौमुदीम् । चणकान्पूरिकाश्चैव वृषणैः सह पूपकान्

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਪਹਾਰ ਵਜੋਂ ਕੌਮੁਦੀ ਵਰਤ/ਉਤਸਵ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਣੇ, ਪੂਰੀਕਾ (ਭਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ) ਤੇ ਛੋਟੇ ਪੂਪਕ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੈ ਸਮੇਤ—ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ,

Verse 133

बंधुभिः स्वजनैश्चैव तेषां वंशो न छिद्यते । अपुत्रो लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्

ਬੰਧੂਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਜਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਲੱਭਦਾ ਹੈ।

Verse 134

रूपवान्सुभगो भोगी सर्वशास्त्रविशारदः । हंसयुक्तेन यानेन ब्रह्म लोके महीयते

ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੁਭਾਗਾ, ਭੋਗੀ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਯਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 135

शिवदूति मयाप्येवं तासां दत्तं च भक्षणम् । त्रपाकरं किं भवत्या उक्तोहं तन्निशामय

ਹੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਲਈ ਆਹਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਲਾਜ਼ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ? ਉਹ ਸੁਣ।

Verse 136

जयस्व देवि चामुंडे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोस्तु ते

ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ ਚਾਮੁੰਡੇ; ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ। ਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 137

विश्वमूर्तियुते शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदरे

ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨੀ! ਹੇ ਭੀਮ-ਰੂਪਾ ਸ਼ਿਵਾ, ਹੇ ਵਿਦਿਆ-ਸਰੂਪੇ! ਹੇ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਹੇ ਮਹੋਦਰੀ!

Verse 138

मनोजये मनोदुर्गे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्रांगि गीतनृत्यप्रिये शुभे

ਹੇ ਮਨੋਜਯਾ! ਹੇ ਮਨੋਦੁਰਗਾ! ਹੇ ਭੀਮ-ਨੇਤ੍ਰੀ! ਹੇ ਖ਼ਲਲ ਤੇ ਖ਼ਸ਼ਯ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਮਹਾਮਾਰੀ! ਹੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ੁਭੇ!

Verse 139

विकरालि महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दंडहस्ते भीमहस्ते भयानके

ਹੇ ਵਿਕਰਾਲੀ! ਹੇ ਮਹਾਕਾਲੀ! ਹੇ ਕਾਲਿਕੇ, ਪਾਪਹਾਰিণੀ! ਹੇ ਪਾਸ਼-ਹਸਤਿ, ਦੰਡ-ਹਸਤਿ, ਭੀਮ-ਹਸਤਿ! ਹੇ ਭਯਾਨਕ ਦੇਵੀ!

Verse 140

चामुंडे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शिवयानप्रिये देवि प्रेतासनगते शिवे

ਹੇ ਚਾਮੁੰਡੇ! ਜ੍ਵਲਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤੀਖ਼ੇ ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਬਲਵਾਨੀ! ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ! ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਪ੍ਰੇਤ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸ਼ੁਭਾ!

Verse 141

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरि । करालि विकराले च महाकालि करालिनि

ਹੇ ਭੀਮ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ! ਹੇ ਭੀਸ਼ਣੇ, ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ! ਹੇ ਕਰਾਲੀ, ਹੇ ਵਿਕਰਾਲੀ, ਹੇ ਮਹਾਕਾਲੀ—ਹੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੇਵੀ!

Verse 142

कालिकरालविक्रांते कालरात्रि नमोस्तु ते । सर्वशस्त्रभृते देवि नमो देवनमस्कृते

ਹੇ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਵਿਕਰਾਲ, ਤੇਰੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਮਸਕ੍ਰਿਤ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 143

एवं स्तुता शिवदूती रुद्रेण परमेष्ठिना । तुतोष परमा देवी वाक्यं चैवमुवाच ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 144

वरं वृणीष्व देवेश यत्ते मनसि वर्तते । रुद्र उवाच । स्तोत्रेणानेन ये देवि स्तोष्यंति त्त्वां वरानने

“ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।” ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਇਸ ਸਤੋਤਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ…”

Verse 145

तेषां त्वं वरदा देवि भव सर्वगता सती । इमं पर्वतमारुह्य यः पूजयति भक्तितः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਰਦਾਤਰੀ; ਹੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਸਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ (ਤੇਰੀ) ਪੂਜਾ ਕਰੇ…

Verse 146

स पुत्रपौत्रपशुमान्समृद्धिमुपगच्छतु । यश्चैवं शृणुयाद्भक्त्या स्तवं देवि समुद्भवं

ਉਹ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਸਤਵ ਨੂੰ ਸੁਣੇ…

Verse 147

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमृच्छतु । भ्रष्टराज्यो यदा राजा नवम्यां नियतः शुचिः

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਗੁਆ ਬੈਠਿਆ ਰਾਜਾ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿ ਕੇ ਵਰਤ ਧਾਰੇ…

Verse 148

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सोपवासो नरोत्तम । संवत्सरेण लभतां राज्यं निष्कंटकं पुनः

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਜੋ ਅੱਠਮੀ ਅਤੇ ਚੌਦਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ ਰਾਜ—ਕਲੇਸ਼ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 149

एषा ज्ञानान्विता शक्तिः शिवदूतीति चोच्यते । य एवं शृणुयान्नित्यं भक्त्या परमया नृप

ਇਹ ਗਿਆਨ-ਸੰਯੁਕਤ ਸ਼ਕਤੀ ‘ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦੂਤ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ…

Verse 150

सर्वपापविनिर्मुक्तः परं निर्वाणमाप्नुयात् । यश्चैनं पठते भक्त्या स्नात्वा वै पुष्करे जले

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 151

सर्वमेतत्फलं प्राप्य ब्रह्मलोके महीयते । यत्रैतल्लिखितं गेहे सदा तिष्ठति पार्थिव

ਇਸ ਸਾਰੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਪਾਰਥਿਵ (ਰਾਜਾ), ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਇਹ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 152

न तत्राग्निभयं घोरं सर्वचोरादिसंभवं । यश्चेदं पूजयेद्भक्त्या पुस्तकेपि स्थितं बुधाः

ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਚੋਰ ਆਦਿਕਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ। ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਦਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਨ ਕਰੇ—ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਉਸ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 153

तेन चेष्टं भवेत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरं । जायंते बहवः पुत्रा धनं धान्यं वरस्त्रियः

ਉਸ ਪੁੰਨ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ—ਸਾਰੇ ਉੱਦਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਤਨੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 154

रत्नान्यश्वा गजा भृत्यास्तेषामाशु भवंति च । यत्रेदं लिख्यते गेहे तत्राप्येवं ध्रुवं भवेत्

ਰਤਨ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਇਹੀ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।