Adhyaya 5

Verse 1

शेष उवाच । अथाभिषिक्तं रामं तु तुष्टुवुः प्रणताः सुराः । रावणाभिधदैत्येंद्र वधहर्षितमानसाः

ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਰਾਵਣ ਨਾਮਕ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਦੇ ਵਧ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਸਨ।

Verse 2

देवा ऊचुः । जय दाशरथे सुरार्तिहञ्जयजय दानववंशदाहक । जय देववरांगनागणग्रहणव्यग्रकरारिदारक

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਜੈ ਜੈ, ਦਾਨਵ-ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਜੈ ਹੋ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਵਿਧੰਸਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇਵ-ਅੰਗਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪਕੜਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਤੇ ਤੀਖੇ ਹਨ!

Verse 3

तवयद्दनुजेंद्र नाशनं कवयो वर्णयितुं समुत्सुकाः । प्रलये जगतांततीः पुनर्ग्रससे त्वं भुवनेशलीलया

ਹੇ ਦਾਨੁਜ-ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਕਵੀ ਤੇਰੇ ਉਸ ਸੰਹਾਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਹਨ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਭੁਵਨੇਸ਼! ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਹੀ ਫਿਰ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪੰਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।

Verse 4

जय जन्मजरादिदुःखकैः परिमुक्तप्रबलोद्धरोद्धर । जय धर्मकरान्वयांबुधौ कृतजन्मन्नजरामराच्युत

ਜੈ ਹੋ ਤੁਹਾਡੀ—ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ ਉੱਧਾਰਕ, ਜੋ ਜਨਮ, ਜਰਾ ਆਦਿ ਦੇ ਤੀਖੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਾਰਦੇ ਹੋ। ਜੈ ਹੋ ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ—ਜੋ ਜਨਮ ਧਾਰ ਕੇ ਵੀ ਅਜਰ ਅਮਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ; ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਲਈ ਧਰਮ-ਸਮੁੰਦਰ ਹੋ।

Verse 5

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । अगस्त्यसमागमोनाम पंचमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, “ਅਗਸਤ੍ਯ-ਸਮਾਗਮ” ਨਾਮਕ ਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

हरविरिंचिनुतं तव पादयोर्युगलमीप्सितकामसमृद्धिदम् । हृदि पवित्रयवादिकचिह्नितैः सुरचितं मनसा स्पृहयामहे

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁਚਿੱਤ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਯੁਗਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਾ (ਸ਼ਿਵ) ਅਤੇ ਵਿਰਿੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੌਂ-ਦਾਣੇ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।

Verse 7

यदि भवान्न दधात्यभयं भुवो मदनमूर्ति तिरस्करकांतिभृत् । सुरगणा हि कथं सुखिनः पुनर्ननुभवंति घृणामय पावन

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅਭਯ ਨਾ ਦਿਓ—ਹੇ ਮਦਨ-ਮੂਰਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਤ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਦੇਵਗਣ ਫਿਰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕਣਗੇ, ਹੇ ਕਰੁਣਾਮਯ, ਹੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ?

Verse 8

यदा यदास्मान्दनुजाहि दुःखदास्तदा तदा त्वं भुवि जन्मभाग्भवेः । अजोऽव्ययोऽपीशवरोऽपि सन्विभो स्वभावमास्थाय निजं निजार्चितः

ਜਦੋਂ ਜਦੋਂ ਦਨੁਜ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਤਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਧਾਰਦੇ ਹੋ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਅਜ, ਅਵ੍ਯਯ, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਈਸ਼ਵਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣਾ ਨਿਜ ਸੁਭਾਵ ਧਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ।

Verse 9

मृतसुधासदृशैरघनाशनैः सुचरितैरवकीर्य महीतलम् । अमनुजैर्गुणशंसिभिरीडितः प्रविश चाशु पुनर्हि स्वकं पदम्

ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮ੍ਰਿਤਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਆਪਣੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਲ ਵਿਖੇਰ ਕੇ, ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਮਾਨਵੀ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।

Verse 10

अनादिराद्योजररूपधारी हारी किरीटी मकरध्वजाभः । जयं करोतु प्रसभं हतारिः स्मरारि संसेवितपादपद्मः

ਜੋ ਅਨਾਦਿ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਦਿ-ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਰਾਹੀਨ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਮਕਰਧਵਜ (ਕਾਮ) ਵਰਗਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੈ—ਉਹ ਵੈਰੀ-ਸੰਹਾਰਕ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਮਰਾਰਿ (ਸ਼ਿਵ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਜੈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 11

इत्युक्त्वा ते सुराः सर्वे ब्रह्मेंद्रप्रमुखा मुहुः । प्रणेमुररिनाशेन प्रीणिता रघुनायकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਵੈਰੀ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਇਕ (ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 12

इति स्तुत्यातिसंहृष्टो रघुनाथो महायशाः । प्रोवाच तान्सुरान्वीक्ष्य प्रणतान्नतकंधरान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਰਘੁਨਾਥ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ—ਜੋ ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 13

श्रीराम उवाच । सुरा वृणुत मे यूयं वरं किंचित्सुदुर्ल्लभम् । यं कोऽपि देवो दनुजो न यक्षः प्राप सादरः

ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗੋ—ਇੱਕ ਐਸਾ ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ—ਜੋ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਯਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।”

Verse 14

सुरा ऊचुः । स्वामिन्भगवतः सर्वं प्राप्तमस्माभिरुत्तमम् । यदयं निहतः शत्रुरस्माकं तु दशाननः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡਾ ਵੈਰੀ ਦਸ਼ਾਨਨ (ਦਸ-ਮੁਖਾ) ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 15

यदायदाऽसुरोऽस्माकं बाधां परिदधाति भोः । तदा तदेति कर्तव्यमेतावद्वैरिनाशनम्

ਹੇ ਮਹੋਦਯ! ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਸੁਰ ਸਾਨੂੰ ਪੀੜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੋਗ ਕਰਤੱਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਤਨਾ ਹੀ ਵੈਰੀ-ਨਾਸ਼ ਦਾ ਉਪਾਯ ਹੈ।

Verse 16

तथेत्युक्त्वा पुनर्वीरः प्रोवाच रघुनंदनः । श्रीराम उवाच । सुराः शृणुत मद्वाक्यमादरेण समन्विताः

“ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀਰ ਰਘੁਨੰਦਨ ਬੋਲੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋ! ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ।”

Verse 17

भवत्कृतं मदीयैर्वैगुणैर्ग्रथितमद्भुतम् । स्तोत्रं पठिष्यति मुहुः प्रातर्निशि सकृन्नरः

ਤੁਹਾਡੇ ਰਚੇ ਇਸ ਅਦਭੁਤ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ—ਜੋ ਮੇਰੀਆਂ ਹੀ ਕਮੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਥਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ, ਉਹ ਮਨੋਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 18

तस्य वैरि पराभूतिर्न भविष्यति दारुणा । न च दारिद्र्यसंयोगो न च व्याधिपराभवौ

ਉਸ ਲਈ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕੋਈ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਜਯ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪਰਾਜਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 19

मदीयचरणद्वंद्वे भक्तिस्तेषां तु भूयसी । भविष्यति मुदायुक्ते स्वांते पुंसां तु पाठतः

ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਚਰਨ-ਦਵੰਦ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਉਪਜੇਗੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਅੰਤਹਕਰਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 20

इत्युक्त्वा सोऽभवत्तूष्णीं नरदेवशिरोमणिः । सुराः सर्वे प्रहृष्टास्ते ययुर्लोकं स्वकं स्वकम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਮੌਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਵਰਗੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 21

रघुनाथोऽपि भ्रातॄंस्तान्पालयंस्तातवद्बुधान् । प्रजाः पुत्रानिव स्वीयाल्लांलयंल्लोकनायकः

ਰਘੁਨਾਥ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪਾਲਦਾ ਤੇ ਸਨੇਹ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 22

यस्मिञ्छासति लोकानां नाकालमरणं नृणाम् । न रोगादि पराभूतिर्गृहेषु च महीयसी

ਜਦ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਨਾ ਹੀ ਰੋਗ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਵੱਸਦੀ ਸੀ।

Verse 23

नेतिः कदापि द्दश्येत वैरिजं भयमेव च । वृक्षाः सदैव फलिनो मही भूयिष्ठधान्यका

ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਉਠਦਾ ਸੀ। ਰੁੱਖ ਸਦਾ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਅਨਾਜ ਉਗਾਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 24

पुत्रपौत्रपरीवार सनाथी कृतजीवनाः । कांता संयोगजसुखैर्निरस्तविरहक्लमाः

ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਧੰਨ ਹੋਏ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

Verse 25

नित्यं श्रीरघुनाथस्य पादपद्मकथोत्सुकाः । कदापि परनिंदासु वाचस्तेषां भवंति न

ਸਦਾ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕਦੇ ਵੀ ਪਰ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।

Verse 26

कारवोऽपि कदा पापं नाचरंति मनस्यहो । रघुनाथकराघातदुःखशंकाभिशंसिनः

ਹਾਏ, ਕਾਰਵ ਵੀ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਹੱਥ ਦੀ ਚੋਟ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਡਰਦੇ, ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਆਸ਼ੰਕਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 27

सीतापतिमुखालोक निश्चलीभूतलोचनाः । लोका बभूवुः सततं कारुण्यपरिपूरिताः

ਸੀਤਾ-ਪਤੀ ਦੇ ਮੁਖ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚਲ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਲੋਕ ਸਦਾ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਓਵਰਫ਼ਲੋ ਭਰੇ ਰਹੇ।

Verse 28

राज्यं प्राप्तमसापत्नं समृद्धबलवाहनम् । ऋषिभिर्हृष्टपुष्टैश्च रम्यं हाटकभूषणैः

ਉਸ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਬਲ ਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ; ਜੋ ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਤੇ ਪੁਸ਼ਟ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 29

संपुष्टमिष्टापूर्तानां धर्माणां नित्यकर्तृभिः । सदा संपन्नसस्यं च सुवसुक्षेत्रसंयुतम्

ਇਹ ਧਰਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨਿੱਤ ਕਰਮਠ ਜਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲੀ-ਪੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪੂਰਤ (ਯਜ્ઞ ਤੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ) ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਸਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਦਾ ਭਰਪੂਰ ਫਸਲਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ, ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਖੇਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 30

सुदेशं सुप्रजं स्वस्थं सुतृणं बहुगोधनम् । देवतायतनानां च राजिभिः परिराजितम्

ਉਹ ਸੁਦੇਸ਼ ਹੈ—ਸੁਪ੍ਰਜਾ ਅਤੇ ਸੁਖੀ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ; ਸੁਤ੍ਰਿਣ (ਚੰਗੀ ਘਾਹ) ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਬਹੁ ਗੋਧਨ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 31

सुपूर्णा यत्र वै ग्रामाः सुवित्तर्द्धिविराजिताः । सुपुष्पकृत्रिमोद्यानाः सुस्वादुफलपादपाः

ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਪੂਰੇ ਤੇ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਕ੍ਰਿਤ੍ਰਿਮ ਉਪਵਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਲਹਿਰਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 32

सपद्मिनीककासारा यत्र राजंति भूमयः । सदंभा निम्नगा यत्र न यत्र जनता क्वचित्

ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀਆਂ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ ਜਲ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜਨਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

Verse 33

कुलान्येव कुलीनानां वर्णानां नाधनानि च । विभ्रमो यत्र नारीषु न विद्वत्सु च कर्हिचित्

ਜਿੱਥੇ ਕੁਲੀਨਾਂ ਦੇ ਕੁਲ ਹੀ ਕੁਲੀਨ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਗਾਲੀ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭੀ ਵਿਪਥਨ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ।

Verse 34

नद्यः कुटिलगामिन्यो न यत्र विषये प्रजाः । तमोयुक्ताः क्षपा यत्र बहुलेषु न मानवाः

ਉਹ ਦੇਸ ਜਿੱਥੇ ਨਦੀਆਂ ਵਕਰੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਜਾਜਨ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਰਾਤਾਂ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ।

Verse 35

रजोयुजः स्त्रियो यत्र नाधर्मबहुला नराः । धनैरनंधो यत्रास्ति जनो नैव च भोजने

ਜਿੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਰਜੋਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਨਰ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦੇ; ਜਿੱਥੇ ਧਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕਦੇ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

Verse 36

अनयः स्यंदनो यत्र न च वैराजपूरुषः । दंडः परशुकुद्दालवालव्यजनराजिषु

ਉੱਥੇ ਰਥ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਵੈਰਾਜ ਪੁਰੁਸ਼ (ਵਿਸ਼ਵ-ਪੁਰੁਸ਼) ਉੱਥੇ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਤਾਂ ਡੰਡਿਆਂ, ਕੁਹਾੜੀਆਂ, ਕੱਦਾਲਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁੱਛਾਂ ਅਤੇ ਪੱਖਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਹੀ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 37

आतपत्रेषु नान्यत्र क्वचित्क्रोधोपरोधजः । अन्यत्राक्षिकवृंदेभ्यः क्वचिन्न परिदेवनम्

ਛਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਰੋਕ-ਥਾਮ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੀ; ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕਦੇ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

Verse 38

आक्षिका एव दृश्यंते यत्र पाशकपाणयः । जाड्यवार्ता जलेष्वेव स्त्रीमध्या एव दुर्बलाः

ਉੱਥੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜੂਆਰੀ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਨੀਰਸ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭੀ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 39

कठोरहृदया यत्र सीमंतिन्यो न मानवाः । औषधेष्वेव यत्रास्ति कुष्ठयोगो न मानवे

ਜਿੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਕਠੋਰ-ਹਿਰਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋੜ੍ਹ ਸਿਰਫ਼ ਔਖਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 40

वेधो यत्र सुरत्नेषु शूलं मूर्तिकरेषु वै । कंपः सात्विकभावोत्थो न भयात्क्वापि कस्यचित्

ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਮ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇਦਨ (ਵੇਧ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ-ਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਕੰਪਨ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਾਵ ਤੋਂ ਉੱਠਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਡਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ।

Verse 41

संज्वरः कामजो यत्र दारिद्र्यकलुषस्य च । दुर्ल्लभत्वं सदैवस्य सुकृतेन च वस्तुनः

ਜਿੱਥੇ ਕਾਮ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਸੰਜਵਰ (ਤਪ) ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੀ ਮੈਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਦੁਲੱਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

इभा एव प्रमत्ता वै युद्धे वीच्यो जलाशये । दानहानिर्गजेष्वेव तीक्ष्णा एव हि कंटकाः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਥੀ ਵੀ ਮਤਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਵੀ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦ-ਰਸ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਟੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤਿੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 43

बाणेषु गुणविश्लेषो बंधोक्तिः पुस्तके दृढा । स्नेहत्यागः खलेष्वेव न च वै स्वजने जने

ਤੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੋਰੀ ਦੇ ਰੇਸ਼ੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਨੇਹ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕੇਵਲ ਖਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸੱਜਣ-ਜਨ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 44

तं देशं पालयामास लालयंल्लालिताः प्रजाः । धर्मं संस्थापयन्देशे दुष्टे दंडधरोपमः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ—ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਲਾਡਲੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ, ਦੁਰਜਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ-ਦੰਡ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਦੰਡਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 45

एवं पालयतो देशं धर्मेण धरणीतलम् । सहस्रं च व्यतीयुर्वै वर्षाण्येकादश प्रभोः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀਤਲ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬੀਤ ਗਏ।

Verse 46

तत्र नीचजनाच्छ्रुत्वा सीताया अपमानताम् । स्वां च निंदां रजकतस्तां तत्याज रघूद्वहः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨੀਚ ਜਨ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਧੋਬੀ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਨਿੰਦਾ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼-ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 47

पृथ्वीं पालयमानस्य धर्मेण नृपतेस्तदा । सीतां विरहितामेकां निदेशेन सुरक्षिताम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ—ਵਿਛੁੜੀ ਹੋਈ, ਇਕੱਲੀ—ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਖਵਾਇਆ।

Verse 48

कदाचित्संसदो मध्ये ह्यासीनस्य महामतेः । आजगाम मुनिश्रेष्ठः कुंभोत्पत्तिर्मुनिर्महान्

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਮਤੀ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਘੜੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਾਨ ਮੁਨੀ—ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 49

गृहीत्वार्घ्यं समुत्तस्थौ वसिष्ठेन समन्वितः । जनताभिर्महाराजो वार्धिशोषकमागतम्

ਅਰਘ੍ਯ ਦਾ ਅਰਪਣ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜ ਵਸਿਸ਼ਠ ਸਮੇਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਸ਼ੋਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਚਲਿਆ।

Verse 50

स्वागतेन सुसंभाव्य पप्रच्छ तमनामयम् । सुखोपविष्टं विश्रांतं बभाषे रघुनंदनः

ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਕੇ ਰਘੁਨੰਦਨ (ਰਾਮ) ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ; ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ।