Adhyaya 86

Verse 1

कुंजल उवाच । तस्यास्तु चेष्टितं वत्स दिव्या देव्या वदाम्यहम् । पूर्वजन्मकृतं सर्वं तन्मे निगदतः शृणु

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਦੇ ਕੀਤੇ ਸਭ ਕਰਮ ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਕਹਾਂ, ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।”

Verse 2

अस्ति वाराणसी पुण्या नगरी पापनाशिनी । तस्यामास्ते महाप्राज्ञः सुवीरो नाम नामतः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪੁੰਨ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਵੀਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ ਵਿਦਵਾਨ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 3

वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धनधान्यसमाकुलः । तस्य भार्या महाप्राज्ञ चित्रा नाम सुविश्रुता

ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦੀ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 4

कुलाचारं परित्यज्य अनाचारेण वर्तते । न मन्यते हि भर्तारं स्वैरवृत्त्या प्रवर्तते

ਉਹ ਕੁਲ-ਆਚਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਨਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।

Verse 5

धर्मपुण्यविहीना तु पापमेव समाचरेत् । भर्तारं कुत्सते नित्यं नित्यं च कलहप्रिया

ਧਰਮ ਤੇ ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪ ਹੀ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੱਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

नित्यं परगृहे वासो भ्रमते सा गृहे गृहे । परच्छिद्रं समापश्येत्सदा दुष्टा च प्राणिषु

ਉਹ ਨਿੱਤ ਪਰਾਏ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਘਰ-ਘਰ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ; ਸਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਛਿਦ੍ਰ ਤੱਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦੁਰਭਾਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

Verse 7

साधुनिंदापरा दुष्टा सदा हास्यकरा च सा । अनाचारां महापापां ज्ञात्वा वीरेण निंदिता

ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਾਚਾਰਣੀ ਤੇ ਮਹਾਪਾਪਣੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰ ਕੇ ਧਿਕਕਾਰਿਆ।

Verse 8

स तां त्यक्त्वा महाप्राज्ञ उपयेमे महामतिः । अन्य वैश्यस्य वै कन्यां तया सह प्रवर्तते

ਉਸ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਤੇ ਮਹਾਮਤਿ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੈਸ਼੍ਯ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਚਲਾਇਆ।

Verse 9

धर्माचारेण पुण्यात्मा सत्यधर्ममतिः सदा । निरस्ता तेन सा चित्रा प्रचंडा भ्रमते महीम्

ਧਰਮਾਚਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਣ੍ਯਾਤਮਾ, ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਪਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਚਿਤ੍ਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

दुष्टानां संगतिं प्राप्ता नराणां पापिनां सदा । दूतीकर्म चकाराथ सा तेषां पापनिश्चया

ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪੀ ਤੇ ਦੁਰਜਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ; ਫਿਰ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਤੀ—ਸੰਦੇਸ਼ਵਾਹਿਕਾ—ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 11

गृहभंगं चकाराथ साधूनां पापकारिणी । साध्वीं नारीं समाहूय पापवाक्यैः सुलोभयेत्

ਤਦ ਉਹ ਪਾਪਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਤੋੜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪੀ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 12

धर्मभंगं चकाराथ वाक्यैः प्रत्ययकारकैः । साधूनां सा स्त्रियं चित्रा अन्यस्मै प्रतिपादयेत्

ਫਿਰ ਉਹ ਭਰੋਸਾ ਜਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਨਾਉਣਹਾਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦਾ ਭੰਗ ਕਰਵਾਉਂਦੀ। ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਚਿਤ੍ਰਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 13

एवं गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात् । संग्रामं सा महादुष्टाऽकारयत्पतिपुत्रकैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਸੌ ਘਰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਮਹਾਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪਤੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਉਕਸਾ ਕੇ ਜੰਗ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 14

मनांसि चालयेत्पापा पुरुषाणां स्त्रियः प्रति । अकारयच्च संग्रामं यमग्रामविवर्धनम्

ਉਹ ਪਾਪਣ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੱਲ ਡੋਲ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਉਹ ਜੰਗ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ, ਮੌਤ ਦੇ ਰਾਜ, ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਸੀ।

Verse 15

एवं गृहशतं भंक्त्वा पश्चात्सा निधनं गता । शासिता यमराजेन बहुदंडैः सुनंदन

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਘਰ ਤੋੜ ਕੇ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਮਰ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਯਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ।

Verse 16

अभोजयत्सुनरकान्रौरवांस्तरणेः सुतः । पाचिता रौरवे चित्रा चित्राः पीडाः प्रदर्शिताः

ਤਾਰਣ (ਸੂਰਜ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕਾਂ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਵਾਇਆ। ਰੌਰਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੜਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਚਿੱਤਰ, ਘੋਰ ਪੀੜਾਵਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 17

यादृशं क्रियते कर्म तादृशं परिभुज्यते । तया गृहशतं भग्नं चित्रया पापनिश्चयात्

ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਫਲ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪਾਪ ਵੱਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਘਰਾਣੇ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ।

Verse 18

तत्तत्कर्मविपाकोऽयं तया भुक्तो द्विजोत्तम । यस्माद्गृहशतं भग्नं तस्माद्दुःखं प्रभुंजति

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਇਹ ਉਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਪੱਕਾ ਫਲ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਭੋਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੌ ਘਰਾਣੇ ਟੁੱਟੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀ ਹੈ।

Verse 19

विवाहसमये प्राप्ते दैवं च पाकतां गतम् । प्राप्ते विवाहसमये भर्ता मृत्युं प्रयाति च

ਵਿਆਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦੈਵ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਿਆਹ-ਵੇਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

यथा गृहशतं भग्नं तथा वरशतं मृतम् । स्वयंवरे तदा वत्स विवाहे चैकविंशतिः

ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਘਰਾਣੇ ਟੁੱਟੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੌ ਵਰ (ਸੁਆਮੀ-ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ) ਮਾਰੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਤਸ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇੱਕੀ (ਮੌਤਾਂ) ਹੋਈਆਂ।

Verse 21

दिव्या देव्या मया ख्यातं यथा मे पृच्छितं त्वया । एतत्ते सर्वमाख्यातं तस्याः पूर्वविचेष्टितम्

ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਓਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਕਰਤੱਬ ਅਤੇ ਆਚਰਨ।

Verse 22

उज्ज्वल उवाच । दिव्या देव्यास्त्वया ख्यातं यत्पूर्वं पूर्वचेष्टितम् । तथा पापं कृतं घोरं गृहभंगाख्यमेव च

ਉੱਜ੍ਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਰਤੱਬ—ਤੇਰੇ ਪੂਰਵ ਚੇਸ਼ਟਿਤ—ਦੱਸ ਚੁੱਕੀ ਹੈਂ। ਅਤੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਬਾਰੇ ਵੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਗ੍ਰਿਹਭੰਗ’ ਅਰਥਾਤ ਘਰ-ਤੋੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

प्लक्षद्वीपस्य भूपस्य दिवोदासस्य वै सुता । केन पुण्यप्रभावेण तया प्राप्तं महाकुलम्

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਲਕਸ਼ਦ੍ਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਕਿਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਐਸਾ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ?

Verse 24

एतन्मे संशयं तात तदेतत्प्रब्रवीतु मे । एवं पापसमाचारा कथं जाता नृपात्मजा

ਹੇ ਤਾਤ, ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿਓ। ਐਸੀ ਪਾਪਮਈ ਆਚਾਰ ਵਾਲੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ?

Verse 25

कुंजल उवाच । चित्रायाश्चेष्टितं पुण्यं तत्सर्वं प्रवदाम्यहम् । श्रूयतामुज्ज्वल सुत चित्रया यत्कृतं पुरा

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੰਨਮਈ ਕਰਤੱਬ ਜੋ ਕੁਝ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਉੱਜ੍ਵਲ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੁਣ—ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 26

भ्रममाणो महाप्राज्ञः कश्चित्सिद्धः समागतः । कुचैलो वस्त्रहीनश्च संन्यासी स च दंडधृक्

ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਇਕ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਕੁਚੈਲ, ਵਸਤ੍ਰ-ਹੀਨ ਜਿਹਾ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 27

कौपीनेन समायुक्तः पाणिपात्रो दिगंबरः । गृहद्वारं समाश्रित्य चित्रायाः परिसंश्रितः

ਉਹ ਕੇਵਲ ਕੌਪੀਨ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਈ, ਦਿਗੰਬਰ ਹੋ ਕੇ, ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 28

स मौनी सर्वमुंडस्तु विजितात्मा जितेंद्रियः । निराहारो जिताहारः सर्वतत्त्वार्थदर्शकः

ਉਹ ਮੌਨੀ, ਸਿਰ ਮੁੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਤਾਤਮਾ ਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰਿਯ ਸੀ। ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 29

दूराध्वानपरिश्रांत आतपाकुलमानसः । श्रमेण खिद्यमानश्च तृषाक्रांतः सुपुत्रक

ਲੰਮੇ ਰਾਹ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਚੂਰ, ਧੁੱਪ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਆਕੁਲ; ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਹੇ ਸੁਪੁੱਤਰ।

Verse 30

चित्रा द्वारं समाश्रित्य च्छायामाश्रित्य संस्थितः । तया दृष्टो महात्मा स चित्रया श्रमपीडितः

ਚਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ—ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਸ਼੍ਰਮ ਨਾਲ ਪੀੜਤ।

Verse 31

सेवां चक्रे च चित्रा सा तस्यैव सुमहात्मनः । पादप्रक्षालनं कृत्वा दत्वा आसनमुत्तमम्

ਚਿਤ੍ਰਾ ਨੇ ਉਸੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ।

Verse 32

आस्यतामासने तात सुखेनापि सुकोमले । क्षुधापनोदनार्थं हि भुज्यतामन्नमुत्तमम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਇਸ ਨਰਮ ਸੁਖਦਾਇਕ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੋ; ਭੁੱਖ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।

Verse 33

स्वेच्छया परितुष्टश्च शीतलं सलिलं पिब । एवमुक्त्वा तथा कृत्वा देववत्पूज्य तं सुत

“ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਠੰਢਾ ਜਲ ਪੀਓ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਵੋ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਦੀ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 34

अंगसंवाहनं कृत्वा नाशितश्रम एव च । तयोक्तो हि महात्मा स भुक्त्वा पीत्वा द्विजोत्तम

ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਿਸ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ—ਭੋਜਨ ਕਰ ਕੇ ਜਲ ਪੀਤਾ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ।

Verse 35

एवं संतोषितः सिद्धस्तया तत्त्वार्थदर्शकः । संतुष्टः सर्वधर्मात्मा किंचित्कालं स्थिरोभवत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਿੱਧ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਤੱਤਵਾਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਡੋਲ ਰਿਹਾ।

Verse 36

स्वेच्छया स गतो विप्रो महायोगी यथागतम् । गते तस्मिन्महाभागे सिद्धे चैव महात्मनि

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਮਹਾਂਯੋਗੀ—ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਂਭਾਗ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ…

Verse 37

सा चित्रा मरणं प्राप्ता स्वकर्मवशमागता । शासिता धर्मराजेन महादंडैः सुदुःखदैः

ਉਹ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ। ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਦੰਡਿਆ, ਜੋ ਅਤਿ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਸਨ।

Verse 38

सा चित्रा नरकं प्राप्ता वेदना व्रातदायकम् । भुंक्ते दुःखं महाराज सा वै युगसहस्रकम्

ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚਿਤ੍ਰਾ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਨਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗੇ ਦੰਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੀ ਹੈ।

Verse 39

भोगांते तु पुनर्जन्म संप्राप्तं मानुषस्य च । पूर्वं संपूजितः सिद्धस्तया पुण्यवतां वरः

ਭੋਗ ਦੇ ਅੰਤ ਉਪਰੰਤ ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪੁਨਰਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਿਸ ਸਿੱਧ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋਇਆ।

Verse 40

तस्य कर्मविपाकोयं प्राप्ता पुण्यवतां कुले । क्षत्रियाणां महाराज्ञो दिवोदासस्य वै गृहे

ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਵਿਪਾਕ ਹੈ: ਉਹ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਨ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਰਾਜਾ ਦਿਵੋਦਾਸ ਦੇ ਘਰ।

Verse 41

दिव्यादेवी च तन्नाम जातं तस्या नरोत्तम । सा हि दत्तवती चान्नं पानं पुण्यं महात्मने

ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ “ਦਿਵਿਆਦੇਵੀ” ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਅੰਨ ਅਤੇ ਪਾਨ ਦਿੱਤਾ।

Verse 42

तस्य दानस्य सा भुंक्ते महत्पुण्यफलोदयम् । पिबते शीतलं तोयं मिष्टान्नं च भुनक्ति वै

ਉਸ ਦਾਨ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦਾ ਉਦਯ ਭੋਗਦੀ ਹੈ; ਠੰਢਾ ਜਲ ਪੀਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ ਭੁੰਚਦੀ ਹੈ।

Verse 43

दिव्यान्भोगान्प्रभुंजाना वर्तते पितृमंदिरे । सिद्धस्यास्य प्रभावाच्च राजकन्या व्यजायत

ਦਿਵ੍ਯ ਭੋਗ ਭੋਗਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਜਨਮੀ।

Verse 44

पापकर्मप्रभावाच्च गृहभंगान्महीपते । विधवात्वं भुंजते सा दिव्यादेवी सुपुत्रक

ਹੇ ਮਹੀਪਤੇ, ਪਾਪਕਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਇਸਤ੍ਰੀ—ਦਿਵ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਵਿਧਵਾਪਣ ਭੋਗਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਪੁੱਤਰ।

Verse 45

एतत्ते सर्वमाख्यातं दिव्यादेव्या विचेष्टितम् । अन्यत्किन्ते प्रवक्ष्यामि यत्त्वं पृच्छसि मामिह

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਵਿਆਦੇਵੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਾਰੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ?

Verse 46

उज्ज्वल उवाच । कथं सा मुच्यते शोकान्महादुःखाद्वदस्व मे । सास्याच्च कीदृशी बाला महादुःखेन पीडिता

ਉੱਜਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਮਹਾਦੁਖ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਬਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ?”

Verse 47

तत्सुखं कीदृशं तस्माद्विपाकश्च भविष्यति । एतन्मे संशयं तात सांप्रतं छेत्तुमर्हसि

ਉਹ ਸੁਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਪਾਕ—ਪੱਕਾ ਫਲ—ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ।

Verse 48

कथं सा लभते मोक्षं तंचोपायं वदस्व मे । एकाकिनी महाभागा महारण्ये प्ररोदिति

ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਯ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨਾਰੀ, ਇਕੱਲੀ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 49

विष्णुरुवाच । पुत्रवाक्यं महच्छ्रुत्वा क्षणमेकं विचिंत्य सः । प्रत्युवाच महाप्राज्ञः कुंजलः पुत्रकं प्रति

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਭਾਰੀ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ਼੍ਞ ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 50

शृणु वत्स महाभाग सत्यमेतद्वदाम्यहम् । पापयोनिं तु संप्राप्य पूर्वकर्मसमुद्भवाम्

ਸੁਣ, ਵਤਸ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਪਾਪਯੋਨੀ ਰੂਪ ਗਰਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ (ਜੀਵ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ)।

Verse 51

तिर्यक्त्वेन च मे ज्ञानं नष्टं संप्रति पुत्रक । अस्य वृक्षस्य संगाच्च प्रयतस्य महात्मनः

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਿਰਛ ਯੋਨੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਇਸ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 52

रेवायाश्च प्रसादेन विष्णोश्चैव प्रसादतः । येन सा लभते ज्ञानं मोक्षस्थानं निवर्तते

ਰੇਵਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਹ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਥਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 53

उपदेशं प्रवक्ष्यामि मोक्षमार्गमनुत्तमम् । यास्यते कल्मषान्मुक्ता यथा हेम हुताशनात्

ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁੱਤਮ ਮਾਰਗ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਲਿਨਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੋਨਾ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 54

शुद्धं च जायते वत्स संगाद्वह्नेः स्वरूपवत् । हरेर्ध्यानान्महाप्राज्ञ शीघ्रं तस्य महात्मनः

ਹੇ ਵਤਸ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਵਸਤੂ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

जपहोमव्रतात्पापं नाशं याति हि पापिनाम् । मदं त्यजेद्यथा नागो भयात्सिंहस्य सर्वदा

ਜਪ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮਦ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 56

नामोच्चारेण कृष्णस्य तत्प्रयाति हि किल्बिषम् । तेजसा वैनतेयस्य विषहीना इवोरगाः

ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੱਪ ਵਿਸ਼ ਰਹਿਤ ਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

ब्रह्महत्यादिकाः पापाः प्रलयं यांति नान्यथा । नामोच्चारेण तस्यापि चक्रपाणेः प्रयांति ते

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਚਕ੍ਰਪਾਣੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

यदा नामशतं पुण्यमघराशिविनाशनम् । सा जपेत स्थिरा भूत्वा कामक्रोधविवर्जिता

ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੌ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਪ ਕਰੇ।

Verse 59

सर्वेंद्रियाणि संयम्य आत्मज्ञानेन गोपयेत् । तस्य ध्यानप्रविष्टा सा एकभूता समाहिता

ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਕਰ ਕੇ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ, ਏਕਾਗ੍ਰ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 60

सा जपेत्परमं ज्ञानं तदा मोक्षं प्रयाति च । तन्मनास्तत्पदे लीना योगयुक्ता यदा भवेत्

ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਤਦ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸੀ ‘ਤਤ੍’ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਪਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 61

उज्ज्वल उवाच । वद तात परं ज्ञानं परमं मम सांप्रतम् । पश्चाद्ध्यान व्रतं पुण्यं नाम्नां शतमिहैव च

ਉੱਜਵਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੁਣ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦੱਸੋ। ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਸੌ ਨਾਮ ਵੀ ਸੁਣਾਓ।

Verse 62

कुंजल उवाच । परं ज्ञानं प्रवक्ष्यामि यन्न दृष्टं तु केनचित् । श्रूयतां पुत्र कैवल्यं केवलं मलवर्जितम्

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਕੈਵਲ੍ਯ ਹੈ—ਕੇਵਲਤਾ, ਜੋ ਮਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਪੂਰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।

Verse 63

सूत उवाच । यथा दीपो निवातस्थो निश्चलो वायुवर्जितः । प्रज्वलन्नाशयेत्सर्वमंधकारं महामते

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਵੇਂ ਨਿਵਾਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਜਦੋਂ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਲਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਸਾਰਾ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 64

तद्वद्दोषविहीनात्मा भवत्येव निराश्रयः । निराशो निर्मलो वत्स न मित्रं न रिपुः कदा

ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼-ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਤਸ, ਆਸਾ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਵੈਰੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ।

Verse 65

न शोको न च हर्षश्च न लोभो न च मत्सरः । एको विषादहर्षैश्च सुखदुःखैर्विमुच्यते

ਨਾ ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਨਾ ਹਰਖ, ਨਾ ਲੋਭ ਹੈ ਨਾ ਮਤਸਰ; ਉਹ ਇਕਲਾ (ਅੰਦਰਲੀ ਏਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ) ਵਿਸਾਦ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

विषयैश्चापि सर्वैश्च इंद्रियाणि स संहरेत् । तदा स केवलो जातः केवलत्वं प्रजायते

ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲਵੇ। ਤਦ ਉਹ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਕਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਕੇਵਲਤਾ—ਪਰਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 67

अग्निकर्मप्रसंगेन दीपस्तैलं प्रशोषयेत् । वर्त्याधारेण राजेंद्र निःसंगो वायुवर्जितः

ਹੇ ਰਾਜਿੰਦਰ, ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਬੱਤੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਟਿਕਿਆ, ਉਹ ਨਿਸੰਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 68

कज्जलं वमते पश्चात्तैलस्यापि महामते । कृष्णासौ दृश्यते रेखा दीपस्याग्रे महामते

ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਦੀਵਾ ਕੱਜਲ ਉਗਲਦਾ ਹੈ; ਤੇਲ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ। ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਦੀਵੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਾਲੀ ਲਕੀਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 69

स्वयमाकृष्यते तैलं तेजसा निर्मलो भवेत् । कायवर्तिस्थितस्तद्वत्कर्मतैलं प्रशोषयेत्

ਤੇਲ ਆਪ ਹੀ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਦੇਹ ਬੱਤੀ ਬਣ ਕੇ ਟਿਕੇ, ਤਦ ਕਰਮ-ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਦੇਵੇ (ਖਪਾ ਦੇਵੇ)।

Verse 70

विषयान्कज्जलीकृत्य प्रत्यक्षं संप्रदर्शयेत् । जनयेन्निर्मलोभूत्वा स्वयमेव प्रकाशयेत्

ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕੱਜਲ ਬਣਾ ਕੇ (ਤੁੱਛ ਕਰ ਕੇ) ਸੱਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਖਾਵੇ। ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਏ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 71

क्रोधादिभिः क्लेशसंज्ञैर्वायुभिः परिवर्जितः । निःस्पृहो निश्चलो भूत्वा तेजसा स्वयमुज्ज्वलेत्

ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਕਲੇਸ਼-ਸੰਝੇ ਵਾਯੂਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਸਪ੍ਰਿਹ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬਣੇ; ਤਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਤਰ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਪ ਉਜਲਾ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 72

त्रैलोक्यं पश्यते सर्वं स्वस्थानस्थः स्वतेजसा । केवलज्ञानरूपोऽयं मया ते परिकीर्तितः

ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਕੇਵਲ-ਜ੍ਞਾਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 73

ध्यानं तस्य प्रवक्ष्यामि द्विविधं तस्य चक्रिणः । केवलज्ञानरूपेण दृश्यते ज्ञानचक्षुषा

ਉਸ ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ—ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਜ੍ਞਾਨ-ਚਕਸ਼ੂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੇਵਲ-ਜ੍ਞਾਨ-ਸਰੂਪ ਹੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 74

योगयुक्ता महात्मानः परमार्थपरायणाः । यं पश्यंति विनिद्रास्तु यत्तपः सर्वदर्शकम्

ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਮਹਾਤਮਾ, ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਤਪ ਨਾਲ ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 75

हस्तपादविहीनं च सर्वत्र परिगच्छति । सर्वं गृह्णाति त्रैलोक्यं स्थावरं जंगमं सुत

ਹੱਥ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭੀ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

नासामुखविहीनस्तु घ्राति जक्षिति पुत्रक । अकर्णः शृणुते सर्वं सर्वसाक्षी जगत्पतिः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੱਕ ਤੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸੁੰਘਦਾ ਤੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ, ਸਰਵ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 77

अरूपो रूपसंबद्धः पंचवर्गवशंगतः । सर्वलोकस्य यः प्राणः पूजितः स चराचरैः

ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੰਬੱਧ ਹੈ; ਪੰਜ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

अजिह्वो वदते सर्वं वेदशास्त्रानुगं सुत । अत्वचः स्पर्शनं चापि सर्वेषामेव जायते

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੀਭ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੀ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

सदानंदो विरक्तात्मा एकरूपो निराश्रयः । निर्जरो निर्ममो न्यायी सगुणो निर्ममोमलः

ਸਦਾ ਆਨੰਦਮਯ, ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਰਕਤ, ਇਕਰੂਪ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਯ। ਅਜਰ, ਨਿਰਮਮ, ਨਿਆਂਪ੍ਰਿਯ; ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਹੈ।

Verse 80

अवश्यः सर्ववश्यात्मा सर्वदः सर्ववित्तमः । तस्य धाता न चैवास्ति स वै सर्वमयो विभुः

ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ; ਸਭ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ; ਸਭ ਦਾ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ; ਉਹੀ ਸਭ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 81

एवं सर्वमयं ध्यानं पश्यते यो महात्मनः । स याति परमं स्थानममूर्तममृतोपमम्

ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜੋ ਇਸ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅਮੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਸਮਾਨ ਹੈ।

Verse 82

द्वितीयं तु प्रवक्ष्यामि अस्य ध्यानं महात्मनः । मूर्ताकारं तु साकारं निराकारं निरामयम्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਹ ਮੂਰਤ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਰੋਗ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 83

ब्रह्माण्डं सर्वमतुलं वासितं यस्य वासना । स तस्माद्वासुदेवेति उच्यते मम नंदन

ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਸਨਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੇ ਅਤੁਲ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਵਾਸੁਦੇਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 84

वर्षमाणस्य मेघस्य यद्वर्णं तस्य तद्भवेत् । सूर्यतेजःप्रतीकाशं चतुर्बाहुं सुरेश्वरम्

ਵਰ੍ਹਦੇ ਬੱਦਲ ਦਾ ਜੋ ਵੀ ਰੰਗ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਵਰਣ ਉਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ।

Verse 85

दक्षिणे शोभते शंखो हेमरत्नविभूषितः । सूर्यबिंबसमाकारं चक्रं पद्मप्रतिष्ठितम्

ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼ੰਖ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਸਮਾਨ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 86

कौमोदकी गदा तस्य महासुरविनाशिनी । वामे च शोभते वत्स हस्ते तस्य महात्मनः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੌਮੋਦਕੀ ਗਦਾ—ਮਹਾ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ।

Verse 87

महापद्मं सुगंधाढ्यं तस्य दक्षिणहस्तगम् । शोभमानः सदैवास्ते सायुधः कमलाप्रियः

ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਂ ਪਦਮ ਸੀ; ਕਮਲ-ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦਾ ਹੀ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 88

कंबुग्रीवं वृत्तमास्यं पद्मपत्रनिभेक्षणम् । राजमानं हृषीकेशं दशनै रत्नसन्निभैः

ਸ਼ੰਖ ਵਰਗੀ ਗਰਦਨ, ਗੋਲ ਮੁਖੜਾ ਅਤੇ ਕਮਲ-ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।

Verse 89

गुडाकेशाः सन्ति यस्य अधरो विद्रुमाकृतिः । शोभते पुंडरीकाक्षः किरीटेनापि पुत्रक

ਜਿਸ ਦੇ ਕੇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹੋਠ ਵਿਦ੍ਰੁਮ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਉਹ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ਼ਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਵੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 90

विशालेनापि रूपेण केशवस्तु सुवर्चसा । कौस्तुभेनांकितेनैव राजमानो जनार्दनः

ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਸੁੰਦਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ; ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਜਨਾਰਦਨ ਰਾਜਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 91

सूर्यतेजः प्रतीकाश कुंडलाभ्यां प्रभाति च । श्रीवत्सांकेन पुण्येन सर्वदा राजते हरिः

ਹਰੀ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਕੁੰਡਲਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਤਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਿਤ ਰਾਜਦੀ ਹੈ।

Verse 92

केयूरकंकणैर्हारैर्मौक्तिकैरृक्षसन्निभैः । वपुषा भ्राजमानस्तु विजयो जयतां वरः

ਬਾਂਹ-ਕੜੇ, ਕੰਗਣ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਮੋਤੀ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਜਯ—ਦੀਪਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

Verse 93

भ्राजते सोपि गोविंदो हेमवर्णेन वाससा । मुद्रिकारत्नयुक्ताभिरंगुलीभिर्विराजते

ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਵੀ ਸੋਨੇ ਰੰਗ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਜੜੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 94

सर्वायुधैः सुसंपूर्णैर्दिव्यैराभरणैर्हरिः । वैनतेयसमारूढो लोककर्ता जगत्पतिः

ਹਰੀ—ਸਭ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੈ; ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈ।

Verse 95

एवंतं ध्यायते नित्यमनन्यमनसा नरः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਨਨ੍ਯ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਤ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 96

एतत्ते सर्वमाख्यातं ध्यानमेव जगत्पतेः । व्रतं चैव प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिवारणम्

ਹੇ ਜਗਤਪਤੇ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਧਿਆਨ-ਵਿਧੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਹ ਵਰਤ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।