Adhyaya 90

Verse 1

सूतौवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं समुज्ज्वलस्य भाषितम् । कुंजलः स हि धर्मात्मा प्रत्युवाच सुतं प्रति

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਮੁੱਜ੍ਵਲ ਦੇ ਕਹੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 2

कुंजल उवाच । संप्रवक्ष्याम्यहं तात श्रूयतां स्थिरमानसः । सर्वसंदेहविध्वंसं चरित्रं पापनाशनम्

ਕੁੰਜਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁੱਤਰ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸਥਿਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਐਸਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਸੰਦੇਹ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

इंद्रलोके प्रववृते संवादो देव कौतुकः । सभायां तस्य देवस्य इंद्रस्यापि महात्मनः

ਇੰਦਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਕੌਤੁਕ ਭਰਿਆ ਸੰਵਾਦ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ—ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 4

देवं द्रष्टुं सहस्राक्षं नारदस्त्वरितं ययौ । समागतं सहस्राक्षः सूर्यतेजःसमप्रभम्

ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜਿਆ। ਉੱਥੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ਼ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 5

तं दृष्ट्वा हर्षमायातः समुत्थाय महामतिः । ददावर्घं च पाद्यं च भक्त्या प्रणतमानसः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਮਤਿ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮ੍ਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਦ੍ਯ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 6

बद्धांजलिपुटोभूत्वा प्रणाममकरोत्तदा । आसने कोमले पुण्ये विनिवेश्य द्विजोत्तमम्

ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਤੇ ਪੁੰਨ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 7

पप्रच्छ प्रणतो भूत्वा श्रद्धया परया युतः । कस्माच्चागमनं तेऽद्य कारणं वद सांप्रतम्

ਨਮ੍ਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਹੁਣੇ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।”

Verse 8

इत्युक्तो देवराजेन प्रत्युवाच महामुनिः । भवंतं द्रष्टुमायातः पृथिव्यास्तु पुरंदरः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਏ ਹੋ।"

Verse 9

स्नात्वा पुण्यप्रदेशेषु तीर्थेषु च सुश्रद्धया । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य दृष्ट्वा तीर्थान्यनेकशः

ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕਈ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 10

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया पृच्छितं पुरा । देवेंद्र उवाच । दृष्टानि पुण्यतीर्थानि सुक्षेत्राणि त्वया मुने

"ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।"

Verse 11

किं तीर्थं प्राप्य मुच्येत ब्रह्मघ्नो ब्रह्महत्यया । सुरापोमुच्यतेपापाद्गोघ्नोहेमापहारकः

ਕਿਹੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਤੀਰਥ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਗਊ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 12

स्वामिद्रोहान्महाभाग नारीहंता कथं सुखी । नारद उवाच । यानि कानि च तीर्थानि गयादीनि सुरेश्वर

ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਦੇ ਸੁਖੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਗਯਾ ਆਦਿ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ ਹਨ..."

Verse 13

तेषां नैव प्रजानामि विशेषं पापनाशनम् । सुपुण्यानि सुदिव्यानि पापघ्नानि समानि च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਸਭ ਹੀ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਪੁੰਨਮਈ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਘਾਤਕ ਹਨ।

Verse 14

सर्वाण्येव सुतीर्थानि जानाम्यहं पुरंदर । अविशेषं विशेषं वै नैव जानामि सांप्रतम्

ਹੇ ਪੁਰੰਦਰ! ਮੈਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਮਾਨ੍ਯ’ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ਤੇ ‘ਵਿਸ਼ੇਸ਼’ ਕਿਹੜਾ।

Verse 15

प्रत्ययं क्रियतां देव तीर्थानां गतिदायकम् । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं नारदस्य महात्मनः

ਹੇ ਦੇਵ! ਤੀਰਥਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ੋ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ…

Verse 16

समाहूतानि चेंद्रेण तीर्थानि भूगतानि च । मूर्तिवर्तीनि दिव्यानि समायातानि शासनात्

ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਣ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਤੀਰਥ ਵੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ—ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 17

बद्धांजलीनि दिव्यानि भूषितानि सुभूषणैः । दिव्यांबराणि स्निग्धानि तेजोवंति च सुव्रत

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸੁਰਗੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ—ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ!

Verse 18

स्त्रीपुंसोश्च स्वरूपाणि कृतानि च विशेषतः । हेमचंदनकाशानि दिव्यरूपधराणि च

ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਘੜੇ ਗਏ—ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਦਮਕਦੇ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 19

मुक्ताफलस्यवर्णेन प्रभासंति नरेश्वर । तप्तकांचनवर्णानि सारुण्यानि च तत्र वै

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਪੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਰੰਗ, ਲਾਲੀਮਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

कति शुक्ल सुपीतानि प्रभावंति सभांतरे । कानि पद्मनिभान्येव मूर्तिवर्तीनि तानि तु

ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿੰਨੇ ਹੀ—ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਪੀਲੇ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ! ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਗਟ ਹਨ?

Verse 21

सूर्यतेजः प्रकाशानि तडित्तेजः समानि च । पावकाभानि चान्यानि प्रभासंति सभांतरे

ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕ ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ—ਕੁਝ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਾਂਗ, ਕੁਝ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਸਮਾਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 22

सर्वाभरणशोभाढ्यैः प्रशोभंते नरेश्वर । हारकंकणकेयूरमालाभिस्तु सुचंदनैः

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦੇ ਹਨ—ਹਾਰ, ਕੰਗਣ, ਕੇਯੂਰ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਗੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ।

Verse 23

दिव्यचंदनदिग्धानि सुरभीणि गुरूणि च । कमंडलुकराण्येव आयातानि सभांतरे

ਦਿਵ੍ਯ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਿਪੇ ਹੋਏ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੇ ਗੰਭੀਰ-ਭਾਰੀ, ਕਮੰਡਲੂ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਕਰਣ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 24

गंगा च नर्मदा पुण्या चंद्रभागा सरस्वती । देविका बिंबिका कुब्जा कुंजला मंजुला श्रुता

ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਹਨ—ਗੰਗਾ, ਨਰਮਦਾ, ਪੁਣ੍ਯ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਿਕਾ, ਬਿੰਬਿਕਾ, ਕੁਬਜਾ, ਕੁੰਜਲਾ, ਮੰਜੁਲਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਾ।

Verse 25

रंभा भानुमती पुण्या पारा चैव सुघर्घरा । शोणा च सिंधुसौवीरा कावेरी कपिला तथा

ਰੰਭਾ, ਭਾਨੁਮਤੀ, ਪੁਣ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਪਾਰਾ ਤੇ ਸੁਘਰਘਰਾ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਣਾ, ਸਿੰਧੁ-ਸੌਵੀਰਾ, ਕਾਵੇਰੀ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ।

Verse 26

कुमुदा वेदनदी पुण्या सुपुण्या च महेश्वरी । चर्मण्वती तथा ख्याता लोपा चान्या सुकौशिकी

ਕੁਮੁਦਾ, ਵੇਦਨਦੀ, ਪੁਣ੍ਯਾ, ਸੁਪੁਣ੍ਯਾ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਰਮਣਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਦੀ; ਅਤੇ ਲੋਪਾ, ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਜੋ ਸੁਕੌਸ਼ਿਕੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 27

सुहंसी हंसपादा च हंसवेगा मनोरथा । सुरुथास्वारुणा वेणा भद्र वेणा सुपद्मिनी

ਸੁਹੰਸੀ, ਹੰਸਪਾਦਾ, ਹੰਸਵੇਗਾ, ਮਨੋਰਥਾ; ਸੁਰੁਥਾ, ਸ੍ਵਾਰੁਣਾ, ਵੇਣਾ, ਭਦ੍ਰਾ, ਵੇਣਾ ਅਤੇ ਸੁਪਦ੍ਮਿਨੀ—ਇਹ (ਨਾਮ) ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ।

Verse 28

नाहलीसुमरी चान्या पुण्या चान्या पुलिंदिका । हेमा मनोरथा दिव्या चंद्रिका वेदसंक्रमा

ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਹਲੀ-ਸੁਮਰੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਪੁਣਿਆ ਹੈ; ਇੱਕ ਪੁਲਿੰਦਿਕਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇਮਾ, ਮਨੋਰਥਾ, ਦਿਵਿਆ, ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਤੇ ਵੇਦ-ਸੰਕ੍ਰਮਾ ਵੀ (ਇਹ ਨਾਮ ਹਨ)।

Verse 29

ज्वालाहुताशनी स्वाहा काला चैव कपिंजला । स्वधा च सुकला लिंगा गंभीरा भीमवाहिनी

ਜ੍ਵਾਲਾਹੁਤਾਸ਼ਨੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਕਾਲਾ ਅਤੇ ਕਪਿੰਜਲਾ; ਸ੍ਵਧਾ, ਸੁਕਲਾ, ਲਿੰਗਾ, ਗੰਭੀਰਾ ਅਤੇ ਭੀਮਵਾਹਿਨੀ—ਇਹ ਨਾਮ ਗਿਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

Verse 30

देवद्रीची वीरवाहा लक्षहोमा अघापहा । पाराशरी हेमगर्भा सुभद्रा वसुपुत्रिका

ਦੇਵਦ੍ਰੀਚੀ, ਵੀਰਵਾਹਾ, ਲਕ੍ਸ਼ਹੋਮਾ—ਪਾਪ-ਹਰਣੀ; ਪਾਰਾਸ਼ਰੀ, ਹੇਮਗਰਭਾ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ ਅਤੇ ਵਸੁਪੁਤ੍ਰਿਕਾ—ਇਹ (ਉਸ ਦੇ) ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 31

एता नद्यो महापुण्या मूर्तिमत्यो नरेश्वर । सर्वाभरणशोभाढ्याः कुंभहस्ताः सुपूजिताः

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ ਹਨ—ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਕਾਰ—ਹਰ ਅਲੰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਭ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਭਲੀ-ਭਾਂਤਿ ਪੂਜਿਤ ਹਨ।

Verse 32

प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घदीर्घो मनोरथा । वाराणसी महापुण्या ब्रह्महत्या व्यपोहिनी

ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਰਘਦੀਰਘ ਅਤੇ ਮਨੋਰਥਾ ਵੀ; ਅਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ—ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਈ—ਅਜੇਹੇ ਤੀਰਥ ਹਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ) ਦਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 33

द्वारावती प्रभासश्च अवंती नैमिषस्तथा । चंडकश्च महारत्नो महेश्वरकलेश्वरौ

ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ, ਅਵੰਤੀ ਅਤੇ ਨੈਮਿਸ਼; ਤਥਾ ਚੰਡਕ, ਮਹਾਰਤਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ—ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ਵਰ।

Verse 34

कलिंजरो ब्रह्मक्षेत्रं माथुरो मानवाहकः । मायाकांती तथान्यानि दिव्यानि विविधानि च

ਕਲਿੰਜਰ, ਬ੍ਰਹ્મਖੇਤਰ, ਮਾਥੁਰਾ ਅਤੇ ਮਾਨਵਾਹਕ; ਤਥਾ ਮਾਯਾਕਾਂਤੀ ਵੀ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੀਰਥ।

Verse 35

अष्टषष्टिः सुतीर्थानि नदीनां शतकोटयः । गोदावरीमुखाः सर्वा समायातास्तदाज्ञया

ਅਠਾਹਠ ਉੱਤਮ ਸੁਤੀਰਥ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ—ਗੋਦਾਵਰੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ—ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਥੇ ਆ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 36

द्वीपानां तु समस्तानि सुतीर्थानि महांति च । मूर्तिलिंगधराण्येव सहस्राक्षं सुरेश्वरम्

ਸਾਰੇ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਸੁਤੀਰਥ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵੀ; ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਤੇ ਲਿੰਗ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੀ ਹਨ—ਜੋ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਵਰ, ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 37

समाजग्मुः समस्तानि तदादेशकराणि च । प्रणेमुर्देवदेवेशं नतशीर्षाणि सर्वशः

ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ—ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 38

सूत उवाच । तैः प्रोक्तं तु महातीर्थैर्देवराजं यशस्विनम् । कस्मात्त्वया समाहूता देवदेव वदस्व नः

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਯਸ਼ਸਵੀ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ— “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ?”

Verse 39

ब्रूहि नः कारणं सर्वं नमस्तुभ्यं सुराधिप । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं देवराजोभ्यभाषत

“ਹੇ ਸੁਰਾਧਿਪ! ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

कः समर्थो महातीर्थो ब्रह्महत्यां व्यपोहितुम् । गोवधाख्यं महापापं स्त्रीवधाख्यमनुत्तमम्

ਕਿਹੜਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਗੋਵਧ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪਾਪ, ਤੇ ਇਸਤਰੀ-ਵਧ ਨਾਮਕ ਅਤਿਅਤੁੱਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਵੀ?

Verse 41

स्वामिद्रोहाच्च संभूतं सुरापानाच्च दारुणम् । हेमस्तेयात्तथा जातं गुरुनिंदा समुद्भवम्

ਇਹ ਪਾਪ ਮਾਲਕ ਨਾਲ ਦ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਦਿਰਾਪਾਨ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਤੋਂ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਨਿੰਦਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

भ्रूणहत्यां महाघोरां नाशयेत्कः समर्थवान् । राजद्रोहान्महापापं बहुपीडाप्रदायकम्

ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਅਤਿ ਘੋਰ ਪਾਪ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਅਤੇ ਰਾਜਦ੍ਰੋਹ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਮਹਾਪਾਪ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਦੁੱਖ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ (ਕੌਣ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ)?

Verse 43

मित्रद्रोहात्तथा चान्यदन्यद्विश्वासघातकम् । देवभेदं तथा चान्यं लिंगभेदमतः परम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਨਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਵੰਡ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ।

Verse 44

वृत्तिच्छेदं च विप्राणां गोप्रचारप्रणाशनम् । आगारदहनं चान्यद्गृहदीपनकं तथा

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਖੋਹਣੀ, ਗਊਆਂ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ, ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਹੋਰ ਅਗਨੀਕਾਂਡ ਕਰਨੇ।

Verse 45

षोडशैते महापापा अगम्यागमनं तथा । स्वामित्यागात्समुद्भूतं रणस्थानात्पलायनात्

ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਂਪਾਪ ਹਨ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਰਜਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਾ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਜਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪ।

Verse 46

एतानि नाशयेत्को वै समर्थस्तीर्थौत्तमः । समर्थो भवतां मध्ये प्रायश्चित्तं विना ध्रुवम्

ਹੇ ਸਰਬੋਤਮ ਤੀਰਥ! ਇਹਨਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਚਿਤ ਦੇ ਵੀ ਇਹ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।

Verse 47

पश्यतां देवतानां च नारदस्य च पश्यतः । ब्रुवंतु सर्वे संचिंत्य विचार्यैवं सुनिश्चितम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣ।

Verse 48

एवमुक्ते शुभे वाक्ये देवराज्ञामहात्मना । संमंत्र्य तीर्थराजेन प्रोचुः शक्रं सभागतम्

ਜਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਤਦ ਤੀਰਥਰਾਜ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 49

तीर्थान्यूचुः । श्रूयतामभिधास्यामो देवराज नमोस्तु ते । संति वै सर्वतीर्थानि सर्वपापहराणि च

ਤੀਰਥਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਤੀਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।”

Verse 50

ब्रह्महत्यादिकान्यांश्च त्वया प्रोक्तान्सुरेश्वर । महाघोरान्सुदीप्तांश्च नाशितुं नैव शक्नुमः

ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਘੋਰ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 51

प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम् । वाराणसी महाभाग समर्था पापनाशिनी

ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਅਤੇ ਅਨੁੱਤਮ ਅਰਘਤੀਰਥ; ਤੇ ਵਾਰਾਣਸੀ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਥ ਹਨ।

Verse 52

महापातकनाशार्थे चत्वारोमितविक्रमाः । उपपातकनाशार्थं चत्वारोमितविक्रमाः

ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਚਾਰ ਮਾਪੇ ਕਦਮ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਪਪਾਤਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਵੀ ਚਾਰ ਮਾਪੇ ਕਦਮ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਨ।

Verse 53

सृष्टा धात्रा च देवेंद्र पुष्कराद्या महाबलाः । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं तीर्थानां सुरराट् ततः

ਹੇ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਇੰਦਰ! ਧਾਤ੍ਰਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਮਹਾਬਲੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਰਚੇ। ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਤਦ ਅੱਗੇ ਕਦਮ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

हर्षेण महताविष्टस्तेषां स्तोत्रं चकार सः

ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਤੁਤੀ-ਸਤੋਤਰ ਰਚਿਆ।

Verse 90

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे नवतितमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, ‘ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨੱਬੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।