Adhyaya 12

Verse 1

शौनक उवाच । केन पुण्येन भो सूत चान्येन गतपातकः । नरो याति हरेः स्थानं तद्वदस्वानुकंपया

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੂਤ! ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ, ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਰਿ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

सूत उवाच । ब्राह्मणस्य धनैः प्राणान्प्राणैर्वापि द्विजोत्तम । रक्षां करोति यो मर्त्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ! ਜੋ ਮਰਤਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਨ ਨਾਲ ਕਰੇ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 3

पुरा राजा दीननाथो द्वापरे संज्ञके युगे । आसीदपुत्रो बलवान्वैष्णवः स तु याजकः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦীনਨਾਥ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਸੀ ਪਰ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ; ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੀ ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਯਾਜਕ ਵੀ ਸੀ।

Verse 4

एकदा गालवं राजा पप्रच्छ विनयान्वितः । केन पुण्येन जायेत पुत्रो वै करुणार्णव

ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਾਲਵ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕਿਹੜੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਨਾਲ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ?”

Verse 5

वदस्व मुनिशार्दूल करिष्यामि तवाज्ञया । येषां नृणां नास्ति सुतो जीवनं हि निरर्थकम्

ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਿਰਰਥਕ ਹੈ।

Verse 6

गालव उवाच । राजन्शृणुष्वावहितो यत्पृष्टोऽस्मि तवाग्रतः । कथयामि समासेन पुत्रस्योद्भवकारणम्

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 7

क्रतुं च नरमेधाख्यं कुरुष्व राजसत्तम । तदा ते संततिः स्याद्वै सर्वलक्षणसंयुता

ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਨਰਮੇਧ ਨਾਮਕ ਕ੍ਰਤੁ (ਯਜ्ञ) ਕਰੋ; ਤਦ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 8

राजोवाच । नरमेधं महायज्ञं यज्ञानां प्रवरं द्विज । कीदृशं नरमानीय करिष्यामि गुरो वद

ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਨਰਮੇਧ ਮਹਾਯਜ੍ਞ ਹੈ, ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ। ਮੈਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਲਿਆਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਕਰ ਸਕਾਂ? ਹੇ ਗੁਰੂ, ਦੱਸੋ।

Verse 9

गालव उवाच । सुंदरांगः सुवदनः समस्तशास्त्रविद्भवेत् । सत्कुले यदि जातः स तदा यज्ञाय कल्पते

ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਦੇਹੋਂ ਸੁੰਦਰ, ਮੁਖੋਂ ਸੁਹਣਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣੇ—ਜੇ ਉਹ ਸਤਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 10

अंगहीनः कृष्णवर्णो मूर्खो योग्यो भवेन्नहि । इत्युक्ते गालवे विप्र स राजा मनुजेश्वरः

ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਅਧੂਰੇ ਹੋਣ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਰਖ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਉਂ ਗਾਲਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ; ਤਦ ਉਹ ਮਨੁਜਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਰਾਜਾ (ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ)।

Verse 11

प्रेषयामास दूतांश्च कथयित्वा मुनेर्वचः । द्रविणं बहु दत्वा च गालवप्रमुखान्द्विजान्

ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾ ਕੇ ਦੂਤ ਭੇਜੇ; ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਗਾਲਵ ਆਦਿ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 12

इति श्रीपाद्मे महापुराणे सूतशौनकसंवादे ब्रह्मखंडे ब्राह्मणपालनं । नाम द्वादशोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਸੂਤ ਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪਾਲਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 13

ग्रामे ग्रामे द्विजश्रेष्ठ पत्तनेऽपि समाहिताः । कुत्रापि न प्राप्तवंतो गता जनपदं ततः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਖੋਜਦੇ ਰਹੇ; ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੱਭ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਜਨਪਦ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 14

नाम्ना दशपुरं विप्र प्रकीर्णं गुणिभिर्द्विजैः । यत्र नारीः सुकेशीश्च मृगशावक चक्षुषः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਦਸ਼ਪੁਰ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿਰਣ-ਬੱਚੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

Verse 15

दृष्ट्वा मुह्यंति पुरुषाश्चंद्रमुख्यश्च ता यतः । तस्मिन्पुरे मनोरम्ये कृष्णदेव इति द्विजः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁਰਸ਼—ਚੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਸੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਗੇਵਾਨ—ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਦੇਵ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 16

आसीत्पुत्रैस्त्रिभिः सार्द्धं भार्यया च सुशीलया । वैष्णवः प्रियवादी च विष्णुपूजारतः सदा

ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਸ਼ੀਲ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸੀ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 17

साग्निकः पितृभक्तश्च वैष्णवानां प्रियंकरः । प्रार्थनां चक्रुरथ ते राज्ञो दूता द्विजोत्तमम्

ਉਹ ਅਗਨਿ-ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਿਤ੍ਰ-ਭਕਤ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਦੂਤਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 18

पुत्रं देहीति देहीति वद ब्राह्मणसत्तम । नास्ति राज्ञो द्विजश्रेष्ठ पुत्रः संतापनाशनः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਹਿ—‘ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਹਿ, ਪੁੱਤਰ ਦੇਹਿ।’ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਉੱਤਮ, ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾਸ ਕਰੇ।

Verse 19

तदर्थं नरमेधाख्ये यज्ञेभव स दीक्षितः । नेष्यामस्तव पुत्रं वै बलिं दातुं महाक्रतौ

ਉਸ ਕਾਰਨ ਲਈ ‘ਨਰਮੇਧ’ ਨਾਮਕ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਹੋ। ਮਹਾਕ੍ਰਤੂ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ।

Verse 20

सुवर्णानां चतुर्लक्षं ब्रह्मन्नय समाहितः । सुखेन यदि दातव्यो नो पुत्रः पुत्रलालसात्

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਮਾਹਿਤ ਕਰ ਕੇ ਚਾਰ ਲੱਖ ਸੁਵਰਨ ਲਿਆ। ਇਹ ਸੁਖ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰ ਕੇ ਨਹੀਂ।

Verse 21

तदा बलेन नेष्यामो राजाज्ञाकारिणो वयम् । दूतानां वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणौ शोकविह्वलौ

ਤਦ ਅਸੀਂ ਬਲ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗੇ; ਅਸੀਂ ਰਾਜਾਜ्ञਾ ਦੇ ਕਰਤਾਰ ਹਾਂ। ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 22

अभूतां विगतप्राणाविव संशयमानसौ । किं धनेन सुवर्णेन जीवनेनापि सद्मना । प्रोवाचेदं वचः सोऽपि ब्राह्मणो राजपूरुषान्

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੰਭਵ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹੋਣ। ਤਦ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਰਾਜਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਧਨ, ਸੁਵਰਨ, ਜੀਵਨ, ਜਾਂ ਘਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ?’

Verse 23

ब्राह्मण उवाच । यदि दूताः समानेतुं पुत्रं शोकतमोपहम् । आगता निश्चितं यूयं शृणुध्वं वचनं मम

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਮੇਰੇ ਅਤਿ ਗਹਿਰੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ—ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚੇ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੋ।”

Verse 24

स्थित्वा पृथिव्यां को भ्रष्टां राजाज्ञां कर्तुमिच्छति । पुत्रं हित्वा किंतु यूयं वृद्धं मां नयत द्विजम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੌਣ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਰਾਜਾਜ्ञਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ? ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ—ਇੱਕ ਬੁੱਢੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ—ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ।

Verse 25

इति तस्य वचः श्रुत्वा दूताः क्रोधसमन्विताः । बलात्कारेण तद्गेहे सुवर्णानि च तत्यजुः

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਸੁੱਟ ਕੇ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 26

यदा नेतुं मनश्चक्रुस्तत्पुत्रं किल ते क्रुधा । बद्धांजलिपुटोभूत्वा रुदन्प्रोवोच स द्विजः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਬੈਠੇ, ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 27

पुत्राणां ज्येष्ठपुत्रं मे हित्वान्यं पुत्रमुत्तमम् । नयतेति वचो वक्तुं वक्त्रेनायाति हे जनाः

“ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇਠੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ”—ਹੇ ਲੋਕੋ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 28

द्विजस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणीं रुदतीं सतीम् । प्रोचुर्दूताः कनीयांसं पुत्रं देहीति सत्तम

ਦੁਇਜ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਸਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਤ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਸੱਤਮ ਪੁਰਖ, ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਸਾਨੂੰ ਦੇਹ।”

Verse 29

तेषामिति वचः श्रुत्वा ब्राह्मणी भूमितस्तदा । पपात वात्यया सार्द्धं रंभेव भृशदुःखिनी

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਰੰਭਾ ਵਾਂਗ, ਜਿਵੇਂ ਝੱਕੜੀ ਹਵਾ ਨਾਲ।

Verse 30

मुद्गरं सा समादाय मौलौ चाताडयद्बलात् । कनिष्ठं मत्सुतं दूता नापि दास्यामि सर्वथा

ਉਸ ਨੇ ਮੁਦਗਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੂਤ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।”

Verse 31

एतस्मिन्समये विप्र विप्रस्य मध्यमः सुतः । प्रोवाच विनयाविष्टः प्रणम्य पितरौ रुदन्

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮੱਧਲਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 32

माता यदि विषं दद्यात्पित्रा विक्रीयते सुतः । राजा हरति सर्वस्वं कस्तत्र पालको भवेत्

ਜੇ ਮਾਂ ਵਿਸ਼ ਦੇ ਦੇਵੇ, ਪਿਉ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਛੀਨ ਲਵੇ—ਤਾਂ ਐਸੇ ਵੇਲੇ ਸੱਚਾ ਰੱਖਿਆਕ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 33

इत्युक्त्वा तत्सुतो मूर्ध्ना प्रणम्य पितरौ सह । दूतैर्जगाम त्वरितै राज्ञोऽस्य दीक्षितस्य च

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਉਸ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਖ਼ਿਤ (ਦੀਕਸ਼ਿਤ) ਪੁਰਖ ਵੱਲ।

Verse 34

अथ तौ ब्राह्मणौ पुत्रविच्छेदक्लिष्टमानसौ । रुदित्वा च रुदित्वा च अंधभावं प्रजग्मतुः

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੋਏ; ਅਤੇ ਆਖ਼ਰ ਅੰਧਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 35

अथ ते पथ्यगच्छंत विश्वामित्रमुनेः किल । आश्रमं शिष्ययुक्तं च सेवितं मृगशावकैः

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਹ ਚੱਲਦੇ ਚੱਲਦੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ—ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 36

स मुनी राजपुरुषान्दृष्ट्वा पप्रच्छ सादरम् । के यूयं हो कुत्र गता यथाका वृत्तिरुच्यताम्

ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਸੀ? ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸੋ।”

Verse 37

राजदूता ऊचुः । शृणुष्वावहितो विप्र राज्ञः पुत्रो न जायते । तदर्थं नरमेधाख्ये यज्ञे राजा सुदीक्षितः

ਰਾਜਦੂਤ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ—ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ‘ਨਰਮੇਧ’ ਨਾਮਕ ਯਜ੍ਞ ਲਈ ਵਿਧੀਵਤ ਦੀਖ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 38

नयामस्तत्र बल्यर्थमिमं ब्राह्मणपुत्रकम् । इति तेषां वचः श्रुत्वा स विप्रः सदयोऽभवत्

“ਅਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 39

प्राणा ममापि गच्छंतु सुखी भवतु बालकः । बालकार्थे द्विजार्थे च स्वाम्यर्थे ये जना इह

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ ਚਲੇ ਜਾਣ—ਪਰ ਬਾਲਕ ਸੁਖੀ ਰਹੇ। ਜੋ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬਾਲਕ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹਨ।

Verse 40

त्यजन्ति तृणवत्प्राणांस्तेषां लोकाः सनातनाः । विमृश्येति मुनिः स्वांते स प्रोवाच द्विजर्षभः

ਜੋ ਤਿਨਕੇ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ!

Verse 41

यज्ञे बलिं समादातुमिमं ब्राह्मणबालकम् । हित्वा मां नयथाथाशु ह्ययं बालक उत्तमः

ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਬਲੀ ਲੈਣ ਲਈ ਇਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ। ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਾਲਕ ਉੱਤਮ ਹੈ।

Verse 42

संसारे जन्मसंप्राप्य न लब्धं सुखमत्र च । अनेन बालकेनापि मरिष्यति कथं त्वयम्

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਬਾਲਕ ਵੀ ਮਰ ਜਾਵੇਗਾ—ਤਾਂ ਤੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚੇਂਗਾ?

Verse 43

आगतेऽस्मिन्गृहाद्दूताः पितरावस्य दुःखितौ । हतभाग्यौ गतो नूनं यमस्येव गृहं प्रति

ਜਦ ਦੂਤ ਇਸ ਘਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ: “ਹਾਏ, ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਅਭਾਗੇ ਹਾਂ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਹੀ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 44

एवं तस्य वचः श्रुत्वा दूताः प्रोचुरथ द्विजम् । भूपालस्य विनाज्ञां वै दीननाथस्य भूसुर

ਇਉਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਭੂਸੁਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਇਹ ਕੰਮ ਰਾਜਾ ਦੀਨਨਾਥ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।”

Verse 45

नेतुं त्वां पलितं प्राज्ञ नेष्यामो हि कथं वयम् । एवमुक्त्वा च ते दूता जग्मू राज्ञः पुरीं तदा

“ਹੇ ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੂਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 46

स मुनिर्दूतसंघैश्च गतवान्यज्ञमंदिरम् । राजानं कथयामासुर्दूता विप्रस्य चेष्टितम्

ਉਹ ਮੁਨੀ ਦੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ ਯਜ್ಞ-ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਗਾਥਾ ਸੁਣਾਈ।

Verse 47

तच्छ्रुत्वाशंकितमनाः प्रोवाचेदं वचः स तम् । मुने यद्यपि मे यज्ञे कृते पुत्रो भविष्यति

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੰਕਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਯਜ्ञ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ…”

Verse 48

बलिं विनापि भो ब्रह्मन्तदा विप्रसुतं नय

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਬਲੀ (ਭੇਟ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾ।

Verse 49

मुनिरुवाच । यज्ञे त्वया कृते राजन्महापुत्रो भविष्यति । अत्र ते संशयो मा भूदमोघमपि दर्शनम्

ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦ ਤੂੰ ਯਜ੍ਞ ਕਰੇਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ—ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 50

इति तस्य वचः श्रुत्वा राजात्यंतसहर्षकः । चक्रे पूर्णाहुतिं यज्ञे समस्तैर्मुनिभिः सह

ਇਉਂ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 51

अथातः स मुनिः श्रेष्ठो ब्राह्मणस्य सुतं च तम् । गृह्य दशपुरं नाम नगरं गतवांस्तदा

ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਸ਼ਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ।

Verse 52

भवनं तस्य गत्वा च उक्तवान्वचनं मुनिः । गृहे त्वं तिष्ठसे विप्र तिष्ठामि मृतवन्मुने

ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਤੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ; ਅਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਾਂਗ ਪਿਆ ਰਹਾਂ।”

Verse 53

राजा बलेन मे पुत्रं नीतवान्किं करोम्यहम् । पुत्रे गते च भो विप्र दंपत्योरावयोः पुनः

“ਰਾਜੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਲੈ ਗਿਆ—ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਅਤੇ ਹੁਣ ਜਦ ਪੁੱਤਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਫਿਰ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?”

Verse 54

गतानि चांधभावं वै क्रंदनैर्लोचनान्यपि । अथासौ मुनिशार्दूलः पुत्रं पश्य नयेति च

ਲਗਾਤਾਰ ਰੋਣ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਧਕਾਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਤਦ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖੋ—ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਲੈ ਚਲੋ।”

Verse 55

उक्तवांस्तौ यदा विप्र ब्राह्मणौ जातहर्षकौ । पुत्रायाकारणं कृत्वा गतावेतौ बहिः क्षणात्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਕੇ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 56

मुनेर्वचनसिद्धित्वात्तत्क्षणं लोचनं तयोः । आलोकं तु गतं तूर्णं पुत्रस्य दर्शनादपि

ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸੇ ਪਲ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਜੋਤ ਤੁਰੰਤ ਲੌਟ ਆਈ।

Verse 57

पुत्रस्य मुखपद्मं तौ लोचनैरलिसंनिभैः । पीत्वा मुनिं चिरंतं च नमस्कृत्य पुनः पुनः

ਕਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਪੀ ਗਏ। ਅਤੇ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 58

प्रोचतुर्वचनं विप्रा ब्राह्मणौ प्रियवादिनौ । अहो मुने जीवदानमावयोः सुकृतं किल

ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਮਧੁਰ-ਵਚਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਨੀ ਬੋਲੇ: “ਅਹੋ ਮੁਨੇ! ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਜੀਵਨ-ਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।”

Verse 59

तयोरेव वचः श्रुत्वा स मुनिः करुणार्णवः । दत्वाशिषं च तौ विप्र जगाम निजमाश्रमम्

ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਰੁਣਾ-ਸਮੁੰਦਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਨੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 60

मुनिः करगतं चैव कृत्वा विष्णोः परं पदम् । तपस्तेपे महाभागो दैवतैरपि दुर्ल्लभम्

ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਨੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਕਰ ਕੇ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 61

किंचित्काले गते विप्र तस्य राज्ञोऽभवत्सुतः । सुंदरो राजयोग्यश्च इंदुःक्षीरनिधाविव । पुत्रोत्सवे सोऽपि विप्र राजा दत्वा धनानि वै

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਯੋਗ੍ਯ, ਜਿਵੇਂ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਪੁੱਤਰ-ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 62

बुभुजे देववद्भूम्यां विशोको जातकौतुकः । विप्रान्पालयते यस्तु प्राणान्दत्वा धनान्यपि

ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਸੁਖ ਭੋਗਦਾ ਰਿਹਾ—ਸ਼ੋਕ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਉਤਸਾਹ-ਭਰਿਆ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਤੱਕ ਅਤੇ ਧਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੈ।

Verse 63

स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिदुर्ल्लभम् । पठंति येऽत्र भक्त्या च शृण्वंति विप्रतः कथाम्

ਜੋ ਇੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਜਿੱਥੋਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੈ।

Verse 64

आख्यानं श्लोकमेकं वा गच्छंति विष्णुमंदिरम्

ਇਸ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਇਕੋ ਵਰਣਨ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਮੰਦਰ, ਅਰਥਾਤ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਾਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।