Adhyaya 92

Verse 1

कुंजल उवाच । कालंजरं समासाद्य निवसंति सुदुःखिताः । महापापैस्तु संदग्धा हाहाभूता विचेतनाः

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਾਲੰਜਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹੋਏ, “ਹਾਏ! ਹਾਏ!” ਕਰਦੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 2

तत्र कश्चित्समायातःसिद्धश्चैव महायशाः । तेन पृष्टाः सुदुःखार्ता भवंतः केन दुःखिताः

ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਸਿੱਧ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ—ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 3

स तैः प्रोक्तो महाप्राज्ञः सर्वज्ञानविशारदः । तेषां ज्ञात्वा महापापं कृपां चक्रे सुपुण्यभाक्

ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਸਰਵ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੰਨ-ਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 4

सिद्ध उवाच । अमासोमसमायोगे प्रयागः पुष्करश्च यः । अर्घतीर्थं तृतीयं तु वाराणसी चतुर्थका

ਸਿੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਮਾਵਸਿਆ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। ਅਰਘਤੀਰਥ ਤੀਜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਚੌਥੀ ਹੈ।

Verse 5

गच्छंतु तत्र वै यूयं चत्वारः पातकाविलाः । गंगांभसि यदा स्नातास्तदा मुक्ता भविष्यथ

ਤੁਸੀਂ ਚਾਰੇ—ਪਾਪ ਨਾਲ ਦਾਗੀ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਜਾਓ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੋਗੇ, ਤਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 6

पातकेभ्यो न संदेहो निर्मलत्वं गमिष्यथ । आदिष्टास्तेन वै सर्वे प्रणेमुस्तं प्रयत्नतः

ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਮਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਭ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 7

कालंजरात्ततो जग्मुः सत्वरं पापपीडिताः । वाराणसीं समासाद्य स्नात्वा चै वद्विजोत्तमाः

ਫਿਰ ਪਾਪ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਾਲੰਜਰ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਏ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਦਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 8

प्रयागं पुष्करं चैव अर्घतीर्थं तु सत्तम । अमासोमं सुसंप्राप्य जग्मुस्ते च महापुरीम्

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਅਤੇ ਅਰਘਤੀਰਥ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਅਮਾਸੋਮ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 9

विदुरश्चंद्रशर्मा च वेदशर्मा तृतीयकः । वैश्यो वंजुलकश्चैव सुरापः पापचेतनः

ਵਿਦੁਰ, ਚੰਦਰਸ਼ਰਮਾ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੇਦਸ਼ਰਮਾ; ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ ਵੰਜੁਲਕ—ਜੋ ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ ਸੀ, ਪਾਪੀ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ।

Verse 10

तस्मिन्पर्वणि संप्राप्ते स्नाता गंगांभसि द्विज । स्नानमात्रेण मुक्तास्तु गोवधाद्यैश्च किल्बिषैः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜਦ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਉਸ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਗੋਵਧ ਆਦਿ ਭਾਰੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ।

Verse 11

ब्रह्महत्या गुरुहत्या सुरापानादि पातकैः । लिप्तानि तानि तीर्थानि परिभ्रमंति मेदिनीम्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ, ਗੁਰੂ-ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰਾਪਾਨ ਆਦਿ ਪਾਤਕਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਮੇਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

Verse 12

पुष्करो अर्धतीर्थस्तु प्रयागः पापनाशनः । वाराणसी चतुर्थी तु लिप्ता पापैर्द्विजोत्तम

ਪੁਸ਼ਕਰ ਅੱਧ-ਤੀਰਥ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਰਾਣਸੀ ਚੌਥੀ ਹੈ—ਤਾਂ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ।

Verse 13

कृष्णत्वं पेदिरे सर्वे हंसरूपेण बभ्रमुः । सर्वेष्वेव सुतीर्थेषु स्नानं चक्रुर्द्विजोत्तमाः

ਉਹ ਸਭ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਤ੍ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ। ਸਭ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀਵਤ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 14

कृष्णत्वं नैव गच्छेत तेषां पापेन चागतम् । सुतीर्थेषु महाराज स्नाताः सर्वेषु वै पुनः

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਉਹ ਕਾਲਾ ਦਾਗ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਸਭ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 15

यं यं तीर्थं प्रयांत्येते सर्वे तीर्था द्विजोत्तम । हंसरूपेण वै यांति तैः सार्द्धं तु सुदुःखिताः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਹ ਜੀਵ ਜਿਸ ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

भार्याः पातकरूपाश्च भ्रमंति परितस्तथा । अष्टषष्टिसु तीर्थानि हंसरूपेण बभ्रमुः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਪਾਪ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ—ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਟਕਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਅਠਾਹਠ ਤੀਰਥ ਹੰਸ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ।

Verse 17

तैः सार्द्धं सु महाराज महातीर्थैः समं पुनः । मानसं चागतास्ते च पातकाकुलमानसाः

ਹੇ ਮਹਾਨ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਨਸਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ; ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਾਪ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਜੇ ਵੀ ਵਿਹਲ ਤੇ ਵਿਗੜੇ ਰਹੇ।

Verse 18

तत्र स्नाता महाराज न जहाति च पातकः । लज्जयाविष्टमनसा मानसो हंसरूपधृक्

ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਉਹ, ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

संजातः कृष्णकायस्तु यं त्वं वै दृष्टवान्पुरा । रेवातीरं ततो जग्मुरुत्तरं पापनाशनम्

ਉਹ ਕਾਲੇ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਉਹੀ ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੇਵਾ ਦੇ ਤਟ, ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 20

कुब्जायाः संगमे ते तु सुरसिद्धनिषेविते । स्नानमात्रेण मुक्तास्ते पापेभ्यो द्विजसत्तम

ਪਰ ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ—ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 21

विहाय वर्णमेवैतं सुकृतं प्रतिजग्मिरे । यं यं तीर्थं प्रयांत्येते हंसाः स्नानं प्रचक्रमुः

ਇਹੀ ਰੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਜਿਸ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਉਹ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਹੰਸ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਆਰੰਭ ਕਰਦੇ।

Verse 22

जहसुस्ताः स्त्रियो दृष्ट्वा पातकं नैव गच्छति । तोयानलेन कुब्जायाः पातकं वरमेव च

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਹੱਸ ਪਈਆਂ; ਪਰ ਪਾਪ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪਾਪ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕੇਵਲ ਜਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ (ਸ਼ੁੱਧਿਕਰਮ) ਨਾਲ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

भस्मावशेषं संजातं तदा मृतास्तु ताः स्त्रियः । ब्रह्महत्या गुरोर्हत्या सुरापानागमागमाः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ਭਸਮ ਹੀ ਬਚੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ, ਗੁਰੂ-ਹਤਿਆ, ਮਦਿਰਾ-ਪਾਨ ਅਤੇ ਅਨਾਚਾਰ ਸੰਬੰਧ।

Verse 24

भस्मीभूतास्तु संजाता रेवायाः कुब्जया हताः । तास्तु हता महाभाग या मृतास्तु सरित्तटे

ਉਹ ਰੇਵਾ ਦੀ ਕੁਬਜਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਏ। ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਜੋ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਮਰ ਗਏ,

Verse 25

अष्टषष्टि सुतीर्थानां हंसरूपेण तानि तु । सार्द्धं हंसः समायातो विद्धि तं त्वं तु मानसम्

ਉਹ ਅਠਾਹਠ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੰਸ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ; ਅਤੇ ਹੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਹੰਸ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ—ਤੂੰ ਉਸ ਹੰਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸ-ਤੀਰਥ (ਮਾਨਸ) ਜਾਣ।

Verse 26

चत्वारः कृष्णहंसाश्च तेषां नामानि मे शृणु । प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम्

ਚਾਰ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਹੰਸ’ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਪ੍ਰਯਾਗ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਅਰਘ-ਤੀਰਥ,

Verse 27

वाराणसी चतुर्थी च चत्वारः पापनाशनाः । ब्रह्महत्याभिभूतानि चत्वारि परिबभ्रमुः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਚੌਥੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ—ਇਹ ਚਾਰੇ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦਬੇ ਹੋਏ, ਚਾਰੇ (ਜੀਵ) ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ।

Verse 28

तीर्थान्येतानि दुःखेन तीर्थेषु च महामते । न गतं पातकं घोरं तेषां तु भ्रमतां सुत

ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਇਹ ਤੀਰਥ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਕੇਵਲ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੋਰ ਪਾਪ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 29

कुब्जायाः संगमे शुद्धा विमुक्ताः किल्बिषात्किल । तीर्थानामेव सर्वेषां पुण्यानामिह संमतः

ਕੁਬ੍ਜਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰ-ਤੱਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 30

राजा प्रयागः संजात इंद्रस्य पुरतः किल । तावद्गर्जंतु तीर्थानि यावद्रेवा न दृश्यते

ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਯਾਗ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਜਦ ਤੱਕ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਤੀਰਥ ਗੂੰਜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਣ।

Verse 31

ब्रह्महत्यादि पापानां विनाशाय प्रतिष्ठिता । कपिलासंगमे पुण्ये रेवायाः संगमे तथा

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ—ਕਪਿਲਾ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੇਵਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਵੀ।

Verse 32

मेघनादसमायोगे तथा चैवोरुसंगमे । महापुण्या महाधन्या रेवा सर्वत्रदुर्लभा

ਮੇਘਨਾਦ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਅਤੇ ਉਰੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੀ, ਰੇਵਾ ਮਹਾ-ਪੁੰਨਮਈ ਤੇ ਮਹਾ-ਧਨਦਾਇਨੀ ਹੈ; ਪਰ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 33

सा च ओंकारे भृगुक्षेत्रे नर्मदाकुब्जसंगमे । दुःप्राप्या मानवै रेवा माहिष्मत्यां सुरोत्तमैः

ਉਹੀ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਓੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਭ੍ਰਿਗੁ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਕੁਬਜਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਿਸ਼ਮਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਰੋਤਮ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਭੀ ਸੁਲਭ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 34

विटंकासंगमे पुण्या श्रीकंठे मंगलेश्वरे । सर्वत्र दुर्लभा रेवा सुरपुण्यसमाकुला

ਵਿਟੰਕਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਰੇਵਾ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਮੰਗਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਉਹੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਰੇਵਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੈ।

Verse 35

तीर्थमाता महादेवी अघराशिविनाशिनी । उभयोः कूलयोर्मध्ये यत्र तत्र सुखी नरः

ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਉਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਸੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अश्वमेधफलं भुंक्ते स्नानेनैकेन मानवः । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

ਇੱਕੋ ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।

Verse 37

सर्वपापापहं पुण्यं गतिदं चापिशृण्वताम् । एवमुक्त्वा महाप्राज्ञ तृतीयं पुत्रमब्रवीत्

“ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਜੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 92

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थे च्यवनचरित्रे द्विनवतितमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਬਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਈ।