Adhyaya 97
Annadāna and the Obstruction of Viṣṇu-Darśana; Vāmadeva’s Teaching and the Vāsudeva Stotra Prelude
ਰਾਜਾ ਸੁਬਾਹੁ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਉਪਰੰਤ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪੁੰਨ ਬਾਰੇ ਸੰਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਅਸਹਾਇਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਨੀ ਵਾਮਦੇਵ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਪੂਜਾ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਅਤਿਥੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਅਤਿ ਅਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ। ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਖੇਤਰ’ ਦੇ ਰੂਪਕ ਨਾਲ ਕਰਮ-ਫਲ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਬੀਜਿਆ, ਉਹੀ ਕੱਟਿਆ। ਸੁਬਾਹੁ ਨੇ ਅੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਆਦਿ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਹੱਸ ਕੇ ਲੋਭ ਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਮੂਲ ਕਾਰਣ ਦਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਪਾਏ ਵਜੋਂ ਮਹਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सप्तनवतितमोऽध्यायः । कुंजल उवाच । एवमाकर्ण्य तां राजा मुनिना भाषितां तदा । धर्माधर्मगतिं सर्वां तं मुनिं समभाषत
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਨੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਗਤੀ ਤੇ ਫਲ ਬਾਰੇ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 2
सुबाहुरुवाच । सोहं धर्मं करिष्यामि सोहं पुण्यं द्विजोत्तम । वासुदेवं जगद्योनिं यजिष्ये नितरां मुने
ਸੁਬਾਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਧਰਮ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਮੁਨੇ, ਮੈਂ ਜਗਤ ਦੇ ਯੋਨੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 3
होमेन तु जपेनैव पूजयेन्मधुसूदनम् । यष्ट्वा यज्ञं तपस्तप्त्वा विष्णुलोकं स भूपतिः
ਹੋਮ ਦੇ ਅਰਪਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਜਪ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਯਜ੍ਞ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਪ ਤਪ ਕੇ ਉਹ ਭੂਪਤੀ ਵਿਸ਼ਣੁਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 4
पूजितः सर्वकामैश्च प्राप्तवान्सत्वरं मुदा । गते तस्मिन्महालोके देवदेवं न पश्यति
ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।
Verse 5
क्षुधा जाता महातीव्रा तृष्णा चाति प्रवर्तते । तयोश्चापि महाप्राज्ञ जीवपीडाकरा बहु
ਭਿਆਨਕ ਭੁੱਖ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 6
राजापि प्रियया सार्द्धं क्षुधातृष्णाप्रपीडितः । न पश्यति हृषीकेशं दुःखेन महतान्वितः
ਰਾਜਾ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਮਹਾਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
सूत उवाच । एवं स दुःखितो राजा प्रियया सह सत्तम । आकुल व्याकुलो जातः पीडितः क्षुधया भृशम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਬਰਾਇਆ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਸੀ।
Verse 8
इतश्चेतश्च वेगैश्च धावते वसुधाधिपः । सर्वाभरणशोभांगो वस्त्रचंदनभूषितः
ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਦੇ ਇੱਧਰ ਕਦੇ ਉੱਧਰ ਦੌੜਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਦੀ ਛਬੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ-ਲੇਪ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 9
पुष्पमालाप्रशोभांगो हारकुंडलकंकणैः । रत्नदीप्तिप्रशोभांगः प्रययौ स महीपतिः
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਜ ਗਏ; ਹਾਰ, ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਦੇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 10
एवं दुःखसमाचारः स्तूयमानश्च पाठकैः । दुःखशोकसमाविष्टः स्वप्रियां वाक्यमब्रवीत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਠਕ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੌਂ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 11
विष्णुलोकमहं प्राप्तस्त्वया सह सुशोभने । ऋषिभिः स्तूयमानोपि विमानेनापि भामिनि
ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਂਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਿਆਂ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ।
Verse 12
कर्मणा केन मे चेयं क्षुधातीव प्रवर्द्धते । विष्णुलोकं च संप्राप्य न दृष्टो मधुसूदनः
ਮੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੀੜ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭੁੱਖ ਵਾਂਗ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ।
Verse 13
तत्किं हि कारणं भद्रे न भुनज्मि महत्फलम् । कर्मणाथ निजेनापि एतद्दुःखं प्रवर्त्तते
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕਿਹੜਾ ਕਾਰਣ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਾ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 14
सैवं श्रुत्वा च तद्वाक्यं राजानमिदमब्रवीत्
ਇਉਂ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 15
भार्योवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्नास्ति धर्मस्य वै फलम् । वेदशास्त्रपुराणेषु ये पठंति च ब्राह्मणाः
ਭਾਰਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇਵਲ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 16
दुःखशोकौ विधूयेह सर्वदोषैः प्रमुच्यते । नामोच्चारेण देवस्य विष्णोश्चैव सुचक्रिणः
ਇੱਥੇ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਸੁਚਕ੍ਰ ਧਾਰੀ—ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 17
पुण्यात्मानो महाभागा ध्यायमाना जनार्दनम् । त्वयैवाराधितो देवः शंखचक्रगदाधरः
ਹੇ ਪੁੰਨਿਆਤਮਾ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਓ; ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 18
अन्नादिदानं विप्रेभ्यो न प्रदत्तं द्विजोदितम् । फलं तस्य प्रजानामि न दृष्टो मधुसूदनः
ਜੇ ਦਵਿਜਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਆਦਿ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ—ਐਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
Verse 19
क्षुधा मे बाधते राजंस्तृष्णा चैव प्रशोषयेत् । कुंजल उवाच । एवमुक्तस्तु प्रियया राजा चिंताकुलेंद्रियः
“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 20
ततो दृष्ट्वा महापुण्यमाश्रमं श्रमनाशनम् । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं तडागैरुपशोभितम्
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਥਕਾਵਟ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 21
वापीकुंडतडागैश्च पुण्यतोयप्रपूरितैः । हंसकारंडवाकीर्णं कह्लारैरुपशोभितम्
ਕੂਆਂ, ਕੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਣ੍ਯ ਜਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਕਹ੍ਲਾਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 22
आश्रमः शोभते पुत्र मुनिभिस्तत्त्ववेदिभिः । दिव्यवृक्षसमाकीर्णं मृगव्रातैश्च शोभितम्
“ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੱਤ੍ਵ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।”
Verse 23
नानापुष्पसमाकीर्णं हृद्यगंधसमाकुलम् । द्विजसिद्धैः समाकीर्णमृषिशिष्यैः समाकुलम्
ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਛਿਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਸਿੱਧ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।
Verse 24
योगियोगेंद्र संघुष्टं देववृंदैरलंकृतम् । कदलीवनसंबाधैः सुफलैः परिशोभितम्
ਉਹ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਦੀ ਜੈ-ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ; ਕੇਲੇ ਦੇ ਘਣੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।
Verse 25
नानावृक्षसमाकीर्णं सर्वकामसमन्वितम् । श्रीखंडैश्चारुगंधैश्च सुफलैः शोभितं सदा
ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ; ਸਦਾ ਹੀ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਫਲਦਾਰ ਬਨਸਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 26
एवं पुण्यं समाकीर्णं ब्रह्मलक्ष्मसमायुतम् । स सुबाहुस्ततो राजा तया सुप्रियया सह
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਤਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁਬਾਹੁ ਆਪਣੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
Verse 27
प्रविवेश महापुण्यं तद्वनं सर्वकामदम् । भासमानो दिशः सर्वा यत्रास्ते सूर्यसंनिभः
ਉਹ ਉਸ ਮਹਾ-ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ; ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਇਕ ਸੱਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 28
राजमानो महादीप्त्या परया सूर्यसंनिभः । योगासनसमारूढो योगपट्टेन संवृतः
ਪਰਮ ਮਹਾਦੀਪਤਿ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਉਹ ਯੋਗਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਸੀ, ਯੋਗ-ਪੱਟੇ ਨਾਲ ਸੁਸਥਿਰ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ।
Verse 29
वामदेवऋषिश्रेष्ठो वैष्णवानां वरस्तथा । ध्यायमानो हृषीकेशं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्
ਵਾਮਦੇਵ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਵਿਚ ਉੱਤਮ—ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
Verse 30
वामदेवं महात्मानं तं दृष्ट्वा मुनिसत्तमम् । त्वरं गत्वा प्रणम्यैव स राजा प्रियया सह
ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 31
वामदेवस्ततो दृष्ट्वा प्रणतं राजसत्तमम् । आशीर्भिरभिनंद्यैव राजानं प्रिययान्वितम्
ਤਦ ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ।
Verse 32
उपवेश्यासने पुण्ये सुबाहुं राजसत्तमम् । आसनादि ततः पाद्यैरर्घपूजादिभिस्तथा
ਉਸ ਨੇ ਸੁਬਾਹੁ—ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਨੂੰ ਪੁੰਨਮਈ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ; ਫਿਰ ਆਸਨ ਆਦਿ ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ, ਅਰਘ੍ਯ, ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 33
मुनिना पूजितो भूपः प्रियया सह चागतः । अथ पप्रच्छ राजानं महाभागवतोत्तमम्
ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਪਾ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਰਾਣੀ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ—ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਤੇ ਮਹਾਭਾਗਵਤ ਭਕਤ ਸੀ।
Verse 34
वामदेव उवाच । त्वामहं विष्णुधर्मज्ञं विष्णुभक्तं नरोत्तमम् । जाने ज्ञानेन राजेंद्र दिव्येन चोलभूमिपम्
ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਹੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ, ਚੋਲ ਭੂਮੀ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਭਕਤ ਹੈਂ।”
Verse 35
निरामयश्चागतोसि तार्क्ष्यया भार्यया सह । राजोवाच । निरामयश्चागतोऽस्मि प्राप्तो विष्णोः परं पदम्
“ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤਾਰਕ੍ਸ਼ਿਆ ਸਮੇਤ ਨਿਰਾਮਯ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ।” ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਾਮਯ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”
Verse 36
मया हि परया भक्त्या देवदेवो जनार्दनः । आराधितो जगन्नाथो भक्तिप्रीतः सुरेश्वरम्
ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਦੇਵ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋਇਆ।
Verse 37
कस्मात्पश्याम्यहं तात न देवं कमलापतिम् । क्षुधा मे बाधते तात तृष्णातीव सुदारुणा
ਹੇ ਤਾਤ! ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਕਮਲਾਪਤੀ ਦੇਵ ਨੂੰ? ਹੇ ਤਾਤ! ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਸਤਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੱਖੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।
Verse 38
ताभ्यां शांतिं न गच्छाव सुखं विंदाव नैव च । एतन्मेकारणं दुःखं संजातं मुनिसत्तम
ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਨ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਾਂ, ਨ ਹੀ ਸੁਖ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੇ ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਇਹੀ ਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ।
Verse 39
तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि प्रसादात्सुमुखो भव । वामदेव उवाच । त्वं तु भक्तोसि राजेंद्र श्रीकृष्णस्य सदैव हि
“ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਸੁਮੁਖ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।” ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਦਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਭਕਤ ਹੈਂ।”
Verse 40
आराधितस्त्वया भक्त्या परया मधुसूदनः । भक्त्योपचारैः स्नानाद्यैर्गंधपुष्पादिभिस्तथा
ਤੂੰ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਭਕਤੀ-ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀਆਂ, ਅਤੇ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭੀ।
Verse 41
न पूजितोऽथ नैवेद्यैः फलैश्च जगतांपतिः । दशमीं प्राप्य राजेंद्र त्वयैव च सदा कृतम्
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਜਗਤਾਂਪਤੀ ਨੂੰ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ (ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ) ਪੂਜਿਆ ਨਹੀਂ; ਦਸ਼ਮੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 42
एकभक्तं न दत्तं तु ब्राह्मणाय सुभोजनम् । एकादशीं तु संप्राप्य न कृतं भोजनं त्वया
ਤੂੰ ਇਕਭਕਤ ਵਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਤੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਭੋਜਨ-ਤਿਆਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
Verse 43
विष्णुमुद्दिश्य विप्राय न दत्तं भोजनं त्वया । अन्नं चामृतरूपेण पृथिव्यां संस्थितं सदा
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅੰਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਰੂਪ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Verse 44
अन्नदानं विशेषेण कदा दत्तं न हि त्वया । ओषध्यश्च महाराज नानाभेदास्तु ताः शृणु
ਤੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਹਨ—ਉਹ ਸੁਣ।
Verse 45
कटु तिक्त कषायाश्च मधुराम्लाश्च क्षारकाः । हिंग्वाद्योपस्कराः सर्वे नानारूपाश्च भूपते
ਤੀਖੇ, ਕੌੜੇ ਅਤੇ ਕਸੈਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਖੱਟੇ, ਅਤੇ ਖਾਰ-ਲਵਣ; ਹਿੰਗ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮਸਾਲੇ ਵੀ—ਹੇ ਭੂਪਤੇ—ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Verse 46
अमृताज्जज्ञिरे सर्वा ओषध्यः पुष्टिहेतवः । अन्नमेव सुसंस्कृत्य औषधव्यंजनान्वितम्
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਜੋ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਨ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚਿਕਿਤਸਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 47
देवेभ्यो विष्णुरूपेभ्य इति संकल्प्य दीयते । पितृभ्यो विष्णुरूपेभ्यो हस्ते च ब्राह्मणस्य हि
ਇਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਕਿ “ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੈ,” ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਰੂਪ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਪਣ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 48
अतिथिभ्यस्ततो दत्वा परिजनं प्रभोजयेत् । स्वयं तु भुंजते पश्चात्तदन्नममृतोपमम्
ਪਹਿਲਾਂ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਵਾਏ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਅੰਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 49
प्रेत्य दुःखं न चैवास्ति तस्य सौख्यं तु भूपते । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षत्ररूपाश्च भूपते
ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ—ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
Verse 50
यथा हि कर्षकः कश्चित्सुकृषिं कुरुते सदा । तद्वन्मर्त्यः कृषिं कुर्यात्क्षेत्रे विप्रास्यके नृप
ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਸਾਨ ਸਦਾ ਚੰਗੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਮਰਤਭੂਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ-ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 51
स्वभावलांगलेनापि श्रद्धा शस्त्रेण भेदयेत् । वृषभौ तु मतौ नित्यं बुद्धिश्चैव तपस्तथा
ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਹਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ (ਵਿਘਨਾਂ ਨੂੰ) ਚੀਰ ਦੇਵੇ। ਸਹੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਸਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵੀ ਓਹੀ ਸਹਾਇਕ ਹਨ।
Verse 52
सत्यज्ञानानुभावीशः शुद्धात्मा तु प्रतोदकः । विप्रनाम्नि महाक्षेत्रे नमस्कारैर्विसर्जयेत्
ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤੋਦਕ ਹੈ। ‘ਵਿਪ੍ਰਨਾਮ’ ਨਾਮਕ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਨਮਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰੇ।
Verse 53
स्फोटयेत्कल्मषं नित्यं कृषिको हि यथा नृप । क्षेत्रस्य उद्यमे युक्तो विष्णुकामः प्रसादयेत्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤ ਦੀ ਮੈਲ ਨਿੱਤ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਕਤ ਖੇਤਰ-ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਉਦਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਪਾਪ ਸਦਾ ਹਟਾਵੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ।
Verse 54
तद्वद्वाक्यैः शुभैः पुण्यैर्विप्रांश्चापि प्रसादयेत् । पर्वतीर्थाप्तिकालश्च घनरूपोभिवर्षणे
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪੁੰਨਮਈ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਹਾੜੀ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਤਾਂ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਖਾ ਢਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
Verse 55
वप्तुकामो भवेत्क्षेत्री ततः क्षेत्रे प्रवापयेत् । तद्वद्भूपप्रसन्नाय विप्राय परिदीयते
ਜੇ ਕਿਸਾਨ ਬੀਜ ਬੋਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਤ ਤਿਆਰ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਪਾਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੀ ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 56
क्षेत्रस्य उप्तबीजस्य यथा क्षेत्री प्रभुंजति । फलमेव महाराज तथा दाता भुनक्ति च
ਜਿਵੇਂ ਖੇਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬੋਏ ਬੀਜ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਿਵੇਂ ਦਾਨੀ ਭੀ ਆਪਣੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
Verse 57
प्रेत्य चात्रैव नित्यं च तृप्तो भवति नान्यथा । ब्राह्मणाः पितरो देवाः क्षेत्ररूपा न संशयः
ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇਸੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਮਨੁੱਖ ਨਿੱਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਖੇਤਰ-ਰੂਪ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 58
मानवानां महाराज वापिताः प्रददंति च । फलमेवं न संदेहो यादृशं तादृशं ध्रुवम्
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵਾਪੀਆਂ/ਤਲਾਬ ਬਣਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 59
कटुकाद्धि न जायेत राजन्मधुर एव च । तद्वच्च मधुराख्याच्च न जायेत्कटुकः पुनः
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌੜੇ ਤੋਂ ਮਿੱਠਾਸ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦੀ; ਕੌੜਾਪਣ ਹੀ ਉੱਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ‘ਮਿੱਠਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਫਿਰ ਕੌੜਾਪਣ ਨਹੀਂ ਉੱਪਜਦਾ।
Verse 60
यादृशं वपते बीजं तादृशं फलमश्नुते । न वापयति यः क्षेत्रं न स भुंजति तत्फलम्
ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੀਜ ਕੋਈ ਬੀਜਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਬੀਜਦਾ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ।
Verse 61
तद्वद्विप्राश्च देवाश्च पितरः क्षेत्ररूपिणः । दर्शयंति फलं राजन्दत्तस्यापि न संशयः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਹਨ—ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 62
यादृशं हि कृतं कर्म त्वयैव च शुभाशुभम् । तादृशं भुंक्ष्व वै राजन्नन्यथा तन्न जायते
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਆਪ ਜੋ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 63
न पुरा देवविप्रेभ्यः पितृभ्यश्च कदाचन । मिष्टान्नपानमेवापि दत्तं सुमनसा तदा
ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ—ਨਾ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨੀ—ਖੁਸ਼ ਦਿਲੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 64
सुभोज्यैर्भोजनैर्मृष्टैर्मधुरैश्चोष्यपेयकैः । सुभक्ष्यैरात्मना भुक्तं कस्मै दत्तं न च त्वया
ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ, ਰਸਦਾਰ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖਾਣੇ ਖਾਧੇ; ਪਰ ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੱਤਾ? ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
Verse 65
स्वशरीरं त्वया पुष्टमन्नैरमृतसन्निभैः । यस्मात्कृतं महाराज तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਅੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਭੁੱਖ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੇਹ ਉਸੀ ਪੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਬਣੀ ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ।
Verse 66
कर्मैव कारणं राजन्नराणां सुखदुःखयोः । जन्ममृत्य्वोर्महाभाग भुंक्ष्व तत्कर्मणः फलम्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਕਰਮ ਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਉਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗੇਂਗਾ।
Verse 67
पूर्वेपि च महात्मानो दिवं प्राप्ताः स्वकर्मणा । पुनः प्रयाता भूर्लोकं कर्मणः क्षयकालतः
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੁੰਨ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਰਮ ਦੇ ਖ਼ਯ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।
Verse 68
नलो भगीरथश्चैव विश्वामित्रो युधिष्ठिरः । कर्मणैव हि संप्राप्ताः स्वर्गं राजन्स्वकालतः
ਨਲ, ਭਗੀਰਥ, ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ—ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 69
दिष्टं हि प्राक्तनं कर्म तेन दुःखं सुखं लभेत् । तदुल्लंघयितुं राजन्कः समर्थोपि हीश्वरः
ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਵਜਨਮ ਦਾ ਕਰਮ—ਉਹੀ ਦਿਸ਼ਟ ਹੈ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੌਣ, ਭਾਵੇਂ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਿਯਤ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 70
अथ तस्मान्नृपश्रेष्ठ स्वर्गतस्यापि तेऽभवत् । क्षुत्तृष्णासंभवो वेगस्ततो दुष्टं हि कर्म ते
ਫਿਰ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੱਥਾਪਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਇਕ ਵੇਗ ਜਾਗ ਪਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਆਚਰਨ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 71
यदि ते क्षुत्प्रतीकारो ह्यभीष्टो नृपसत्तम । तद्गत्वा भुंक्ष्व कायं स्वमानंदारण्यसंस्थितम्
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸੱਤਮ, ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਉਪਾਅ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਜਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦਾਰਣ੍ਯ (ਆਨੰਦ ਦੇ ਜੰਗਲ) ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਆਪਣਾ ਹੀ ਦੇਹ-ਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਕਰ।
Verse 72
तव चेयं महाराज्ञी क्षुत्क्षामातीव दृश्यते । सुबाहुरुवाच । कियत्कालमिदं कर्म कर्तव्यं प्रियया सह
ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਇਹ ਮਹਾਰਾਣੀ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਸੁਬਾਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਕਰਮ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ?”
Verse 73
तन्मे ब्रूहि महाभागानुग्रहो दृश्यते कदा । कस्य दानेन किं पुण्यं द्रव्यस्य मुनिसत्तम
ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਦਿਵ੍ਯ ਕਿਰਪਾ ਕਦੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਧਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ?
Verse 74
तत्प्रब्रूहि महाप्राज्ञ यदि तुष्टोसि सांप्रतम् । वामदेव उवाच । अन्नदानान्महासौख्यमुदकस्य महामते
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦੇ। ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੰਨ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ।
Verse 75
भुंजंति मर्त्याः स्वर्गं वै पीड्यंते नैव पातकैः । यदा दानं न दत्तं तु भवेदपि हि मानवैः
ਮਰਤਭੂਮੀ ਦੇ ਜੀਵ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ—ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਦ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੜਫਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 76
मृत्युकालेपि संप्राप्ते दानं सर्वे ददंति च । आदावेव प्रदातव्यमन्नं चोदकसंयुतम्
ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਵੀ ਸਭ ਲੋਕ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਅੰਨ, ਜਲ ਨਾਲ ਸਹਿਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 77
सुच्छत्रोपानहौ दद्याज्जलपात्रं सुशोभनम् । भूमिं सुकांचनं धेनुमष्टौ दानानि योऽर्पयेत्
ਸੁੰਦਰ ਛਤਰੀ ਅਤੇ ਜੁੱਤੀ-ਚੱਪਲ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸੋਹਣਾ ਜਲ-ਪਾਤ੍ਰ ਵੀ। ਭੂਮੀ, ਚੰਗਾ ਸੋਨਾ, ਅਤੇ ਧੇਨੁ—ਜੋ ਇਹ ਅੱਠ ਦਾਨ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 78
स्वर्गे न जायते तस्य क्षुधातृष्णादिसंभवः । क्षुधा न बाधते राजन्नन्नदानात्स तृप्तिमान्
ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਦਿ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਂਦੀ।
Verse 79
तृष्णा तीव्रा नहि स्याद्वै तृप्तो भवति सर्वदा । पादुकायाः प्रदानेन च्छत्रदानेन भूपते
ਹੇ ਭੂਪਤੇ, ਪਾਦੁਕਾ ਦਾ ਦਾਨ ਅਤੇ ਛਤਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੀਵ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਉਠਦੀ; ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 80
छायामाप्नोति दाता वै वाहनं च नृपोत्तम । उपानहप्रदानेन अन्यदेवं वदाम्यहम्
ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਦਾਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਹਨ ਵੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਾਦੁਕਾ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਫਲ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 81
भूमिदानान्महाभाग सर्वकामानवाप्नुयात् । गोदानेन महाराज रसैः पुष्टो भवेत्सदा
ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਗੋ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਟ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 82
सर्वान्भोगान्प्रभुंजानः स्वर्गलोके वसेन्नरः । तृप्तो भवति वै दाता गोदानेन न संशयः
ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਗੋ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਦਾਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 83
नीरुजः सुखसंपन्नः संतुष्टस्तु धनान्वितः । कांचनेन सुवर्णस्तु जायते नात्र संशयः
ਉਹ ਨੀਰੋਗ, ਸੁਖ-ਸੰਪੰਨ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਾਂਚਨ (ਸੁਵਰਨ-ਦਾਨ/ਉਪਯੋਗ) ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 84
श्रीमांश्च रूपवांस्त्यागी रत्नभोक्ता भवेन्नरः । मृत्युकाले तु संप्राप्ते तिलदानं प्रयच्छति
ਮਨੁੱਖ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਰੂਪਵਾਨ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਭੋਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦ ਮ੍ਰਿਤਿਉ-ਕਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਦ ਤਿਲ-ਦਾਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 85
सर्वभोगपतिर्भूत्वा विष्णुलोकं प्रयाति सः । एवं दानविशेषेण प्राप्यते परमं सुखम्
ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਾਨ-ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 86
गोदानं भूमिदानं तु अन्नोदके च वै त्वया । जीवमानेन राजेंद्र न दत्तं ब्राह्मणाय वै
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਾ ਗੋ-ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਨਾ ਭੂਮੀ-ਦਾਨ, ਨਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲ ਦਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 87
मृत्युकालेपि नो दत्तं तस्मात्क्षुधा प्रवर्तते । एतत्ते कारणं प्रोक्तं जातं कर्मवशानुगम्
ਮ੍ਰਿਤਿਉ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੂੰ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਭੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਪੀੜਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫਲ ਉਪਜਿਆ ਹੈ।
Verse 88
यादृशं तु कृतं कर्म तादृशं परिभुज्यते । सुबाहुरुवाच । कथं क्षुधा प्रशांतिं मे प्रयाति मुनिसत्तम
ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਸੁਬਾਹੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮੁਨੀਵਰ, ਮੇਰੀ ਭੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇਗੀ?"
Verse 89
अनया शोषितः कायो ह्यतीव परिदूयते । क्षुधां प्रति द्विजश्रेष्ठ प्रायश्चित्तं वदस्व नौः
ਇਸ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਾਨੂੰ ਭੁੱਖ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਦੱਸੋ।
Verse 90
कर्मणश्चास्यघोरस्य यथा शांतिर्भवेन्मम । वामदेव उवाच । प्रायश्चित्तं न चैवास्ति ऋतेभोगान्नृपोत्तम
"ਮੇਰੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?" ਵਾਮਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।"
Verse 91
कर्मणोस्य फलं सर्वं भवान्स्वस्थः प्रभोक्ष्यति । यत्र ते पतितः कायः प्रियायाश्चैव भूपते
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਸੇ ਥਾਂ 'ਤੇ ਇਸ ਕਰਮ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਲ ਭੋਗੋਗੇ ਜਿੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ।
Verse 92
युवाभ्यां हि प्रगंतव्यमितश्चैव न संशयः । उभाभ्यामपि भोक्तव्यं कायमक्षयमेव तत्
ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।
Verse 93
स्वंस्वं राजन्न संदेहस्त्वया वै प्रियया सह । राजोवाच । कियत्कालं प्रभोक्तव्यं मयैवं प्रियया सह
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰਹੇ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮੇਤ। ਰਾਜਾ ਬੋਲਿਆ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਭੋਗ ਕਰਾਂ?
Verse 94
तदादिश महाभाग प्रमाणं तद्वचो मम । वामदेव उवाच । वासुदेव महास्तोत्रं महापातकनाशनम्
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਹੁ; ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਵਾਮਦੇਵ ਬੋਲੇ: ਵਾਸੁਦੇਵ ਦਾ ਮਹਾਸਤੋਤਰ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 95
यदा त्वं श्रोष्यसे पुण्यं तदा मोक्षं प्रयास्यसि । एतत्ते सर्वमाख्यातं गच्छ राजन्प्रभुंक्ष्वहि
ਜਦ ਤੂੰ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇਂਗਾ, ਤਦ ਤੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਜਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸੁਖ ਭੋਗ।
Verse 96
एवं श्रुत्वा ततो राजा भार्यया सह वै पुनः । स्वशरीरस्य वै मांसं भक्षते प्रियया सह
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਦੇਹ ਦਾ ਮਾਸ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਭੱਖਣ ਲੱਗਾ।
Verse 97
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे सप्तनवतितमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।
Verse 98
यथायथा च राजा च भक्षते च कलेवरम् । हसेते वै सदा नार्यौ तयोर्भावं वदाम्यहम्
ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਦੋ ਨਾਰੀਆਂ ਸਦਾ ਹੱਸਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 99
प्रज्ञा सार्द्धं महासाध्वी चरित्रं तस्य भूपतेः । हास्यं हि कुरुते नित्यं तस्य श्रद्धानपायिनी
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਸਾਧਵੀ—ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਦੇ ਸੰਗ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਮ੍ਰਿਦੁ ਹਾਸ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀ।
Verse 100
प्रज्ञया प्रेर्यमाणेन न दत्तं श्रद्धयान्वितम् । ब्राह्मणेभ्यः सुसंकल्प्य अन्नमुद्दिश्य वैष्णवे
ਜੋ ਅੰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕੇਵਲ ਗਿਣਤੀ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਜ್ಞਾ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸੁਸ਼ੁੱਧ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੋ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰੋ।
Verse 101
एवं स भक्षते मांसं स्वस्य कायस्य नित्यदा । योषिदप्यात्मकायं च रसैश्चामृतसन्निभैः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਭੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮਾਨ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਕਾਇ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਗਦੀ ਹੈ।
Verse 102
ततो वर्षशतांते तु वामदेवं महामुनिम् । स्मृत्वा स गर्हयामास आत्मानं प्रति सुव्रत
ਫਿਰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਮਹਾਮੁਨੀ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸੁਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਕਕਾਰਿਆ।
Verse 103
न दत्तं पितृदेवेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः कदा मया । न दत्तमतिथिभ्यो हि वृद्धेभ्यश्च विशेषतः
ਮੈਂ ਕਦੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਨਾਹ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ।
Verse 104
दीनेभ्यो हि न दत्तं च कृपया चातुराय च । एवं स भुंक्ते स्वं मांसं गर्हयन्स्वीय कर्म च
ਜੋ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਵੀ ਗਰੀਬਾਂ ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਇਹੀ ਹੈ: ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਧਿਕਕਾਰਦਾ ਹੈ।
Verse 105
एवं स्वमांसं भुंजानं सुबाहुं प्रियया सह । हसेते च तदा दृष्ट्वा प्रज्ञा श्रद्धा च द्वे स्त्रियौ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਬਾਹੁ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਸ ਖਾਂਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ—ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ (ਬੁੱਧੀ) ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ (ਭਕਤੀ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ)—ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੱਸ ਪਈਆਂ।
Verse 106
तस्य कर्मविपाकस्य शुभात्मा हसते नृप । मम संगप्रसंगेन न दत्तं पापचेतन
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਦੇ ਪੱਕਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ ਹੱਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਪ-ਚੇਤਨ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
Verse 107
प्रज्ञा च वचनैस्तैस्तु राजानं हसते पुनः । क्वगतोसौ महामोहो येन त्वं मोहितो नृप
ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਨੇ ਉਹੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਹੱਸਿਆ: “ਉਹ ਮਹਾ-ਮੋਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਤੂੰ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ?”
Verse 108
लोभेन मोहयुक्तेन तमोगर्ते निपात्यते । तत्रापतित्वा मामैव पतितं दुःखसंकटे
ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਜੀਵ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਪ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 109
दानमार्गं परित्यज्य लोभमार्गं गतो नृप । भार्यया सह भुंक्ष्व त्वं व्यापितः क्षुधया भृशम्
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦਾਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਲੋਭ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਭੋਜਨ ਕਰ—ਤੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੀੜਤ ਹੈਂ।
Verse 110
एवं तं हसते प्रज्ञा सुबाहुं प्रिययान्वितम् । एतद्धि कारणं सर्वं तयोर्हासस्य पुत्रक
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ્ઞਾਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਨੇ, ਪ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੁਬਾਹੁ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਤਾਕਿਆ। “ਪੁੱਤਰਕ, ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਹਾਸੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।”
Verse 111
भक्ष्यमाणस्य भूपस्य देहं स्वं दुःखिते तदा । ऊचतुर्देहिदेहीति याच्यमानः सदैव हि
ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਭੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਰੰਬਾਰ ‘ਦੇਹਿ, ਦੇਹਿ’—‘ਦੇ, ਦੇ’—ਚੀਕਦੇ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਮੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
Verse 112
क्षुधातृष्णामहाप्राज्ञ भीमरूपे भयानके । पयसा मिश्रितं भक्षं याचेते नृपतीश्वरम्
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਭਿਆਨਕ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਭੋਜਨ ਮੰਗਦੀਆਂ ਸਨ।
Verse 113
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम् । अन्यत्किं ते प्रवक्ष्यामि तद्वदस्व महामते
ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੂੰ ਹੀ ਕਹਿ।
Verse 114
विज्वल उवाच । वासुदेवाभिधानं तत्स्तोत्रं कथय मे पितः । येन मोक्षं व्रजेद्राजा तद्विष्णोः परमं पदम्
ਵਿਜ੍ਵਲ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ‘ਵਾਸੁਦੇਵ’ ਨਾਮਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਾਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।