Adhyaya 11

Verse 1

भीष्म उवाच । कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धी श्राद्धं समाचरेत् । तीर्थेषु केषु वै श्राद्धं कृतं बहुफलं द्विज

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ? ਅਤੇ ਹੇ ਦਵਿਜ, ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਬਹੁਤ ਫਲਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?”

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । तीर्थं तु पुष्करं नाम यत्तु श्रेष्ठतमं स्मृतम् । सर्वेषां द्विजमुख्यानां मनोरथमिव स्थितम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

तत्र दत्तं हुतं जप्तमनन्तं भवति ध्रुवम् । पितॄणां वल्लभं नित्यमृषीणां परमं मतम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਜਪ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਨੰਤ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।

Verse 4

नंदाथ ललिता तद्वत्तीर्थं मायापुरी शुभा । तथा मित्रपदं राजंस्ततः केदारमुत्तमम्

ਫਿਰ ਨੰਦਾਅਤੇ ਲਲਿਤਾ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ; ਸ਼ੁਭ ਮਾਯਾਪੁਰੀ; ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਪਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਮ ਕੇਦਾਰ।

Verse 5

गंगासागरमित्याहुः सर्वतीर्थमयं शुभम् । तीर्थं ब्रह्मसरस्तद्वच्छतद्रुसलिलं शुभम्

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੰਗਾਸਾਗਰ ਸ਼ੁਭ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਸਰੋਵਰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਤਦ੍ਰੁ ਨਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵੀ ਪਾਵਨ ਹਨ।

Verse 6

तीर्थं तु नैमिषं नाम सर्वतीर्थफलप्रदम् । गंगोद्भेदस्तु गोमत्यां यत्रोद्भूतः सनातनः

ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ‘ਨੈਮਿਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਉਦਭਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तथा यज्ञवराहस्तु देवदेवश्च शूलधृक् । यत्र तत्कांचनं दानमष्टादशभुजो हरः

ਉੱਥੇ ਯਜ್ಞ-ਵਰਾਹ ਦੀ ਵੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਵੀ। ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਦਾਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੇ ਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਦਯਮਾਨ ਹਨ।

Verse 8

नेमिस्तु धर्मचक्रस्य शीर्णा यत्राभवत्पुरा । तदेतन्नैमिशारण्यं सर्वतीर्थनिषेवितम्

ਇਹੀ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮਚੱਕਰ ਦੀ ਨੇਮੀ ਘਿਸ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਅਰਣ੍ਯ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 9

देवदेवस्य तत्रापि वराहस्य च दर्शनम् । यः प्रयाति स पूतात्मा नारायणपुरं व्रजेत्

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦਾ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਾਹ ਦਾ ਵੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਾਯਣਪੁਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

कोकामुखं परं तीर्थमिन्द्रमार्गोपि लक्ष्यते । अथापि पितृतीर्थं तु ब्रह्मणोव्यक्तजन्मनः

ਕੋਕਾਮੁਖ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇੰਦਰ-ਮਾਰਗ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ।

Verse 11

पुष्करारण्यसंस्थोसौ यत्र देवः पितामहः । विरिंचिदर्शनं श्रेष्ठमपवर्गफलप्रदम्

ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਰਿੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਖ ਦਾ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 12

कृतं नाम महापुण्यं सर्वपापनिषूदनम् । यत्राद्यो नारसिंहस्तु स्वयमेव जनार्दनः

ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਮਹਾਪੁੰਨ੍ਯ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਜਿੱਥੇ ਆਦਿ ਨਰਸਿੰਹ ਆਪ ਹੀ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਹਨ।

Verse 13

तीर्थमिक्षुमतीनाम पितॄणां च शुभावहा । तुष्यन्ति पितरो नित्यं गंगायमुनसंगमे

ਇਕਸ਼ੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਗੰਗਾ-ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪਿਤ੍ਰ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 14

कुरुक्षेत्रं महापुण्यं यत्र मार्गोपि लक्ष्यते । अद्यापि पितृतीर्थं तु सर्वकामफलप्रदम्

ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਮਹਾਪੁੰਨ੍ਯ ਹੈ—ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਉੱਥੇ ਦਾ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 15

नीलकण्ठमिति ख्यातं पितृतीर्थं नराधिप । तथा भद्रसरः पुण्यं सरो मानसमेव च

ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਨੀਲਕੰਠ ਨਾਮ ਦਾ ਪਿਤ੍ਰਤੀਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਦ੍ਰਸਰਸ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੰਨ੍ਯ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 16

मंदाकिनी तथाऽच्छोदा विपाशा च सरस्वती । सर्वमित्रपदं तद्वद्वैद्यनाथं महाफलम्

ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਤਥਾ ਅੱਛੋਦਾ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਵਮਿਤ੍ਰਪਦ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ, ਅਤੇ ਵੈਦ੍ਯਨਾਥ—ਇਹ ਸਭ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਭਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਆਤਮਿਕ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 17

क्षिप्रा नदी तथा पुण्या तथा कालञ्जरं शुभम् । तीर्थोद्भेदं हरोद्भेदं गर्भभेदं महालयम्

ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ ਨਦੀ ਭੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਤਥਾ ਸ਼ੁਭ ਕਾਲੰਜਰ ਪਹਾੜ। ਅਤੇ ਤੀਰਥੋਦ੍ਭੇਦ, ਹਰੋਦ੍ਭੇਦ, ਗਰਭਭੇਦ ਅਤੇ ਮਹਾਲਯ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 18

भद्रेश्वरं विष्णुपदं नर्मदा द्वारमेव च । गयापिंडप्रदानेन समान्याहुर्महर्षयः

ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਦ੍ਰੇਸ਼ਵਰ, ਵਿਸ਼੍ਣੁਪਦ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਦਾ ਦੁਆਰ—ਇਹ ਸਭ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 19

एतानि पितृतीर्थानि सर्वपापहराणि च । स्मरणादपि लोकानां किमु श्राद्धप्रदायिनाम्

ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੀ ਗੱਲ!

Verse 20

ओंकारं पितृतीर्थं तु कावेरीकपिलोदकम् । संभेदश्चण्डवेगायां तथैवामरकंटकम्

ਓੰਕਾਰ, ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ; ਚੰਡਵੇਗਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰਕੰਟਕ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 21

कुरुक्षेत्राच्चद्विगुणं तस्मिन्स्नानादिकं भवेत् । शुक्लतीर्थं तु विख्यातं तीर्थं सोमेश्वरं परम्

ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਆਦਿਕ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਉਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤੀਰਥ ‘ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 22

सर्वव्याधिहरंपुण्यंफलंकोटिगुणाधिकम् । श्राद्धेदानेतथाहोमेस्वाध्यायेचापिसन्निधौ

ਇਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਵਿੱਚ, ਹੋਮ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਸਵਾਧਿਆਇ ਦੇ ਸਨਿੱਧਾਨ ਵਿੱਚ।

Verse 23

कायावारोहणं नाम देवदेवस्य शूलिनः । अवतारं रोचमानं ब्राह्मणावसथे शुभे

ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲਿਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ “ਕਾਯਾਵਰੋਹਣ” ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਹੈ—ਇਕ ਤੇਜਸਵੀ ਅਵਤਰਨ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 24

जातं तत्सुमहापुण्यं तथा चर्मण्वती नदी । शूलतापी पयोष्णी च पयोष्णीसंगमस्तथा

ਉਹ ਅਤਿ ਮਹਾਪੁੰਨਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਅਤੇ ਚਰਮਣਵਤੀ ਨਦੀ ਵੀ, ਤਥਾ ਸ਼ੂਲਤਾਪੀ ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ, ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਦਾ ਸੰਗਮ ਵੀ।

Verse 25

महौषधी चारणा च नागतीर्थप्रवर्त्तिनी । महावेणा नदी पुण्या महाशालस्तथैव च

ਮਹੌਸ਼ਧੀ, ਚਾਰਣਾ ਅਤੇ ਨਾਗਤੀਰਥ-ਪ੍ਰਵਰਤਿਨੀ; ਪੁੰਨਮਈ ਮਹਾਵੇਣਾ ਨਦੀ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਸ਼ਾਲ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ)।

Verse 26

गोमती वरुणा तद्वत्तीर्थं हौताशनं परम् । भैरवं भृगुतुंगं च गौरीतीर्थमनुत्तमम्

ਗੋਮਤੀ, ਵਰੁਣਾ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ-ਘਾਟ; ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਹੌਤਾਸ਼ਨ; ਭੈਰਵ; ਭ੍ਰਿਗੁਤੁੰਗ; ਅਤੇ ਅਤੁੱਲ ਗੌਰੀ-ਤੀਰਥ।

Verse 27

तीर्थं वैनायकं नाम वस्त्रेश्वरमनुत्तमम् । तथा पापहरं नाम पुण्या वेत्रवती नदी

ਵੈਨਾਯਕ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰੇਸ਼ਵਰ ਧਾਮ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪਹਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਨਦੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੈ।

Verse 28

महारुद्रं महालिंगं दशार्णा च महानदी । शतरुद्रा शताह्वा च तथा पितृपदं पुरम्

ਮਹਾਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਲਿੰਗ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਾਰਣਾ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਵੀ; ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਾ, ਸ਼ਤਾਹਵਾ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਪਦ ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਵੀ (ਉੱਥੇ ਹੈ)।

Verse 29

अंगारवाहिका तद्वन्नदौ द्वौ शोणघर्घरौ । कालिका च नदी पुण्या पितरा च नदी शुभा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਾਰਵਾਹਿਕਾ ਨਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋ ਨਦੀਆਂ—ਸ਼ੋਣ ਅਤੇ ਘਰਘਰਾ—ਹਨ। ਕਾਲਿਕਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀ ਹੈ।

Verse 30

एतानि पितृतीर्थानि शस्यंते स्नानदानयोः । श्राद्धमेतेषु यद्दत्तं तदनंतफलं स्मृतम्

ਇਹ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲਦਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 31

शतावटा नदी ज्वाला शरद्वी च नदी तथा । द्वारका कृष्णतीर्थं च तथा ह्युदक्सरस्वती

ਸ਼ਤਾਵਟਾ ਅਤੇ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਦਵੀ ਨਦੀ; ਦ੍ਵਾਰਕਾ, ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਉਦਕਸਰਸਵਤੀ ਵੀ।

Verse 32

नदी मालवती नाम तथा च गिरिकर्णिका । धूतपापं तथा तीर्थं समुद्रे दक्षिणे तथा

ਮਾਲਵਤੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ (ਇੱਕ) ਗਿਰਿਕਰਣਿਕਾ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੂਤਪਾਪ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੱਖਣੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 33

गोकर्णो गजकर्णश्च तथा चक्रनदी शुभा । श्रीशैलं शाकतीर्थं च नारसिंहमतः परम्

ਗੋਕਰਣ, ਗਜਕਰਣ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਕ੍ਰਨਦੀ; ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ, ਸ਼ਾਕਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਧਾਮ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 34

महेंद्रं च तथा पुण्या पुण्या चापि महानदी । एतेष्वपि सदा श्राद्धमनंतफलदं स्मृतम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਂਦ੍ਰ, ਪੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਪੁਣਿਆ ਦੇ ਤਟ ਤੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

दर्शनादपि पुण्यानि सद्यः पापहराणि वै । तुंगभद्रा नदी पुण्या तथा चक्ररथीति च

ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਇਹ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਤੁੰਗਭਦਰਾ ਨਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਰਥੀ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 36

भीमेश्वरं कृष्णवेणा कावेरी चांजना नदी । नदी गोदावरी पुण्या त्रिसंध्या पूर्णमुत्तमम्

ਭੀਮੇਸ਼ਵਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਵੇਣਾ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਅੰਜਨਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਦਾਵਰੀ—ਇਹ ਸਭ, ਤ੍ਰਿਸੰਧਿਆ ਸਮੇਤ, ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਤੇ ਪੂਰਨ ਤੀਰਥ ਹਨ।

Verse 37

तीर्थं त्रैयंबकं नाम सर्वतीर्थनमस्कृतम् । यत्रास्ते भगवान्भीमः स्वयमेव त्रिलोचनः

ਤ੍ਰੈਯੰਬਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਭੀਮ—ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ (ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ)—ਸਵੈੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਸਦੇ ਹਨ।

Verse 38

श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिगुणं भवेत् । स्मरणादपि पापानि व्रजंति शतधा नृप

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੋਟਿਗੁਣਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਸੌ ਗੁਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

श्रीपर्णा च नदी पुण्या व्यासतीर्थमनुत्तमम् । तथा मत्स्यनदी कारा शिवधारा तथैव च

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਪਰਨਾਂ ਨਦੀ, ਅਨੁੱਤਮ ਵਿਆਸ-ਤੀਰਥ; ਅਤੇ ਮਤਸ੍ਯ ਨਦੀ, ਕਾਰਾ, ਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵਧਾਰਾ ਵੀ ਹਨ।

Verse 40

भवतीर्थं च विख्यातं पुण्यतीर्थं च शाश्वतम् । पुण्यं रामेश्वरं तद्वद्वेणापुरमलंपुरम्

ਭਵਤੀਰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸਦੀਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਣ੍ਯਦਾਇਕ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ, ਅਤੇ ਵੇਣਾਪੁਰ ਤੇ ਮਲੰਪੁਰ ਵੀ (ਪੁਣ੍ਯਮਈ) ਹਨ।

Verse 41

अंगारकं च विख्यातमात्मदर्शमलंबुषम् । वत्सव्रातेश्वरं तद्वत्तथागोकामुखं परम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਾਰਕ, ਆਤਮ-ਦਰਸ਼, ਅਲੰਬੁਸ਼ਾ; ਅਤੇ ਵਤਸਵ੍ਰਾਟੇਸ਼ਵਰ, ਤਦਵਤ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਗੋਕਾਮੁਖ ਵੀ (ਉਚਾਰੇ ਗਏ)।

Verse 42

गोवर्द्धनं हरिश्चंद्रं पुरश्चन्द्रं पृथूदकम् । सहस्राक्षं हिरण्याक्षं तथा च कदलीनदी

ਗੋਵਰਧਨ, ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰ, ਪੁਰਸ਼ਚੰਦਰ, ਪૃਥੂਦਕ; ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼, ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼—ਅਤੇ ਕਦਲੀ ਨਦੀ ਵੀ (ਗਿਣਾਈ ਗਈ)।

Verse 43

नामधेयानि च तथा तथा सौमित्रिसंगतम् । इंद्रनीलं महानादं तथा च प्रियमेलकम्

ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਮ ਵੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ—ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਸੰਗਤ, ਇੰਦਰਨੀਲ, ਮਹਾਨਾਦ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਮੇਲਕ ਵੀ।

Verse 44

एतान्यपि सदा श्राद्धे प्रशस्तान्यधिकानि च । एतेषु सर्वदेवानां सांनिध्यं पठ्यते यतः

ਇਹ ਸਭ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਰਾਹੇ ਗਏ ਹਨ—ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਨਿਧ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 45

दानमेतेषु सर्वेषु भवेत्कोटिशताधिकम् । बाहुदा च नदी पुण्या तथा सिद्धवटं शुभम्

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਦਾਨ ਕੋਟਿ-ਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਹੁਦਾ ਨਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿੱਧਵਟ ਵੀ।

Verse 46

तीर्थं पाशुपतं चैव नदी पर्यटिका तथा । श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशतोत्तरम्

ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਪਰ੍ਯਟਿਕਾ ਨਾਮੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਭੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੋਟਿ-ਕੋਟਿ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪੁੰਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तथैव पंचतीर्थं च यत्र गोदावरी नदी । युता लिंगसहस्रेण सव्येतर जलावहा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਚਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਹਜ਼ਾਰ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਦੋਹਾਂ ਕੰਢਿਆਂ ਵੱਲ ਜਲ ਵਹਾਉਂਦੀ।

Verse 48

जामदग्न्यस्य तत्तीर्थं मोदायतनमुत्तमम् । प्रतीकस्य भयात्सिद्धा यत्र गोदावरी नदी

ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਦਾ ਉਹ ਤੀਰਥ, ਮੋਦਾਯਤਨ ਨਾਮ ਦਾ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਦੇ ਭਯ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧਿ-ਦਾਇਕ ਹੋਇਆ।

Verse 49

तीर्थं तद्धव्यकव्यानामप्सरोगणसंयुतम् । श्राद्धाग्नि दानकार्यं च तत्र कोटिशताधिकम्

ਉਹ ਤੀਰਥ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਹੈ; ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ। ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਅਗਨੀ-ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਸੌ ਕੋਟਿ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

तथा सहस्रलिंगं च राघवेश्वरमुत्तमम् । सेन्द्रकाला नदी पुण्या तत्र शक्रो गतः पुरा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਸ੍ਰਲਿੰਗ ਅਤੇ ਰਾਘਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਂਦ੍ਰਕਾਲਾ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 51

निहत्य नमुचिं मित्रं तपसा स्वर्गमाप्तवान् । तत्र दत्तं नरैः श्राद्धमनंतफलदं भवेत्

ਮਿੱਤਰ ਨਮੁਚੀ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 52

पुष्करं नाम वै तीर्थं शालग्रामं तथैव च । शोणपातश्च विख्यातो यत्र वैश्वानराशयः

ਉਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਲਗ੍ਰਾਮ ਵੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ੋਣਪਾਤ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਦਾ ਆਸ਼ਯ (ਨਿਵਾਸ/ਭੰਡਾਰ) ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 53

तीर्थं सारस्वतं चैव स्वामितीर्थं तथैव च । मलंदरा नदी पुण्या कौशिकी चंद्रका तथा

ਸਾਰਸਵਤ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਮਿਤੀਰਥ; ਪੁੰਨਯੋਗ ਮਲੰਦਰਾਂ ਨਦੀ; ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਤੇ ਚੰਦਰਕਾ ਵੀ ਹਨ।

Verse 54

विदर्भा चाथ वेगा च पयोष्णी प्राङ्मुखा परा । कावेरी चोत्तरांगा च तथा जालंधरो गिरिः

ਵਿਦਰਭਾ, ਵੇਗਾ, ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪ੍ਰਾਂਮੁਖਾ; ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਉੱਤਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਲੰਧਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 55

एतेषु श्राद्धतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते । लोहदंडं तथा तीर्थं चित्रकूटस्तथैव च

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਹਦੰਡ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਚਿਤ੍ਰਕੂਟ ਵੀ ਹਨ।

Verse 56

दिव्यं सर्वत्र गंगायास्तथा नद्यास्तटं शुभम् । कुब्जाम्रकं तथा तीर्थमुर्वशीपुलिनं तथा

ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹਰ ਥਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਦੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਕੁਬ੍ਜਾਮ੍ਰਕ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ-ਪੁਲਿਨ ਨਾਮਕ ਰੇਤਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਵੀ ਪਾਵਨ ਹਨ।

Verse 57

संसारमोचनं तीर्थं तथैव ऋणमोचनम् । एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धमानंत्यमश्नुते

ਸੰਸਾਰ-ਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਣ-ਮੋਚਨ (ਕਰਜ਼ ਮੁਕਤੀ) ਤੀਰਥ ਵੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤ੍ਰ-ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 58

अट्टहासं तथा तीर्थं गौतमेश्वरमेव च । तथा वसिष्ठतीर्थं च भारतं च ततः परम्

ਅੱਟਹਾਸ ਨਾਮਕ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਗੌਤਮੇਸ਼ਵਰ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਿਸ਼ਠ-ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਭਾਰਤ (ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ) ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ।

Verse 59

ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं हंसतीर्थं तथैव च । पिंडारकं च विख्यातं शंखोद्धारं तथैव च

ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਵਰਤ, ਕੁਸ਼ਾਵਰਤ ਅਤੇ ਹੰਸ-ਤੀਰਥ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਿੰਡਾਰਕ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖੋੱਧਾਰ ਵੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਹਨ।

Verse 60

भांडेश्वरं बिल्वकं च नीलपर्वतमेव च । तथा च बदरीतीर्थं सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम्

ਭਾਂਡੇਸ਼ਵਰ, ਬਿਲ੍ਵਕ ਅਤੇ ਨੀਲਪਰਵਤ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਰੀ-ਤੀਰਥ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਈਸ਼ਵਰ, ਸਰਵੋਤਮ ਧਾਮ ਹੈ।

Verse 61

वसुधाराह्वयं तीर्थं रामतीर्थं तथैव च । जयंती विजया चैव शुक्लतीर्थं तथैव च

ਵਸੁਧਾਰਾ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ-ਤੀਰਥ; ਜਯੰਤੀ ਤੇ ਵਿਜਯਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ-ਤੀਰਥ ਵੀ।

Verse 62

एषु श्राद्धप्रदातारः प्रयांति परमं पदम् । तीर्थं मातृगृहं नाम करवीरपुरं तथा

ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤ੍ਰਿਗ੍ਰਿਹ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਕਰਵੀਰਪੁਰ ਵੀ ਹੈ।

Verse 63

सप्तगोदावरीनाम सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम् । तत्र श्राद्धं प्रदातव्यमनंतफलमीप्सुभिः

ਸਪਤਗੋਦਾਵਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸਮਾਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਅਨੰਤ ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 64

कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम् । च्यवनस्याश्रमं पुण्यं नदी पुण्या पुनःपुना

ਕੀਕਟਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਯਾ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ; ਰਾਜਗ੍ਰਿਹ ਦਾ ਵਨ ਵੀ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ। ਚ੍ਯਵਨ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਦੀ ਵੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ।

Verse 65

विषयाराधनं पुण्यं नदी या तु पुनःपुना । यत्र गाथा विचरति ब्रह्मणा परिकीर्तिता

ਉਹ ਨਦੀ ਧੰਨ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਧੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਵਿਚਰਦੀ ਹੈ।

Verse 66

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येकोपि गयां व्रजेत् । यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਵੀ ਗਯਾ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਕਰ ਆਵੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਨੀਲਵਰਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਦੇਵੇ।

Verse 67

एषा गाथा विचरति तीर्थेष्वायतनेषु च । सर्वे मनुष्या राजेंद्र कीर्त्तयंतः समागताः

ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ! ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ, ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 68

किमस्माकं कुले कश्चिद्गयां यास्यति यः सुतः । प्रीणयिष्यति तान्गत्वा सप्तपूर्वांस्तथापरान्

ਕੀ ਸਾਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਗਯਾ ਜਾਵੇ? ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਸਾਡੇ ਸੱਤ ਪੂਰਵਜਾਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 69

मातामहानामप्येवं श्रुतिरेषा चिरंतनी । गंगायामस्थिनिचयं गत्वा क्षेप्स्यति यः सुतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਤ੍ਰਕੁਲ ਦੇ ਨਾਨਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਇਹ ਚਿਰੰਤਨ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ: ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਗੰਗਾ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਉੱਥੇ ਅਸਥੀਆਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ (ਅਵਸ਼ੇਸ਼) ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰੇ।

Verse 70

तिलैः सप्ताष्टभिर्वापि दास्यते च जलांजलिम् । अरण्यत्रितये वापि पिंडदानं करिष्यति

ਸੱਤ ਜਾਂ ਅੱਠ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਲਾਂਜਲੀ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਰਣਿਆਂ (ਵਨਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 71

प्रथमं पुष्करारण्ये नैमिषे तदनंतरं । धर्मारण्यं पुनः प्राप्य श्राद्धं भक्त्या प्रदास्यति

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰੇਗਾ।

Verse 72

गयायां धर्मपृष्ठे वा सरसि ब्रह्मणस्तथा । गयाशीर्षवटे चैव पितॄणां दत्तमक्षयम्

ਗਯਾ ਵਿੱਚ—ਚਾਹੇ ਧਰਮਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਤੇ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਗਯਾਸ਼ੀਰਸ਼ ਦੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਹੇਠ ਵੀ—ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 73

व्रजन्कृत्वा निवापं यस्त्वध्वानं परिसर्पति । नरकस्थान्पितॄन्सोपि स्वर्गं नयति सत्वरं

ਜੋ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ ਨਿਵਾਪ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 74

कुले तस्य न राजेंद्र प्रेतो भवति कश्चन । प्रेतत्वं मोक्षभावं च पिंडदानाच्च गच्छति

ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ। ਪਿੰਡਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰੇਤਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

एको मुनिस्ताम्रकराग्रहस्तो ह्याम्रेषु मूले सलिलं ददाति । आम्राश्च सिक्ताः पितरश्च तृप्ता एका क्रिया द्व्यर्थकरी प्रसिद्धा

ਇੱਕ ਮুনি, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਕਲਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਿੰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਕਰਮ ਦੋ ਅਰਥ ਸਾਧਦਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 76

गयायां पिण्डदानस्य नान्यद्दानं विशिष्यते । एकेन पिंडदानेन तृप्तास्ते मोक्षगामिनः

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਕੋ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 77

धान्यप्रदानं प्रवरं वदंति वसुप्रदानं च तथामुनींद्राः । गया सुतीर्थेषु नरैः प्रदत्तं तद्धर्महेतुं प्रवरं वदंति

ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਅਨਾਜ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਨ-ਦਾਨ ਨੂੰ ਵੀ। ਪਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧਰਮ-ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 78

सर्वात्मना सुरुचिना महाचल महानदी । ये तु पश्यंति तां गत्वा मानसे दक्षिणोत्तरे

ਪੂਰੇ ਮਨ-ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ, ਜੋ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 79

प्रणम्य द्विजमुख्येभ्यः प्राप्तं तैर्जन्मनः फलं । यद्यदिच्छति वै मर्त्यस्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਦਾ ਸੱਚਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

एष तूद्देशतः प्रोक्तस्तीर्थानां सग्रहो मया । वागीशोपि न शक्नोति विस्तरात्किमु मानुषः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੇਵਲ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਗੀਸ਼ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੀ ਬਿਸਾਤ?

Verse 81

सत्यं तीर्थं दया तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः । वर्णाश्रमाणां गेहेपि तीर्थं शम उदाहृतम्

ਸਤ੍ਯ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਦਇਆ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਤੀਰਥ ਹੈ। ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ‘ਸ਼ਮ’—ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਨੂੰ ਤੀਰਥ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 82

येषु तीर्थेषु यच्छ्राद्धं तत्कोटिगुणमिष्यते । गयायां यत्तु वै श्राद्धं तच्छ्राद्धमपवर्गदम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਟਿ-ਗੁਣਾ ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਪਵਰਗ—ਮੋਖ—ਦੈਨ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਹੈ।

Verse 83

यस्मात्तस्मात्प्रयत्नेन तीर्थे श्राद्धं विधीयते । प्रातःकालो मुहूर्तांस्त्रीन्संगवस्तावदेव तु

ਇਸ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਚਿਤ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ; ਅਤੇ ਸੰਗਵ (ਪੂਰਵਾਹਨ) ਵੀ ਉਤਨੇ ਹੀ ਮੁਹੂਰਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 84

मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्यादपराह्णस्ततः परम् । सायाह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याच्छ्राद्धं तत्र न कारयेत्

ਮੱਧਿਆਹਨ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਰਾਹਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਯਾਹਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਮੁਹੂਰਤ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 85

राक्षसी नाम सा वेला गर्हिता सर्वकर्मसु । अह्नो मुहूर्ता व्याख्याता दशपंच च सर्वदा

ਉਹ ਵੇਲਾ ‘ਰਾਕ્ષਸੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੇ ਮੁਹੂਰਤ ਸਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਗਿਣੇ ਗਏ ਹਨ—ਇਉਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 86

तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः । मध्याह्नात्सर्वदा यस्मान्मंदी भवति भास्करः

ਉੱਥੇ ਅੱਠਵਾਂ ਮੁਹੂਰਤ ‘ਕੁਤਪ’ ਨਾਮਕ ਕਾਲ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੱਧਿਆਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਸਕਰ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

तस्मादनंतफलदस्तत्रारंभो विशिष्यते । खड्गपात्रं च कुतपस्तथा नैपालकंबलम्

ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਕਾਰਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਨੰਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਖਡਗ-ਪਾਤ੍ਰ, ਉਨ ਦਾ ਗਲੀਚਾ ਅਤੇ ਨੈਪਾਲੀ ਕੰਬਲ ਦਾ ਦਾਨ।

Verse 88

रुक्मं दर्भास्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः । पापं कुत्सितमित्याहुस्तस्य तत्तापकारिणः

ਸੋਨਾ, ਦર્ભਾ ਘਾਹ, ਤਿਲ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਅੱਠਵਾਂ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ‘ਕੁਤਸਿਤ’ (ਨੀਚ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਨੁਰੂਪ ਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 89

अष्टावेते यतस्तस्मात्कुतपा इति विश्रुताः । ऊर्ध्वं मुहुर्त्तात्कुतपान्महूर्त्तं च चतुष्टयम्

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਅੱਠ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਕੁਤਪਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਅਤੇ ਕੁਤਪਾ ਮੁਹੂਰਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ (ਚਤੁਸ਼ਟਯ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

मुहूर्त्तपंचकं चैव स्वधावाचनमिष्यते । विष्णुदेहसमुद्भूताः कुशाः कृष्णतिलास्तथा

ਪੰਜ ਮੁਹੂਰਤਾਂ ਦਾ ਕਾਲ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਆਹਵਾਨ ਦੇ ਪਾਠ ਲਈ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਤੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 91

श्राद्धस्य लक्षणं कालमिति प्राहुर्मनीषिणः । तिलोदकांजलिर्देयो जलांते तीर्थवासिभिः

ਮਨੀਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਉਸ ਦਾ ਯੋਗ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਤੀਰਥ-ਵਾਸੀ ਜਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਜਲ ਅੰਜਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਨ।

Verse 92

सदर्भहस्तेनैकेन गृहे श्राद्धं गमिष्यति । पुण्यं पवित्रमायुष्यं सर्वपापविनाशनम्

ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਫੜੀ ਇਕੋ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ, ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 93

ब्रह्मणा चैव कथितं तीर्थश्राद्धानुकीर्तनम् । शृणोति यः पठेद्वापि श्रीमान्संजायते नरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਧਨ-ਸੌਭਾਗ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 94

श्राद्धकाले च वक्तव्यं तथा तीर्थनिवासिभिः । सर्वपापोपशांन्त्यर्थमलक्ष्मीनाशनं मतं

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ) ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਯ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 95

इदं पवित्रं यशसो निधानमिदं महापातकनाशनं च । ब्रह्मार्करुद्रैरभिपूजितं च श्राद्धस्य माहात्म्यमुशंति तज्ज्ञाः

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਪੂਜਿਤ ਹੈ—ਇਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਤੱਤਵੇਤਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।