Adhyaya 18

Verse 1

ब्राह्मण उवाच । राजंस्त्वं शृणु यद्वृत्तं नीले पर्वतसत्तमे । यच्छ्रद्दधानाः पुरुषा यांति ब्रह्म सनातनम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨੀਲ—ਸਰਵੋਤਮ ਪਹਾੜ—ਉੱਤੇ ਜੋ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਸੁਣੋ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ-ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

मया पर्यटता तत्र गतं नीलाभिधे गिरौ । गंगासागरतोयेन क्षालितप्रांगणे मुहुः

ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਿਆਂ ਮੈਂ ਨੀਲ ਨਾਮਕ ਗਿਰਿ ਉੱਤੇ ਗਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗਣ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 3

तत्र भिल्ला मया दृष्टाः पर्वताग्रे धनुर्भृतः । चतुर्भुजा मूलफलैर्भक्ष्यैर्निर्वाहितक्लमाः

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਭਿੱਲ ਜਾਤੀ ਦੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਵੇਖੇ; ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਖਾਣਯੋਗ ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।

Verse 4

तदा मे मनसि क्षिप्रं संशयः सुमहानभूत् । चतुर्भुजाः किमेते वै धनुर्बाणधरा नराः

ਤਦ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ: “ਇਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਆਖਿਰ ਕੌਣ ਹਨ?”

Verse 5

वैकुंठवासिनां रूपं दृश्यते विजितात्मनाम् । कथमेतैरुपालब्धं ब्रह्माद्यैरपि दुर्ल्लभम्

ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਲਭ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?

Verse 6

शंखचक्रगदाशार्ङ्गपद्मोल्लसितपाणयः । वनमालापरीतांगा विष्णुभक्ता इवांतिके

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ, ਗਦਾ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਮਲ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਗਤ ਹੋਣ।

Verse 7

संशयाविष्टचित्तेन मया पृष्टं तदा नृप । यूयं के बत युष्माभिर्लब्धं चातुर्भुजं कथम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਦ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਹੋ? ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ?”

Verse 8

तदा तैर्बहु हास्यं तु कृत्वा मां प्रतिभाषितम् । ब्राह्मणोऽयं न जानाति पिंडमाहात्म्यमद्भुतम्

ਤਦ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

Verse 9

इति श्रुत्वाऽवदं चाहं कः पिंडः कस्य दीयते । तन्मम ब्रूत धर्मिष्ठाश्चतुर्भुजशरीरिणः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਕਿਹਾ—“ਕਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠੋ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸੋ।”

Verse 10

तदा मद्वाक्यमाकर्ण्य कथितं तैर्महात्मभिः । सर्वं तत्र तु यद्वृत्तं चतुर्भुजभवादिकम्

ਤਦ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਜਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਉੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ।

Verse 11

किराता ऊचुः । शृणु ब्राह्मण वृत्तांतमस्माकं पृथुकः शिशुः । नित्यं जंबूफलादीनि भक्षयन्क्रीडया चरन्

ਕਿਰਾਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡਾ ਵਰਤਾਂਤ ਸੁਣੋ। ਸਾਡਾ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਪૃਥੁਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਜੰਬੂ ਫਲ ਆਦਿ ਖਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।”

Verse 12

एकदा रममाणस्तु गिरिशृंगं मनोरमम् । समारुरोह शिशुभिः समंतात्परिवारितः

ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 13

तदा तत्र ददर्शाहं देवायतनमद्भुतम् । गारुत्मतादिमणिभिः खचितं स्वर्णभित्तिकम्

ਤਦ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਦੇਵਾਲਯ ਵੇਖਿਆ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀਆਂ ਭਿੱਤਾਂ ਗਰੁੜ-ਮਣੀਆਂ ਆਦਿ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

Verse 14

स्वकांत्यातिमिरश्रेणीं दारयद्रविवद्भृशम् । दृष्ट्वा विस्मयमापेदे किमिदं कस्य वै गृहम्

ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ: “ਇਹ ਕੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਘਰ ਹੈ?”

Verse 15

गत्वा विलोकयामीति किमिदं महतां पदम् । इति संचिंत्य गेहांतर्जगाम बहुभाग्यतः

ਸੋਚਿਆ, “ਮੈਂ ਜਾ ਕੇ ਵੇਖਾਂ—ਇਹ ਮਹਾਨਾਂ ਦਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪਦ ਹੈ?” ਇਉਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 16

ददर्श तत्र देवेशं सुरासुरनमस्कृतम् । किरीटहारकेयूरग्रैवेयाद्यैर्विराजितम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਮੁਕੁਟ, ਹਾਰ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਕੰਗਣ, ਗਲ-ਭੂਸ਼ਣ ਆਦਿ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 17

मनोहरावतंसौ च धारयंतं सुनिर्मलौ । पादपद्मे तुलसिका गंधमत्तषडंघ्रिके

ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਕੰਨ-ਭੂਸ਼ਣ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਸਮ ਪੈਰਾਂ ਕੋਲ ਸੁਗੰਧੀਮਈ ਤੁਲਸੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਖਿੱਚੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ।

Verse 18

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । ब्राह्मणोपदेशोनामाष्टादशोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼’ ਨਾਮਕ ਅਠਾਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 19

केचिद्गायंति नृत्यंति हसंति परमाद्भुतम् । प्रीणयंति महाराजं सर्वलोकैकवंदितम्

ਕੁਝ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੱਚਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਵੰਦਿਤ ਸੀ।

Verse 20

हरिं वीक्ष्य मदीयोर्भस्तत्र संजग्मिवान्मुने । देवास्तत्र विधायोच्चैः पूजां धूपादिसंयताम्

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਹਰਿ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜਸਵੀ ਛਟਾ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਧੂਪ ਆਦਿ ਸੁਚੱਜੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਕੀਤੀ।

Verse 21

नैवेद्यं श्रीप्रियस्यार्थे कृत्वा नीराजनं ततः । जग्मुः स्वं स्वं गृहं राजन्कृपां पश्यंत आदरात्

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ; ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ (ਉਸ ਦੀ) ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 22

महाभाग्यवशात्तेन प्राप्तं नैवेद्यसिक्थकम् । पतितं ब्रह्मदेवाद्यैर्दुर्ल्लभं सुरमानुषैः

ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦਾ ਉਹ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 23

तद्भक्षणं च कृत्वाथो श्रीमूर्तिमवलोक्य च । चतुर्भुजत्वमाप्तं वै पृथुकेन सुशोभिना

ਉਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੋਗ ਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪૃਥੁਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 24

तदास्माभिर्गृहं प्राप्तो बालको वीक्षितो मुहुः । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिधारकः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਲਕ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਇਆ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੱਕਿਆ; ਉਹ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ ਆਦਿ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ।

Verse 25

अस्माभिः पृष्टमेतस्य किमेतज्जातमद्भुतम् । तदा प्रोवाच नः सर्वान्बालकः परमाद्भुतम्

ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਹੈ?” ਤਦ ਉਹ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਬਾਲਕ ਸਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 26

शिखराग्रे गतः पूर्वं तत्र दृष्टः सुरेश्वरः । तत्र नैवेद्यसिक्थं तु मया प्राप्तं मनोहरम्

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 27

तस्य भक्षणमात्रेण कारणेन तु सांप्रतम् । चतुर्भुजत्वं संप्राप्तो विस्मयेन समन्वितः

ਉਸਦਾ ਕੇਵਲ ਭੋਗ ਕਰਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਕਾਰਣ ਵਸ਼ ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ, ਮੈਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

तच्छ्रुत्वा तु वचस्तस्य सद्यः संप्राप्तविस्मयैः । अस्माभिरप्यसौ दृष्टो देवः परमदुर्ल्लभः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ: “ਅਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮ-ਦੁਰਲਭ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।”

Verse 29

अन्नादिकं तत्र भुक्तं सर्वस्वादसमन्वितम् । वयं चतुर्भुजा जाता देवस्य कृपया पुनः । गत्वा त्वमपि देवस्य दर्शनं कुरु सत्तम

ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਅੰਨ ਆਦਿ ਭੋਗ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਵੀ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ।

Verse 30

भुक्त्वा तत्रान्नसिक्थं तु भव विप्र चतुर्भुजः । त्वया पृष्टं यदाश्चर्यं तदुक्तं वाडवर्षभ

ਉੱਥੇ ਘੀ ਮਿਲਿਆ ਅੰਨ ਛਕ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਚਾਰ-ਭੁਜਾ ਹੋ ਜਾ। ਜੋ ਅਚੰਭਾ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਾਡਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।