Adhyaya 9

Verse 1

कश्यप उवाच । एवं संबोधितस्तत्र आत्मा ध्यानादिकैस्तदा । त्यक्तुकामः स तत्कार्यं पंचात्मकं स बुद्धिमान्

ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਆਦਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ; ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੰਜ-ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਪਣੀ ਪੰਜ-ਵਿਧ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

निमित्तान्येव पश्यैव प्राप्य तांस्तान्प्रयाति सः । विहाय कायं निर्लक्ष्यं पतितं नैव पश्यति

ਉਹ ਕੇਵਲ ਨਿਮਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹਨਾਂ-ਉਹਨਾਂ ਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਜੋ ਡਿੱਗੀ ਪਈ ਤੇ ਅਣਪਛਾਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਉਸ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ।

Verse 3

सहवर्द्धितयोर्नास्ति संबंधः प्राण देहयोः । धनपुत्रकलत्रैश्च संबंधः केन हेतुना

ਇਕੱਠੇ ਵਧਣ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦਾ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਧਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਸਲ ਸੰਬੰਧ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 4

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ क्लैब्यं मा भज सुप्रिये । अयमेव परं ब्रह्म अयमेव सनातनः

ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ; ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾ। ਉਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।

Verse 5

अयमात्मस्वरूपेण दैत्य देवेषु संस्थितः । अयं ब्रह्मा अयं रुद्रो ह्ययं विष्णुः सनातनः

ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਉਹੀ ਸਨਾਤਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ।

Verse 6

अयं सृजति विश्वानि अयं पालयते प्रजाः । संहरत्येष धर्मात्मा धर्मरूपी जनार्दनः

ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸੰਹਾਰ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਧਰਮ-ਆਤਮਾ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।

Verse 7

अनेनोत्पादिता देवा दानवाश्चैव सुप्रिय । देवाश्चाधर्मनिर्मुक्ता धर्महीनाः सुतास्तव

ਇਸੇ ਤੋਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਪਰ ਦੇਵਤੇ ਅਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ।

Verse 8

धर्मोयं माधवस्यांगं सर्वदैवैश्च पालितम् । धर्मं च चिंतयेद्देवि धर्मं चैव तु पालयेत्

ਇਹ ਧਰਮ ਮਾਧਵ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 9

तस्य विष्णुः स धर्मात्मा सर्वदैव प्रसादवान् । धर्मेण वर्तिता देवाः सत्येन तपसा किल

ਉਸ ਲਈ ਧਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਧਰਮ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

येषां विष्णुः प्रसन्नो वै धर्मस्तैरिह पालितः । विष्णोः कायमिदं धर्मं सत्यं हृदयमेव च

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਥੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਸਤ੍ਯ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

यस्तौ पालयते नित्यं तस्य विष्णुः प्रसीदति । दूषयेद्यः सत्यधर्मौ पापमेव प्रपालयेत्

ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਨਿੱਤ ਪਾਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਪਾਪ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਲਦਾ ਹੈ।

Verse 12

तस्य विष्णुः प्रकुप्येत नाशयेदतिवीर्यवान् । वैष्णवैः पालितं धर्मं तपः सत्येन संस्थितैः

ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਤਿ-ਵੀਰਯਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹ ਧਰਮ ਹੈ ਜੋ ਵੈਸ਼ਣਵਾਂ ਨੇ ਪਾਲਿਆ ਹੈ—ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ।

Verse 13

तेषां प्रसन्नो धर्मात्मा रक्षामेवं करोति च । तव पुत्रा दनोः पुत्राः सैंहिकेयास्तथैव च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਇਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਦਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਹਿਕੇਯਾਂ ਦੀ ਭੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 14

अधर्मेणापि पापेन वर्तिताः पापचेतसः । सूदिता वासुदेवेन समरे चक्रपाणिना

ਉਹ ਪਾਪ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਸਨ, ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 15

योसावात्मा मयोक्तः पूर्वमेव तवाग्रतः । सोयं विष्णुर्न संदेहो धर्मात्मा सर्वपालकः

ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਧਰਮ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਪਾਲਕ ਹੈ।

Verse 16

दैत्यकायेषु यः स्वस्थः पापमेव समास्थितः । जघ्निवान्दानवान्देवि स च क्रुद्धो महामतिः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਵਿਚ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਮਹਾਮਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਆ।

Verse 17

स बाह्याभ्यंतरे भूत्वा तव पुत्रा निपातिताः । येन चोत्पादिता देवि तेनैव विनिपातिताः

ਬਾਹਰ ਵੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਸੇ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ।

Verse 18

नैषां मोहस्तु कर्तव्यो भवत्या वचनं शृणु । पापेन वर्तते योसौ स एव निधनं व्रजेत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਮੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

तस्मान्मोहं परित्यज्य सदाधर्मं समाश्रय । दितिरुवाच । एवमस्तु महाभाग करिष्ये वचनं तव

ਇਸ ਲਈ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ। ਦਿਤੀ ਬੋਲੀ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ; ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਮੰਨੂੰਗੀ।”

Verse 20

कश्यपं च मुनिश्रेष्ठमेवमाभाष्य दुःखिता । संबोधिता सा मुनिना दुःखं संत्यज्य संस्थिता

ਇਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਦੁਖ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਹੋ ਗਈ।